1. சேதனாஸுத்தவண்ணனா

171. ததியஸ்ஸ பட²மே காயேதி காயத்³வாரே, காயவிஞ்ஞத்தியா ஸதீதி அத்தோ². காயஸஞ்சேதனாஹேதூதிஆதீ³ஸு காயஸஞ்சேதனா நாம காயத்³வாரே சேதனா பகப்பனா. ஸா அட்ட² காமாவசரகுஸலவஸேன அட்ட²விதா⁴, அகுஸலவஸேன த்³வாத³ஸவிதா⁴தி வீஸதிவிதா⁴. ததா² வசீஸஞ்சேதனா, ததா² மனோஸஞ்சேதனா. அபிசேத்த² நவ மஹக்³க³தசேதனாபி லப்³ப⁴ந்தி. காயஸஞ்சேதனாஹேதூதி காயஸஞ்சேதனாபச்சயா. உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ந்தி அட்ட²குஸலகம்மபச்சயா நியகஜ்ஜ²த்தே ஸுக²ம் உப்பஜ்ஜதி, த்³வாத³ஸஅகுஸலகம்மபச்சயா து³க்க²ம். ஸேஸத்³வாரேஸுபி ஏஸேவ நயோ. அவிஜ்ஜாபச்சயாவாதி அவிஜ்ஜாகாரணேனேவ. ஸசே ஹி அவிஜ்ஜா சா²த³யமானா பச்சயோ ஹோதி, ஏவம் ஸந்தே தீஸு த்³வாரேஸு ஸுக²து³க்கா²னம் பச்சயபூ⁴தா சேதனா உப்பஜ்ஜதி. இதி மூலபூ⁴தாய அவிஜ்ஜாய வஸேனேதம் வுத்தம்.

ஸாமம் வாதிஆதீ³ஸு பரேஹி அனாணத்தோ ஸயமேவ அபி⁴ஸங்க²ரோந்தோ ஸாமம் காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி நாம. யம் பன பரே ஸமாத³பேத்வா ஆணாபேத்வா காரேந்தி, தஸ்ஸ தம் காயஸங்கா²ரம் பரே அபி⁴ஸங்க²ரோந்தி நாம. யோ பன குஸலம் குஸலந்தி அகுஸலம் அகுஸலந்தி குஸலவிபாகம் குஸலவிபாகோதி அகுஸலவிபாகம் அகுஸலவிபாகோதி ஜானந்தோ காயத்³வாரே வீஸதிவித⁴ம் காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, அயம் ஸம்பஜானோ அபி⁴ஸங்க²ரோதி நாம. யோ ஏவம் அஜானந்தோ அபி⁴ஸங்க²ரோதி, அயம் அஸம்பஜானோ அபி⁴ஸங்க²ரோதி நாம. ஸேஸத்³வாரேஸுபி ஏஸேவ நயோ.

தத்த² அஸம்பஜானகம்மம் ஏவம் வேதி³தப்³ப³ம் – த³ஹரதா³ரகா ‘‘மாதாபிதூஹி கதம் கரோமா’’தி சேதியம் வந்த³ந்தி, புப்ப²பூஜம் கரோந்தி, பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் வந்த³ந்தி, தேஸம் குஸலந்தி அஜானந்தானம்பி தம் குஸலமேவ ஹோதி. ததா² மிக³பக்கி²ஆத³யோ திரச்சா²னா த⁴ம்மம் ஸுணந்தி, ஸங்க⁴ம் வந்த³ந்தி, சேதியம் வந்த³ந்தி, தேஸம் ஜானந்தானம்பி அஜானந்தானம்பி தம் குஸலமேவ ஹோதி. த³ஹரதா³ரகா பன மாதாபிதரோ ஹத்த²பாதே³ஹி பஹரந்தி, பி⁴க்கூ²னம் தலஸத்திகம் உக்³கி³ரந்தி, த³ண்ட³ம் கி²பந்தி, அக்கோஸந்தி. கா³வியோ பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் அனுப³ந்த⁴ந்தி, ஸுனகா² அனுப³ந்த⁴ந்தி, ட³ம்ஸந்தி, ஸீஹப்³யக்³கா⁴த³யோ அனுப³ந்த⁴ந்தி, ஜீவிதா வோரோபேந்தி. தேஸம் ஜானந்தானம்பி அஜானந்தானம்பி அகுஸலகம்மம் ஹோதீதி வேதி³தப்³ப³ம்.

