1. ஸுத்தந்தபா⁴ஜனீயம்

508. இத⁴ பி⁴க்கு² பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ விஹரதி, ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ, அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ, ஸமாதா³ய ஸிக்க²தி ஸிக்கா²பதே³ஸு இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ புப்³ப³ரத்தாபரரத்தம் ஜாக³ரியானுயோக³மனுயுத்தோ ஸாதச்சம் நேபக்கம் போ³தி⁴பக்கி²கானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனானுயோக³மனுயுத்தோ. ஸோ அபி⁴க்கந்தே படிக்கந்தே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஆலோகிதே விலோகிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸமிஞ்ஜிதே [ஸம்மிஞ்ஜிதே (ஸீ. ஸ்யா.)] பஸாரிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி. ஸோ விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதி அரஞ்ஞம் ருக்க²மூலம் பப்³ப³தம் கந்த³ரம் கி³ரிகு³ஹம் ஸுஸானம் வனபத்த²ம் அப்³போ⁴காஸம் பலாலபுஞ்ஜம் அப்பஸத்³த³ம் அப்பனிக்³கோ⁴ஸம் விஜனவாதம் மனுஸ்ஸராஹஸ்ஸேய்யகம் [மனுஸ்ஸராஹஸேய்யகம் (ஸீ. ஸ்யா.)] படிஸல்லானஸாருப்பம். ஸோ அரஞ்ஞக³தோ வா ருக்க²மூலக³தோ வா ஸுஞ்ஞாகா³ரக³தோ வா நிஸீத³தி பல்லங்கம் ஆபு⁴ஜித்வா உஜும் காயம் பணிதா⁴ய பரிமுக²ம் ஸதிம் உபட்ட²பேத்வா. ஸோ அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாய விக³தாபி⁴ஜ்ஜே²ன சேதஸா விஹரதி, அபி⁴ஜ்ஜா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. ப்³யாபாத³பதோ³ஸம் பஹாய அப்³யாபன்னசித்தோ விஹரதி ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ, ப்³யாபாத³பதோ³ஸா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. தி²னமித்³த⁴ம் பஹாய விக³ததி²னமித்³தோ⁴ விஹரதி ஆலோகஸஞ்ஞீ ஸதோ ஸம்பஜானோ, தி²னமித்³தா⁴ சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சம் பஹாய அனுத்³த⁴தோ விஹரதி அஜ்ஜ²த்தம் வூபஸந்தசித்தோ, உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. விசிகிச்ச²ம் பஹாய திண்ணவிசிகிச்சோ² விஹரதி அகத²ம்கதீ² குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு, விசிகிச்சா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. ஸோ இமே பஞ்ச நீவரணே பஹாய சேதஸோ உபக்கிலேஸே பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணே விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி ஸவிதக்கம் ஸவிசாரம் விவேகஜம் பீதிஸுக²ம் பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா அஜ்ஜ²த்தம் ஸம்பஸாத³னம் சேதஸோ ஏகோதி³பா⁴வம் அவிதக்கம் அவிசாரம் ஸமாதி⁴ஜம் பீதிஸுக²ம் து³தியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; பீதியா ச விராகா³ உபேக்க²கோ ச விஹரதி ஸதோ ச ஸம்பஜானோ ஸுக²ஞ்ச காயேன படிஸம்வேதே³தி, யம் தம் அரியா ஆசிக்க²ந்தி – ‘‘உபேக்க²கோ ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’’தி ததியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா அது³க்க²மஸுக²ம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் சதுத்த²ம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸப்³ப³ஸோ ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸப்³ப³ஸோ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ‘‘நத்தி² கிஞ்சீ’’தி ஆகிஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸப்³ப³ஸோ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்ம நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி.

மாதிகா

509. ‘‘இதா⁴’’தி இமிஸ்ஸா தி³ட்டி²யா, இமிஸ்ஸா க²ந்தியா, இமிஸ்ஸா ருசியா, இமஸ்மிம் ஆதா³யே, இமஸ்மிம் த⁴ம்மே, இமஸ்மிம் வினயே, இமஸ்மிம் த⁴ம்மவினயே, இமஸ்மிம் பாவசனே, இமஸ்மிம் ப்³ரஹ்மசரியே, இமஸ்மிம் ஸத்து²ஸாஸனே. தேன வுச்சதி ‘‘இதா⁴’’தி.

510. ‘‘பி⁴க்கூ²’’தி ஸமஞ்ஞாய பி⁴க்கு², படிஞ்ஞாய பி⁴க்கு², பி⁴க்க²தீதி பி⁴க்கு², பி⁴க்க²கோதி பி⁴க்கு², பி⁴க்கா²சரியம் அஜ்ஜு²பக³தோதி பி⁴க்கு², பி⁴ன்னபடத⁴ரோதி பி⁴க்கு², பி⁴ந்த³தி பாபகே அகுஸலே த⁴ம்மேதி பி⁴க்கு², பி⁴ன்னத்தா பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பி⁴க்கு², ஓதி⁴ஸோ கிலேஸானம் பஹானா பி⁴க்கு², அனோதி⁴ஸோ கிலேஸானம் பஹானா பி⁴க்கு², ஸேக்கோ² பி⁴க்கு², அஸேக்கோ² பி⁴க்கு², நேவஸேக்க²னாஸேக்கோ² பி⁴க்கு², அக்³கோ³ பி⁴க்கு², ப⁴த்³ரோ பி⁴க்கு², மண்டோ³ பி⁴க்கு², ஸாரோ பி⁴க்கு², ஸமக்³கே³ன ஸங்கே⁴ன ஞத்திசதுத்தே²ன கம்மேன அகுப்பேன டா²னாரஹேன உபஸம்பன்னோ பி⁴க்கு².

