2. காலஸம்ஸந்த³னவண்ணனா

283-284. இதா³னி அதீதம் அத்தீ²தி காலஸம்ஸந்த³னம் ஹோதி. தத்த² அதீதம் அத்தீ²திஆதி³கம் ஸுத்³தி⁴கஸம்ஸந்த³னம். அதீதம் ரூபம் அத்தீ²திஆதி³கம் க²ந்த⁴வஸேன காலஸம்ஸந்த³னம்.

285. பச்சுப்பன்னம் ரூபம் அப்பியம் கரித்வாதி அதீதானாக³தம் பஹாய பச்சுப்பன்னரூபமேவ அப்பியம் அவிப⁴ஜிதப்³ப³ம் கரித்வா. ரூபபா⁴வம் ஜஹதீதிபஞ்ஹே நிருத்³த⁴ஸ்ஸாபி ரூபஸ்ஸ ரூபக்க²ந்த⁴ஸங்க³ஹிதத்தா படிக்கி²பதி. ரூபபா⁴வம் ந ஜஹதீதி படிலோமபஞ்ஹேபி ரூபக்க²ந்தே⁴ன ஸங்க³ஹிதத்தாவ படிஜானாதி. ஓதா³தம் வத்த²ம் அப்பியம் கரித்வாதி ஏத்த² கிஞ்சாபி ந ஸப்³ப³ம் வத்த²ம் ஓதா³தம், இமினா பன வத்த²ந்தி அவத்வா ‘‘ஓதா³தம் வத்த²ம் அப்பியம் கரித்வா’’தி வுத்தே ஸகவாதி³னா ஏகத்த²தா அனுஞ்ஞாதா. ஓதா³தபா⁴வம் ஜஹதீதி பஞ்ஹே வண்ணவிக³மம் ஸந்தா⁴ய படிஞ்ஞா ஸகவாதி³ஸ்ஸ. வத்த²பா⁴வம் ஜஹதீதி ஏத்த² பன பஞ்ஞத்தியா அவிக³தத்தா படிக்கே²போ தஸ்ஸேவ. படிலோமேபி ஏஸேவ நயோ.

286. அதீதம் அதீதபா⁴வம் ந ஜஹதீதி புட்டோ² ‘‘யதி³ ஜஹேய்ய, அனாக³தம் வா பச்சுப்பன்னம் வா ஸியா’’தி மஞ்ஞமானோ படிஜானாதி. அனாக³தம் அனாக³தபா⁴வம் ந ஜஹதீதி புட்டோ² பன ‘‘யதி³ ந ஜஹேய்ய, அனாக³தமேவஸ்ஸ, பச்சுப்பன்னபா⁴வம் ந பாபுணேய்யா’’தி மஞ்ஞமானோ படிக்கி²பதி. பச்சுப்பன்னபஞ்ஹேபி அதீதபா⁴வம் அனாபஜ்ஜனதோ³ஸோ ஸியாதி படிக்கி²பதி. அனுலோமபஞ்ஹேஸுபி இமினாவ நயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

287. ஏவம் ஸுத்³தி⁴கனயம் வத்வா புன க²ந்த⁴வஸேன த³ஸ்ஸேதும் அதீதம் ரூபந்திஆதி³ வுத்தம். தம் ஸப்³ப³ம் பாளிஅனுஸாரேனேவ ஸக்கா ஜானிதும்.

வசனஸோத⁴னவண்ணனா

288. இதா³னி ‘‘அதீதம் ந்வத்தீ²’’திஆதி³ வசனஸோத⁴னா ஹோதி. தத்த² ஹஞ்சி அதீதம் ந்வத்தீ²தி யதி³ அதீதம் நோ அத்தீ²தி அத்தோ². அதீதம் அத்தீ²தி மிச்சா²தி அதீதஞ்ச தம் அத்தி² சாதி மிச்சா² ஏவ. தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்னந்தி புட்டோ² அனாக³தக்க²ணேயேவஸ்ஸ பச்சுப்பன்னதாய அபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய காலனானத்தேன படிக்கி²பதி.

