1-2. ஸத்தவிஞ்ஞாணட்டி²திஸுத்தாதி³வண்ணனா

44-45. பஞ்சமஸ்ஸ பட²மே விஞ்ஞாணட்டி²தியோதி படிஸந்தி⁴விஞ்ஞாணஸ்ஸ டா²னானி. ஸேய்யதா²பீதி நித³ஸ்ஸனத்தே² நிபாதோ, யதா² மனுஸ்ஸாதி அத்தோ². அபரிமாணேஸு ஹி சக்கவாளேஸு அபரிமாணானம் மனுஸ்ஸானம் வண்ணஸண்டா²னாதி³வஸேன த்³வேபி ஏகஸதி³ஸா நத்தி². யேபி ஹி கத்த²சி யமகபா⁴தரோ வண்ணேன வா ஸண்டா²னேன வா ஸதி³ஸா ஹோந்தி, தேஸம்பி ஆலோகிதவிலோகிதகதி²தஹஸிதக³மனட்டா²னாதீ³ஹி விஸேஸோ ஹோதியேவ. தஸ்மா நானத்தகாயாதி வுத்தா. படிஸந்தி⁴ஸஞ்ஞா பன நேஸம் திஹேதுகாபி த்³விஹேதுகாபி அஹேதுகாபி ஹோதி. தஸ்மா நானத்தஸஞ்ஞினோதி வுத்தா. ஏகச்சே ச தே³வாதி ச² காமாவசரதே³வா. தேஸு ஹி கேஸஞ்சி காயோ நீலோ ஹோதி, கேஸஞ்சி பீதகாதி³வண்ணோ. ஸஞ்ஞா பன தேஸம் த்³விஹேதுகாபி திஹேதுகாபி ஹோதி, அஹேதுகா நத்தி². ஏகச்சே ச வினிபாதிகாதி சதுஅபாயவினிமுத்தா உத்தரமாதா யக்கி²னீ, பியங்கரமாதா, பு²ஸ்ஸமித்தா, த⁴ம்மகு³த்தாதி ஏவமாதி³கா அஞ்ஞே ச வேமானிகா பேதா. ஏதேஸஞ்ஹி பீதஓதா³தகாளமங்கு³ரச்ச²விஸாமவண்ணாதி³வஸேன சேவ கிஸ தூ²லரஸ்ஸதீ³க⁴வஸேன ச காயோ நானா ஹோதி, மனுஸ்ஸானம் விய த்³விஹேதுகதிஹேதுகஅஹேதுகவஸேன ஸஞ்ஞாபி. தே பன தே³வா விய ந மஹேஸக்கா², கபணமனுஸ்ஸா விய அப்பேஸக்கா² து³ல்லப⁴கா⁴ஸச்சா²த³னா து³க்க²பீளிதா விஹரந்தி. ஏகச்சே காளபக்கே² து³க்கி²தா ஜுண்ஹபக்கே² ஸுகி²தா ஹோந்தி. தஸ்மா ஸுக²ஸமுஸ்ஸயதோ வினிபதிதத்தா வினிபாதிகாதி வுத்தா. யே பனேத்த² திஹேதுகா, தேஸம் த⁴ம்மாபி⁴ஸமயோபி ஹோதி பியங்கரமாதாதீ³னம் விய.

ப்³ரஹ்மகாயிகாதி ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜப்³ரஹ்மபுரோஹிதமஹாப்³ரஹ்மானோ. பட²மாபி⁴னிப்³ப³த்தாதி தே ஸப்³பே³பி பட²மஜ்ஜா²னேன அபி⁴னிப்³ப³த்தா. ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜா பன பரித்தேன அபி⁴னிப்³ப³த்தா, தேஸம் கப்பஸ்ஸ ததியோ பா⁴கோ³ ஆயுப்பமாணம். ப்³ரஹ்மபுரோஹிதா மஜ்ஜி²மேன, தேஸம் உபட்³ட⁴கப்போ ஆயுப்பமாணம், காயோ ச தேஸம் விப்பா²ரிகதரோ ஹோதி. மஹாப்³ரஹ்மானோ பணீதேன, தேஸம் கப்போ ஆயுப்பமாணம், காயோ ச பன தேஸம் அதிவிப்பா²ரிகோவ ஹோதி. இதி தே காயஸ்ஸ நானத்தா பட²மஜ்ஜா²னவஸேன ஸஞ்ஞாய ஏகத்தா நானத்தகாயா ஏகத்தஸஞ்ஞினோதி வேதி³தப்³பா³.

யதா² ச தே, ஏவம் சதூஸு அபாயேஸு ஸத்தா. நிரயேஸு ஹி கேஸஞ்சி கா³வுதம், கேஸஞ்சி அட்³ட⁴யோஜனம், கேஸஞ்சி யோஜனம் அத்தபா⁴வோ ஹோதி, தே³வத³த்தஸ்ஸ பன யோஜனஸதிகோ ஜாதோ. திரச்சா²னேஸுபி கேசி கு²த்³த³கா, கேசி மஹந்தா. பேத்திவிஸயேஸுபி கேசி ஸட்டி²ஹத்தா², கேசி அஸீதிஹத்தா² ஹோந்தி, கேசி ஸுவண்ணா, கேசி து³ப்³ப³ண்ணா. ததா² காலகஞ்சிகா அஸுரா. அபிசேத்த² தீ³க⁴பிட்டி²கபேதா நாம ஸட்டி²யோஜனிகாபி ஹோந்தி. ஸஞ்ஞா பன ஸப்³பே³ஸம்பி அகுஸலவிபாகாஹேதுகாவ ஹோதி. இதி ஆபாயிகாபி நானத்தகாயா ஏகத்தஸஞ்ஞினோத்வேவ ஸங்க்²யம் க³ச்ச²ந்தி.

ஆப⁴ஸ்ஸராதி த³ண்ட³உக்காய அச்சி விய ஏதேஸம் ஸரீரதோ ஆபா⁴ சி²ஜ்ஜித்வா சி²ஜ்ஜித்வா பதந்தீ விய ஸரதி விஸ்ஸரதீதி ஆப⁴ஸ்ஸரா. தேஸு பஞ்சகனயே து³தியததியஜ்ஜா²னத்³வயம் பரித்தம் பா⁴வேத்வா உபபன்னா பரித்தாபா⁴ நாம ஹோந்தி, தேஸம் த்³வே கப்பா ஆயுப்பமாணம். மஜ்ஜி²மம் பா⁴வேத்வா உபபன்னா அப்பமாணாபா⁴ நாம ஹோந்தி, தேஸம் சத்தாரோ கப்பா ஆயுப்பமாணம். பணீதம் பா⁴வேத்வா உபபன்னா ஆப⁴ஸ்ஸரா நாம ஹோந்தி, தேஸம் அட்ட² கப்பா ஆயுப்பமாணம். இத⁴ பன உக்கட்ட²பரிச்சே²த³வஸேன ஸப்³பே³வ தே க³ஹிதா. ஸப்³பே³ஸஞ்ஹி தேஸம் காயோ ஏகவிப்பா²ரோவ ஹோதி, ஸஞ்ஞா பன அவிதக்கவிசாரமத்தா வா அவிதக்கஅவிசாரா வாதி நானா.

ஸுப⁴கிண்ஹாதி ஸுபே⁴ன வோகிண்ணா விகிண்ணா, ஸுபே⁴ன ஸரீரப்பபா⁴வண்ணேன ஏகக்³க⁴னாதி அத்தோ². ஏதேஸஞ்ஹி ந ஆப⁴ஸ்ஸரானம் விய சி²ஜ்ஜித்வா சி²ஜ்ஜித்வா பபா⁴ க³ச்ச²தி. பஞ்சகனயே பன பரித்தமஜ்ஜி²மபணீதஸ்ஸ சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸ வஸேன ஸோளஸபா³த்திம்ஸசதுஸ்ஸட்டி²கப்பாயுகா பரித்தஅப்பமாணஸுப⁴கிண்ஹா நாம ஹுத்வா நிப்³ப³த்தந்தி. இதி ஸப்³பே³பி தே ஏகத்தகாயா சேவ சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸஞ்ஞாய ஏகத்தஸஞ்ஞினோ சாதி வேதி³தப்³பா³. வேஹப்ப²லாபி சதுத்த²விஞ்ஞாணட்டி²திமேவ ப⁴ஜந்தி. அஸஞ்ஞஸத்தா விஞ்ஞாணாபா⁴வா ஏத்த² ஸங்க³ஹம் ந க³ச்ச²ந்தி, ஸத்தாவாஸேஸு க³ச்ச²ந்தி.

ஸுத்³தா⁴வாஸா விவட்டபக்கே² டி²தா ந ஸப்³ப³காலிகா, கப்பஸதஸஹஸ்ஸம்பி அஸங்கே²ய்யம்பி பு³த்³த⁴ஸுஞ்ஞே லோகே ந உப்பஜ்ஜந்தி. ஸோளஸகப்பஸஹஸ்ஸஅப்³ப⁴ந்தரே பு³த்³தே⁴ஸு உப்பன்னேஸுயேவ உப்பஜ்ஜந்தி. த⁴ம்மசக்கப்பவத்திஸ்ஸ ப⁴க³வதோ க²ந்தா⁴வாரட்டா²னஸதி³ஸா ஹோந்தி. தஸ்மா நேவ விஞ்ஞாணட்டி²திம் ந ஸத்தாவாஸம் ப⁴ஜந்தி. மஹாஸீவத்தே²ரோ பன ‘‘ந கோ² பன ஸோ, ஸாரிபுத்த, ஆவாஸோ ஸுலப⁴ரூபோ, யோ மயா அனாவுத்த²புப்³போ³ இமினா தீ³கே⁴ன அத்³து⁴னா அஞ்ஞத்ர ஸுத்³தா⁴வாஸேஹி தே³வேஹீ’’தி (ம. நி. 1.160) இமினா ஸுத்தேன ஸுத்³தா⁴வாஸாபி சதுத்த²விஞ்ஞாணட்டி²திம் சதுத்த²ஸத்தாவாஸஞ்ச ப⁴ஜந்தீதி வத³தி, தம் அப்பதிபா³ஹியத்தா ஸுத்தஸ்ஸ அனுஞ்ஞாதம்.

நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் யதே²வ ஸஞ்ஞாய, ஏவம் விஞ்ஞாணஸ்ஸாபி ஸுகு²மத்தா நேவ விஞ்ஞாணம் நாவிஞ்ஞாணம். தஸ்மா விஞ்ஞாணட்டி²தீஸு ந வுத்தம். து³தியே ஸமாதி⁴பரிக்கா²ராதி மக்³க³ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸம்பா⁴ரா.