511. ‘‘பாதிமோக்க²’’ந்தி ஸீலம் பதிட்டா² ஆதி³ சரணம் ஸம்யமோ ஸம்வரோ மோக்க²ம் பாமோக்க²ம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா. ஸம்வரோதி. காயிகோ அவீதிக்கமோ, வாசஸிகோ அவீதிக்கமோ, காயிகவாசஸிகோ அவீதிக்கமோ. ஸம்வுதோதி. இமினா பாதிமோக்க²ஸம்வரேன உபேதோ ஹோதி ஸமுபேதோ உபாக³தோ ஸமுபாக³தோ உபபன்னோ ஸம்பன்னோ ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ’’தி.

512. ‘‘விஹரதீ’’தி இரியதி வத்ததி பாலேதி யபேதி யாபேதி சரதி விஹரதி. தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

513. ‘‘ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ’’தி அத்தி² ஆசாரோ, அத்தி² அனாசாரோ.

தத்த² கதமோ அனாசாரோ? காயிகோ வீதிக்கமோ, வாசஸிகோ வீதிக்கமோ, காயிகவாசஸிகோ வீதிக்கமோ – அயம் வுச்சதி ‘‘அனாசாரோ’’. ஸப்³ப³ம்பி து³ஸ்ஸீல்யம் அனாசாரோ. இதே⁴கச்சோ வேளுதா³னேன வா பத்ததா³னேன வா புப்ப²தா³னேன வா ப²லதா³னேன வா ஸினானதா³னேன வா த³ந்தகட்ட²தா³னேன வா சாடுகம்யதாய வா முக்³க³ஸூப்யதாய [முக்³க³ஸுப்பதாய (ஸீ.)] வா பாரிப⁴டயதாய வா ஜங்க⁴பேஸனிகேன வா அஞ்ஞதரஞ்ஞதரேன வா பு³த்³த⁴படிகுட்டே²ன மிச்சா²ஆஜீவேன ஜீவிகம் கப்பேதி – அயம் வுச்சதி ‘‘அனாசாரோ’’.

தத்த² கதமோ ஆசாரோ? காயிகோ அவீதிக்கமோ, வாசஸிகோ அவீதிக்கமோ, காயிகவாசஸிகோ அவீதிக்கமோ – அயம் வுச்சதி ‘‘ஆசாரோ’’. ஸப்³போ³பி ஸீலஸம்வரோ ஆசாரோ. இதே⁴கச்சோ ந வேளுதா³னேன ந பத்ததா³னேன ந புப்ப²தா³னேன ந ப²லதா³னேன ந ஸினானதா³னேன ந த³ந்தகட்ட²தா³னேன ந சாடுகம்யதாய ந முக்³க³ஸூப்யதாய ந பாரிப⁴டயதாய ந ஜங்க⁴பேஸனிகேன ந அஞ்ஞதரஞ்ஞதரேன பு³த்³த⁴படிகுட்டே²ன மிச்சா²ஆஜீவேன ஜீவிகம் கப்பேதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஆசாரோ’’.

514. ‘‘கோ³சரோ’’தி அத்தி² கோ³சரோ, அத்தி² அகோ³சரோ.

தத்த² கதமோ அகோ³சரோ? இதே⁴கச்சோ வேஸியாகோ³சரோ வா ஹோதி வித⁴வாகோ³சரோ வா து²ல்லகுமாரிகோ³சரோ வா பண்ட³ககோ³சரோ வா பி⁴க்கு²னிகோ³சரோ வா பானாகா³ரகோ³சரோ வா, ஸம்ஸட்டோ² விஹரதி ராஜூஹி ராஜமஹாமத்தேஹி தித்தி²யேஹி தித்தி²யஸாவகேஹி அனனுலோமிகேன ஸம்ஸக்³கே³ன; யானி வா பன தானி குலானி அஸ்ஸத்³தா⁴னி அப்பஸன்னானி அனோபானபூ⁴தானி அக்கோஸகபரிபா⁴ஸகானி அனத்த²காமானி அஹிதகாமானி அபா²ஸுககாமானி அயோக³க்கே²மகாமானி பி⁴க்கூ²னம் பி⁴க்கு²னீனம் உபாஸகானம் உபாஸிகானம், ததா²ரூபானி குலானி ஸேவதி ப⁴ஜதி பயிருபாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘அகோ³சரோ’’.

தத்த² கதமோ கோ³சரோ? இதே⁴கச்சோ ந வேஸியாகோ³சரோ ஹோதி ந வித⁴வாகோ³சரோ ந து²ல்லகுமாரிகோ³சரோ ந பண்ட³ககோ³சரோ ந பி⁴க்கு²னிகோ³சரோ ந பானாகா³ரகோ³சரோ, அஸம்ஸட்டோ² விஹரதி ராஜூஹி ராஜமஹாமத்தேஹி தித்தி²யேஹி தித்தி²யஸாவகேஹி அனனுலோமிகேன ஸம்ஸக்³கே³ன; யானி வா பன தானி குலானி ஸத்³தா⁴னி பஸன்னானி ஓபானபூ⁴தானி காஸாவபஜ்ஜோதானி இஸிவாதபடிவாதானி அத்த²காமானி ஹிதகாமானி பா²ஸுககாமானி யோக³க்கே²மகாமானி பி⁴க்கூ²னம் பி⁴க்கு²னீனம் உபாஸகானம் உபாஸிகானம், ததா²ரூபானி குலானி ஸேவதி ப⁴ஜதி பயிருபாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘கோ³சரோ’’. இதி இமினா ச ஆசாரேன இமினா ச கோ³சரேன உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ’’தி.

515. ‘‘அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ’’தி தத்த² கதமே அணுமத்தா வஜ்ஜா? யானி தானி வஜ்ஜானி அப்பமத்தகானி ஓரமத்தகானி லஹுஸானி லஹுஸம்மதானி ஸம்யமகரணீயானி ஸம்வரகரணீயானி சித்துப்பாத³கரணீயானி மனஸிகாரபடிப³த்³தா⁴னி – இமே வுச்சந்தி ‘‘அணுமத்தா வஜ்ஜா’’. இதி இமேஸு அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு வஜ்ஜத³ஸ்ஸாவீ ச ஹோதி ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ ச ஆதீ³னவத³ஸ்ஸாவீ ச நிஸ்ஸரணத³ஸ்ஸாவீ ச. தேன வுச்சதி ‘‘அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ’’தி.