து³தியம் புட்டோ² யம் உப்பாத³தோ புப்³பே³ அனாக³தம் அஹோஸி, தஸ்ஸ உப்பன்னகாலே பச்சுப்பன்னத்தா படிஜானாதி. ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீதி யதே³தம் தயா ‘‘அனாக³தம் ஹுத்வா பச்சுப்பன்னம் ஹோதீ’’தி வத³தா தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்னந்தி லத்³தி⁴வஸேன ‘‘அனாக³தம் வா பச்சுப்பன்னம் வா ஹுத்வா ஹோதீ’’தி வுத்தம். கிம் தே தம்பி ஹுத்வா ஹோதீதி? இதரோ ஹுத்வா பூ⁴தஸ்ஸ புன ஹுத்வா அபா⁴வதோ ந ஹேவந்தி படிக்கி²பதி.

து³தியம் புட்டோ² யஸ்மா தம் அனாக³தம் ஹுத்வா பச்சுப்பன்னம் ஹோந்தம் ‘‘ஹுத்வா ஹோதீ’’தி ஸங்க²ம் க³தம், தஸ்மா படிஜானாதி. அத² நம் ஸகவாதீ³ ‘‘யதி³ தே தம் அனாக³தம் ஹுத்வா பச்சுப்பன்னம் ஹோந்தம் ‘ஹுத்வா ஹோதீ’தி ஸங்க²ம் க³தம், புன ஹுத்வா ஹோதி, யம் அனாக³தம் ந ஹுத்வா பச்சுப்பன்னம் ந ஹோந்தம் ‘ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’தி ஸங்க²ம் க³தம் ஸஸவிஸாணம், கிம் தே தம்பி புன ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’’திஅதி⁴ப்பாயேன ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீதி பஞ்ஹம் புச்ச²தி. இதரோ ‘‘யம் நத்தி², தம் நத்தி²தாய, ஏவ அனாக³தம் ந ஹுத்வா பச்சுப்பன்னம் ந ஹோதீதி நஹுத்வானஹோதி நாம தாவ ஹோது, புன நஹுத்வானஹோதிபா⁴வோ பனஸ்ஸ குதோ’’தி மஞ்ஞமானோ படிக்கி²பதி. தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீதந்தி பஞ்ஹேபி பச்சுப்பன்னக்க²ணேயேவஸ்ஸ அதீததாய அபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய காலனானத்தா படிக்கி²பதி.

து³தியபஞ்ஹே புட்டோ² யம் அதீதபா⁴வதோ புப்³பே³ பச்சுப்பன்னம் அஹோஸி, தஸ்ஸேவ அதீதத்தா படிஜானாதி. ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீதி யதே³தம் தயா ‘‘பச்சுப்பன்னம் ஹுத்வா அதீதம் ஹோதீ’’தி வத³தா ‘‘தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீத’’ந்தி லத்³தி⁴வஸேன ‘‘பச்சுப்பன்னம் வா அதீதம் வா ஹுத்வா ஹோதீ’’தி வுத்தம், கிம் தே தம்பி ஹுத்வா ஹோதீதி? இதரோ ஹுத்வா பூ⁴தஸ்ஸ புன ஹுத்வா அபா⁴வதோ ந ஹேவந்தி படிக்கி²பதி.

து³தியபஞ்ஹே யஸ்மா தம் பச்சுப்பன்னம் ஹுத்வா அதீதம் ஹோந்தம் ‘‘ஹுத்வா ஹோதீ’’தி ஸங்க²ம் க³தம், தஸ்மா படிஜானாதி. அத² நம் ஸகவாதீ³ ‘‘யதி³ தே தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் ஹுத்வா அதீதம் ஹோந்தம் ‘ஹுத்வா ஹோதீ’தி ஸங்க²ம் க³தம், புன ஹுத்வா ஹோதி, யம் பச்சுப்பன்னம் ந ஹுத்வா அதீதம் ந ஹோந்தம் ‘ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’தி ஸங்க²ம் க³தம் ஸஸவிஸாணம், கிம் தே தம்பி புன ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’’தி அதி⁴ப்பாயேன ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீதி பஞ்ஹம் புச்ச²தி. இதரோ ‘‘யம் நத்தி², தம் நத்தி²தாய ஏவ பச்சுப்பன்னம் ந ஹுத்வா அதீதம் ந ஹோதீதி நஹுத்வானஹோதி நாம தாவ ஹோது. புன நஹுத்வானஹோதிபா⁴வோ பனஸ்ஸ குதோ’’தி மஞ்ஞமானோ படிக்கி²பதி. உப⁴யம் ஏகதோ கத்வா ஆக³தே ததியபஞ்ஹேபி இமினாவுபாயேன யோஜனா காதப்³பா³.

அபரோ நயோ – யதி³ தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்னம், அனாக³தஸ்ஸ பச்சுப்பன்னே வுத்தோ ஹோதிபா⁴வோ, பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ச அனாக³தே வுத்தோ ஹுத்வாபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் ஸந்தே அனாக³தம்பி ஹுத்வாஹோதி நாம. பச்சுப்பன்னம்பி ஹுத்வாஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே ஏதேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீ’’தி? இதரோ – ‘‘தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்ன’’ந்தி பஞ்ஹே படிக்கி²த்தனயேனேவ படிக்கி²பித்வா புன புட்டோ² து³தியே பஞ்ஹே படிஞ்ஞாதனயேனேவ படிஜானாதி. அத² நம் ஸகவாதீ³ ‘‘தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்ன’’ந்தி பஞ்ஹாவஸேன தேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீதி படிஜானந்தம் புரிமம் படிக்கி²த்தபஞ்ஹம் பரிவத்தித்வா புச்ச²ந்தோ ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீதி புச்ச²தி. தஸ்ஸத்தோ² – நனு ‘‘தயா தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்ன’’ந்தி வுத்தே பட²மபஞ்ஹம் படிக்கி²பந்தேன அனாக³தஸ்ஸ ஹோதிபா⁴வோ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ச ஹுத்வாபா⁴வோ படிக்கி²த்தோதி. தேன அனாக³தம் ந ஹோதி நாம, பச்சுப்பன்னம் ந ஹுத்வா நாம.

து³தியபஞ்ஹே ச தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்னந்தி படிஞ்ஞாதம். ஏவம் ஸந்தே அனாக³தம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதி நாம. பச்சுப்பன்னம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே ஏதேஸு ஏகேகம் ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’’தி? பரவாதீ³ ஸப்³ப³தோ அந்த⁴காரேன பரியோனத்³தோ⁴ விய தேஸம் நஹுத்வானஹோதிபா⁴வம் அபஸ்ஸந்தோ ந ஹேவந்தி படிக்கி²பதி.

து³தியவாரேபி யதி³ தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீதம், பச்சுப்பன்னஸ்ஸ அதீதே வுத்தோ ஹோதிபா⁴வோ, அதீதஸ்ஸ ச பச்சுப்பன்னே வுத்தோ ஹுத்வாபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதி, ஏவம் ஸந்தே பச்சுப்பன்னம்பி ஹுத்வாஹோதி நாம, அதீதம்பி ஹுத்வாஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே ஏதேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீ’’தி? இதரோ தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீதந்திபஞ்ஹே படிக்கி²த்தனயேனேவ படிக்கி²பித்வா புன புட்டோ² து³தியபஞ்ஹே படிஞ்ஞாதனயேனேவ படிஜானாதி. அத² நம் ஸகவாதீ³ ‘‘தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீத’’ந்தி பஞ்ஹாவஸேன தேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீதி படிஜானந்தம் புரிமம் படிக்கி²த்தபஞ்ஹம் பரிவத்தித்வா புச்ச²ந்தோ ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீதி புச்ச²தி. தஸ்ஸத்தோ² – நனு தயா தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீதந்தி வுத்தே பட²மபஞ்ஹம் படிக்கி²பந்தேன பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ஹோதிபா⁴வோ, அதீதஸ்ஸ ச ஹுத்வாபா⁴வோ படிக்கி²த்தோதி. தேன பச்சுப்பன்னம் நஹோதி நாம. அதீதம் நஹுத்வா நாம.

து³தியபஞ்ஹே ச தே ‘‘தஞ்ஞேவ பச்சுப்பன்னம் தம் அதீத’’ந்தி படிஞ்ஞாதம். ஏவம் ஸந்தே பச்சுப்பன்னம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதி நாம, அதீதம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே ஏதேஸு ஏகேகம் ந ஹுத்வா ந ஹோதி, ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’’தி. பரவாதீ³ ஸப்³ப³தோ அந்த⁴காரேன பரியோனத்³தோ⁴ விய தேஸம் நஹுத்வானஹோதிபா⁴வம் அபஸ்ஸந்தோ ந ஹேவந்தி படிக்கி²பதி.

ததியவாரேபி யதி³ தஞ்ஞேவ அனாக³தம் தம் பச்சுப்பன்னம் தம் அதீதம்; அனாக³தபச்சுப்பன்னானம் பச்சுப்பன்னாதீதேஸு வுத்தோ ஹோதிபா⁴வோ, பச்சுப்பன்னாதீதானஞ்ச அனாக³தபச்சுப்பன்னேஸு வுத்தோ ஹுத்வாபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் ஸந்தே அனாக³தம்பி ஹுத்வாஹோதி நாம. பச்சுப்பன்னம்பி அதீதம்பி ஹுத்வா ஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே தீஸுபி ஏதேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி ஹுத்வா ஹோதீ’’தி? இதரோ ‘‘தஞ்ஞேவ அனாக³தம், தம் பச்சுப்பன்னம், தம் அதீத’’ந்திபஞ்ஹே படிக்கி²த்தனயேனேவ படிக்கி²பித்வா புன புட்டோ² து³தியபஞ்ஹே படிஞ்ஞாதனயேனேவ படிஜானாதி. அத² நம் ஸகவாதீ³ ‘‘தஞ்ஞேவ அனாக³தம், தம் பச்சுப்பன்னம், தம் அதீத’’ந்தி பஞ்ஹாவஸேன தேஸு ஏகேகம் ஹுத்வா ஹோதி, ஹுத்வா ஹோதீதி படிஜானந்தம் புரிமம் படிக்கி²த்தபஞ்ஹம் பரிவத்தித்வா புச்ச²ந்தோ ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீதி புச்ச²தி. தஸ்ஸத்தோ² – நனு தயா தஞ்ஞேவ அனாக³தம், தம் பச்சுப்பன்னம், தம் அதீதந்தி வுத்தே பட²மபஞ்ஹம் படிக்கி²பந்தேன அனாக³தபச்சுப்பன்னானம் ஹோதிபா⁴வோ; பச்சுப்பன்னாதீதானஞ்ச ஹுத்வாபா⁴வோ படிக்கி²த்தோதி? தேன அனாக³தம் பச்சுப்பன்னஞ்ச ந ஹோதி நாம. பச்சுப்பன்னஞ்ச அதீதஞ்ச ந ஹுத்வா நாம.

து³தியபஞ்ஹே ச தே ‘‘தஞ்ஞேவ அனாக³தம், தம் பச்சுப்பன்னம், தம் அதீத’’ந்தி படிஞ்ஞாதம். ஏவம் ஸந்தே அனாக³தம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதி நாம, பச்சுப்பன்னம்பி அதீதம்பி ந ஹுத்வா ந ஹோதியேவ நாம. தேன தம் புச்சா²ம – ‘‘கிம் தே ஏதேஸு ஏகேகம் ந ஹுத்வா ந ஹோதி ந ஹுத்வா ந ஹோதீ’’தி? பரவாதீ³ ஸப்³ப³தோ அந்த⁴காரேன பரியோனத்³தோ⁴ விய தேஸம் ந ஹுத்வா ந ஹோதிபா⁴வம் அபஸ்ஸந்தோ ந ஹேவந்தி படிக்கி²பதீதி. நிக்³க³ஹாதீ³னி பனேத்த² ஹேட்டா² வுத்தனயேனேவ யோஜேதப்³பா³னி.

வசனஸோத⁴னவண்ணனா நிட்டி²தா.

அதீதசக்கு²ரூபாதி³கதா²வண்ணனா

289. அதீதம் சக்கு² அத்தீ²திஆதீ³ஸுபி சக்கா²தி³பா⁴வாவிஜஹனேனேவ அத்தி²தம் படிஜானாதி. பஸ்ஸதீதிஆதீ³னி புட்டோ² பன தேஸம் விஞ்ஞாணானம் கிச்சாபா⁴வவஸேன படிக்கி²பதி.

அதீதஞாணாதி³கதா²வண்ணனா

290. தேன ஞாணேன ஞாணகரணீயம் கரோதீதி பஞ்ஹே தஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸ நிருத்³த⁴த்தா கிச்சபா⁴வமஸ்ஸ அபஸ்ஸந்தோ படிக்கி²பதி. புன புட்டோ² அதீதாரம்மணம் பச்சுப்பன்னம் ஞாணம் அதீதானம் த⁴ம்மானம் ஜானனதோ அதீதம் ஞாணந்தி லேஸேன பச்சுப்பன்னமேவ ‘‘அதீதம் ஞாண’’ந்தி கத்வா தேன ஞாணேன ஞாணகரணீயஸ்ஸ அத்தி²தாய படிஜானாதி. அத²ஸ்ஸ ஸகவாதீ³ லேஸோகாஸம் அத³த்வா தேன ஞாணேன து³க்க²ம் பரிஜானாதீதிஆதி³மாஹ. இதரோ அதீதாரம்மணேனேவ ஞாணேன இமேஸம் சதுன்னம் கிச்சானம் அபா⁴வா படிக்கி²பதி. அனாக³தபஞ்ஹேபி ஏஸேவ நயோ. பச்சுப்பன்னபஞ்ஹோ சேவ ஸம்ஸந்த³னபஞ்ஹோ ச உத்தானத்தா²யேவ.

அரஹந்தாதி³கதா²வண்ணனா

291. அரஹதோ அதீதோ ராகோ³ அத்தீ²திஆதீ³ஸுபி ராகா³தி³பா⁴வாவிஜஹந்தோ ஏவம் படிஜானாதி. ஸராகோ³திஆதீ³ஸு ஸுத்தவிரோத⁴ப⁴யேன சேவ யுத்திவிரோத⁴ப⁴யேன ச படிக்கி²பதி.

பத³ஸோத⁴னகதா²வண்ணனா

295. ஏவம் ஸப்³ப³ம்பி பாளிஅனுஸாரேனேவ விதி³த்வா பரதோ அத்தி² ஸியா அதீதம், ஸியா ந்வாதீதந்தி ஏத்த² ஏவமத்தோ² வேதி³தப்³போ³. யம் அதீதமேவ அத்தி², தம் அதீதம். யம் பச்சுப்பன்னானாக³தம் அத்தி², தம் நோ அத்தி², தம் நோ அதீதம். தேனாதீதம் ந்வாதீதம், ந்வாதீதம் அதீதந்தி தேன காரணேன அதீதம் நோ அதீதம், நோ அதீதம் அதீதந்தி. அனாக³தபச்சுப்பன்னபுச்சா²ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

ஸுத்தஸாத⁴னவண்ணனா

296. ந வத்தப்³ப³ம் ‘‘அதீதம் அத்தி² அனாக³தம் அத்தீ²’’தி ஸுத்தஸாத⁴னாய புச்சா² பரவாதி³ஸ்ஸ, படிஞ்ஞா ஸகவாதி³ஸ்ஸ. புன அத்தனோ லத்³தி⁴ம் நிஸ்ஸாய யம்கிஞ்சி, பி⁴க்க²வே, ரூபந்தி அனுயோகோ³ பரவாதி³ஸ்ஸேவ. து³தியனயே புச்சா² ஸகவாதி³ஸ்ஸ, படிஞ்ஞா இதரஸ்ஸ. ஏவம் ஸப்³ப³த்த² புச்சா² ச படிஞ்ஞா ச வேதி³தப்³பா³. யம் பனேதம் பரவாதி³னா அனாக³தஸ்ஸ அத்தி²பா⁴வஸாத⁴னத்த²ம் ‘‘நனு வுத்தம் ப⁴க³வதா கப³ளீகாரே, சே, பி⁴க்க²வே’’தி ஸுத்தஸ்ஸ பரியோஸானே அத்தி² தத்த² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தீதிஆதி³ த³ஸ்ஸிதம் ந தம் அனாக³தஸ்ஸ அத்தி²பா⁴வஸாத⁴கம். தஞ்ஹி ஹேதூனம் பரினிட்டி²தத்தா அவஸ்ஸம் பா⁴விதம் ஸந்தா⁴ய தத்த² வுத்தம். அயம் ஸுத்தாதி⁴ப்பாயோ. ஸேஸம் ஸப்³ப³த்த² உத்தானத்த²மேவாதி.

ஸப்³ப³மத்தீ²திகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.