இதா³னி தீஸுபி த்³வாரேஸு ஆயூஹனசேதனா ஸமோதா⁴னேதப்³பா³. ஸேய்யதி²த³ம் – காயத்³வாரே ஸயம்கதமூலிகா வீஸதி சேதனா, ஆணத்திமூலிகா வீஸதி, ஸம்பஜானமூலிகா வீஸதி, அஸம்பஜானமூலிகா வீஸதீதி அஸீதி சேதனா ஹோந்தி, ததா² வசீத்³வாரே. மனோத்³வாரே பன ஏகேகஸ்மிம்பி விகப்பே ஏகூனதிம்ஸ கத்வா ஸதஞ்ச ஸோளஸ ச ஹோந்தி. இதி ஸப்³பா³பி தீஸு த்³வாரேஸு த்³வே ஸதானி ச²ஸத்ததி ச சேதனா. தா ஸப்³பா³பி ஸங்கா²ரக்க²ந்தோ⁴தேவ ஸங்க²ம் க³ச்ச²ந்தி, தம்ஸம்பயுத்தோ வேத³யிதாகாரோ வேத³னாக்க²ந்தோ⁴, ஸஞ்ஜானனாகாரோ ஸஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴, சித்தம் விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴, காயோ உபாதா³ரூபம், தஸ்ஸ பச்சயா சதஸ்ஸோ தா⁴துயோ சத்தாரி பூ⁴தானீதி இமே பஞ்சக்க²ந்தா⁴ து³க்க²ஸச்சம் நாம.

இமேஸு, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஸு அவிஜ்ஜா அனுபதிதாதி இமேஸு வுத்தப்பபே⁴தே³ஸு சேதனாத⁴ம்மேஸு அவிஜ்ஜா ஸஹஜாதவஸேன ச உபனிஸ்ஸயவஸேன ச அனுபதிதா. ஏவம் வட்டஞ்சேவ வட்டமூலிகா ச அவிஜ்ஜா த³ஸ்ஸிதா ஹோதி.

ஏத்தாவதா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வா அரஹத்தம் பத்தஸ்ஸ கீ²ணாஸவஸ்ஸ இதா³னி து²திம் கரோந்தோ அவிஜ்ஜாயத்வேவ அஸேஸவிராக³னிரோதா⁴திஆதி³மாஹ. தத்த² அஸேஸவிராக³னிரோதா⁴தி அஸேஸவிராகே³ன சேவ அஸேஸனிரோதே⁴ன ச. ஸோ காயோ ந ஹோதீதி கீ²ணாஸவஸ்ஸ காயேன கரணகம்மம் பஞ்ஞாயதி, சேதியங்க³ணஸம்மஜ்ஜனம் போ³தி⁴யங்க³ணஸம்மஜ்ஜனம் அபி⁴க்கமனம் படிக்கமனம் வத்தானுவத்தகரணந்தி ஏவமாதி³. காயத்³வாரே பனஸ்ஸ வீஸதி சேதனா அவிபாகத⁴ம்மதம் ஆபஜ்ஜந்தி. தேன வுத்தம் – ‘‘ஸோ காயோ ந ஹோதி, யம் பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²’’ந்தி. காயத்³வாரப்பவத்தா ஹி சேதனா இத⁴ காயோதி அதி⁴ப்பேதா. ஸேஸத்³வயேபி ஏஸேவ நயோ. கே²த்தந்திஆதீ³னிபி குஸலாகுஸலகம்மஸ்ஸேவ நாமானி. தஞ்ஹி விபாகஸ்ஸ விருஹனட்டா²னட்டே²ன கே²த்தம், பதிட்டா²னட்டே²ன வத்து², காரணட்டே²ன ஆயதனம், அதி⁴கரணட்டே²ன அதி⁴கரணந்தி வுச்சதி.

இதி ஸத்தா² ஏத்தகேன டா²னேன தீஹி த்³வாரேஹி ஆயூஹிதகம்மம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி தஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ விபச்சனட்டா²னம் த³ஸ்ஸேதும் சத்தாரோமே பி⁴க்க²வேதிஆதி³மாஹ. தத்த² அத்தபா⁴வப்படிலாபா⁴தி படிலத்³த⁴அத்தபா⁴வா. அத்தஸஞ்சேதனா கமதீதி அத்தனா பகப்பிதசேதனா வஹதி பவத்ததி.

அத்தஸஞ்சேதனாஹேது தேஸம் ஸத்தானம் தம்ஹா காயா சுதி ஹோதீதிஆதீ³ஸு கி²ட்³டா³பதோ³ஸிகா தே³வா அத்தஸஞ்சேதனாஹேது சவந்தி. தேஸஞ்ஹி நந்த³னவனசித்தலதாவனபா²ருஸகவனாதீ³ஸு தி³ப்³ப³ரதிஸமப்பிதானம் கீளந்தானம் பானபோ⁴ஜனே ஸதி ஸம்முஸ்ஸதி, தே ஆஹாருபச்சே²தே³ன ஆதபே கி²த்தமாலா விய மிலாயந்தி. மனோபதோ³ஸிகா தே³வா பரஸஞ்சேதனாஹேது சவந்தி, ஏதே சாதுமஹாராஜிகா தே³வா. தேஸு கிர ஏகோ தே³வபுத்தோ ‘‘நக்க²த்தம் கீளிஸ்ஸாமீ’’தி ஸபரிவாரோ ரதே²ன வீதி²ம் படிபஜ்ஜதி. அத²ஞ்ஞோ நிக்க²மந்தோ தம் புரதோ க³ச்ச²ந்தம் தி³ஸ்வா ‘‘கிம், போ⁴, அயம் கபணோ அதி³ட்ட²புப்³ப³ம் விய ஏதம் தி³ஸ்வா பீதியா உத்³து⁴மாதோ விய க³ஜ்ஜமானோ விய ச க³ச்ச²தீ’’தி குஜ்ஜ²தி. புரதோ க³ச்ச²ந்தோபி நிவத்தித்வா தம் குத்³த⁴ம் தி³ஸ்வா குத்³தா⁴ நாம ஸுவிஜானா ஹோந்தீதி குத்³த⁴பா⁴வமஸ்ஸ ஞத்வா ‘‘த்வம் குத்³தோ⁴ மய்ஹம் கிம் கரிஸ்ஸஸி, அயம் ஸம்பத்தி மயா தா³னஸீலாதீ³னம் வஸேன லத்³தா⁴, ந துய்ஹம் வஸேனா’’தி படிகுஜ்ஜ²தி. ஏகஸ்மிஞ்ஹி குத்³தே⁴ இதரோ அகுத்³தோ⁴ ரக்க²தி, உபோ⁴ஸு பன குத்³தே⁴ஸு ஏகஸ்ஸ கோதோ⁴ இதரஸ்ஸ பச்சயோ ஹோதி, தஸ்ஸபி கோதோ⁴ இதரஸ்ஸ பச்சயோ ஹோதீதி உபோ⁴ கந்த³ந்தானம்யேவ ஓரோதா⁴னம் சவந்தி. மனுஸ்ஸா அத்தஸஞ்சேதனா ச பரஸஞ்சேதனா ச ஹேது சவந்தி, அத்தஸஞ்சேதனாய ச பரஸஞ்சேதனாய ச ஹேதுபூ⁴தாய சவந்தீதி அத்தோ². மனுஸ்ஸா ஹி குஜ்ஜி²த்வா அத்தனாவ அத்தானம் ஹத்தே²ஹிபி த³ண்டே³ஹிபி பஹரந்தி, ரஜ்ஜுப³ந்த⁴னாதீ³ஹிபி ப³ந்த⁴ந்தி, அஸினாபி ஸீஸம் சி²ந்த³ந்தி, விஸம்பி கா²த³ந்தி, பபாதேபி பதந்தி, உத³கம்பி பவிஸந்தி, அக்³கி³ம்பி பவிஸந்தி, பரேபி த³ண்டே³ன வா ஸத்த²னே வா பஹரித்வா மாரேந்தி. ஏவம் தேஸு அத்தஸஞ்சேதனாபி பரஸஞ்சேதனாபி கமதி.

கதமே தேன தே³வா த³ட்ட²ப்³பா³தி கதமே நாம தே தே³வா த³ட்ட²ப்³பா³தி அத்தோ². தேன வா அத்தபா⁴வேன கதமே தே³வா த³ட்ட²ப்³பா³திபி அத்தோ². கஸ்மா பன தே²ரோ இமம் பஞ்ஹம் புச்ச²தி, கிம் அத்தனா கதே²தும் நப்பஹோதீதி? பஹோதி, இத³ம் பன பத³ம் அத்தனோ ஸபா⁴வேன பு³த்³த⁴விஸயம் பஞ்ஹந்தி தே²ரோ ந கதே²ஸி. தேன த³ட்ட²ப்³பா³தி தேன அத்தபா⁴வேன த³ட்ட²ப்³பா³. அயம் பன பஞ்ஹோ ஹேட்டா² காமாவசரேபி ரூபாவசரேபி லப்³ப⁴தி, ப⁴வக்³கே³ன பன பரிச்சி²ந்தி³த்வா கதி²தோ நிப்பதே³ஸேன கதி²தோ ஹோதீதி ப⁴க³வதா ஏவம் கதி²தோ.

ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தந்தி இத்த²பா⁴வம் காமாவசரபஞ்சக்க²ந்த⁴பா⁴வமேவ ஆக³ந்தாரோ, நேவ தத்ரூபபத்திகா ந உபரூபபத்திகா ஹோந்தி. அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்தந்தி இமம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் அனாக³ந்தாரோ, ஹேட்டூ²பபத்திகா ந ஹோந்தி, தத்ரூபபத்திகா வா உபரூபபத்திகா வா தத்தே²வ வா பரினிப்³பா³யினோ ஹோந்தீதி அத்தோ². ஏத்த² ச ஹேட்டி²மப⁴வே நிப்³ப³த்தானம் வஸேன உபரூபபத்திகா வேதி³தப்³பா³. ப⁴வக்³கே³ பனேதம் நத்தி². ஸேஸம் ஸப்³ப³த்த² உத்தானமேவாதி.