516. ‘‘ஸமாதா³ய ஸிக்க²தி ஸிக்கா²பதே³ஸூ’’தி தத்த² கதமா ஸிக்கா²? சதஸ்ஸோ ஸிக்கா² – பி⁴க்கூ²னம் பி⁴க்கு²ஸிக்கா², பி⁴க்கு²னீனம் பி⁴க்கு²னிஸிக்கா², உபாஸகானம் உபாஸகஸிக்கா², உபாஸிகானம் உபாஸிகஸிக்கா². இமா வுச்சந்தி ‘‘ஸிக்கா²யோ’’. இதி இமாஸு ஸிக்கா²ஸு ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் அஸேஸம் நிஸ்ஸேஸம் ஸமாதா³ய வத்ததி. தேன வுச்சதி ‘‘ஸமாதா³ய ஸிக்க²தி ஸிக்கா²பதே³ஸூ’’தி.

517. ‘‘இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ’’தி அத்தி² இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதா, அத்தி² அகு³த்தத்³வாரதா.

தத்த² கதமா இந்த்³ரியேஸு அகு³த்தத்³வாரதா? இதே⁴கச்சோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி அனுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய ந படிபஜ்ஜதி, ந ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ந ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி அனுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய ந படிபஜ்ஜதி, ந ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ந ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. யா இமேஸம் ச²ன்னம் இந்த்³ரியானம் அகு³த்தி அகோ³பனா அனாரக்கோ² அஸம்வரோ – அயம் வுச்சதி ‘‘இந்த்³ரியேஸு அகு³த்தத்³வாரதா’’.

தத்த² கதமா இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதா? இதே⁴கச்சோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. ஞத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும், தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. யா இமேஸம் ச²ன்னம் இந்த்³ரியானம் கு³த்தி கோ³பனா ஆரக்கோ² ஸம்வரோ – அயம் வுச்சதி ‘‘இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதா’’. இமாய இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதாய உபேதோ ஹோதி ஸமுபேதோ…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ’’தி.

518. ‘‘போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ’’தி அத்தி² போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதா, அத்தி² போ⁴ஜனே அமத்தஞ்ஞுதா.

தத்த² கதமா போ⁴ஜனே அமத்தஞ்ஞுதா? இதே⁴கச்சோ அப்படிஸங்கா² அயோனிஸோ ஆஹாரம் ஆஹாரேதி த³வாய மதா³ய மண்ட³னாய விபூ⁴ஸனாய. யா தத்த² அஸந்துட்டி²தா அமத்தஞ்ஞுதா அப்படிஸங்கா² போ⁴ஜனே – அயம் வுச்சதி ‘‘போ⁴ஜனே அமத்தஞ்ஞுதா’’தி.

தத்த² கதமா போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதா? இதே⁴கச்சோ படிஸங்கா² யோனிஸோ ஆஹாரம் ஆஹாரேதி – ‘‘நேவ த³வாய ந மதா³ய ந மண்ட³னாய ந விபூ⁴ஸனாய, யாவதே³வ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ டி²தியா யாபனாய விஹிம்ஸூபரதியா ப்³ரஹ்மசரியானுக்³க³ஹாய, இதி புராணஞ்ச வேத³னம் படிஹங்கா²மி நவஞ்ச வேத³னம் ந உப்பாதே³ஸ்ஸாமி யாத்ரா ச மே ப⁴விஸ்ஸதி அனவஜ்ஜதா ச பா²ஸு விஹாரோ சா’’தி. யா தத்த² ஸந்துட்டி²தா மத்தஞ்ஞுதா படிஸங்கா² போ⁴ஜனே – அயம் வுச்சதி ‘‘போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதா’’. இமாய போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதாய உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ’’தி.

519. கத²ஞ்ச பி⁴க்கு² புப்³ப³ரத்தாபரரத்தம் ஜாக³ரியானுயோக³மனுயுத்தோ ஹோதி? இத⁴ பி⁴க்கு² தி³வஸம் சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ரத்தியா பட²மயாமம் சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ரத்தியா மஜ்ஜி²மயாமம் த³க்கி²ணேன பஸ்ஸேன ஸீஹஸேய்யம் கப்பேதி பாதே³ பாத³ம் [பாதே³ன பாத³ம் (ஸ்யா.)] அச்சாதா⁴ய ஸதோ ஸம்பஜானோ உட்டா²னஸஞ்ஞம் மனஸிகரித்வா, ரத்தியா பச்சி²மயாமம் பச்சுட்டா²ய சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. ஏவம் பி⁴க்கு² புப்³ப³ரத்தாபரரத்தம் ஜாக³ரியானுயோக³மனுயுத்தோ.

520. ‘‘ஸாதச்ச’’ந்தி. யோ சேதஸிகோ வீரியாரம்போ⁴…பே… ஸம்மாவாயாமோ.

521. ‘‘நேபக்க’’ந்தி. யா பஞ்ஞா பஜானனா…பே… அமோஹோ த⁴ம்மவிசயோ ஸம்மாதி³ட்டி².

522. ‘‘போ³தி⁴பக்கி²கானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனானுயோக³மனுயுத்தோ’’தி. தத்த² கதமே போ³தி⁴பக்கி²கா த⁴ம்மா? ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³ – ஸதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, த⁴ம்மவிசயஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, வீரியஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, பீதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, பஸ்ஸத்³தி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, ஸமாதி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³, உபேக்கா²ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³. இமே வுச்சந்தி ‘‘போ³தி⁴பக்கி²கா த⁴ம்மா’’. இதி தே போ³தி⁴பக்கி²கே த⁴ம்மே ஆஸேவதி பா⁴வேதி ப³ஹுலீகரோதி. தேன வுச்சதி ‘‘போ³தி⁴பக்கி²கானம் த⁴ம்மானம் பா⁴வனானுயோக³மனுயுத்தோ’’தி.

523. கத²ஞ்ச பி⁴க்கு² அபி⁴க்கந்தே படிக்கந்தே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஆலோகிதே விலோகிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸமிஞ்ஜிதே பஸாரிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி; க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி? இத⁴ பி⁴க்கு² ஸதோ ஸம்பஜானோ அபி⁴க்கமதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ படிக்கமதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ ஆலோகேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ விலோகேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ ஸமிஞ்ஜேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ பஸாரேதி, ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதீதி.

524. தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி படிஸ்ஸதி ஸதி ஸரணதா தா⁴ரணதா அபிலாபனதா அஸம்முஸனதா ஸதி ஸதிந்த்³ரியம் ஸதிப³லம் ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’.

525. ‘‘ஸம்பஜானோ’’தி தத்த² கதமம் ஸம்பஜஞ்ஞம்? யா பஞ்ஞா பஜானனா விசயோ பவிசயோ த⁴ம்மவிசயோ ஸல்லக்க²ணா உபலக்க²ணா பச்சுபலக்க²ணா பண்டி³ச்சம் கோஸல்லம் நேபுஞ்ஞம் வேப⁴ப்³யா சிந்தா உபபரிக்கா² பூ⁴ரீமேதா⁴ பரிணாயிகா விபஸ்ஸனா ஸம்பஜஞ்ஞம் பதோதோ³ பஞ்ஞா பஞ்ஞிந்த்³ரியம் பஞ்ஞாப³லம் பஞ்ஞாஸத்த²ம் பஞ்ஞாபாஸாதோ³ பஞ்ஞாஆலோகோ பஞ்ஞாஓபா⁴ஸோ பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ பஞ்ஞாரதனம் அமோஹோ த⁴ம்மவிசயோ ஸம்மாதி³ட்டி² – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸம்பஜஞ்ஞம்’’. இதி இமாய ச ஸதியா இமினா ச ஸம்பஜஞ்ஞேன உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. ஏவம் பி⁴க்கு² ஸதோ ஸம்பஜானோ அபி⁴க்கமதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ படிக்கமதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ ஆலோகேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ விலோகேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ ஸமிஞ்ஜேதி, ஸதோ ஸம்பஜானோ பஸாரேதி, ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸதோ ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி.

526. ‘‘விவித்த’’ந்தி ஸந்திகே சேபி ஸேனாஸனம் ஹோதி, தஞ்ச அனாகிண்ணம் க³ஹட்டே²ஹி பப்³ப³ஜிதேஹி. தேன தம் விவித்தம். தூ³ரே சேபி ஸேனாஸனம் ஹோதி, தஞ்ச அனாகிண்ணம் க³ஹட்டே²ஹி பப்³ப³ஜிதேஹி. தேன தம் விவித்தம்.

527. ‘‘ஸேனாஸன’’ந்தி மஞ்சோபி ஸேனாஸனம், பீட²ம்பி ஸேனாஸனம், பி⁴ஸிபி ஸேனாஸனம், பி³ப்³போ³ஹனம்பி [பி³ம்போ³ஹனம்பி (ஸீ. ஸ்யா.)] ஸேனாஸனம், விஹாரோபி ஸேனாஸனம், அட்³ட⁴யோகோ³பி ஸேனாஸனம், பாஸாதோ³பி ஸேனாஸனம், அட்டோபி ஸேனாஸனம், மாளோபி ஸேனாஸனம், லேணம்பி ஸேனாஸனம், கு³ஹாபி ஸேனாஸனம், ருக்க²மூலம்பி ஸேனாஸனம், வேளுகு³ம்போ³பி ஸேனாஸனம். யத்த² வா பன பி⁴க்கூ² படிக்கமந்தி ஸப்³ப³மேதம் ஸேனாஸனம்.

528. ‘‘விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதீ’’தி இமம் விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதி ஸம்ப⁴ஜதி ஸேவதி நிஸேவதி ஸம்ஸேவதி. தேன வுச்சதி ‘‘விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதீ’’தி.

529. ‘‘அரஞ்ஞ’’ந்தி நிக்க²மித்வா ப³ஹி இந்த³கீ²லா ஸப்³ப³மேதம் அரஞ்ஞம்.

530. ‘‘ருக்க²மூல’’ந்தி ருக்க²மூலம்யேவ ருக்க²மூலம். பப்³ப³தோயேவ பப்³ப³தோ. கந்த³ராயேவ கந்த³ரா. கி³ரிகு³ஹாயேவ கி³ரிகு³ஹா. ஸுஸானம்யேவ ஸுஸானம். அப்³போ⁴காஸோயேவ அப்³போ⁴காஸோ. பலாலபுஞ்ஜோயேவ பலாலபுஞ்ஜோ.

531. ‘‘வனபத்த²’’ந்தி தூ³ரானமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி வனஸண்டா³னமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி பீ⁴ஸனகானமேதம் [பி⁴ம்ஸனகானமேதம் (ஸீ. ஸ்யா.)] ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி ஸலோமஹம்ஸானமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி பரியந்தானமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி ந மனுஸ்ஸூபசாரானமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம். ‘‘வனபத்த²’’ந்தி து³ரபி⁴ஸம்ப⁴வானமேதம் ஸேனாஸனானம் அதி⁴வசனம்.

532. ‘‘அப்பஸத்³த³’’ந்தி ஸந்திகே சேபி ஸேனாஸனம் ஹோதி, தஞ்ச அனாகிண்ணம் க³ஹட்டே²ஹி பப்³ப³ஜிதேஹி. தேன தம் அப்பஸத்³த³ம். தூ³ரே சேபி ஸேனாஸனம் ஹோதி, தஞ்ச அனாகிண்ணம் க³ஹட்டே²ஹி பப்³ப³ஜிதேஹி. தேன தம் அப்பஸத்³த³ம்.

533. ‘‘அப்பனிக்³கோ⁴ஸ’’ந்தி யதே³வ தம் அப்பஸத்³த³ம் ததே³வ தம் அப்பனிக்³கோ⁴ஸம். யதே³வ தம் அப்பனிக்³கோ⁴ஸம் ததே³வ தம் விஜனவாதம். யதே³வ தம் விஜனவாதம் ததே³வ தம் மனுஸ்ஸராஹஸ்ஸேய்யகம். யதே³வ தம் மனுஸ்ஸராஹஸ்ஸேய்யகம் ததே³வ தம் படிஸல்லானஸாருப்பம்.

534. ‘‘அரஞ்ஞக³தோ வா ருக்க²மூலக³தோ வா ஸுஞ்ஞாகா³ரக³தோ வா’’தி அரஞ்ஞக³தோ வா ஹோதி ருக்க²மூலக³தோ வா ஸுஞ்ஞாகா³ரக³தோ வா.

535. ‘‘நிஸீத³தி பல்லங்கம் ஆபு⁴ஜித்வா’’தி நிஸின்னோ ஹோதி பல்லங்கம் ஆபு⁴ஜித்வா.

536. ‘‘உஜும் காயம் பணிதா⁴யா’’தி உஜுகோ ஹோதி காயோ டி²தோ பணிஹிதோ.

537. ‘‘பரிமுக²ம் ஸதிம் உபட்ட²பேத்வா’’தி தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி படிஸ்ஸதி…பே… ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’. அயம் ஸதி உபட்டி²தா ஹோதி ஸுபட்டி²தா நாஸிகக்³கே³ வா முக²னிமித்தே வா. தேன வுச்சதி ‘‘பரிமுக²ம் ஸதிம் உபட்ட²பேத்வா’’தி.

538. ‘‘அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாயா’’தி தத்த² கதமா அபி⁴ஜ்ஜா²? யோ ராகோ³ ஸாராகோ³…பே… சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘அபி⁴ஜ்ஜா²’’.

தத்த² கதமோ லோகோ? பஞ்சுபாதா³னக்க²ந்தா⁴ லோகோ – அயம் வுச்சதி ‘‘லோகோ’’. அயம் அபி⁴ஜ்ஜா² இமம்ஹி லோகே ஸந்தா ஹோதி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாயா’’தி.

539. ‘‘விக³தாபி⁴ஜ்ஜே²ன சேதஸா’’தி தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் விக³தாபி⁴ஜ்ஜ²ம் ஹோதி. தேன வுச்சதி ‘‘விக³தாபி⁴ஜ்ஜே²ன சேதஸா’’தி.

540. ‘‘விஹரதீ’’தி இரியதி வத்ததி பாலேதி யபேதி யாபேதி சரதி விஹரதி. தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

541. ‘‘அபி⁴ஜ்ஜா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி தத்த² கதமா அபி⁴ஜ்ஜா²? யோ ராகோ³ ஸாராகோ³…பே… சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³ – அயம் வுச்சதி ‘‘அபி⁴ஜ்ஜா²’’.

தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் இமாய அபி⁴ஜ்ஜா²ய ஸோதே⁴தி விஸோதே⁴தி பரிஸோதே⁴தி மோசேதி விமோசேதி பரிமோசேதி. தேன வுச்சதி ‘‘அபி⁴ஜ்ஜா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி.

542. ‘‘ப்³யாபாத³பதோ³ஸம் பஹாயா’’தி அத்தி² ப்³யாபாதோ³, அத்தி² பதோ³ஸோ.

தத்த² கதமோ ப்³யாபாதோ³? யோ சித்தஸ்ஸ ஆகா⁴தோ படிகா⁴தோ படிக⁴ம் படிவிரோதோ⁴ கோபோ பகோபோ ஸம்பகோபோ தோ³ஸோ பதோ³ஸோ ஸம்பதோ³ஸோ சித்தஸ்ஸ ப்³யாபத்தி மனோபதோ³ஸோ கோதோ⁴ குஜ்ஜ²னா குஜ்ஜி²தத்தம் தோ³ஸோ து³ஸ்ஸனா து³ஸ்ஸிதத்தம் [தூ³ஸனா தூ³ஸிதத்தம் (ஸ்யா.)] ப்³யாபத்தி ப்³யாபஜ்ஜனா ப்³யாபஜ்ஜிதத்தம் விரோதோ⁴ படிவிரோதோ⁴ சண்டி³க்கம் அஸுரோபோ அனத்தமனதா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாதோ³’’.

தத்த² கதமோ பதோ³ஸோ? யோ ப்³யாபாதோ³ ஸோ பதோ³ஸோ, யோ பதோ³ஸோ ஸோ ப்³யாபாதோ³. இதி அயஞ்ச ப்³யாபாதோ³ அயஞ்ச பதோ³ஸோ ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாத³பதோ³ஸம் பஹாயா’’தி.

543. ‘‘அப்³யாபன்னசித்தோ’’தி தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் அப்³யாபன்னம் ஹோதி. தேன வுச்சதி ‘‘அப்³யாபன்னசித்தோ’’தி.

544. ‘‘விஹரதீ’’தி…பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

545. ‘‘ப்³யாபாத³பதோ³ஸா சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி. அத்தி² ப்³யாபாதோ³ அத்தி² பதோ³ஸோ.

தத்த² கதமோ ப்³யாபாதோ³? யோ சித்தஸ்ஸ ஆகா⁴தோ…பே… சண்டி³க்கம் அஸுரோபோ அனத்தமனதா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாதோ³’’.

தத்த² கதமோ பதோ³ஸோ? யோ ப்³யாபாதோ³ ஸோ பதோ³ஸோ, யோ பதோ³ஸோ ஸோ ப்³யாபாதோ³.

தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் இமம்ஹா ப்³யாபாத³பதோ³ஸா ஸோதே⁴தி விஸோதே⁴தி பரிஸோதே⁴தி மோசேதி விமோசேதி பரிமோசேதி. தேன வுச்சதி ‘‘ப்³யாபாத³பதோ³ஸா சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி.

546. ‘‘தி²னமித்³த⁴ம் பஹாயா’’தி அத்தி² தி²னம் [தீ²னம் (ஸீ. ஸ்யா.)], அத்தி² மித்³த⁴ம்.

தத்த² கதமம் தி²னம்? யா சித்தஸ்ஸ அகல்யதா அகம்மஞ்ஞதா ஓலீயனா ஸல்லீயனா லீனம் லீயனா லீயிதத்தம் தி²னம் தி²யனா தி²யிதத்தம் [தீ²யனா தீ²யிதத்தம் (ஸீ. ஸ்யா.)] சித்தஸ்ஸ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘தி²னம்’’.

தத்த² கதமம் மித்³த⁴ம்? யா காயஸ்ஸ அகல்யதா அகம்மஞ்ஞதா ஓனாஹோ பரியோனாஹோ அந்தோஸமோரோதோ⁴ மித்³த⁴ம் ஸுப்பம் பசலாயிகா ஸுப்பம் ஸுப்பனா ஸுப்பிதத்தம் – இத³ம் வுச்சதி ‘‘மித்³த⁴ம்’’. இதி இத³ஞ்ச தி²னம் இத³ஞ்ச மித்³த⁴ம் ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘தி²னமித்³த⁴ம் பஹாயா’’தி.

547. ‘‘விக³ததி²னமித்³தோ⁴’’தி. தஸ்ஸ தி²னமித்³த⁴ஸ்ஸ சத்தத்தா வந்தத்தா முத்தத்தா பஹீனத்தா படினிஸ்ஸட்ட²த்தா பஹீனபடினிஸ்ஸட்ட²த்தா. தேன வுச்சதி ‘‘விக³ததி²னமித்³தோ⁴’’தி.

548. ‘‘விஹரதீ’’தி…பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

549. ‘‘ஆலோகஸஞ்ஞீ’’தி. தத்த² கதமா ஸஞ்ஞா? யா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸஞ்ஞா’’. அயம் ஸஞ்ஞா ஆலோகா ஹோதி விவடா பரிஸுத்³தா⁴ பரியோதா³தா. தேன வுச்சதி ‘‘ஆலோகஸஞ்ஞீ’’தி.

550. ‘‘ஸதோ ஸம்பஜானோ’’தி. தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி …பே… ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’.

தத்த² கதமம் ஸம்பஜஞ்ஞம்? யா பஞ்ஞா பஜானனா…பே… அமோஹோ த⁴ம்மவிசயோ ஸம்மாதி³ட்டி² – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸம்பஜஞ்ஞம்’’. இதி இமாய ச ஸதியா இமினா ச ஸம்பஜஞ்ஞேன உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘ஸதோ ஸம்பஜானோ’’தி.

551. ‘‘தி²னமித்³தா⁴ சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி. அத்தி² தி²னம், அத்தி² மித்³த⁴ம்.

தத்த² கதமம் தி²னம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘தி²னம்’’.

தத்த² கதமம் மித்³த⁴ம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘மித்³த⁴ம்’’.

தத்த² கதமம் சித்தம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் இமம்ஹா தி²னமித்³தா⁴ ஸோதே⁴தி விஸோதே⁴தி பரிஸோதே⁴தி மோசேதி விமோசேதி பரிமோசேதி. தேன வுச்சதி ‘‘தி²னமித்³தா⁴ சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி.

552. ‘‘உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சம் பஹாயா’’தி அத்தி² உத்³த⁴ச்சம், அத்தி² குக்குச்சம்.

தத்த² கதமம் உத்³த⁴ச்சம்? யம் சித்தஸ்ஸ உத்³த⁴ச்சம் அவூபஸமோ சேதஸோ விக்கே²போ ப⁴ந்தத்தம் சித்தஸ்ஸ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சம்’’.

தத்த² கதமம் குக்குச்சம்? அகப்பியே கப்பியஸஞ்ஞிதா, கப்பியே அகப்பியஸஞ்ஞிதா, அவஜ்ஜே வஜ்ஜஸஞ்ஞிதா, வஜ்ஜே அவஜ்ஜஸஞ்ஞிதா, யம் ஏவரூபம் குக்குச்சம் குக்குச்சாயனா குக்குச்சாயிதத்தம் சேதஸோ விப்படிஸாரோ மனோவிலேகா² – இத³ம் வுச்சதி ‘‘குக்குச்சம்’’. இதி இத³ஞ்ச உத்³த⁴ச்சம் இத³ஞ்ச குக்குச்சம் ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சம் பஹாயா’’தி.

553. ‘‘அனுத்³த⁴தோ’’தி தஸ்ஸ உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சஸ்ஸ சத்தத்தா வந்தத்தா முத்தத்தா பஹீனத்தா படினிஸ்ஸட்ட²த்தா பஹீனபடினிஸ்ஸட்ட²த்தா. தேன வுச்சதி ‘‘அனுத்³த⁴தோ’’தி.

554. ‘‘விஹரதீ’’தி …பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

555. ‘‘வூபஸந்தசித்தோ’’தி. தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் அஜ்ஜ²த்தம் ஸந்தம் ஹோதி ஸமிதம் வூபஸந்தம். தேன வுச்சதி ‘‘அஜ்ஜ²த்தம் வூபஸந்தசித்தோ’’தி.

556. ‘‘உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி அத்தி² உத்³த⁴ச்சம், அத்தி² குக்குச்சம்.

தத்த² கதமம் உத்³த⁴ச்சம்? யம் சித்தஸ்ஸ உத்³த⁴ச்சம் அவூபஸமோ சேதஸோ விக்கே²போ ப⁴ந்தத்தம் சித்தஸ்ஸ – இத³ம் வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சம்’’.

தத்த² கதமம் குக்குச்சம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘குக்குச்சம்’’.

தத்த² கதமம் சித்தம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் இமம்ஹா உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா ஸோதே⁴தி விஸோதே⁴தி பரிஸோதே⁴தி மோசேதி விமோசேதி பரிமோசேதி. தேன வுச்சதி ‘‘உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி.

557. ‘‘விசிகிச்ச²ம் பஹாயா’’தி, தத்த² கதமா விசிகிச்சா²? யா கங்கா² கங்கா²யனா கங்கா²யிதத்தம் விமதி விசிகிச்சா² த்³வேள்ஹகம் த்³விதா⁴பதோ² ஸம்ஸயோ அனேகம்ஸக்³கா³ஹோ ஆஸப்பனா பரிஸப்பனா அபரியோகா³ஹணா ச²ம்பி⁴தத்தம் சித்தஸ்ஸ மனோவிலேகோ² – அயம் வுச்சதி ‘‘விசிகிச்சா²’’. அயம் விசிகிச்சா² ஸந்தா ஹோதி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘விசிகிச்ச²ம் பஹாயா’’தி.

558. ‘‘திண்ணவிசிகிச்சோ²’’தி, இமம் விசிகிச்ச²ம் திண்ணோ ஹோதி உத்திண்ணோ நித்திண்ணோ பாரங்க³தோ பாரமனுப்பத்தோ. தேன வுச்சதி ‘‘திண்ணவிசிகிச்சோ²’’தி.

559. ‘‘அகத²ம்கதீ² குஸலேஸு த⁴ம்மேஸூ’’தி இமாய விசிகிச்சா²ய குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு ந கங்க²தி ந விசிகிச்ச²தி அகத²ம்கதீ² ஹோதி நிக்கத²ம்கதீ² விகத²ம்கதோ². தேன வுச்சதி ‘‘அகத²ம்கதீ² குஸலேஸு த⁴ம்மேஸூ’’தி.

560. ‘‘விசிகிச்சா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி, தத்த² கதமா விசிகிச்சா²? யா கங்கா² கங்கா²யனா கங்கா²யிதத்தம் ச²ம்பி⁴தத்தம் சித்தஸ்ஸ மனோவிலேகோ² – அயம் வுச்சதி ‘‘விசிகிச்சா²’’.

தத்த² கதமம் சித்தம்? யம் சித்தம் மனோ மானஸம்…பே… தஜ்ஜாமனோவிஞ்ஞாணதா⁴து – இத³ம் வுச்சதி ‘‘சித்தம்’’. இத³ம் சித்தம் இமாய விசிகிச்சா²ய ஸோதே⁴தி விஸோதே⁴தி பரிஸோதே⁴தி மோசேதி விமோசேதி பரிமோசேதி. தேன வுச்சதி ‘‘விசிகிச்சா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தீ’’தி.

561. ‘‘இமே பஞ்ச நீவரணே பஹாயா’’தி இமே பஞ்ச நீவரணா ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘இமே பஞ்ச நீவரணே பஹாயா’’தி.

562. ‘‘சேதஸோ உபக்கிலேஸே’’தி இமே பஞ்ச நீவரணா சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா.

563. ‘‘பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணே’’தி இமேஹி பஞ்சஹி நீவரணேஹி அனுப்பன்னா சேவ பஞ்ஞா ந உப்பஜ்ஜதி உப்பன்னா ச பஞ்ஞா நிருஜ்ஜ²தி. தேன வுச்சதி ‘‘பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணே’’தி.

564. ‘‘விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹீ’’தி தத்த² கதமே காமா? ச²ந்தோ³ காமோ, ராகோ³ காமோ, ச²ந்த³ராகோ³ காமோ, ஸங்கப்போ காமோ, ராகோ³ காமோ, ஸங்கப்பராகோ³ காமோ – இமே வுச்சந்தி ‘‘காமா’’.

தத்த² கதமே அகுஸலா த⁴ம்மா? காமச்ச²ந்தோ³, ப்³யாபாதோ³, தி²னம், மித்³த⁴ம், உத்³த⁴ச்சம், குக்குச்சம், விசிகிச்சா² – இமே வுச்சந்தி ‘‘அகுஸலா த⁴ம்மா’’. இதி இமேஹி ச காமேஹி இமேஹி ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி விவித்தோ ஹோதி. தேன வுச்சதி ‘‘விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹீ’’தி.

565. ‘‘ஸவிதக்கம் ஸவிசார’’ந்தி அத்தி² விதக்கோ, அத்தி² விசாரோ.

தத்த² கதமோ விதக்கோ? யோ தக்கோ விதக்கோ ஸங்கப்போ அப்பனா ப்³யப்பனா சேதஸோ அபி⁴னிரோபனா ஸம்மாஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘விதக்கோ’’.

தத்த² கதமோ விசாரோ? யோ சாரோ விசாரோ அனுவிசாரோ உபவிசாரோ சித்தஸ்ஸ அனுஸந்த⁴னதா அனுபேக்க²னதா – அயம் வுச்சதி விசாரோ. இதி இமினா ச விதக்கேன இமினா ச விசாரேன உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘ஸவிதக்கம் ஸவிசார’’ந்தி.

566. ‘‘விவேகஜ’’ந்தி விதக்கோ, விசாரோ, பீதி, ஸுக²ம், சித்தஸ்ஸேகக்³க³தா – தே இமஸ்மிம் விவேகே ஜாதா ஹோந்தி ஸஞ்ஜாதா நிப்³ப³த்தா அபி⁴னிப்³ப³த்தா பாதுபூ⁴தா. தேன வுச்சதி ‘‘விவேகஜ’’ந்தி.

567. ‘‘பீதிஸுக²’’ந்தி அத்தி² பீதி, அத்தி² ஸுக²ம்.

தத்த² கதமா பீதி? யா பீதி பாமோஜ்ஜம் ஆமோத³னா பமோத³னா ஹாஸோ பஹாஸோ வித்தி ஓத³க்³யம் அத்தமனதா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘பீதி’’.

தத்த² கதமம் ஸுக²ம்? யம் சேதஸிகம் ஸாதம் சேதஸிகம் ஸுக²ம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸாதம் ஸுக²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஸாதா ஸுகா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸுக²ம்’’. இத³ம் ஸுக²ம் இமாய பீதியா ஸஹக³தம் ஹோதி ஸஹஜாதம் ஸம்ஸட்ட²ம் ஸம்பயுத்தம். தேன வுச்சதி ‘‘பீதிஸுக²’’ந்தி.

568. ‘‘பட²ம’’ந்தி க³ணனானுபுப்³ப³தா [க³ணனானுபுப்³ப³தோ (ஸ்யா.) ஏவமுபரிபி] பட²மம். இத³ம் பட²மம் ஸமாபஜ்ஜதீதி பட²மம்.

569. ‘‘ஜா²ன’’ந்தி விதக்கோ, விசாரோ, பீதி, ஸுக²ம், சித்தஸ்ஸேகக்³க³தா.

570. ‘‘உபஸம்பஜ்ஜா’’தி யோ பட²மஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ லாபோ⁴ படிலாபோ⁴ பத்தி ஸம்பத்தி பு²ஸனா ஸச்சி²கிரியா உபஸம்பதா³.

571. ‘‘விஹரதீ’’தி …பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

572. ‘‘விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா’’தி, அத்தி² விதக்கோ, அத்தி² விசாரோ.

தத்த² கதமோ விதக்கோ? யோ தக்கோ விதக்கோ…பே… ஸம்மாஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘விதக்கோ’’.

தத்த² கதமோ விசாரோ? யோ சாரோ விசாரோ அனுவிசாரோ உபவிசாரோ சித்தஸ்ஸ அனுஸந்த⁴னதா அனுபேக்க²னதா – அயம் வுச்சதி ‘‘விசாரோ’’. இதி அயஞ்ச விதக்கோ அயஞ்ச விசாரோ ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா’’தி.

573. ‘‘அஜ்ஜ²த்த’’ந்தி யம் அஜ்ஜ²த்தம் பச்சத்தம்.

574. ‘‘ஸம்பஸாத³ன’’ந்தி யா ஸத்³தா⁴ ஸத்³த³ஹனா ஓகப்பனா அபி⁴ப்பஸாதோ³.

575. ‘‘சேதஸோ ஏகோதி³பா⁴வ’’ந்தி யா சித்தஸ்ஸ டி²தி…பே… ஸம்மாஸமாதி⁴.

576. ‘‘அவிதக்கம் அவிசார’’ந்தி அத்தி² விதக்கோ, அத்தி² விசாரோ.

தத்த² கதமோ விதக்கோ? யோ தக்கோ விதக்கோ…பே… ஸம்மாஸங்கப்போ – அயம் வுச்சதி ‘‘விதக்கோ’’.

தத்த² கதமோ விசாரோ? யோ சாரோ அனுசாரோ விசாரோ அனுவிசாரோ உபவிசாரோ சித்தஸ்ஸ அனுஸந்த⁴னதா அனுபேக்க²னதா – அயம் வுச்சதி ‘‘விசாரோ’’. இதி அயஞ்ச விதக்கோ அயஞ்ச விசாரோ ஸந்தா ஹோதி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘அவிதக்கம் அவிசார’’ந்தி.

577. ‘‘ஸமாதி⁴ஜ’’ந்தி ஸம்பஸாதோ³ பீதிஸுக²ம் – தே இமஸ்மிம் ஸமாதி⁴ம்ஹி ஜாதா ஹோந்தி ஸஞ்ஜாதா நிப்³ப³த்தா அபி⁴னிப்³ப³த்தா பாதுபூ⁴தா. தேன வுச்சதி ‘‘ஸமாதி⁴ஜ’’ந்தி.

578. ‘‘பீதிஸுக²’’ந்தி அத்தி² பீதி, அத்தி² ஸுக²ம்.

தத்த² கதமா பீதி…பே… அயம் வுச்சதி ‘‘பீதி’’.

தத்த² கதமம் ஸுக²ம்…பே… இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸுக²ம்’’. இத³ம் ஸுக²ம் இமாய பீதியா ஸஹக³தம் ஹோதி ஸஹஜாதம் ஸம்ஸட்ட²ம் ஸம்பயுத்தம். தேன வுச்சதி ‘‘பீதிஸுக²’’ந்தி.

579. ‘‘து³திய’’ந்தி க³ணனானுபுப்³ப³தா து³தியம். இத³ம் து³தியம் ஸமாபஜ்ஜதீதி து³தியம்.

580. ‘‘ஜா²ன’’ந்தி ஸம்பஸாதோ³, பீதிஸுக²ம், சித்தஸ்ஸேகக்³க³தா.

581. ‘‘உபஸம்பஜ்ஜா’’தி யோ து³தியஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ லாபோ⁴ படிலாபோ⁴ பத்தி ஸம்பத்தி பு²ஸனா ஸச்சி²கிரியா உபஸம்பதா³.

582. ‘‘விஹரதீ’’தி …பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

583. ‘‘பீதியா ச விராகா³’’தி தத்த² கதமா பீதி? யா பீதி பாமோஜ்ஜம் ஆமோத³னா பமோத³னா ஹாஸோ பஹாஸோ வித்தி ஓத³க்³யம் அத்தமனதா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘பீதி’’. அயம் பீதி ஸந்தா ஹோதி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘பீதியா ச விராகா³’’தி.

584. ