2. விசயஹாரஸம்பாதவண்ணனா

53. ஏவம் தே³ஸனாஹாரஸம்பாதம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி விசயஹாரஸம்பாதம் த³ஸ்ஸேந்தோ யஸ்மா தே³ஸனாஹாரபத³த்த²விசயோ விசயஹாரோ, தஸ்மா தே³ஸனாஹாரே விபல்லாஸஹேதுபா⁴வேன நித்³தா⁴ரிதாய தண்ஹாய குஸலாதி³விபா⁴க³பவிசயமுகே²ன விசயஹாரஸம்பாதம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² தண்ஹா து³விதா⁴’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். தத்த² குஸலாதி குஸலத⁴ம்மாரம்மணா. குஸல-ஸத்³தோ³ சேத்த² பா³ஹிதிகஸுத்தே (ம. நி. 2.358 ஆத³யோ) விய அனவஜ்ஜத்தே² த³ட்ட²ப்³போ³. கஸ்மா பனேத்த² தண்ஹா குஸலபரியாயேன உத்³த⁴டா? ஹேட்டா² தே³ஸனாஹாரே விபல்லாஸஹேதுபா⁴வேன தண்ஹம் உத்³த⁴ரித்வா தஸ்ஸா வஸேன ஸம்கிலேஸபக்கோ² த³ஸ்ஸிதோ. விசித்தபடிபா⁴னதாய பன இதா⁴பி தண்ஹாமுகே²னேவ வோதா³னபக்க²ம் த³ஸ்ஸேதும் குஸலபரியாயேன தண்ஹா உத்³த⁴டா. தத்த² ஸம்ஸாரம் க³மேதீதி ஸம்ஸாரகா³மினீ, ஸம்ஸாரனாயிகாதி அத்தோ². அபசயம் நிப்³பா³னம் க³மேதீதி அபசயகா³மினீ. கத²ம் பன தண்ஹா அபசயகா³மினீதி? ஆஹ ‘‘பஹானதண்ஹா’’தி. தத³ங்கா³தி³ப்பஹானஸ்ஸ ஹேதுபூ⁴தா தண்ஹா. கத²ம் பன ஏகந்தஸாவஜ்ஜாய தண்ஹாய குஸலபா⁴வோதி? ஸேவிதப்³ப³பா⁴வதோ. யதா² தண்ஹா, ஏவம் மானோபி து³விதோ⁴ குஸலோபி அகுஸலோபி, ந தண்ஹா ஏவாதி தண்ஹாய நித³ஸ்ஸனபா⁴வேன மானோ வுத்தோ.

தத்த² மானஸ்ஸ யதா²தி⁴ப்பேதம் குஸலாதி³பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யம் மானம் நிஸ்ஸாயா’’திஆதி³மாஹ. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா – ‘‘மானமஹம், தே³வானமிந்த³, து³விதே⁴ன வதா³மி ஸேவிதப்³ப³ம்பி அஸேவிதப்³ப³ம்பீ’’திஆதி³. யம் நேக்க²ம்மஸ்ஸிதம் தோ³மனஸ்ஸந்திஆதி³ ‘‘குஸலா’’தி வுத்ததண்ஹாய ஸரூபத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். தத்த² நேக்க²ம்மஸ்ஸிதம் தோ³மனஸ்ஸம் நாம –

‘‘தத்த² கதமானி ச² நேக்க²ம்மஸ்ஸிதானி தோ³மனஸ்ஸானி? ரூபானம்த்வேவ அனிச்சதம் விதி³த்வா விபரிணாமவிராக³னிரோத⁴ம் ‘புப்³பே³ சேவ ரூபா ஏதரஹி ச, ஸப்³பே³தே ரூபா அனிச்சா து³க்கா² விபரிணாமத⁴ம்மா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா அனுத்தரேஸு விமோக்கே²ஸு பிஹம் உபட்டா²பேதி ‘குதா³ஸ்ஸு நாமாஹம் ததா³யதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரிஸ்ஸாமி, யத³ரியா ஏதரஹி ஆயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரந்தீ’தி. இதி அனுத்தரேஸு விமோக்கே²ஸு பிஹம் உபட்டா²பயதோ உப்பஜ்ஜதி பிஹா, பிஹாபச்சயா தோ³மனஸ்ஸம். யம் ஏவரூபம் தோ³மனஸ்ஸம், இத³ம் வுச்சதி நேக்க²ம்மஸ்ஸிதம் தோ³மனஸ்ஸ’’ந்தி (ம. நி. 3.307) –

ஏவம் ச²ஸு த்³வாரேஸு இட்டா²ரம்மணே ஆபாத²க³தே அனுத்தரவிமோக்க²ஸங்கா²தஅரியப²லத⁴ம்மேஸு பிஹம் உபட்டா²பேத்வா தத³தி⁴க³மாய அனிச்சாதி³வஸேன விபஸ்ஸனம் உபட்டா²பேத்வா உஸ்ஸுக்காபேதும் அஸக்கோந்தஸ்ஸ ‘‘இமம்பி பக்க²ம் இமம்பி மாஸம், இமம்பி ஸம்வச்ச²ரம், விபஸ்ஸனம் உஸ்ஸுக்காபேத்வா அரியபூ⁴மிம் ஸம்பாபுணிதும் நாஸக்கி²’’ந்தி அனுஸோசதோ உப்பன்னம் தோ³மனஸ்ஸம் நேக்க²ம்மவஸேன விபஸ்ஸனாவஸேன அனுஸ்ஸதிவஸேன பட²மஜ்ஜா²னாதி³வஸேன படிபத்தியா ஹேதுபா⁴வேன உப்பஜ்ஜனதோ நேக்க²ம்மஸ்ஸிதம் தோ³மனஸ்ஸம் நாம. அயம் தண்ஹா குஸலாதி அயம் ‘‘பிஹா’’தி வுத்தா தண்ஹா குஸலா. கத²ம்? ராக³விராகா³ சேதோவிமுத்தி, ததா³ரம்மணா குஸலாதி. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ராக³விராகா³ சேதோவிமுத்தி, ந ஸபா⁴வேன குஸலா, அனவஜ்ஜட்டே²ன குஸலா. தம் உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தியா ததா³ரம்மணா பன தண்ஹா குஸலாரம்மணதாய குஸலாதி. அவிஜ்ஜாவிராகா³ பஞ்ஞாவிமுத்தி அனவஜ்ஜட்டே²ன குஸலா. தஸ்ஸாதி பஞ்ஞாவிமுத்தியா. யாய வஸேன ‘‘தஸ்மா ரக்கி²தசித்தஸ்ஸா’’தி கா³தா²யம் ‘‘ஸப்³பா³ து³க்³க³தியோ ஜஹே’’தி வுத்தம்.

இதி சிரதரம் விபஸ்ஸனாபரிவாஸம் பரிவஸித்வா து³க்கா²படிபதா³த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞாய அதி⁴க³தாய பஞ்ஞாவிமுத்தியா வஸேன விசயஹாரஸம்பாதம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தஸ்ஸா கோ பவிசயோ’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். தத்த² யஸ்மா பஞ்ஞாவிமுத்தி அரியமக்³க³மூலிகா, தஸ்மா சதுத்த²ஜ்ஜா²னபாத³கே அரியமக்³க³த⁴ம்மே உத்³தி³ஸித்வா தேஸம் ஆக³மனபடிபத³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘கத்த² த³ட்ட²ப்³போ³, சதுத்தே² ஜா²னே’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² பாரமிதாயாதி உக்கம்ஸக³தாய சதுத்த²ஜ்ஜா²னபா⁴வனாய. யேஹி அட்ட²ஹி அங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னசித்தம் வுத்தம், தானி அங்கா³னி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘பரிஸுத்³த⁴’’ந்திஆதி³ வுத்தம்.

தத்த² உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴பா⁴வேன பரிஸுத்³த⁴ம். பரிஸுத்³த⁴த்தா ஏவ பரியோதா³தம், பப⁴ஸ்ஸரந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஸுகா²தீ³னம் பச்சயகா⁴தேன வீதராகா³தி³அங்க³ணத்தா அனங்க³ணம். அனங்க³ணத்தா ஏவ விக³தூபக்கிலேஸம், அங்க³ணேன ஹி சித்தம் உபக்கிலிஸ்ஸதி, ஸுபா⁴விதத்தா முது³பூ⁴தம் வஸிபா⁴வப்பத்தந்தி அத்தோ². வஸே வத்தமானஞ்ஹி சித்தம் ‘‘முதூ³’’தி வுச்சதி. முது³த்தா ஏவ ச கம்மனியம், கம்மக்க²மம் கம்மயோக்³க³ந்தி அத்தோ². முது³ஞ்ஹி சித்தம் கம்மனியம் ஹோதி, ஏவம் பா⁴விதம் முது³ஞ்ச ஹோதி கம்மனியஞ்ச, யத²யித³ம், பி⁴க்க²வே, சித்த’’ந்தி (அ. நி. 1.22). ஏதேஸு பரிஸுத்³த⁴பா⁴வாதீ³ஸு டி²தத்தா டி²தம். டி²தத்தாயேவ ஆனேஞ்ஜப்பத்தம், அசலம் நிரிஞ்ஜனந்தி அத்தோ². முது³கம்மஞ்ஞபா⁴வேன வா அத்தனோ வஸே டி²தத்தா டி²தம். ஸத்³தா⁴தீ³ஹி பரிக்³க³ஹிதத்தா ஆனேஞ்ஜப்பத்தம். ஸத்³தா⁴பரிக்³க³ஹிதஞ்ஹி சித்தம் அஸ்ஸத்³தி⁴யேன ந இஞ்ஜதி, வீரியபரிக்³க³ஹிதம் கோஸஜ்ஜேன ந இஞ்ஜதி, ஸதிபரிக்³க³ஹிதம் பமாதே³ன ந இஞ்ஜதி, ஸமாதி⁴பரிக்³க³ஹிதம் உத்³த⁴ச்சேன ந இஞ்ஜதி, பஞ்ஞாபரிக்³க³ஹிதம் அவிஜ்ஜாய ந இஞ்ஜதி, ஓபா⁴ஸக³தம் கிலேஸந்த⁴காரேன ந இஞ்ஜதி. இமேஹி ச²ஹி த⁴ம்மேஹி பரிக்³க³ஹிதம் ஆனேஞ்ஜப்பத்தம் ஹோதி. ஏவம் அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் சித்தம் அபி⁴னீஹாரக்க²மம் ஹோதி. அபி⁴ஞ்ஞாஸச்சி²கரணீயானம் த⁴ம்மானம் அபி⁴ஞ்ஞாஸச்சி²கிரியாய.

அபரோ நயோ – சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸமாதி⁴னா ஸமாஹிதம் சித்தம் நீவரணதூ³ரீபா⁴வேன பரிஸுத்³த⁴ம். விதக்காதி³ஸமதிக்கமேன பரியோதா³தம். ஜா²னபடிலாப⁴பச்சனீகானம் பாபகானம் இச்சா²வசரானம் அபா⁴வேன அனங்க³ணம். இச்சா²வசரானந்தி இச்சா²ய அவசரானம் இச்சா²வஸேன ஓதிண்ணானம் பவத்தானம் நானப்பகாரானம் கோபஅபச்சயானந்தி அத்தோ². அபி⁴ஜ்ஜா²தீ³னம் சித்துபக்கிலேஸானம் விக³மேன விக³தூபக்கிலேஸம். உப⁴யம்பி சேதம் அனங்க³ணஸுத்தவத்த²ஸுத்தானம் (ம. நி. 1.57 ஆத³யோ; 70 ஆத³யோ) வஸேன வேதி³தப்³ப³ம். வஸிப்பத்தியா முது³பூ⁴தம். இத்³தி⁴பாத³பா⁴வூபக³மேன கம்மனியம். பா⁴வனாபாரிபூரியா பணீதபா⁴வூபக³மேன டி²தம் ஆனேஞ்ஜப்பத்தம். யதா² ஆனேஞ்ஜபா⁴வப்பத்தம் ஆனேஞ்ஜப்பத்தம் ஹோதி, ஏவம் டி²தந்தி அத்தோ². ஏவம்பி அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் சித்தம் அபி⁴னீஹாரக்க²மம் ஹோதி. அபி⁴ஞ்ஞாஸச்சி²கரணீயானம் த⁴ம்மானம் அபி⁴ஞ்ஞாஸச்சி²கிரியாய பாத³கம் பத³ட்டா²னபூ⁴தம். தேனேவாஹ – ‘‘ஸோ தத்த² அட்ட²வித⁴ம் அதி⁴க³ச்ச²தி ச² அபி⁴ஞ்ஞா த்³வே ச விஸேஸே’’தி.

தத்த² ஸோதி அதி⁴க³தசதுத்த²ஜ்ஜா²னோ யோகீ³. தத்தா²தி தஸ்மிம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னே அதி⁴ட்டா²னபூ⁴தே. அட்ட²வித⁴ம் அதி⁴க³ச்ச²தீதி அட்ட²வித⁴ம் கு³ணம் அதி⁴க³ச்ச²தி. கோ பன ஸோ அட்ட²விதோ⁴ கு³ணோதி? ஆஹ ‘‘ச² அபி⁴ஞ்ஞா த்³வே ச விஸேஸே’’தி. மனோமயித்³தி⁴ விபஸ்ஸனாஞாணஞ்ச. தம் சித்தந்தி சதுத்த²ஜ்ஜா²னசித்தம். ‘‘யதோ பரிஸுத்³த⁴ம், ததோ பரியோதா³த’’ந்திஆதி³னா புரிமம் புரிமம் பச்சி²மஸ்ஸ பச்சி²மஸ்ஸ காரணவசனந்தி த³ஸ்ஸேதி. தது³ப⁴யந்தி யேஸம் ராகா³தி³அங்க³ணானம் அபி⁴ஜ்ஜா²தி³உபக்கிலேஸானஞ்ச அபா⁴வேன ‘‘அனங்க³ணம் விக³தூபக்கிலேஸ’’ந்தி ச வுத்தம். தானி அங்க³ணானி உபக்கிலேஸா சாதி தம் உப⁴யம். தது³ப⁴யம் தண்ஹாஸபா⁴வத்தா தண்ஹாய அனுலோமனதோ ச தண்ஹாபக்கோ². யா ச இஞ்ஜனாதி யா ச சித்தஸ்ஸ அஸமாதா³னேன ப²ந்த³னா. அட்டி²தீதி அனவட்டா²னம். அயம் தி³ட்டி²பக்கோ²தி யா இஞ்ஜனா அட்டி²தி ச, அயம் மிச்சா²பி⁴னிவேஸஹேதுதாய தி³ட்டி²பக்கோ².

‘‘சத்தாரி இந்த்³ரியானீ’’திஆதி³னா வேத³னாதோபி சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் விபா⁴வேதி. ஏவம் அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னசித்தம் உபரி அபி⁴ஞ்ஞாதி⁴க³மாய அபி⁴னீஹாரக்க²மம் ஹோதி. ஸா ச அபி⁴னீஹாரக்க²மதா சுத்³த³ஸஹி ஆகாரேஹி சிண்ணவஸிபா⁴வஸ்ஸேவ ஹோதி. ஸோ ச வஸிபா⁴வோ அட்ட²ஸமாபத்திலாபி⁴னோ, ந ரூபாவசரஜ்ஜா²னமத்தலாபி⁴னோதி ஆருப்பஸமாபத்தியா மனஸிகாரவிதி⁴ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸோ உபரிமம் ஸமாபத்திம் ஸந்ததோ மனஸிகரோதீ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² உபரிமம் ஸமாபத்திந்தி ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்திம். ஸந்ததோ மனஸிகரோதீதி அங்க³ஸந்ததாயபி ஆரம்மணஸந்ததாயபி ‘‘ஸந்தா’’தி மனஸிகரோதி. யதோ யதோ ஹி ஆருப்பஸமாபத்திம் ஸந்ததோ மனஸிகரோதி, ததோ ததோ ரூபாவசரஜ்ஜா²னம் அவூபஸந்தம் ஹுத்வா உபட்டா²தி. தேனேவாஹ – ‘‘தஸ்ஸ உபரிமம்…பே… ஸண்ட²ஹதீ’’தி. உக்கண்டா² ச படிக⁴ஸஞ்ஞாதி படிக⁴ஸஞ்ஞாஸங்கா²தாஸு பஞ்சவிஞ்ஞாணஸஞ்ஞாஸு அனபி⁴ரதி ஸண்ட²ஹதி. ‘‘ஸோ ஸப்³ப³ஸோ’’திஆதி³னா ஏகதே³ஸேன ஆருப்பஸமாபத்திம் த³ஸ்ஸேதி. அபி⁴ஞ்ஞாபி⁴னீஹாரோ ரூபஸஞ்ஞாதி ரூபாவசரஸஞ்ஞா நாமேதா யாவதே³வ அபி⁴ஞ்ஞத்தா²பி⁴னீஹாரமத்தம், ந பன அரூபாவசரஸமாபத்தியோ விய ஸந்தாதி அதி⁴ப்பாயோ. வோகாரோ நானத்தஸஞ்ஞாதி நானத்தஸஞ்ஞா நாமேதா நானாரம்மணேஸு வோகாரோ, தத்த² சித்தஸ்ஸ ஆகுலப்பவத்தீதி அத்தோ². ஸமதிக்கமதீதி ஏவம் தத்த² ஆதீ³னவத³ஸ்ஸீ ஹுத்வா தா ஸமதிக்கமதி. படிக⁴ஸஞ்ஞா சஸ்ஸ அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி அஸ்ஸ ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்திம் அதி⁴க³ச்ச²ந்தஸ்ஸ யோகி³னோ த³ஸபி படிக⁴ஸஞ்ஞா விக³ச்ச²ந்தி. இமினா பட²மாருப்பஸமாபத்திமாஹ.

ஏவம் ஸமாஹிதஸ்ஸாதி ஏவம் இமினா வுத்தனயேன ரூபாவசரஜ்ஜா²னே சித்தேகக்³க³தாயபி ஸமதிக்கமேன ஸமாஹிதஸ்ஸ. ஸமாஹிதஸ்ஸாதி ஆருப்பஸமாதி⁴னா ஸந்தவுத்தினா ஸமாஹிதஸ்ஸ. ஓபா⁴ஸோதி யோ புரே ரூபாவசரஜ்ஜா²னோபா⁴ஸோ. அந்தரதா⁴யதீதி ஸோ ரூபாவசரஜ்ஜா²னோபா⁴ஸோ அரூபாவசரஜ்ஜா²னஸமாபஜ்ஜனகாலே விக³ச்ச²தி. த³ஸ்ஸனஞ்சாதி ரூபாவசரஜ்ஜா²னசக்கு²னா த³ஸ்ஸனஞ்ச அந்தரதா⁴யதி. ஸோ ஸமாதீ⁴தி ஸோ யதா²வுத்தோ ரூபாரூபஸமாதி⁴. ச²ளங்க³ஸமன்னாக³தோதி உபகாரகபரிக்கா²ரஸபா⁴வபூ⁴தேஹி ச²ஹி அங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தோ. பச்சவேக்கி²தப்³போ³தி பதி அவேக்கி²தப்³போ³, புனப்புனம் சிந்தேதப்³போ³தி அத்தோ². பச்சவேக்க²ணாகாரம் ஸஹ விஸயேன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அனபி⁴ஜ்ஜா²ஸஹக³த’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸப்³ப³லோகேதி ஸப்³ப³ஸ்மிம் பியரூபே ஸாதரூபே ஸத்தலோகே ஸங்கா²ரலோகே ச. தேன காமச்ச²ந்த³ஸ்ஸ பஹானமாஹ. ததா² ‘‘அப்³யாபன்ன’’ந்திஆதி³னா ப்³யாபாத³கோஸஜ்ஜஸாரம்ப⁴ஸாடே²ய்யவிக்கே²பஸம்மோஸானம் பஹானம். புன தானி ச² அங்கா³னி ஸமத²விபஸ்ஸனாவஸேன விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யஞ்ச அனபி⁴ஜ்ஜா²ஸஹக³த’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தம் ஸப்³ப³ம் ஸுவிஞ்ஞேய்யம்.

54. ஏத்தாவதா ‘‘பஞ்ஞாவிமுத்தீ’’தி வுத்தஸ்ஸ அரஹத்தப²லஸ்ஸ ஸமாதி⁴முகே²ன புப்³ப³பா⁴க³படிபத³ம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அரஹத்தப²லஸமாதி⁴ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸோ ஸமாதீ⁴’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸோ ஸமாதீ⁴தி யோ ஸோ ஸம்மாஸமாதி⁴. புப்³பே³ வுத்தஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ப²லபூ⁴தோ ஸமாதி⁴ பஞ்சவிதே⁴ன வேதி³தப்³போ³ இதா³னி வுச்சமானேஹி பஞ்சஹி பச்சவேக்க²ணஞாணேஹி அத்தனோ பச்சவேக்கி²தப்³பா³காரஸங்கா²தேன பஞ்சவிதே⁴ன வேதி³தப்³போ³. ‘‘அயம் ஸமாதி⁴ பச்சுப்பன்னஸுகோ²’’திஆதீ³ஸு அரஹத்தப²லஸமாதி⁴ அப்பிதப்பிதக்க²ணே ஸுக²த்தா பச்சுப்பன்னஸுகோ². புரிமோ புரிமோ பச்சி²மஸ்ஸ பச்சி²மஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸுக²ஸ்ஸ பச்சயத்தா ஆயதிம் ஸுக²விபாகோ. கிலேஸேஹி ஆரகத்தா அரியோ. காமாமிஸவட்டாமிஸலோகாமிஸானம் அபா⁴வா நிராமிஸோ. பு³த்³தா⁴தீ³ஹி மஹாபுரிஸேஹி ஸேவிதத்தா அகாபுரிஸஸேவிதோ. அங்க³ஸந்ததாய ஸப்³ப³கிலேஸத³ரத²ஸந்ததாய ச ஸந்தோ. அதித்திகரட்டே²ன பணீதோ. கிலேஸபடிப்பஸ்ஸத்³தி⁴யா லத்³த⁴த்தா, கிலேஸபடிப்பஸ்ஸத்³தி⁴பா⁴வேன வா லத்³த⁴த்தா படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴லத்³தோ⁴. பஸ்ஸத்³த⁴ம் பஸ்ஸத்³தீ⁴தி ஹி இத³ம் அத்த²தோ ஏகம். படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴கிலேஸேன வா அரஹதா லத்³த⁴த்தாபி படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴லத்³தோ⁴. ஏகோதி³பா⁴வேன அதி⁴க³தத்தா, ஏகோதி³பா⁴வமேவ வா அதி⁴க³தத்தா ஏகோதி³பா⁴வாதி⁴க³தோ. அப்பகு³ணஸாஸவஸமாதி⁴ விய ஸஸங்கா²ரேன ஸப்பயோகே³ன பச்சனீகத⁴ம்மே நிக்³க³ய்ஹ கிலேஸே வாரேத்வா அனதி⁴க³தத்தா நஸஸங்கா²ரனிக்³க³ய்ஹவாரிதக³தோதி.

யதோ யதோ பா⁴க³தோ தஞ்ச ஸமாதி⁴ம் ஸமாபஜ்ஜந்தோ, ததோ வா வுட்ட²ஹந்தோ ஸதிவேபுல்லப்பத்தோ ஸதோவ ஸமாபஜ்ஜதி ஸதோவ வுட்ட²ஹதி, யதா²பரிச்சி²ன்னகாலவஸேன வா ஸதோ ஸமாபஜ்ஜதி ஸதோ வுட்ட²ஹதி. தஸ்மா யதே³த்த² ‘‘அயம் ஸமாதி⁴ பச்சுப்பன்னஸுகோ² சேவ ஆயதிஞ்ச ஸுக²விபாகோ’’தி ஏவம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ பச்சத்தமேவ அபரப்பச்சயஞாணம் உப்பஜ்ஜதி, அயமேகோ ஆகாரோ. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. ஏவமேதேஸம் பஞ்சன்னம் பச்சவேக்கி²தப்³பா³காரானம் வஸேன ஸமாதி⁴ பஞ்சவிதே⁴ன வேதி³தப்³போ³.

புன ‘‘யோ ச ஸமாதீ⁴’’திஆதி³னா அரஹத்தப²லே ஸமத²விபஸ்ஸனாவிபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² ஸமாதி⁴ஸுக²ஸ்ஸ ‘‘ஸுக²’’ந்தி அதி⁴ப்பேதத்தா ‘‘யோ ச ஸமாதி⁴ பச்சுப்பன்னஸுகோ², யோ ச ஸமாதி⁴ ஆயதிம் ஸுக²விபாகோ, அயம் ஸமதோ²’’தி வுத்தம். அரியனிராமிஸாதி³பா⁴வோ பன பஞ்ஞானுபா⁴வேன நிப்ப²ஜ்ஜதீதி ஆஹ – ‘‘யோ ச ஸமாதி⁴ அரியோ…பே… அயம் விபஸ்ஸனா’’தி.

ஏவம் அரஹத்தப²லஸமாதி⁴ம் விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி தஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴க³படிபத³ம் ஸமாதி⁴விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸோ ஸமாதீ⁴’’தி வுத்தம். தத்த² ஸோ ஸமாதீ⁴தி யோ ஸோ அரஹத்தப²லஸமாதி⁴ஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴க³படிபதா³யம் வுத்தோ ரூபாவசரசதுத்த²ஜ்ஜா²னஸமாதி⁴, ஸோ ஸமாதி⁴. பஞ்சவிதே⁴னாதி வக்க²மானேன பஞ்சப்பகாரேன வேதி³தப்³போ³. ‘‘பீதிப²ரணதா’’திஆதீ³ஸு பீதிம் ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி த்³வீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா பீதிப²ரணதா நாம. ஸுக²ம் ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி தீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா ஸுக²ப²ரணதா நாம. பரேஸம் சேதோ ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி சேதோபரியபஞ்ஞா சேதோப²ரணதா நாம. ஆலோகப²ரணே உப்பஜ்ஜதீதி தி³ப்³ப³சக்கு²பஞ்ஞா ஆலோகப²ரணதா நாம. பச்சவேக்க²ணஞாணம் பச்சவேக்க²ணானிமித்தம் நாம. வுத்தம்பி சேதம் ‘‘த்³வீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா பீதிப²ரணதா, தீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா ஸுக²ப²ரணதா, பரசித்தே ஞாணம் சேதோப²ரணதா, தி³ப்³ப³சக்கு² ஆலோகப²ரணதா, தம்ஹா தம்ஹா ஸமாதி⁴ம்ஹா வுட்டி²தஸ்ஸ பச்சவேக்க²ணஞாணம் பச்சவேக்க²ணனிமித்த’’ந்தி (விப⁴. 804).

இத⁴ ஸமத²விபஸ்ஸனாவிபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யோ ச பீதிப²ரணோ’’திஆதி³ வுத்தம். ஏத்த² ச பஞ்ஞாஸீஸேன தே³ஸனா கதாதி பஞ்ஞாவஸேன ஸம்வண்ணனா கதா. பஞ்ஞா பீதிப²ரணதாதிஆதீ³ஸு ஸமாதி⁴ஸஹக³தா ஏவாதி தத்த² ஸமாதி⁴வஸேன ஸமதோ² உத்³த⁴டோ. தஸ்மா பீதிஸுக²சேதோப²ரணதா விஸேஸதோ ஸமாதி⁴விப்பா²ரவஸேன இஜ்ஜ²ந்தீதி தா ‘‘ஸமதோ²’’தி வுத்தா. இதரானி ஞாணவிப்பா²ரவஸேனாதி தானி ‘‘விபஸ்ஸனா’’தி வுத்தானி.

55. இதா³னி தம் ஸமாதி⁴ம் ஆரம்மணவஸேன விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘த³ஸ கஸிணாயதனானீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² கஸிணஜ்ஜா²னஸங்கா²தானி கஸிணானி ச தானி யோகி³னோ ஸுக²விஸேஸானம் அதி⁴ட்டா²னபா⁴வதோ, மனாயதனத⁴ம்மாயதனபா⁴வதோ ச ஆயதனானி சாதி கஸிணாயதனானி. பத²வீகஸிணந்தி கதபரிகம்மம் பத²வீமண்ட³லம்பி, தத்த² பவத்தம் உக்³க³ஹபடிபா⁴க³னிமித்தம்பி, தஸ்மிம் நிமித்தே உப்பன்னஜ்ஜா²னம்பி வுச்சதி. தேஸு ஜா²னம் இதா⁴தி⁴ப்பேதம். ஆகாஸகஸிணந்தி கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸே பவத்தபட²மாருப்பஜ்ஜா²னம். விஞ்ஞாணகஸிணந்தி பட²மாருப்பவிஞ்ஞாணாரம்மணம் து³தியாருப்பஜ்ஜா²னம். பத²வீகஸிணாதி³கே ஸுத்³த⁴ஸமத²பா⁴வனாவஸேன பவத்திதே ஸந்தா⁴ய ‘‘இமானி அட்ட² கஸிணானி ஸமதோ²’’தி வுத்தம். ஸேஸகஸிணத்³வயம் விபஸ்ஸனாதி⁴ட்டா²னபா⁴வேன பவத்தம் ‘‘விபஸ்ஸனா’’தி வுத்தம்.

ஏவந்தி இமினா நயேன. ஸப்³போ³ அரியமக்³கோ³தி ஸம்மாதி³ட்டி²ஆதி³பா⁴வேன அபி⁴ன்னோபி அரியமக்³கோ³ ஸதிபட்டா²னாதி³புப்³ப³பா⁴க³படிபதா³பே⁴தே³ன அனேகபே⁴த³பி⁴ன்னோ நிரவஸேஸோ அரியமக்³கோ³. யேன யேன ஆகாரேனாதி அனபி⁴ஜ்ஜா²தீ³ஸு, பச்சுப்பன்னஸுக²தாதீ³ஸு ச ஆகாரேஸு யேன யேன ஆகாரேன வுத்தோ. தேன தேனாதி தேஸு தேஸு ஆகாரேஸு யே யே ஸமத²வஸேன, யே ச யே ச விபஸ்ஸனாவஸேன யோஜேதும் ஸம்ப⁴வந்தி, தேன தேன ஆகாரேன ஸமத²விபஸ்ஸனாஹி அரியமக்³கோ³ விசினித்வா யோஜேதப்³போ³. தேதி ஸமதா²தி⁴ட்டா²னவிபஸ்ஸனாத⁴ம்மா. தீஹி த⁴ம்மேஹி ஸங்க³ஹிதாதி தீஹி அனுபஸ்ஸனாத⁴ம்மேஹி ஸங்க³ஹிதா, க³ணனம் க³தாதி அத்தோ². கதமேஹி தீஹீதி? ஆஹ ‘‘அனிச்சதாய து³க்க²தாய அனத்ததாயா’’தி. அனிச்சதாய ஸஹசரணதோ விபஸ்ஸனா ‘‘அனிச்சதா’’தி வுத்தா. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி.

ஸோ ஸமத²விபஸ்ஸனம் பா⁴வயமானோ தீணி விமோக்க²முகா²னி பா⁴வயதீதி ஸோ அரியமக்³கா³தி⁴க³மாய யுத்தப்பயுத்தோ யோகீ³ காலேன ஸமத²ம் ஸமாபஜ்ஜனவஸேன காலேன விபஸ்ஸனம் ஸம்மஸனவஸேன வட்³ட⁴யமானோ அனிமித்தவிமோக்க²முகா²தி³ஸங்கா²தா திஸ்ஸோ அனுபஸ்ஸனா ப்³ரூஹேதி. தயோ க²ந்தே⁴ பா⁴வயதீதி திஸ்ஸோ அனுபஸ்ஸனா உபரூபரிவிஸேஸம் பாபேந்தோ ஸீலக்க²ந்தோ⁴ ஸமாதி⁴க்க²ந்தோ⁴ பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴தி ஏதே தயோ க²ந்தே⁴ வட்³டே⁴தி. யஸ்மா பன தீஹி க²ந்தே⁴ஹி அரியோ அட்ட²ங்கி³கோ மக்³கோ³ ஸங்க³ஹிதோ, தஸ்மா ‘‘தயோ க²ந்தே⁴ பா⁴வயந்தோ அரியம் அட்ட²ங்கி³கம் மக்³க³ம் பா⁴வயதீ’’தி வுத்தம்.

இதா³னி யேஸம் புக்³க³லானம் யத்த² ஸிக்க²ந்தானம் விஸேஸதோ நிய்யானமுகா²னி யேஸஞ்ச கிலேஸானம் படிபக்க²பூ⁴தானி தீணி விமோக்க²முகா²னி, தேஹி ஸத்³தி⁴ம் தானி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ராக³சரிதோ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அனிமித்தேன விமோக்க²முகே²னாதி அனிச்சானுபஸ்ஸனாய. ஸா ஹி நிச்சனிமித்தாதி³ஸமுக்³கா⁴டனேன அனிமித்தோ, ராகா³தீ³னம் ஸமுச்சே²த³விமுத்தியா விமோக்கோ²தி லத்³த⁴னாமஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ முக²பா⁴வதோ த்³வாரபா⁴வதோ ‘‘அனிமித்தவிமோக்க²முக²’’ந்தி வுச்சதி. அதி⁴சித்தஸிக்கா²யாதி ஸமாதி⁴ஸ்மிம். ஸுக²வேத³னீயம் ப²ஸ்ஸம் அனுபக³ச்ச²ந்தோதி ஸுக²வேத³னாய ஹிதம் ஸுக²வேத³னாகாரணதோ ப²ஸ்ஸம் தண்ஹாய அனுபக³ச்ச²ந்தோ. ஸுக²ம் வேத³னம் பரிஜானந்தோதி ‘‘அயம் ஸுகா² வேத³னா விபரிணாமாதி³னா து³க்கா²’’தி பரிஜானந்தோ, ஸவிஸயம் ராக³ம் ஸமதிக்கந்தோ. ‘‘ராக³மலம் பவாஹேந்தோ’’திஆதி³னா தேஹி பரியாயேஹி ராக³ஸ்ஸேவ பஹானமாஹ. ‘‘தோ³ஸசரிதோ புக்³க³லோ’’திஆதீ³ஸுபி வுத்தனயானுஸாரேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

பஞ்ஞாதி⁴கஸ்ஸ ஸந்ததிஸமூஹகிச்சாரம்மணாதி³க⁴னவினிப்³போ⁴கே³ன ஸங்கா²ரேஸு அத்தஸுஞ்ஞதா பாகடா ஹோதீதி விஸேஸதோ அனத்தானுபஸ்ஸனா பஞ்ஞாபதா⁴னாதி ஆஹ – ‘‘ஸுஞ்ஞதவிமோக்க²முக²ம் பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴’’தி. ததா² ஸங்கா²ரானம் ஸரஸபப⁴ங்கு³தாய இத்தரக²ணத்தா உப்பன்னானம் தத்த² தத்தே²வ பி⁴ஜ்ஜனம் ஸம்மா ஸமாஹிதஸ்ஸேவ பாகடம் ஹோதீதி விஸேஸதோ அனிச்சானுபஸ்ஸனா ஸமாதி⁴ப்பதா⁴னாதி ஆஹ – ‘‘அனிமித்தவிமோக்க²முக²ம் ஸமாதி⁴க்க²ந்தோ⁴’’தி. ததா² ஸீலேஸு பரிபூரகாரினோ க²ந்திப³ஹுலஸ்ஸ உப்பன்னம் து³க்க²ம் அரதிஞ்ச அபி⁴பு⁴ய்ய விஹரதோ ஸங்கா²ரானம் து³க்க²தா விபூ⁴தா ஹோதீதி து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ஸீலப்பதா⁴னாதி ஆஹ – ‘‘அப்பணிஹிதவிமோக்க²முக²ம் ஸீலக்க²ந்தோ⁴’’தி. இதி தீஹி விமோக்க²முகே²ஹி திண்ணம் க²ந்தா⁴னம் ஸங்க³ஹிதத்தா வுத்தம் – ‘‘ஸோ தீணி விமோக்க²முகா²னி பா⁴வயந்தோ தயோ க²ந்தே⁴ பா⁴வயதீ’’தி. யஸ்மா ச தீஹி ச க²ந்தே⁴ஹி அரியஸ்ஸ அட்ட²ங்கி³கஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ ஸங்க³ஹிதத்தா தயோ க²ந்தே⁴ பா⁴வயந்தோ ‘‘அரியம் அட்ட²ங்கி³கம் மக்³க³ம் பா⁴வயதீ’’தி வுத்தம். தஸ்மா தேஹி தஸ்ஸ ஸங்க³ஹம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யா ச ஸம்மாவாசா’’திஆதி³மாஹ.

புன திண்ணம் க²ந்தா⁴னம் ஸமத²விபஸ்ஸனாபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸீலக்க²ந்தோ⁴’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸீலக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ க²ந்திபதா⁴னத்தா, ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ப³ஹூபகாரத்தா ச ஸமத²பக்க²ப⁴ஜனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். ப⁴வங்கா³னீதி உபபத்திப⁴வஸ்ஸ அங்கா³னி. த்³வே பதா³னீதி த்³வே பாதா³. யேபு⁴ய்யேன ஹி பஞ்சத³ஸ சரணத⁴ம்மா ஸீலஸமாதி⁴ஸங்க³ஹிதாதி. பா⁴விதகாயோதி ஆபி⁴ஸமாசாரிகஸீலஸ்ஸ பாரிபூரியா பா⁴விதகாயோ. ஆதி³ப்³ரஹ்மசரியகஸீலஸ்ஸ பாரிபூரியா பா⁴விதஸீலோ. அத² வா பா⁴விதகாயோதி இந்த்³ரியஸம்வரேன பா⁴விதபஞ்சத்³வாரகாயோ. பா⁴விதஸீலோதி அவஸிட்ட²ஸீலவஸேன பா⁴விதஸீலோ. ஸம்மா காயபா⁴வனாய ஸதி அச்சந்தம் காயது³ச்சரிதப்பஹானம் அனவஜ்ஜஞ்ச உட்டா²னம் ஸம்பஜ்ஜதி. ததா² அனுத்தரே ஸீலே ஸிஜ்ஜ²மானே அனவஸேஸதோ மிச்சா²வாசாய மிச்சா²ஜீவஸ்ஸ ச பஹானம் ஸம்பஜ்ஜதி. சித்தபஞ்ஞாஸு ச பா⁴விதாஸு ஸம்மாஸதிஸம்மாஸமாதி⁴ஸம்மாதி³ட்டி²ஸம்மாஸங்கப்பா பா⁴வனாபாரிபூரிம் க³தா ஏவ ஹோந்தி தம்ஸபா⁴வத்தா தது³ப⁴யகாரணத்தா சாதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘காயே பா⁴வியமானே’’திஆதி³னா.

பஞ்சவித⁴ம் அதி⁴க³மம் க³ச்ச²தீதி அரியமக்³கா³தி⁴க³மமேவ அவத்தா²விஸேஸவஸேன பஞ்சதா⁴ விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதி. அரியமக்³கோ³ ஹி கி²ப்பம் ஸகிம் ஏகசித்தக்க²ணேனேவ சதூஸு ஸச்சேஸு அத்தனா அதி⁴க³ந்தப்³ப³ம் அதி⁴க³ச்ச²தீதி ந தஸ்ஸ லோகியஸமாபத்தியா விய வஸிபா⁴வனாகிச்சம் அத்தீ²தி கி²ப்பாதி⁴க³மோ ச ஹோதி. பஜஹிதப்³பா³னம் அச்சந்தவிமுத்திவஸேன பஜஹனதோ விமுத்தாதி⁴க³மோ ச. லோகியேஹி மஹந்தானம் ஸீலக்க²ந்தா⁴தீ³னம் அதி⁴க³மனபா⁴வதோ மஹாதி⁴க³மோ ச. தேஸம்யேவ விபுலப²லானம் அதி⁴க³மனதோ விபுலாதி⁴க³மோ ச. அத்தனா கத்தப்³ப³ஸ்ஸ கஸ்ஸசி அனவஸேஸதோ அனவஸேஸாதி⁴க³மோ ச ஹோதீதி. கே பனேதே அதி⁴க³மா? கேசி ஸமதா²னுபா⁴வேன, கேசி விபஸ்ஸனானுபா⁴வேனாதி இமம் விபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² ஸமதே²னா’’திஆதி³ வுத்தம்.

56. இதி மஹாதே²ரோ ‘‘தஸ்மா ரக்கி²தசித்தஸ்ஸா’’தி கா³தா²ய வஸேன அரஹத்தப²லவிமுத்திமுகே²ன விசயஹாரஸம்பாதம் நித்³தி³ஸந்தோ தே³ஸனாகுஸலதாய அனேகேஹி ஸுத்தப்பதே³ஸேஹி தஸ்ஸா புப்³ப³பா⁴க³படிபதா³ய பா⁴வனாவிஸேஸானம் பா⁴வனானிஸம்ஸானஞ்ச விப⁴ஜனவஸேன நானப்பகாரதோ விசயஹாரம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி த³ஸன்னம் ததா²க³தப³லானம்பி வஸேன தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² யோ தே³ஸயதீ’’திஆதி³மாஹ. ஓவாதே³ன ஸாவகே ந விஸம்வாத³யதீதி அத்தனோ அனுஸிட்டி²யா த⁴ம்மஸ்ஸ ஸவனதோ ‘‘ஸாவகா’’தி லத்³த⁴னாமே வேனேய்யே ந விப்பலம்பே⁴தி ந வஞ்சேதி, விஸம்வாத³னஹேதூனம் பாபத⁴ம்மானம் அரியமக்³கே³ன போ³தி⁴மூலே ஏவ ஸுப்பஹீனத்தா. திவித⁴ந்தி திப்பகாரம், தீஹி ஆகாரேஹீதி அத்தோ². இத³ம் கரோதா²தி இமம் ஸரணக³மனம் ஸீலாதி³ஞ்ச உபஸம்பஜ்ஜ விஹரத². இமினா உபாயேன கரோதா²தி அனேனபி விதி⁴னா ஸரணானி ஸோதே⁴ந்தா ஸீலாதீ³னி பரிபூரேந்தா ஸம்பாதே³த². இத³ம் வோ குருமானானந்தி இத³ம் ஸரணக³மனம் ஸீலாதி³ஞ்ச தும்ஹாகம் அனுதிட்ட²ந்தானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸம்பராயனிப்³பா³னானம் வஸேன ஹிதாய ஸுகா²ய ச ப⁴விஸ்ஸதி, தானி ஸம்பாதே³தா²தி அத்தோ².

ஏவம் ஓவத³னாகாரம் த³ஸ்ஸேத்வா யம் வுத்தம் – ‘‘ஓவாதே³ன ஸாவகே ந விஸம்வாத³யதீ’’தி, தம் ததா²க³தப³லேஹி விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸோ ததா² ஓவதி³தோ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ததா²தி தேன பகாரேன ‘‘இத³ம் கரோத², இமினா உபாயேன கரோதா²’’திஆதி³னா வுத்தப்பகாரேன. ஓவதி³தோதி த⁴ம்மதே³ஸனாய ஸாஸிதோ. அனுஸிட்டோ²தி தஸ்ஸேவ வேவசனம். ததா² கரோந்தோதி யதா²னுஸிட்ட²ம் ததா² கரோந்தோ. தம் பூ⁴மிந்தி யஸ்ஸா பூ⁴மியா அதி⁴க³மத்தா²ய ஓவதி³தோ, தம் த³ஸ்ஸனபூ⁴மிஞ்ச பா⁴வனாபூ⁴மிஞ்ச. நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி ஏதம் காரணம் ந விஜ்ஜதி. காரணஞ்ஹி திட்ட²தி ஏத்த² ப²லம் ததா³யத்தவுத்திதாயாதி ‘‘டா²ன’’ந்தி வுச்சதி. து³தியவாரே பூ⁴மிந்தி ஸீலக்க²ந்தே⁴ன பத்தப்³ப³ம் ஸம்பத்திப⁴வஸங்கா²தம் பூ⁴மிம்.

இதா³னி யஸ்மா ப⁴க³வதோ சதுவேஸாரஜ்ஜானிபி அவிபரீதஸபா⁴வதாய பட²மப²லஞாணஸ்ஸ விஸயவிஸேஸோ ஹோதி, தஸ்மா தானிபி தஸ்ஸ விஸயபா⁴வேன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தே ஸதோ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தே ஸதோதி அஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴, மயா ஸப்³பே³ த⁴ம்மா அபி⁴ஸம்பு³த்³தா⁴தி படிஜானனேன ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தே ஸதோ. இமே த⁴ம்மா அனபி⁴ஸம்பு³த்³தா⁴தி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி ‘‘இமே நாம தயா த⁴ம்மா அனபி⁴ஸம்பு³த்³தா⁴’’தி கோசி ஸஹத⁴ம்மேன ஸஹேதுனா ஸகாரணேன வசனேன, ஸுனக்க²த்தோ (தீ³. நி. 3.1 ஆத³யோ; ம. நி. 1.146 ஆத³யோ) விய விப்பலபந்தா பன அப்பமாணம். தஸ்மா ஸஹத⁴ம்மேன படிசோதே³ஸ்ஸதீதி ஏதம் காரணம் ந விஜ்ஜதி. ஏஸ நயோ ஸேஸபதே³ஸுபி. யஸ்ஸ தே அத்தா²ய த⁴ம்மோ தே³ஸிதோதி ராகா³தீ³ஸு யஸ்ஸ யஸ்ஸ பஹானத்தா²ய அஸுப⁴பா⁴வனாதி³த⁴ம்மோ கதி²தோ. தக்கரஸ்ஸாதி ததா² படிபன்னஸ்ஸ. விஸேஸாதி⁴க³மந்தி அபி⁴ஞ்ஞாபடிஸம்பி⁴தா³தி³விஸேஸாதி⁴க³மம்.

அந்தராயிகாதி அந்தராயகரணம் அந்தராயோ, ஸோ ஸீலம் ஏதேஸந்தி அந்தராயிகா. அந்தராயே நியுத்தா, அந்தராயம் வா ப²லம் அரஹந்தி, அந்தராயப்பயோஜனாதி வா அந்தராயிகா. தே பன கம்மகிலேஸாதி³பே⁴தே³ன பஞ்சவிதா⁴. அனிய்யானிகாதி அரியமக்³க³வஜ்ஜா ஸப்³பே³ த⁴ம்மா.

தி³ட்டி²ஸம்பன்னோதி மக்³க³தி³ட்டி²யா ஸம்பன்னோ ஸோதாபன்னோ அரியஸாவகோ. ஸுஹதந்தி அதிவதி⁴தம். இத³ம்பி ஏகதே³ஸகத²னமேவ. மதகபேதாதி³தா³னம்பி ஸோ ந கரோதி ஏவ. புது²ஜ்ஜனோதி புதூ²னம் கிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ராதீ³னம் ஜனனாதீ³ஹி காரணேஹி புது²ஜ்ஜனோ. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘புதூ²னம் ஜனனாதீ³ஹி, காரணேஹி புது²ஜ்ஜனோ;

புது²ஜ்ஜனந்தோக³த⁴த்தா, புது²வாயம் ஜனோ இதீ’’தி. (தீ³. நி. அட்ட². 1.7; ம. நி. அட்ட². 1.2; அ. நி. அட்ட². 1.1.51; த⁴. ஸ. அட்ட². 1007; படி. ம. அட்ட². 2.1.130);

‘‘மாதர’’ந்திஆதீ³ஸு ஜனிகா மாதா. ஜனகோ ச பிதா. மனுஸ்ஸபூ⁴தோ கீ²ணாஸவோ அரஹாதி அதி⁴ப்பேதோ. கிம் பன அரியஸாவகோ அஞ்ஞே ஜீவிதா வோரோபேய்யாதி? ஏதம்பி அட்டா²னம். ஸசேபி ப⁴வந்தரக³தம் அரியஸாவகம் அத்தனோ அரியஸாவகபா⁴வம் அஜானந்தம்பி கோசி ஏவம் வதே³ய்ய ‘‘இத³ம் குந்த²கிபில்லிகம் ஜீவிதா வோரோபேத்வா ஸகலசக்கவாளக³ப்³பே⁴ சக்கவத்திரஜ்ஜம் படிபஜ்ஜாஹீ’’தி, நேவ ஸோ நம் ஜீவிதா வோரோபேய்ய. அதா²பி ஏவம் வதே³ய்யும் – ‘‘ஸசே இமம் ந கா⁴தேஸ்ஸஸி, ஸீஸம் தே சி²ந்தி³ஸ்ஸாமா’’தி, ஸீஸமேவஸ்ஸ சி²ந்தே³ய்யும், நேவ ஸோ தம் கா⁴தேய்ய. புது²ஜ்ஜனபா⁴வஸ்ஸ பன மஹாஸாவஜ்ஜபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் அரியபா⁴வஸ்ஸ ச ப³லதீ³பனத்த²ம் ஏவம் வுத்தம். அயஞ்ஹேத்த² அதி⁴ப்பாயோ – ஸாவஜ்ஜோ வத புது²ஜ்ஜனபா⁴வோ. யத்ர ஹி நாம மாதுகா⁴காதீ³னிபி ஆனந்தரியானி கரிஸ்ஸதி, மஹாப³லோவ ச அரியபா⁴வோ, யோ ஏதானி கம்மானி ந கரோதீதி.

ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்யாதி ஸமானஸம்வாஸகம் ஸமானஸீமாயம் டி²தம் பஞ்சஹி காரணேஹி ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்ய. வுத்தஞ்ஹேதம் – ‘‘பஞ்சஹுபாலி, ஆகாரேஹி ஸங்கோ⁴ பி⁴ஜ்ஜதி கம்மேன உத்³தே³ஸேன வோஹரந்தோ அனுஸ்ஸாவனேன ஸலாகக்³கா³ஹேனா’’தி (பரி. 458).

தத்த² கம்மேனாதி அபலோகனாதீ³ஸு சதூஸு கம்மேஸு அஞ்ஞதரகம்மேன. உத்³தே³ஸேனாதி பஞ்சஸு பாதிமோக்கு²த்³தே³ஸேஸு அஞ்ஞதரேன உத்³தே³ஸேன. வோஹரந்தோதி கத²யந்தோ, தாஹி தாஹி உபபத்தீஹி ‘‘அத⁴ம்மம் த⁴ம்மோ’’திஆதீ³னி அட்டா²ரஸபே⁴த³கரவத்தூ²னி தீ³பயந்தோ. அனுஸ்ஸாவனேனாதி ‘‘நனு தும்ஹே ஜானாத² மய்ஹம் உச்சகுலா பப்³ப³ஜிதபா⁴வம் ப³ஹுஸ்ஸுதபா⁴வஞ்ச, மாதி³ஸோ நாம உத்³த⁴ம்மம் உப்³பி³னயம் ஸத்து²ஸாஸனம் கா³ஹேய்யாதி கிம் தும்ஹாகம் சித்தம்பி உப்பாதே³தும் யுத்தம், கிமஹம் அபாயதோ ந பா⁴யாமீ’’திஆதி³னா நயேன கண்ணமூலே வசீபே⁴த³ம் கத்வா அனுஸ்ஸாவனேன. ஸலாகக்³கா³ஹேனாதி ஏவம் அனுஸ்ஸாவேத்வா தேஸம் சித்தம் உபத்த²ம்பே⁴த்வா அனிவத்தித⁴ம்மம் கத்வா ‘‘க³ண்ஹத² இமம் ஸலாக’’ந்தி ஸலாகக்³கா³ஹேன.

ஏத்த² ச கம்மமேவ உத்³தே³ஸோ வா பமாணம், வோஹாரானுஸ்ஸாவனஸலாகக்³கா³ஹாபனம் பன புப்³ப³பா⁴கோ³. அட்டா²ரஸவத்து²தீ³பனவஸேன ஹி வோஹரந்தேன தத்த² ருசிஜனனத்த²ம் அனுஸ்ஸாவேத்வா ஸலாகாய கா³ஹிதாயபி அபி⁴ன்னோ ஏவ ஹோதி ஸங்கோ⁴. யதா³ பன ஏவம் சத்தாரோ வா அதிரேகா வா ஸலாகம் கா³ஹேத்வா ஆவேணிகம் கம்மம் வா உத்³தே³ஸம் வா கரோந்தி, ததா³ ஸங்கோ⁴ பி⁴ன்னோ நாம ஹோதி. ஏவம் தி³ட்டி²ஸம்பன்னோ புக்³க³லோ ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்ய ஸங்க⁴ராஜிம் வா ஜனேய்யாதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி.

து³ட்ட²சித்தோதி வத⁴கசித்தேன பது³ட்ட²சித்தோ. லோஹிதம் உப்பாதே³ய்யாதி ஜீவமானகஸரீரே கு²த்³த³கமக்கி²காய பிவனமத்தம்பி லோஹிதம் உப்பாதே³ய்ய. ஏத்தாவதா ஹி மாதுகா⁴தாதீ³னி பஞ்சானந்தரியகம்மானி த³ஸ்ஸிதானி ஹோந்தி. யானி புது²ஜ்ஜனோ கரோதி, ந அரியஸாவகோ. து³ட்ட²சித்தோதி வினாஸசித்தேன பது³ட்ட²சித்தோ. தூ²பந்தி சேதியம். பி⁴ந்தே³ய்யாதி நாஸேய்ய.

அஞ்ஞம் ஸத்தா²ரந்தி ‘‘அயம் மே ஸத்தா² ஸத்து² கிச்சம் காதும் ஸமத்தோ²’’தி ப⁴வந்தரேபி அஞ்ஞம் தித்த²கரம். அபதி³ஸேய்யாதி ‘‘அயம் மே ஸத்தா²’’தி ஏவம் க³ண்ஹேய்யாதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதி. இதோ ப³ஹித்³தா⁴ அஞ்ஞம் த³க்கி²ணேய்யம் பரியேஸேய்யாதி ஸாஸனதோ ப³ஹித்³தா⁴ அஞ்ஞம் பா³ஹிரகம் ஸமணம் வா ப்³ராஹ்மணம் வா ‘‘அயம் த³க்கி²ணாரஹோ, இமஸ்மிம் கதா காரா மஹப்ப²லா ப⁴விஸ்ஸந்தீ’’தி அதி⁴ப்பாயேன தஸ்மிம் படிபஜ்ஜேய்யாதி அத்தோ². குதூஹலமங்க³லேன ஸுத்³தி⁴ம் பச்சேய்யாதி ‘‘இமினா இத³ம் ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ஏவம் பவத்தத்தா குதூஹலஸங்கா²தேன தி³ட்ட²ஸுதமுதமங்க³லேன அத்தனோ ஸுத்³தி⁴ம் வோதா³னம் ஸத்³த³ஹேய்ய.

57. இத்தீ² ராஜா சக்கவத்தீ ஸியாதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி யஸ்மா இத்தி²யா கோஸோஹிதவத்த²கு³ய்ஹாதீ³னம் அபா⁴வேன லக்க²ணானி ந பரிபூரந்தி, இத்தி²ரதனாபா⁴வேன ச ஸத்தரதனஸமங்கி³தா ந ஸம்பஜ்ஜதி. ஸப்³ப³மனுஸ்ஸானம்பி ச ந அதி⁴கோ அத்தபா⁴வோ ஹோதி, தஸ்மா ‘‘இத்தீ²…பே… விஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். யஸ்மா ஸக்கத்தாதீ³னி தீணி டா²னானி உத்தமானி, இத்தி²லிங்க³ஞ்ச ஹீனம், தஸ்மா தஸ்ஸா ஸக்கத்தாதீ³னிபி படிஸித்³தா⁴னீதி. நனு ச யதா² இத்தி²லிங்க³ம், ஏவம் புரிஸலிங்க³ம்பி ப்³ரஹ்மலோகே நத்தி², தஸ்மா புரிஸோ மஹாப்³ரஹ்மா ஸியாதி ந வத்தப்³ப³ந்தி? நோ ந வத்தப்³ப³ம். கஸ்மா? இத⁴ புரிஸஸ்ஸ தத்த² நிப்³ப³த்தனதோ. இத்தி²யோ ஹி இத⁴ ஜா²னம் பா⁴வேத்வா காலம் கத்வா ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜந்தி, ந மஹாப்³ரஹ்மானம். புரிஸோ பன கத்த²சி ந உப்பஜ்ஜதீதி ந வத்தப்³போ³. ஸமானேபி தத்த² உப⁴யலிங்கா³பா⁴வே புரிஸஸண்டா²னாவ தத்த² ப்³ரஹ்மானோ, ந இத்தி²ஸண்டா²னா, தஸ்மா ஸுவுத்தமேதம். இத்தீ² ததா²க³தோதி ஏத்த² திட்ட²து தாவ ஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணே நிப்³ப³த்தேத்வா லோகானம் தாரணஸமத்தோ² பு³த்³த⁴பா⁴வோ, பணிதா⁴னமத்தம்பி இத்தி²யா ந ஸம்பஜ்ஜதி.

‘‘மனுஸ்ஸத்தம் லிங்க³ஸம்பத்தி, ஹேது ஸத்தா²ரத³ஸ்ஸனம்;

பப்³ப³ஜ்ஜா கு³ணஸம்பத்தி, அதி⁴காரோ ச ச²ந்த³தா;

அட்ட²த⁴ம்மஸமோதா⁴னா, அபி⁴னீஹாரோ ஸமிஜ்ஜ²தீ’’தி. (பு³. வம். 2.59) –

இமானி ஹி பணிதா⁴னஸம்பத்திகாரணானி. இதி பணிதா⁴னமத்தம்பி ஸம்பாதே³தும் அஸமத்தா²ய இத்தி²யா குதோ பு³த்³த⁴பா⁴வோதி ‘‘இத்தீ² ததா²க³தோ அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ ஸியாதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். ஸப்³பா³காரபரிபூரோ புஞ்ஞுஸ்ஸயோ ஸப்³பா³காரபரிபூரமேவ அத்தபா⁴வம் நிப்³ப³த்தேதீதி புரிஸோவ அரஹம் ஹோதி ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴.

ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயாதி த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴துயா, யா ஜாதிகே²த்தந்தி வுச்சதி. ஸா ஹி ததா²க³தஸ்ஸ க³ப்³போ⁴க்கந்திகாலாதீ³ஸு கம்பதி. ஆணாகே²த்தம் பன கோடிஸதஸஹஸ்ஸசக்கவாளம். யா ஏகதோ ஸம்வட்டதி ச விவட்டதி ச, யத்த² ச ஆடானாடியபரித்தாதீ³னம் (தீ³. நி. 3.277 ஆத³யோ) ஆணா பவத்ததி. விஸயகே²த்தஸ்ஸ பரிமாணம் நத்தி². பு³த்³தா⁴னஞ்ஹி ‘‘யாவதகம் ஞாணம் தாவதகம் நேய்யம், யாவதகம் நேய்யம் தாவதகம் ஞாணம், நேய்யபரியந்திகம் ஞாணம், ஞாணபரியந்திகம் நேய்ய’’ந்தி (மஹானி. 69; சூளனி. மோக⁴ராஜமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸ 85; படி. ம. 3.5) வசனதோ அவிஸயோ நாம நத்தி². இதி இமேஸு தீஸு கே²த்தேஸு திஸ்ஸோ ஸங்கீ³தியோ ஆருள்ஹே தேபிடகே பு³த்³த⁴வசனே ‘‘ட²பேத்வா இமம் சக்கவாளம் அஞ்ஞஸ்மிம் சக்கவாளே பு³த்³தா⁴ உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி ஸுத்தம் நத்தி², ந உப்பஜ்ஜந்தீதி பன அத்தி².

அபுப்³ப³ம் அசரிமந்தி அபுரே அபச்சா² ஏகதோ ந உப்பஜ்ஜந்தி, புரே வா பச்சா² வா உப்பஜ்ஜந்தீதி வுத்தம் ஹோதி. தத்த² க³ப்³போ⁴க்கந்திதோ புப்³பே³ புரேதி வேதி³தப்³ப³ம். ததோ பட்டா²ய ஹி த³ஸஸஹஸ்ஸிசக்கவாளகம்பனேன கே²த்தபரிக்³க³ஹோ கதோ நாம ஹோதி, அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி நத்தி². தா⁴துபரினிப்³பா³னதோ பரம் பன பச்சா², ததோ ஹேட்டா²பி அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி நத்தி², உத்³த⁴ம் ந வாரிதா.

கஸ்மா பன அபுப்³ப³ம் அசரிமம் ந உப்பஜ்ஜந்தீதி? அனச்ச²ரியத்தா. அச்ச²ரியமனுஸ்ஸா ஹி பு³த்³தா⁴ ப⁴க³வந்தோ. யதா²ஹ – ‘‘ஏகபுக்³க³லோ, பி⁴க்க²வே, லோகே உப்பஜ்ஜமானோ உப்பஜ்ஜதி அச்ச²ரியமனுஸ்ஸோ’’திஆதி³ (அ. நி. 1.171). யதி³ ச அனேகே பு³த்³தா⁴ ஏகதோ உப்பஜ்ஜேய்யும், அனச்ச²ரியா ப⁴வேய்யும். தே³ஸனாய ச விஸேஸாபா⁴வதோ. யஞ்ஹி ஸதிபட்டா²னாதி³பே⁴த³ம் த⁴ம்மம் ஏகோ தே³ஸேதி, அஞ்ஞேனபி ஸோ ஏவ தே³ஸேதப்³போ³ ஸியா, விவாத³பா⁴வதோ ச. ப³ஹூஸு ஹி பு³த்³தே⁴ஸு ஏகதோ உப்பன்னேஸு ப³ஹூனம் ஆசரியானம் அந்தேவாஸிகா விய ‘‘அம்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴ பாஸாதி³கோ’’திஆதி³னா தேஸம் ஸாவகா விவதே³ய்யும். கிம் வா ஏதேன காரணக³வேஸனேன, த⁴ம்மதாவேஸா யம் ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயா த்³வே ததா²க³தா ஏகதோ ந உப்பஜ்ஜந்தீதி (மி. ப. 5.1.1).

யதா² நிம்ப³பீ³ஜகோஸாதகிபீ³ஜாதீ³னி மது⁴ரம் ப²லம் ந நிப்³ப³த்தேந்தி, அஸாதம் அமது⁴ரமேவ ப²லம் நிப்³ப³த்தேந்தி, ஏவம் காயது³ச்சரிதாதீ³னி மது⁴ரவிபாகம் ந நிப்³ப³த்தேந்தி அமது⁴ரமேவ நிப்³ப³த்தேந்தி. யதா² ச உச்சு²பீ³ஜஸாலிபீ³ஜாதீ³னி மது⁴ரம் ஸாது³ரஸமேவ ப²லம் நிப்³ப³த்தேந்தி ந அஸாதம் கடுகம். ஏவம் காயஸுசரிதாதீ³னி மது⁴ரமேவ விபாகம் நிப்³ப³த்தேந்தி ந அமது⁴ரம். வுத்தம்பி சேதம் –

‘‘யாதி³ஸம் வபதே பீ³ஜம், தாதி³ஸம் ஹரதே ப²லம்;

கல்யாணகாரீ கல்யாணம், பாபகாரீ ச பாபக’’ந்தி. (ஸம். நி. 1.256; நேத்தி. 122);

தஸ்மா ‘‘திண்ணம் து³ச்சரிதான’’ந்திஆதி³ வுத்தம்.

அஞ்ஞதரோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வாதி யோ கோசி பப்³ப³ஜ்ஜாமத்தேன ஸமணோ வா ஜாதிமத்தேன ப்³ராஹ்மணோ வா. பாபிச்சோ² ஸம்பா⁴வனாதி⁴ப்பாயேன விம்ஹாபனதோ குஹகோ. பச்சயஸன்னிஸ்ஸிதாய பயுத்தவாசாய வஸேன லபகோ. பச்சயனிப்³ப³த்தகனிமித்தாவசரதோ நேமித்தகோ. குஹனலபனனேமித்தகத்தம் புப்³ப³ங்க³மம் கத்வாதி குஹனாதி³பா⁴வமேவ புரக்க²த்வா ஸந்திந்த்³ரியோ ஸந்தமானஸோ விய சரந்தோ. பஞ்ச நீவரணேதி காமச்ச²ந்தா³தி³கே பஞ்ச நீவரணே. அப்பஹாய அஸமுச்சி²ந்தி³த்வா, சேதஸோ உபக்கிலேஸேதி நீவரணே. நீவரணா ஹி சித்தம் உபக்கிலேஸேந்தி கிலிட்ட²ம் கரோந்தி விபா³தே⁴ந்தி உபதாபேந்தி ச. தஸ்மா ‘‘சேதஸோ உபக்கிலேஸா’’தி வுச்சந்தி. பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணேதி நீவரணே. நீவரணா ஹி உப்பஜ்ஜமானா அனுப்பன்னாய பஞ்ஞாய உப்பஜ்ஜிதும் ந தே³ந்தி. தஸ்மா ‘‘பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணா’’தி வுச்சந்தி. அனுபட்டி²தஸ்ஸதீதி சதூஸு ஸதிபட்டா²னேஸு ந உபட்டி²தஸ்ஸதி. அபா⁴வயித்வாதி அவட்³ட⁴யித்வா. அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ந்தி அரஹத்தபத³ட்டா²னம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம்.

பச்சி²மவாரே அஞ்ஞதரோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வாதி ஸப்³ப³ஞ்ஞுபோ³தி⁴ஸத்தம் ஸந்தா⁴ய வத³தி. தத்த² ஸப்³ப³தோ³ஸாபக³தோதி ஸப்³பே³ஹி பாரமிதாபடிபக்க²பூ⁴தேஹி தோ³ஸேஹி அபக³தோ. ஏதேன பரிபூரிதபாரமிபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ஸதிபட்டா²னானி விபஸ்ஸனா, போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³ மக்³கோ³, அனுத்தரா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ அரஹத்தம். ஸதிபட்டா²னானி வா விபஸ்ஸனா, போ³ஜ்ஜ²ங்கா³ மிஸ்ஸகா, ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ அரஹத்தமேவ. ஸேஸம் அனந்தரவாரே வுத்தபடிபக்க²தோ வேதி³தப்³ப³ம். யம் ஏத்த² ஞாணந்தி யம் ஏதஸ்மிம் யதா²வுத்தே டா²னே ச டா²னம், அட்டா²னே ச அட்டா²னந்தி பவத்தம் ஞாணம். ஹேதுஸோதி தஸ்ஸ டா²னஸ்ஸ அட்டா²னஸ்ஸ ச ஹேதுதோ. டா²னஸோதி தங்க²ணே ஏவ ஆவஜ்ஜனஸமனந்தரம். அனோதி⁴ஸோதி ஓதி⁴அபா⁴வேன, கிஞ்சி அனவஸேஸேத்வாதி அத்தோ².

இதி டா²னாட்டா²னக³தாதிஆதீ³ஸு ஏவம் டா²னாட்டா²னபா⁴வம் க³தா. ஸப்³பே³தி க²யவயவிரஜ்ஜனனிருஜ்ஜ²னஸபா⁴வா ஸங்க²தத⁴ம்மா, தே ஏவ ச ஸத்தபஞ்ஞத்தியா உபாதா³னபூ⁴தா கேசி ஸக்³கூ³பகா³ யே த⁴ம்மசாரினோ, கேசி அபாயூபகா³ யே அத⁴ம்மசாரினோ, கேசி நிப்³பா³னூபகா³ யே கம்மக்க²யகரம் அரியமக்³க³ம் படிபன்னா.

58. இதா³னி யதா²வுத்தமத்த²ம் விவரந்தோ ‘‘ஸப்³பே³ ஸத்தா மரிஸ்ஸந்தீ’’தி கா³தா²த்³வயமாஹ. தஸ்ஸ அத்த²ம் ‘‘ஸப்³பே³ ஸத்தாதி அரியா ச அனரியா சா’’திஆதி³னா ஸயமேவ நித்³தி³ஸதி. தத்த² ஜீவிதபரியந்தோ மரணபரியந்தோதி ஜீவிதஸ்ஸ பரியந்தோ நாம மரணஸங்கா²தோ அந்தோ. யதா²கம்மம் க³மிஸ்ஸந்தீதி ஏத்த² யதே³தம் ஸத்தானம் யதா²கம்மம் க³மனம், அயம் கம்மஸ்ஸகதாதி அத்தோ². கம்மானம் ப²லத³ஸ்ஸாவிதா ச அவிப்பவாஸோ சாதி ‘‘புஞ்ஞபாபப²லூபகா³’’தி இமினா வசனேன கம்மானம் ப²லஸ்ஸ பச்சக்க²காரிதா, கதூபசிதானம் கம்மானம் அத்தனோ ப²லஸ்ஸ அப்பதா³னாபா⁴வோ ச த³ஸ்ஸிதோதி அத்தோ².

கம்மமேவ கம்மந்தம், பாபம் கம்மந்தம் ஏதேஸந்தி பாபகம்மந்தா, தஸ்ஸ அத்த²ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அபுஞ்ஞஸங்கா²ரா’’தி வுத்தம். அபுஞ்ஞோ ஸங்கா²ரோ ஏதேஸந்தி அபுஞ்ஞஸங்கா²ரா. பாபகம்மந்தாதி வா நிஸ்ஸக்கவசனம், பாபகம்மந்தஹேதூதி அத்தோ². ததா² புஞ்ஞஸங்கா²ராதிஆதீ³ஸுபி. புன ‘‘நிரயம் பாபகம்மந்தா’’திஆதி³னா அந்தத்³வயேன ஸத்³தி⁴ம் மஜ்ஜி²மபடிபத³ம் த³ஸ்ஸேதி. ததா² ‘‘அயம் ஸம்கிலேஸோ’’திஆதி³னா வட்டவிவட்டவஸேன ஆதீ³னவஸ்ஸாத³னிஸ்ஸரணவஸேன ஹேதுப²லவஸேன ச கா³தா²யம் தயோ அத்த²விகப்பா த³ஸ்ஸிதா. புன ‘‘நிரயம் பாபகம்மந்தாதி அயம் ஸம்கிலேஸோ’’திஆதி³னா வோதா³னவஸேன கா³தா²ய அத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி.

59. தேன தேனாதி தேன தேன அஜ்ஜோ²ஸிதவத்து²னா ரூபப⁴வஅரூபப⁴வாதி³னா. ச²த்திம்ஸாதி காமதண்ஹா தாவ ரூபாதி³விஸயபே⁴தே³ன ச², ததா² ப⁴வதண்ஹா விப⁴வதண்ஹா சாதி அட்டா²ரஸ. தா ஏவ அஜ்ஜ²த்திகேஸு ரூபாதீ³ஸு அட்டா²ரஸ, பா³ஹிரேஸு ரூபாதீ³ஸு அட்டா²ரஸாதி ஏவம் ச²த்திம்ஸ. யேன யேனாதி ‘‘ஸுப⁴ம் ஸுக²’’ந்திஆதி³னா.

வோதா³னம் திவித⁴ம் க²ந்த⁴த்தயவஸேனாதி தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தண்ஹாஸம்கிலேஸோ’’திஆதி³ வுத்தம். புன ‘‘ஸப்³பே³ ஸத்தா மரிஸ்ஸந்தீ’’திஆதி³ படிபதா³விபா⁴கே³ன கா³தா²னமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம். தத்த² தத்த² கா³மினீதி தத்த² தத்தே²வ நிப்³பா³னே கா³மினீ, நிப்³பா³னஸ்ஸ க³மனஸீலாதி அத்தோ².

புன தத்த²தத்த²கா³மினீஸப்³ப³த்த²கா³மினீனம் படிபதா³னம் விபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தயோ ராஸீ’’திஆதி³ வுத்தம். யந்தி யம் நிரயாதி³. தம் தம் டா²னம் யதா²ரஹம் க³மேதீதி ஸப்³ப³த்த²கா³மினீ. படிபதா³ஸங்கா²தே அபுஞ்ஞகம்மே புஞ்ஞகம்மே ச கம்மக்க²யகரணகம்மே ச விபா⁴க³ஸோ ப⁴க³வதோ பவத்தனஞாணம். இத³ம் ஸப்³ப³த்த²கா³மினீ படிபதா³ஞாணம் நாம ததா²க³தப³லம். இமினா ஹி ஞாணேன ப⁴க³வா ஸப்³ப³ம்பி படிபத³ம் யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி.

கத²ம்? ஸகலகா³மவாஸிகேஸுபி ஏகம் ஸூகரம் வா மிக³ம் வா மாரேந்தேஸு ஸப்³பே³ஸம் சேதனா பரஸ்ஸ ஜீவிதிந்த்³ரியாரம்மணாவ ஹோதி, தம் பன கம்மம் தேஸம் ஆயூஹனக்க²ணேயேவ நானா ஹோதி. தேஸு ஹி ஏகோ ஆத³ரேன கரோதி, ஏகோ ‘‘த்வம்பி கரோஹீ’’தி பரேஹி நிப்பீளிதோ கரோதி, ஏகோ ஸமானச்ச²ந்தோ³ விய ஹுத்வா அப்படிபா³ஹமானோ விசரதி. தேஸு ஏகோ தேனேவ கம்மேன நிரயே நிப்³ப³த்ததி, ஏகோ திரச்சா²னயோனியம், ஏகோ பேத்திவிஸயே, தம் ததா²க³தோ ஆயூஹனக்க²ணே ஏவ ‘‘இமினா நீஹாரேன ஆயூஹிதத்தா ஏஸ நிரயே நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, ஏஸ திரச்சா²னயோனியம், ஏஸ பேத்திவிஸயே’’தி ஜானாதி. நிரயே நிப்³ப³த்தனகம்பி ‘‘ஏஸ அட்ட²ஸு மஹானிரயேஸு நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, ஏஸ ஸோளஸஸு உஸ்ஸதே³ஸூ’’தி ஜானாதி. திரச்சா²னயோனியம் நிப்³ப³த்தனகம்பி ‘‘ஏஸ அபாத³கோ ப⁴விஸ்ஸதி, ஏஸ த்³விபாத³கோ, ஏஸ சதுப்பாத³கோ, ஏஸ ப³ஹுப்பாத³கோ’’தி ஜானாதி. பேத்திவிஸயே நிப்³ப³த்தனகம்பி ‘‘ஏஸ நிஜ்ஜா²மதண்ஹிகோ ப⁴விஸ்ஸதி, ஏஸ கு²ப்பிபாஸிகோ, ஏஸ பரத³த்தூபஜீவீ’’தி ஜானாதி.

‘‘தேஸு ச கம்மேஸு இத³ம் கம்மம் படிஸந்தி⁴ம் ஆகட்³டி⁴ஸ்ஸதி, இத³ம் நாகட்³டி⁴ஸ்ஸதி து³ப்³ப³லம் தி³ன்னாய படிஸந்தி⁴யா உபதி⁴வேபக்கமத்தம் ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ஜானாதி. ததா² ஸகலகா³மவாஸிகேஸு ஏகதோ தா³னம் த³த³மானேஸு ஸப்³பே³ஸம்பி சேதனா தே³ய்யத⁴ம்மாரம்மணாவ ஹோதி, தம் பன கம்மம் தேஸம் ஆயூஹனக்க²ணே ஏவ நானம் ஹோதி. தேஸு ஹி கேசி தே³வலோகே நிப்³ப³த்தந்தி, கேசி மனுஸ்ஸலோகே, தம் ததா²க³தோ ஆயூஹனக்க²ணே ஏவ ‘‘இமினா நீஹாரேன ஆயூஹிதத்தா ஏஸ மனுஸ்ஸலோகே நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, ஏஸ தே³வலோகே’’தி ஜானாதி. தத்த²பி ‘‘ஏஸ பரனிம்மிதவஸவத்தீஸு நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, ஏஸ பு⁴ம்மதே³வேஸு நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, ஏஸ ஜேட்ட²கதே³வராஜா ஹுத்வா, ஏஸ தஸ்ஸ து³தியம் ததியம் வா டா²னந்தரம் கரோந்தோ பரிசாரகோ ஹுத்வா நிப்³ப³த்திஸ்ஸதீ’’தி ஜானாதி.

‘‘தேஸு ச கம்மேஸு இத³ம் படிஸந்தி⁴ம் ஆகட்³டி⁴தும் ஸக்கி²ஸ்ஸதி, இத³ம் ந ஸக்கி²ஸ்ஸதி து³ப்³ப³லம் தி³ன்னாய படிஸந்தி⁴யா உபதி⁴வேபக்கமத்தம் ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ஜானாதி. ததா² ‘‘விபஸ்ஸனம் பட்ட²பேந்தேஸு ச ஏஸ இமினா நீஹாரேன விபஸ்ஸனாய ஆரத்³த⁴த்தா அரஹா ப⁴விஸ்ஸதி, ஏஸ அனாகா³மீ, ஏஸ ஸகதா³கா³மீ, ஏஸ ஸோதாபன்னோ, ஏகபீ³ஜீ கோலம்கோலோ ஸத்தக்க²த்துபரமோ, ஏஸ மக்³க³ம் பத்தும் ந ஸக்கி²ஸ்ஸதி லக்க²ணாரம்மணிகவிபஸ்ஸனாயமேவ ட²ஸ்ஸதி, ஏஸ பச்சயபரிக்³க³ஹே, ஏஸ நாமரூபபரிக்³க³ஹே, அரூபபரிக்³க³ஹே ச ட²ஸ்ஸதி, ஏஸ மஹாபூ⁴தமத்தமேவ வவத்த²பேஸ்ஸதி, ஏஸ கிஞ்சி ஸல்லக்கே²தும் ந ஸக்கி²ஸ்ஸதீ’’தி ஜானாதி. ‘‘கஸிணபரிகம்மம் கரோந்தேஸுபி ஏஸ பரிகம்மமத்தே ஏவ ட²ஸ்ஸதி, ஏஸ நிமித்தம் உப்பாதே³தும் ஸக்கி²ஸ்ஸதி, ந அப்பனம். ஏஸ அப்பனம்பி உப்பாதே³ஸ்ஸதி, ஏஸ ஜா²னம் அதி⁴க³மிஸ்ஸதி, ந உபரிவிஸேஸம். ஏஸ உபரிவிஸேஸம்பி அதி⁴க³மிஸ்ஸதீ’’தி ஜானாதி.

அனேகதா⁴தூதி அனேகா சக்கா²த³யோ பத²வாத³யோ ச தா⁴துயோ ஏதஸ்ஸாதி அனேகதா⁴து, ப³ஹுதா⁴தூதி அத்தோ². லோகோதி க²ந்தா⁴யதனாதி³லோகோ. சக்கு²தா⁴தூதிஆதி³ யாஹி தா⁴தூஹி ‘‘அனேகதா⁴தூ’’தி லோகோ வுத்தோ, தாஸம் ஸரூபதோ த³ஸ்ஸனம். தத்த² ஸபா⁴வட்டே²ன நிஸ்ஸத்தட்டே²ன ச தா⁴து. சக்கு² ஏவ தா⁴து சக்கு²தா⁴து. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. காமதா⁴தூதி ஏத்த² த்³வே காமா கிலேஸகாமோ ச வத்து²காமோ ச. கிலேஸகாமபக்கே² காமபடிஸம்யுத்தோ தா⁴து காமதா⁴து, காமவிதக்கஸ்ஸேதம் நாமம். வத்து²காமபக்கே² பன காமாவசரத⁴ம்மா காமோ உத்தரபத³லோபேன, காமோ ச ஸோ தா⁴து சாதி காமதா⁴து. ப்³யாபாத³படிஸம்யுத்தோ தா⁴து ப்³யாபாத³தா⁴து, ப்³யாபாத³விதக்கஸ்ஸேதம் நாமம். ப்³யாபாதோ³வ தா⁴து ப்³யாபாத³தா⁴து, த³ஸஆகா⁴தவத்து²விஸயஸ்ஸ படிக⁴ஸ்ஸேதம் நாமம். விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ தா⁴து விஹிம்ஸாதா⁴து, விஹிம்ஸாவிதக்கோ. விஹிம்ஸா ஏவ வா தா⁴து விஹிம்ஸாதா⁴து, பரஸத்தவிஹேஸனஸ்ஸேதம் நாமம். நேக்க²ம்மஅப்³யாபாத³அவிஹிம்ஸாதா⁴துயோ நேக்க²ம்மவிதக்காத³யோ ஸப்³ப³குஸலத⁴ம்மா மேத்தாகருணா சாதி வேதி³தப்³ப³ம். ரூபதா⁴தூதி ரூபப⁴வோ, ஸப்³பே³ வா ரூபத⁴ம்மா. அரூபதா⁴தூதி அரூபப⁴வோ, அரூபத⁴ம்மா வா. நிரோத⁴தா⁴தூதி நிரோத⁴தண்ஹா. ஸங்கா²ரதா⁴தூதி ஸப்³பே³ ஸங்க²தத⁴ம்மா. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யம்.

அஞ்ஞமஞ்ஞவிலக்க²ணத்தா நானப்பகாரா தா⁴துயோ ஏதஸ்மிந்தி நானாதா⁴து, லோகோ. தேனேவாஹ – ‘‘அஞ்ஞா சக்கு²தா⁴து யாவ அஞ்ஞா நிப்³பா³னதா⁴தூ’’தி, யதா² ச இத³ம் ஞாணம் சக்கு²தா⁴துஆதி³பே⁴தே³ன உபாதி³ன்னகஸங்கா²ரலோகஸ்ஸ வஸேன அனேகதா⁴துனானாதா⁴துலோகம் பஜானாதி, ஏவம் அனுபாதி³ன்னகஸங்கா²ரலோகஸ்ஸபி வஸேன தம் பஜானாதி. பச்சேகபு³த்³தா⁴ ஹி த்³வே ச அக்³க³ஸாவகா உபாதி³ன்னகஸங்கா²ரலோகஸ்ஸேவ நானத்தம் ஜானந்தி, தம்பி ஏகதே³ஸேனேவ, ந நிப்பதே³ஸதோ. அனுபாதி³ன்னகஸங்கா²ரலோகஸ்ஸ பன நானத்தம் ந ஜானந்தி. ப⁴க³வா பன ‘‘இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னாய இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ க²ந்தோ⁴ ஸேதோ ஹோதி, இமஸ்ஸ காளோ, இமஸ்ஸ மட்டோ², இமஸ்ஸ ப²ருஸோ, இமஸ்ஸ ப³ஹலோ, இமஸ்ஸ தனுத்தசோ. இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னாய இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ பத்தம் வண்ணஸண்டா²னாதி³வஸேன ஏவரூபம் நாம ஹோதி, இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னத்தா இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ புப்ப²ம் நீலம் ஹோதி பீதகம் லோஹிதகம் ஓதா³தம் ஸுக³ந்த⁴ம் து³க்³க³ந்த⁴ம், இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னாய ப²லம் கு²த்³த³கம் மஹந்தம் தீ³க⁴ம் வட்டம் ஸுஸண்டா²னம் து³ஸ்ஸண்டா²னம் மட்ட²ம் ப²ருஸம் ஸுக³ந்த⁴ம் து³க்³க³ந்த⁴ம் தித்தம் மது⁴ரம் கடுகம் அம்பி³லம் கஸாவம் ஹோதி, இமாய நாம தா⁴துயா உஸ்ஸன்னாய இமஸ்ஸ ருக்க²ஸ்ஸ கண்டகோ திகி²ணோ ஹோதி, அதிகி²ணோ உஜுகோ குடிலோ கண்ஹோ நீலோ ஓதா³தோ ஹோதீ’’தி ஏவம் அனுபாதி³ன்னஸங்கா²ரலோகஸ்ஸாபி வஸேன அனேகதா⁴துனானாதா⁴துபா⁴வம் ஜானாதி. ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தா⁴னம் ஏவ ஹி ஏதம் ப³லம், ந அஞ்ஞேஸம்.

60. யம் யதே³வ தா⁴துந்தி யம் கிஞ்சி ஹீனாதி³ஸபா⁴வம். யஸ்மா அதி⁴முத்தி நாம அஜ்ஜா²ஸயதா⁴து, தஸ்மா அதி⁴முச்சனம் அஜ்ஜா²ஸயஸ்ஸ ஹீனாதி³ஸபா⁴வேன பவத்தனம். தம் பன தஸ்ஸ தம் தம் அதி⁴ட்ட²ஹனம் அபி⁴னிவிஸனஞ்ச ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘அதி⁴முச்சந்தி, தம் ததே³வ அதி⁴ட்ட²ஹந்தி அபி⁴னிவிஸந்தீ’’தி. அதி⁴முச்சனஸ்ஸ விஸயம் விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘கேசி ரூபாதி⁴முத்தா’’திஆதி³ வுத்தம். தம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ. நானாதி⁴முத்திகதாஞாணந்தி ஹீனாதி³வஸேன நானாதி⁴முத்திகதாய ஞாணம்.

தே யதா²தி⁴முத்தா ச ப⁴வந்தீதி தே ஹீனாதி⁴முத்திகா பணீதாதி⁴முத்திகா ஸத்தா யதா² யதா² அதி⁴முத்தா ஹோந்தி. தம் தம் கம்மஸமாதா³னம் ஸமாதி³யந்தீதி அதி⁴முத்திஅனுரூபம் தம் தம் அத்தனா ஸமாதி³யிதப்³ப³ம் கத்தப்³ப³ம் கம்மம் கரோந்தி, தானி கம்மஸமாதா³னானி ஸமுட்டா²னவஸேன விப⁴ஜந்தோ ‘‘தே ச²ப்³பி³த⁴ம் கம்ம’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² கேசி லோப⁴வஸேன கம்மம் ஸமாதி³யந்தீதி ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம். ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. தம் விப⁴ஜ்ஜமானந்தி தம் ஸமுட்டா²னவஸேன ச²ப்³பி³த⁴ம் புன பவத்தினிவத்திவஸேன விப⁴ஜ்ஜமானம் து³வித⁴ம்.

யம் லோப⁴வஸேன தோ³ஸவஸேன மோஹவஸேன ச கம்மம் கரோதீதி த³ஸஅகுஸலகம்மபத²கம்மம் ஸந்தா⁴ய வத³தி. தஞ்ஹி ஸம்கிலிட்ட²தாய காளகந்தி கண்ஹம். அபாயேஸு நிப்³ப³த்தாபனதோ காளகவிபாகந்தி கண்ஹவிபாகம். யம் ஸத்³தா⁴வஸேன கம்மம் கரோதீதி த³ஸகுஸலகம்மபத²கம்மம். தஞ்ஹி அஸம்கிலிட்ட²த்தா பண்ட³ரந்தி ஸுக்கம். ஸக்³கே³ நிப்³ப³த்தாபனதோ பண்ட³ரவிபாகத்தா ஸுக்கவிபாகம். யம் லோப⁴வஸேன தோ³ஸவஸேன மோஹவஸேன ஸத்³தா⁴வஸேன ச கம்மம் கரோதி, இத³ம் கண்ஹஸுக்கந்தி வோமிஸ்ஸககம்மம். கண்ஹஸுக்கவிபாகந்தி ஸுக²து³க்க²விபாகம். மிஸ்ஸககம்மஞ்ஹி கத்வா அகுஸலவலேன திரச்சா²னயோனியம் மங்க³லஹத்தி²பா⁴வம் உபபன்னோ குஸலேன பவத்தே ஸுக²ம் அனுப⁴வதி, குஸலேன ராஜகுலே நிப்³ப³த்தோபி அகுஸலேன து³க்க²ம் வேத³யதி. யம் வீரியவஸேன பஞ்ஞாவஸேன ச கம்மம் கரோதி, இத³ம் கம்மம் அகண்ஹம் அஸுக்கம் அகண்ஹஅஸுக்கவிபாகந்தி கம்மக்க²யகரா சதுமக்³க³சேதனா. தஞ்ஹி யதி³ கண்ஹம் ப⁴வேய்ய, கண்ஹவிபாகம் த³தே³ய்ய. யதி³ ஸுக்கம் ப⁴வேய்ய, ஸுக்கஉபபத்திபரியாபன்னம் விபாகம் த³தே³ய்ய. உப⁴யவிபாகஸ்ஸ பன அப்பதா³னதோ அகண்ஹஅஸுக்கவிபாகந்தி அயமேத்த² அத்தோ².

கம்மஸமாதா³னே பட²மம் அசேலகபடிபதா³ காமேஸு பாதப்³யதா, து³தியம் திப்³ப³கிலேஸஸ்ஸ அஸ்ஸுமுக²ஸ்ஸாபி ருத³தோ பரிஸுத்³த⁴ப்³ரஹ்மசரியசரணம், ததியம் காமேஸு அபாதப்³யதா அசேலகபடிபதா³, சதுத்த²ம் பச்சயே அலப⁴மானஸ்ஸாபி ஜா²னவிபஸ்ஸனாஸுக²ஸமங்கி³னோ ஸாஸனப்³ரஹ்மசரியசரணம். யம் ஏவம் ஜாதியம் கம்மஸமாதா³னந்தி யம் அஞ்ஞம்பி ஏவம்பகாரம் கம்மம். இமினா புக்³க³லேனாதிஆதி³ தஸ்மிம் கம்மவிபாகே ப⁴க³வதோ ஞாணஸ்ஸ பவத்தனாகாரத³ஸ்ஸனம். தத்த² உபசிதந்தி யதா² கதம் கம்மம் ப²லதா³னஸமத்த²ம் ஹோதி, ததா² கதம் உபசிதம். அவிபக்கந்தி ந விபக்கவிபாகம். விபாகாய பச்சுபட்டி²தந்தி விபாகதா³னாய கதோகாஸம். ந ச ப⁴ப்³போ³ அபி⁴னிப்³பி³தா⁴ க³ந்துந்தி கிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ரானம் அபி⁴னிப்³பி³ஜ்ஜ²னதோ அபி⁴னிப்³பி³தா⁴ஸங்கா²தம் அரியமக்³க³ம் அதி⁴க³ந்தும் ந ச ப⁴ப்³போ³. தம் ப⁴க³வா ந ஓவத³தீதி தம் விபாகாவரணேன நிவுதம் புக்³க³லம் ப⁴க³வா ஸச்சபடிவேத⁴ம் புரக்க²த்வா ந ஓவத³தி, வாஸனத்த²ம் பன தாதி³ஸானம்பி த⁴ம்மம் தே³ஸேதி ஏவ, அஜாதஸத்துஆதீ³னம் விய.

உபசிதந்தி காதும் ஆரத்³த⁴ம். தேனேவாஹ – ‘‘ந ச தாவ பாரிபூரிம் க³த’’ந்தி. தேன மிச்ச²த்தனியாமஸ்ஸ அஸமத்த²தம் த³ஸ்ஸேதி. புரா பாரிபூரிம் க³ச்ச²தீதி பாரிபூரிம் ப²லனிப்பா²த³னஸமத்த²தம் க³ச்ச²தி புரா அதி⁴க³ச்சே²ய்ய. மிச்ச²த்தனியததாய ஸஜ்ஜுகம் ப²லத⁴ம்மஸ்ஸ அபா⁴ஜனபா⁴வம் நிப்³ப³த்தயதி புரா. தேனேவாஹ – ‘‘புரா வேனேய்யத்தம் ஸமதிக்கமதீ’’தி. ‘‘புரா அனியதம் ஸமதிக்கமதீ’’திபி பாடோ², ஸோ ஏவத்தோ². அஸமத்தேதி கம்மே அஸம்புண்ணே, தே அஸம்புண்ணே வா.

61. ஏவம் கிலேஸந்தராயமிஸ்ஸகம் கம்மந்தராயம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அமிஸ்ஸகம் கம்மந்தராயம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இமஸ்ஸ ச புக்³க³லஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தம் வுத்தனயமேவ.

ஸப்³பே³ஸந்தி இமஸ்மிம் ப³லனித்³தே³ஸே வுத்தானம் ஸப்³பே³ஸம் கம்மானம். முது³மஜ்ஜா²தி⁴மத்ததாதி முது³மஜ்ஜ²திப்³ப³பா⁴வோ. கம்மானஞ்ஹி முது³ஆதி³பா⁴வேன தம்விபாகானம் முது³மஜ்ஜ²திக்க²பா⁴வோ விஞ்ஞாயதீதி அதி⁴ப்பாயோ. தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயந்திஆதீ³ஸு தி³ட்ட²த⁴ம்மே இமஸ்மிம் அத்தபா⁴வே வேதி³தப்³ப³ம் ப²லம் தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயம். உபபஜ்ஜே அனந்தரே அத்தபா⁴வே வேதி³தப்³ப³ம் ப²லம் உபபஜ்ஜவேத³னீயம். அபரஸ்மிம் அத்தபா⁴வே இதோ அஞ்ஞஸ்மிம் யஸ்மிம் கஸ்மிஞ்சி அத்தபா⁴வே வேதி³தப்³ப³ம் ப²லம் அபராபரியவேத³னீயம். ஏகஜவனவாரஸ்மிஞ்ஹி ஸத்தஸு சேதனாஸு பட²மசேதனா தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயம் நாம. பரியோஸானசேதனா உபபஜ்ஜவேத³னீயம் நாம. மஜ்ஜே² பஞ்ச சேதனா அபராபரியவேத³னீயம் நாம. விபாகவேமத்ததாஞாணந்தி விபாகவேமத்ததாய விபாகவிஸேஸே ஞாணம். இமஸ்ஸ பன கம்மவிபாகஸ்ஸ க³திஸம்பத்தி க³திவிபத்தி, உபதி⁴ஸம்பத்தி உபதி⁴விபத்தி, காலஸம்பத்தி காலவிபத்தி, பயோக³ஸம்பத்தி பயோக³விபத்தியோ காரணம். ஸோ ச நேஸம் காரணபா⁴வோ ‘‘அத்தே²கச்சானி பாபகானி கம்மஸமாதா³னானி க³திஸம்பத்திபடிபா³ள்ஹானி ந விபச்சந்தீ’’திஆதி³பாளிவஸேன (விப⁴. 810) வேதி³தப்³போ³.

62. அனந்தரப³லனித்³தே³ஸே வுத்தகம்மஸமாதா³னபதே³னேவ ஜா²னாதீ³னி ஸங்க³ஹேத்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ததா² ஸமாதி³ன்னானம் கம்மான’’ந்திஆதி³ வுத்தம். ஸேக்க²புது²ஜ்ஜனஸந்தானேஸு பவத்தானி ஜா²னாதீ³னி கம்மம் ஹோந்தி. தத்த² ததா² ஸமாதி³ன்னானந்தி ‘‘ஸுக்கம் ஸுக்கவிபாகம் பச்சுப்பன்னஸுக²ம், ஆயதிம் ஸுக²விபாக’’ந்தி ஏவமாதி³ப்பகாரேஹி ஸமாதி³ன்னேஸு கம்மேஸு. ஸம்கிலேஸோதி படிபக்க²த⁴ம்மவஸேன கிலிட்ட²பா⁴வோ. வோதா³னம் படிபக்க²த⁴ம்மேஹி விஸுஜ்ஜ²னம். வுட்டா²னம் பகு³ணவோதா³னம் ப⁴வங்க³வுட்டா²னஞ்ச. ஏவம் ஸம்கிலிஸ்ஸதீதிஆதீ³ஸு அயமேவத்தோ² – இமினா ஆகாரேன ஜா²னாதி³ ஸம்கிலிஸ்ஸதி வோதா³யதி வுட்ட²ஹதீதி ஜானனஞாணம் ப⁴க³வதோ அனாவரணஞாணம், ந தஸ்ஸ ஆவரணம் அத்தீ²தி.

கதி ஜா²னானீதிஆதி³ ஜா²னாத³யோ விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேதும் ஆரத்³த⁴ம். சத்தாரி ஜா²னானீதி சதுக்கனயவஸேன ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி ஸந்தா⁴யாஹ. ஏகாத³ஸாதி ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 2.129, 174; 3.339, 358; ம. நி. 2.248; 3.312) அட்ட²ன்னம் திண்ணஞ்ச ஸுஞ்ஞதவிமோக்கா²தீ³னம் வஸேன வுத்தம். அட்டா²தி தேஸு ட²பேத்வா லோகுத்தரே விமோக்கே² அட்ட². ஸத்தாதி தேஸு ஏவ நிரோத⁴ஸமாபத்திம் ட²பேத்வா ஸத்த. தயோதி ஸுத்தந்தபரியாயேன ஸுஞ்ஞதவிமோக்கா²த³யோ தயோ. த்³வேதி அபி⁴த⁴ம்மபரியாயேன அனிமித்தவிமோக்க²ஸ்ஸாஸம்ப⁴வதோ அவஸேஸா த்³வே. ஏத்த² ச படிபாடியா ஸத்த அப்பிதப்பிதக்க²ணே விக்க²ம்ப⁴னவஸேன பச்சனீகத⁴ம்மேஹி விமுச்சனதோ, ஆரம்மணே அதி⁴முச்சனதோ ச விமோக்கா². நிரோத⁴ஸமாபத்தி பன ஸப்³ப³ஸோ ஸஞ்ஞாவேத³யிதேஹி விமுத்தத்தா அபக³மவிமோக்கோ² நாம. லோகுத்தரா ச தம்தம்மக்³க³வஜ்ஜ²கிலேஸேஹி ஸமுச்சே²த³வஸேன விமுத்தத்தா விமோக்கோ²தி அயம் விஸேஸோ வேதி³தப்³போ³.

ஸமாதீ⁴ஸு சதுக்கனயபஞ்சகனயேஸு பட²மஜ்ஜா²னஸமாதி⁴ ஸவிதக்கோ ஸவிசாரோ ஸமாதி⁴ நாம. பஞ்சகனயே து³தியஜ்ஜா²னஸமாதி⁴ அவிதக்கோ விசாரமத்தோ ஸமாதி⁴ நாம. சதுக்கனயே பஞ்சகனயேபி ஸேஸஜா²னேஸு ஸமாதி⁴ அவிதக்கோ அவிசாரோ ஸமாதி⁴ நாம.

ஸமாபத்தீஸு படிபாடியா அட்ட²ன்னம் ஸமாபத்தீனம் ‘‘ஸமாதீ⁴’’திபி நாமம் ‘‘ஸமாபத்தீ’’திபி. கஸ்மா? சித்தேகக்³க³தாஸப்³பா⁴வதோ. நிரோத⁴ஸமாபத்தியா தத³பா⁴வதோ ந ‘‘ஸமாதீ⁴’’தி நாமம். ஸஞ்ஞாஸமாபத்திஆதி³ ஹேட்டா² வுத்தமேவ.

ஹானபா⁴கி³யோ ஸமாதீ⁴தி அப்பகு³ணேஹி பட²மஜ்ஜா²னாதீ³ஹி வுட்டி²தஸ்ஸ ஸஞ்ஞாமனஸிகாரானம் காமாதி³அனுபக்க²ந்த³னம் பட²மஜ்ஜா²னாதி³ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஹானபா⁴கி³யதா. ‘‘பட²மஜ்ஜா²னஸ்ஸ காமராக³ப்³யாபாதா³ ஸம்கிலேஸோ’’தி வுத்தத்தா து³தியஜ்ஜா²னாதி³வஸேன யோஜேதப்³ப³ம். குக்குடம் வுச்சதி அஜஞ்ஞாஜிகு³ச்ச²னமுகே²ன தப்பரமதா. குக்குடஜா²யீதி புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன ஜா²னானி வுத்தானி, த்³வே பட²மது³தியஜ்ஜா²னானீதி வுத்தம் ஹோதி. யோ பட²மம் து³தியம் வா ஜா²னம் நிப்³ப³த்தேத்வா ‘‘அலமேத்தாவதா’’தி ஸங்கோசம் ஆபஜ்ஜதி, உத்தரி ந வாயமதி, தஸ்ஸ தானி ஜா²னானி சத்தாரிபி ‘‘குக்குடஜா²னானீ’’தி வுச்சந்தி, தம்ஸமங்கி³னோ ச குக்குடஜா²யீ. தேஸு புரிமானி த்³வே ஆஸன்னப³லவபச்சத்தி²கத்தா விஸேஸபா⁴கி³யதாபா⁴வதோ ச ஸம்கிலேஸபா⁴வேன வுத்தானி. இதரானி பன விஸேஸபா⁴கி³யதாபா⁴வேபி மந்த³பச்சத்தி²கத்தா வோதா³னபா⁴வேன வுத்தானீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

விஸேஸபா⁴கி³யோ ஸமாதீ⁴தி பகு³ணேஹி பட²மஜ்ஜா²னாதீ³ஹி வுட்டி²தஸ்ஸ ஸஞ்ஞாமனஸிகாரானம் து³தியஜ்ஜா²னாதி³பக்க²ந்த³னம், பகு³ணவோதா³னம் ப⁴வங்க³வுட்டா²னஞ்ச ‘‘வுட்டா²ன’’ந்தி வுத்தம். ஹேட்டி²மம் ஹேட்டி²மஞ்ஹி பகு³ணஜ்ஜா²னம் உபரிமஸ்ஸ உபரிமஸ்ஸ பத³ட்டா²னம் ஹோதி. தஸ்மா வோதா³னம்பி ‘‘வுட்டா²ன’’ந்தி வுத்தம். ப⁴வங்க³வஸேன ஸப்³ப³ஜா²னேஹி வுட்டா²னம் ஹோதீதி ப⁴வங்க³ஞ்ச வோதா³னம் வுட்டா²னம். யஸ்மா பன வுட்டா²னவஸிபா⁴வேன யதா²பரிச்சி²ன்னகாலம் ஸமாபத்திதோ வுட்டா²னம் ஹோதி, தஸ்மா ஸமாபத்திவுட்டா²னகோஸல்லம் இத⁴ ‘‘வுட்டா²ன’’ந்தி வுத்தம்.

63. தஸ்ஸேவ ஸமாதி⁴ஸ்ஸாதி தஸ்ஸ அனந்தரப³லனித்³தே³ஸே ஜா²னாதி³பரியாயேஹி வுத்தஸமாதி⁴ஸ்ஸ. பரிவாராதி பரிக்கா²ரா. இந்த்³ரியானீதி ஸத்³தா⁴ஸதிபஞ்ஞிந்த்³ரியானி. ப³லானீதி ஹிரோத்தப்பேஹி ஸத்³தி⁴ம் தானியேவ. வீரியஸ்ஸ விஸும் க³ஹணம் ப³லானம் ப³ஹூபகாரத³ஸ்ஸனத்த²ம். வீரியுபத்த²ம்பே⁴ன ஹி ஸத்³தா⁴த³யோ படிபக்கே²ன அகம்பனீயா ஹோந்தி. தேனேவாஹ – ‘‘வீரியவஸேன ப³லானி ப⁴வந்தீ’’தி. தேஸந்தி இந்த்³ரியானம். முது³மஜ்ஜா²தி⁴மத்ததாதி அவிஸத³ம் முது³. நாதிவிஸத³ம் மஜ்ஜ²ம். அதிவிஸத³ம் அதி⁴மத்தம் ப³லவம் ‘‘திக்க²’’ந்தி வுச்சதி.

வேனேய்யானம் இந்த்³ரியானுரூபம் ப⁴க³வதோ தே³ஸனாபவத்தீதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² ப⁴க³வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸம்கி²த்தவித்தா²ரேனாதி ஸம்கி²த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன. அத² வா ஸம்கி²த்தேனாதி உத்³தி³ட்ட²மத்தேன. ஸம்கி²த்தவித்தா²ரேனாதி உத்³தே³ஸேன நித்³தே³ஸேன ச. வித்தா²ரேனாதி உத்³தே³ஸனித்³தே³ஸபடினித்³தே³ஸேஹி. முது³கந்தி லஹுகம் அபாயப⁴யவட்டப⁴யாதீ³ஹி ஸந்தஜ்ஜனவஸேன பா⁴ரியம் அகத்வா. முது³திக்க²ந்தி நாதிதிக்க²ம். ஸம்வேக³வத்தூ²ஹி ஸம்வேக³ஜனனாதி³வஸேன பா⁴ரியம் கத்வா. ஸமத²ம் உபதி³ஸதீதி ஸமத²ம் அதி⁴கம் கத்வா உபதி³ஸதி, ந ததா² விபஸ்ஸனந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ந ஹி கேவலேன ஸமதே²ன ஸச்சப்படிவேதோ⁴ ஸம்ப⁴வதி. ஸமத²விபஸ்ஸனந்தி ஸமது⁴ரம் ஸமத²விபஸ்ஸனம். விபஸ்ஸனந்தி ஸாதிஸயம் விபஸ்ஸனம் உபதி³ஸதி. யஸ்மா சேத்த² திக்கி²ந்த்³ரியாத³யோ உக்³க⁴டிதஞ்ஞுஆத³யோவ, தஸ்மா ‘‘திக்கி²ந்த்³ரியஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் உபதி³ஸதீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அதி⁴பஞ்ஞாஸிக்கா²யாதி அதி⁴பஞ்ஞாஸிக்க²ம்.

யம் ஏத்த² ஞாணந்தி ஏத்த² இந்த்³ரியானம் முது³மஜ்ஜா²தி⁴மத்ததாய யம் ஞாணம், இத³ம் வுச்சதி பரஸத்தானம் பரபுக்³க³லானம் இந்த்³ரியபரோபரியத்தவேமத்ததாஞாணந்தி ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம். தஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸ பவத்தனாகாரம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அயம் இமம் பூ⁴மி’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அயம் இமம் பூ⁴மிம் பா⁴வனஞ்ச க³தோதி அயம் புக்³க³லோ ஏவமிமம் ஸம்கிலேஸவாஸனம் வோதா³னம் ப⁴வங்க³ஞ்ச க³தோ க³ச்ச²தி க³மிஸ்ஸதி ச, காலவசனிச்சா²ய அபா⁴வதோ, யதா² து³த்³த⁴ந்தி. இமாய வேலாய இமஸ்மிம் ஸமயே இமாய முது³மஜ்ஜ²திக்க²பே⁴தா³ய அனுஸாஸனியா. ஏவம்தா⁴துகோதி ஹீனாதி³வஸேன ஏவம்அஜ்ஜா²ஸயோ ஏவம்அதி⁴முத்திகோ. அயஞ்சஸ்ஸ ஆஸயோதி இமஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ அயம் ஸஸ்ஸதுச்சே²த³ப்பகாரோ, யதா²பூ⁴தஞாணானுலோமக²ந்திப்பகாரோ வா ஆஸயோ. இத³ஞ்ஹி சதுப்³பி³த⁴ம் ஆஸயந்தி ஏத்த² ஸத்தா வஸந்தீதி ஆஸயோதி வுச்சதி. இமம் பன ப⁴க³வா ஸத்தானம் ஆஸயம் ஜானந்தோ தேஸம் தி³ட்டி²க³தானம் விபஸ்ஸனாஞாணகம்மஸ்ஸகதஞ்ஞாணானஞ்ச அப்பவத்திக்க²ணேபி ஜானாதி ஏவ. வுத்தம்பி சேதம் – ‘‘காமம் ஸேவந்தஞ்ஞேவ ஜானாதி ‘அயம் புக்³க³லோ காமக³ருகோ காமாஸயோ காமாதி⁴முத்தோ’தி. காமம் ஸேவந்தஞ்ஞேவ ஜானாதி ‘அயம் புக்³க³லோ நேக்க²ம்மக³ருகோ நேக்க²ம்மாஸயோ நேக்க²ம்மாதி⁴முத்தோ’தி. நேக்க²ம்மம் ஸேவந்தஞ்ஞேவ ஜானாதி… ப்³யாபாத³ம்… அப்³யாபாத³ம்… தி²னமித்³த⁴ம்… ஆலோகஸஞ்ஞம் ஸேவந்தஞ்ஞேவ ஜானாதி ‘அயம் புக்³க³லோ தி²னமித்³த⁴க³ருகோ தி²னமித்³தா⁴ஸயோ தி²னமித்³தா⁴தி⁴முத்தோ’’’தி (படி. ம. 1.113).

அயம் அனுஸயோதி அயம் இமஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ காமராகா³தி³கோ அப்பஹீனோயேவ அனுஸயிதகிலேஸோ. அப்பஹீனோயேவ ஹி தா²மக³தோ கிலேஸோ அனுஸயோ. பரஸத்தானந்தி பதா⁴னஸத்தானம். பரபுக்³க³லானந்தி ததோ பரேஸம் ஸத்தானம், ஹீனஸத்தானந்தி அத்தோ². ஏகத்த²மேவ வா ஏதம் பத³த்³வயம் வேனேய்யவஸேன த்³விதா⁴ வுத்தம். இந்த்³ரியபரோபரியத்தவேமத்ததாஞாணந்தி பரபா⁴வோ ச அபரபா⁴வோ ச பரோபரியத்தம் அ-காரஸ்ஸ ஓகாரம் கத்வா, தஸ்ஸ வேமத்ததா பரோபரியத்தவேமத்ததா. ஸத்³தா⁴தீ³னம் இந்த்³ரியானம் பரோபரியத்தவேமத்ததாய ஞாணம் இந்த்³ரியபரோபரியத்தவேமத்ததாஞாணந்தி பத³விபா⁴கோ³ வேதி³தப்³போ³.

தத்த² யந்தி யம் அனேகவிஹிதஸ்ஸ புப்³பே³னிவாஸஸ்ஸ அனுஸ்ஸரணவஸேன ப⁴க³வதோ ஞாணம், இத³ம் அட்ட²மம் ததா²க³தப³லந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. அனேகவிஹிதந்தி அனேகவித⁴ம், அனேகேஹி வா பகாரேஹி பவத்திதம். புப்³பே³னிவாஸந்தி அனுஸ்ஸரிதும் இச்சி²தம் அத்தனோ பரேஸஞ்ச ஸமனந்தராதீதம் ப⁴வம் ஆதி³ம் கத்வா தத்த² தத்த² நிவுத்த²ஸந்தானம். அனுஸ்ஸரதீதி ‘‘ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ’’தி ஏவம் ஜாதிபடிபாடியா அனுக³ந்த்வா ஸரதி, அனுதே³வ வா ஸரதி, சித்தே அபி⁴னின்னாமிதமத்தே ஏவ ஸரதீதி அத்தோ². ப⁴க³வதோ ஹி பரிகம்மகிச்சம் நத்தி², ஆவஜ்ஜனமத்தேனேவ ஸரதி. ஸேய்யதி²த³ந்தி ஆரத்³த⁴ப்பகாரனித³ஸ்ஸனத்தே² நிபாதோ. ஏகம்பி ஜாதிந்தி ஏகம்பி படிஸந்தி⁴மூலம் சுதிபரியோஸானம் ஏகப⁴வபரியாபன்னம் க²ந்த⁴ஸந்தானம். ஏஸ நயோ த்³வேபி ஜாதியோதிஆதீ³ஸுபி.

அனேகேபி ஸம்வட்டகப்பேதிஆதீ³ஸு பன பரிஹாயமானோ கப்போ ஸம்வட்டகப்போ, வட்³ட⁴மானோ விவட்டகப்போதி வேதி³தப்³போ³. தத்த² ஸம்வட்டேன ஸம்வட்டட்டா²யீ க³ஹிதோ தம்மூலத்தா, விவட்டேன ச விவட்டட்டா²யீ. ஏவஞ்ஹி ஸதி யானி ‘‘சத்தாரிமானி, பி⁴க்க²வே, கப்பஸ்ஸ அஸங்க்²யேய்யானி. கதமானி சத்தாரி? ஸம்வட்டோ ஸம்வட்டட்டா²யீ விவட்டோ விவட்டட்டா²யீ’’தி (அ. நி. 4.156) வுத்தானி, தானி ஸப்³பா³னி பரிக்³க³ஹிதானி ஹோந்தி. அமுத்ராஸிந்திஆதி³ ஸரணாகாரத³ஸ்ஸனம். தத்த² அமுத்ராஸிந்தி அமும்ஹி ஸம்வட்டகப்பே, அமும்ஹி ப⁴வே வா யோனியம் வா க³தியம் வா விஞ்ஞாணட்டி²தியம் வா ஸத்தாவாஸே வா ஸத்தனிகாயே வா. ஏவம்னாமோதி திஸ்ஸோ வா பு²ஸ்ஸோ வா. ஏவம்கோ³த்தோதி ப⁴க்³க³வோ வா கோ³தமோ வா. ஏவம்வண்ணோதி ஓதா³தோ வா ஸாமோ வா. ஏவமாஹாரோதி ஸாலிமம்ஸோத³னாஹாரோ வா பவத்தப²லபோ⁴ஜனோ வா. ஏவம்ஸுக²து³க்க²ப்படிஸம்வேதீ³தி அனேகப்பகாரேன காயிகசேதஸிகானம் ஸாமிஸனிராமிஸப்பபே⁴தா³னம் வா ஸுக²து³க்கா²னம் படிஸம்வேதீ³. ஏவமாயுபரியந்தோதி ஏவம் வஸ்ஸஸதபரமாயுபரியந்தோ வா சதுராஸீதிகப்பஸஹஸ்ஸபரமாயுபரியந்தோ வா. ஸோ ததோ சுதோ அமுத்ர உத³பாதி³ந்தி ஸோ ததோ ப⁴வதோ, ஸத்தனிகாயதோ வா சுதோ புன அமுகஸ்மிம் நாம ஸத்தனிகாயே உத³பாதி³ம். அத² வா தத்ராபி ப⁴வே வா ஸத்தனிகாயே வா அஹோஸிம். ஏவம்னாமோதிஆதி³ வுத்தத்த²மேவ.

64. தி³ப்³பே³னாதிஆதீ³ஸு தி³ப்³ப³ஸதி³ஸத்தா தி³ப்³ப³ம். தே³வதானஞ்ஹி ஸுசரிதகம்மனிப்³ப³த்தம்பி பித்தஸேம்ஹருஹிராதீ³ஹி அபலிபு³த்³த⁴ம் உபக்கிலேஸவிமுத்தத்தா தூ³ரேபி ஆரம்மணக்³க³ஹணஸமத்த²ம் தி³ப்³ப³ம் பஸாத³சக்கு² ஹோதி. இத³ம்பி வீரியபா⁴வனாப³லனிப்³ப³த்தம் ஞாணசக்கு² தாதி³ஸமேவாதி தி³ப்³ப³ஸதி³ஸத்தா தி³ப்³ப³ம், தி³ப்³ப³விஹாரவஸேன வா படிலத்³த⁴த்தா, அத்தனா ச தி³ப்³ப³விஹாரஸன்னிஸ்ஸிதத்தாபி தி³ப்³ப³ம், ஆலோகபரிக்³க³ஹேன மஹாஜுதிகத்தாபி தி³ப்³ப³ம், திரோகுட்டாதி³க³தரூபத³ஸ்ஸனேன மஹாக³திகத்தாபி தி³ப்³ப³ம். தம் ஸப்³ப³ம் ஸத்³த³ஸத்தா²னுஸாரேன வேதி³தப்³ப³ம். த³ஸ்ஸனட்டே²ன சக்கு². சக்கு²கிச்சகரணேன சக்கு²மிவாதிபி சக்கு². சுதூபபாதத³ஸ்ஸனேன தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴ஹேதுத்தா விஸுத்³த⁴ம். யோ ஹி சுதிமத்தமேவ பஸ்ஸதி, ந உபபாதம், ஸோ உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி. யோ உபபாதமத்தமேவ பஸ்ஸதி ந சுதிம், ஸோ நவஸத்தபாதுபா⁴வதி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி. யோ பன தது³ப⁴யம் பஸ்ஸதி, ஸோ யஸ்மா து³வித⁴ம்பி தம் தி³ட்டி²க³தம் அதிவத்ததி. தஸ்மாஸ்ஸ தம் த³ஸ்ஸனம் தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴ஹேது ஹோதி. தது³ப⁴யஞ்ச ப⁴க³வா பஸ்ஸதி. தேன வுத்தம் – ‘‘சுதூபபாதத³ஸ்ஸனேன தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴ஹேதுத்தா விஸுத்³த⁴’’ந்தி.

ஏகாத³ஸஉபக்கிலேஸவிரஹதோ வா விஸுத்³த⁴ம். யதா²ஹ –

‘‘ஸோ கோ² அஹம் அனுருத்³தா⁴ ‘விசிகிச்சா² சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸோ’தி இதி விதி³த்வா விசிகிச்ச²ம் சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸம் பஜஹிம். ‘அமனஸிகாரோ சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸோ… தி²னமித்³த⁴ம்… ச²ம்பி⁴தத்தம்… உப்பிலம்… து³ட்டு²ல்லம்… அச்சாரத்³த⁴வீரியம்… அதிலீனவீரியம்… அபி⁴ஜப்பா… நானத்தஸஞ்ஞா… அதினிஜ்ஜா²யிதத்தம் ரூபானம் சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸோ’தி இதி விதி³த்வா அதினிஜ்ஜா²யிதத்தம் ரூபானம் சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸம் பஜஹி’’ந்தி (ம. நி. 3.242) ஏவமாதி³.

ததே³வம் ஏகாத³ஸஉபக்கிலேஸவிரஹதோ வா விஸுத்³த⁴ம். மனுஸ்ஸூபசாரம் அதிக்கமித்வா ரூபத³ஸ்ஸனேன அதிக்கந்தமானுஸகம், மம்ஸசக்கு²ம் அதிக்கந்தத்தா வா அதிக்கந்தமானுஸகம். தேன தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன.

ஸத்தே பஸ்ஸதீதி மனுஸ்ஸோ மனுஸ்ஸம் மம்ஸசக்கு²னா விய ஸத்தே பஸ்ஸதி ஓலோகேதி. சவமானே உபபஜ்ஜமானேதி ஏத்த² சுதிக்க²ணே உபபத்திக்க²ணே வா தி³ப்³ப³சக்கு²னாபி த³ட்டு²ம் ந ஸக்கா. யே பன ஆஸன்னசுதிகா இதா³னி சவிஸ்ஸந்தி, யே ச க³ஹிதபடிஸந்தி⁴கா ஸம்பதி நிப்³ப³த்தா, தே ‘‘சவமானா உபபஜ்ஜமானா’’தி அதி⁴ப்பேதா. தே ஏவரூபே சவமானே உபபஜ்ஜமானே. ஹீனேதி மோஹனிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா ஹீனஜாதிகுலபோ⁴கா³தி³வஸேன ஹீளிதே பரிபூ⁴தே. பணீதேதி அமோஹனிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா தப்³பி³பரீதே. ஸுவண்ணேதி அதோ³ஸனிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா இட்ட²கந்தமனாபவண்ணயுத்தே. து³ப்³ப³ண்ணேதி தோ³ஸனிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா அனிட்டா²கந்தாமனாபவண்ணயுத்தே அபி⁴ரூபே விரூபே வாதி அத்தோ². ஸுக³தேதி ஸுக³திக³தே, அலோப⁴னிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா வா அட்³டே⁴ மஹத்³த⁴னே. து³க்³க³தேதி து³க்³க³திக³தே, லோப⁴னிஸ்ஸந்த³யுத்தத்தா வா த³லித்³தே³ அப்பன்னபானபோ⁴ஜனே. யதா²கம்மூபகே³தி யம் யம் கம்மம் உபசிதம், தேன தேன உபக³தே. தத்த² புரிமேஹி ‘‘சவமானே’’திஆதீ³ஹி தி³ப்³ப³சக்கு²கிச்சம் வுத்தம். இமினா பன பதே³ன யதா²கம்மூபக³ஞாணகிச்சம். யதா²கம்மூபக³ஞாணஅனாக³தம்ஸஞாணானி ச தி³ப்³ப³சக்கு²பாத³கானேவ தி³ப்³ப³சக்கு²னா ஸஹேவ இஜ்ஜ²ந்தி.

காயது³ச்சரிதேனாதிஆதீ³ஸு து³ட்டு² சரிதம், து³ட்ட²ம் வா சரிதம் கிலேஸபூதிகத்தா து³ச்சரிதம். காயேன து³ச்சரிதம், காயதோ வா பவத்தம் து³ச்சரிதம் காயது³ச்சரிதம். ஏவம் வசீமனோது³ச்சரிதானிபி த³ட்ட²ப்³பா³னி. ஸமன்னாக³தாதி ஸமங்கீ³பூ⁴தா. அரியானம் உபவாத³காதி பு³த்³தா⁴தீ³னம் அரியானம், அந்தமஸோ கி³ஹிஸோதாபன்னானம்பி அந்திமவத்து²னா வா கு³ணபரித⁴ம்ஸனேன வா உபவாத³கா அக்கோஸகா க³ரஹகா. மிச்சா²தி³ட்டி²காதி விபரீதத³ஸ்ஸனா. மிச்சா²தி³ட்டி²கம்மஸமாதா³னாதி மிச்சா²தி³ட்டி²ஹேதுபூ⁴தஸமாதி³ன்னனானாவித⁴கம்மா. யே ச மிச்சா²தி³ட்டி²மூலகேஸு காயகம்மாதீ³ஸு அஞ்ஞேபி ஸமாத³பேந்தி. தத்த² வசீமனோது³ச்சரிதக்³க³ஹணேன அரியூபவாத³மிச்சா²தி³ட்டீ²ஸு க³ஹிதாஸுபி தேஸம் புன வசனம் மஹாஸாவஜ்ஜபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம். மஹாஸாவஜ்ஜோ ஹி அரியூபவாதோ³ ஆனந்தரியஸதி³ஸோ. யதா²ஹ –

‘‘ஸேய்யதா²பி, ஸாரிபுத்த, பி⁴க்கு² ஸீலஸம்பன்னோ ஸமாதி⁴ஸம்பன்னோ பஞ்ஞாஸம்பன்னோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே அஞ்ஞம் ஆராதே⁴ய்ய, ஏவம்ஸம்பத³மித³ம், ஸாரிபுத்த, வதா³மி தம் வாசம் அப்பஹாய தம் சித்தம் அப்பஹாய தம் தி³ட்டி²ம் அப்படினிஸ்ஸஜ்ஜித்வா யதா²ப⁴தம் நிக்கி²த்தோ ஏவம் நிரயே’’தி (ம. நி. 1.149).

மிச்சா²தி³ட்டி²தோ ச மஹாஸாவஜ்ஜதரம் நாம அஞ்ஞம் நத்தி². யதா²ஹ –

‘‘நாஹம், பி⁴க்க²வே, அஞ்ஞம் ஏகத⁴ம்மம்பி ஸமனுபஸ்ஸாமி ஏவம் மஹாஸாவஜ்ஜதரம், யத²யித³ம், பி⁴க்க²வே, மிச்சா²தி³ட்டி². மிச்சா²தி³ட்டி²பரமானி, பி⁴க்க²வே, வஜ்ஜானீ’’தி (அ. நி. 1.310).

காயஸ்ஸ பே⁴தா³தி உபாதி³ன்னக்க²ந்த⁴பரிச்சாகா³. பரம் மரணாதி தத³னந்தரம் அபி⁴னிப்³ப³த்தக்க²ந்த⁴க்³க³ஹணே. அத² வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³தி ஜீவிதிந்த்³ரியஸ்ஸ உபச்சே²தா³. பரம் மரணாதி சுதிதோ உத்³த⁴ம். அபாயந்திஆதி³ ஸப்³ப³ம் நிரயவேவசனம். நிரயோ ஹி ஸக்³க³மோக்க²ஹேதுபூ⁴தா புஞ்ஞஸம்மதா அயா அபேதத்தா, ஸுகா²னம் வா ஆயஸ்ஸ அபா⁴வா அபாயோ. து³க்க²ஸ்ஸ க³தி படிஸரணந்தி து³க்³க³தி, தோ³ஸப³ஹுலதாய வா து³ட்டே²ன கம்முனா நிப்³ப³த்தா க³தி து³க்³க³தி. விவஸா நிபதந்தி தத்த² து³க்கடகாரினோதி வினிபாதோ. நத்தி² ஏத்த² அஸ்ஸாத³ஸஞ்ஞிதோ அயோதி நிரயோ.

அத² வா அபாயக்³க³ஹணேன திரச்சா²னயோனிம் தீ³பேதி, திரச்சா²னயோனி ஹி அபாயோ, ஸுக³திதோ அபேதத்தா. ந து³க்³க³தி, மஹேஸக்கா²னம் நாக³ராஜாதீ³னம் ஸம்ப⁴வதோ. து³க்³க³திக்³க³ஹணேன பேத்திவிஸயம் தீ³பேதி, ஸோ ஹி அபாயோ சேவ து³க்³க³தி ச ஸுக³திதோ அபேதத்தா, து³க்க²ஸ்ஸ ச க³திபூ⁴தத்தா. ந து வினிபாதோ அஸுரஸதி³ஸம் அவினிபதிதத்தா. பேதமஹித்³தி⁴கானஞ்ஹி விமானானிபி நிப்³ப³த்தந்தி. வினிபாதக்³க³ஹணேன அஸுரகாயம் தீ³பேதி, ஸோ ஹி யதா²வுத்தேனத்தே²ன அபாயோ சேவ து³க்³க³தி ச ஸுக²ஸமுஸ்ஸயேஹி வினிபாதத்தா வினிபாதோதி வுச்சதி. நிரயக்³க³ஹணேன அவீசிஆதி³அனேகப்பகாரம் நிரயமேவ தீ³பேதி. உபபன்னாதி உபக³தா, தத்த² அபி⁴னிப்³ப³த்தாதி அதி⁴ப்பாயோ. வுத்தவிபரியாயேன ஸுக்கபக்கோ² வேதி³தப்³போ³.

அயம் பன விஸேஸோ – ஏத்த² ஸுக³திக்³க³ஹணேன மனுஸ்ஸக³திம்பி ஸங்க³ண்ஹாதி. ஸக்³க³க்³க³ஹணேன தே³வக³திம் ஏவ. தத்த² ஸுந்த³ரா க³தீதி ஸுக³தி. ரூபாதீ³ஹி விஸயேஹி ஸுட்டு² அக்³கோ³தி ஸக்³கோ³. ஸோ ஸப்³போ³பி லுஜ்ஜனபலுஜ்ஜனட்டே²ன லோகோதி அயம் வசனத்தோ². அமுகாய கப்பகோடியம் உபசிதம் தேனாயம் ஏதரஹி, அனாக³தே வா ஸக்³கூ³பகோ³ அபாயூபகோ³ சாதி அட்ட²மனவமப³லஞாணகிச்சம் ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா த³ஸ்ஸிதம். ததா² கப்பஸதஸஹஸ்ஸேவாதிஆதீ³ஸுபி. தேனேவாஹ – ‘‘இமானி ப⁴க³வதோ த்³வே ஞாணானீ’’தி.

நிஹதோ மாரோ போ³தி⁴மூலேதி நிஹதோ ஸமுச்சி²ன்னோ கிலேஸமாரோ போ³தி⁴ருக்க²மூலே. இத³ம் ப⁴க³வதோ த³ஸமம் ப³லந்தி இத³ம் கிலேஸமாரஸ்ஸ ஹனனம் ஸமுச்சி²ந்த³னம் ப⁴க³வதோ த³ஸமம் ப³லம். தேனேவாஹ – ‘‘ஸப்³பா³ஸவபரிக்க²யம் ஞாண’’ந்தி. யஸ்மா பன யதா³ அரஹத்தமக்³கே³ன ஸவாஸனா ஸப்³பே³ ஆஸவா கே²பிதா, ததா³ ப⁴க³வதா ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் அதி⁴க³தம் நாம, தஸ்மா ‘‘யம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதா பத்தா’’திஆதி³ வுத்தம்.

அயம் தாவேத்த² ஆசரியானம் ஸமானத்த²கதா². பரவாதீ³ பனாஹ – ‘‘த³ஸப³லஞாணம் நாம பாடிஏக்கம் நத்தி², யஸ்மா ‘ஸப்³ப³ஞ்ஞுதா பத்தா விதி³தா ஸப்³ப³த⁴ம்மா’தி வுத்தம், தஸ்மா ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணஸ்ஸேவாயம் பபே⁴தோ³’’தி, தம் ந ததா² த³ட்ட²ப்³ப³ம். அஞ்ஞமேவ ஹி த³ஸப³லஞாணம், அஞ்ஞம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம். த³ஸப³லஞாணஞ்ஹி ஸகஸககிச்சமேவ ஜானாதி, ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் தம்பி ததோ அவஸேஸம்பி ஜானாதி. த³ஸப³லஞாணேஸு ஹி பட²மம் காரணாகாரணமேவ ஜானாதி. து³தியம் கம்மபரிச்சே²த³மேவ, ததியம் தா⁴துனானத்தகாரணமேவ, சதுத்த²ம் அஜ்ஜா²ஸயாதி⁴முத்திமேவ, பஞ்சமம் கம்மவிபாகந்தரமேவ, ச²ட்ட²ம் ஜா²னாதீ³ஹி ஸத்³தி⁴ம் தேஸம் ஸம்கிலேஸாதி³மேவ, ஸத்தமம் இந்த்³ரியானம் திக்க²முது³பா⁴வமேவ, அட்ட²மம் புப்³பே³னிவுத்த²க்க²ந்த⁴ஸந்ததிமேவ, நவமம் ஸத்தானம் சுதூபபாதமேவ, த³ஸமம் ஸச்சபரிச்சே²த³மேவ. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் பன ஏதேஹி ஜானிதப்³ப³ஞ்ச ததோ உத்தரிஞ்ச பஜானாதி. ஏதேஸம் பன கிச்சம் ஸப்³ப³ம் ந கரோதி. தஞ்ஹி ஜா²னம் ஹுத்வா அப்பேதும் ந ஸக்கோதி, இத்³தி⁴ ஹுத்வா விகுப்³பி³தும் ந ஸக்கோதி, மக்³கோ³ ஹுத்வா கிலேஸே கே²பேதும் ந ஸக்கோதி.

அபிச பரவாதீ³ ஏவம் புச்சி²தப்³போ³ ‘‘த³ஸப³லஞாணம் நாமேதம் ஸவிதக்கஸவிசாரம் அவிதக்கவிசாரமத்தம் அவிதக்கஅவிசாரம் காமாவசரம் ரூபாவசரம் அரூபாவசரம் லோகியம் லோகுத்தர’’ந்தி. ஜானந்தோ ‘‘படிபாடியா ஸத்த ஸவிதக்கஸவிசாரானீ’’தி வக்க²தி, ததோ பரானி த்³வே அவிதக்கஅவிசாரானீதி, ஆஸவக்க²யஞாணம் ஸியா ஸவிதக்கஸவிசாரம், ஸியா அவிதக்கவிசாரமத்தம், ஸியா அவிதக்கஅவிசாரந்தி. ததா² படிபாடியா ஸத்த காமாவசரானி, ததோ த்³வே ரூபாவசரானி, அவஸானே ஏகம் லோகுத்தரந்தி வக்க²தி. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் பன ஸவிதக்கஸவிசாரமேவ காமாவசரமேவ லோகியமேவாதி நிட்ட²மேத்த² க³ந்தப்³ப³ம்.

விசயஹாரஸம்பாதவண்ணனா நிட்டி²தா.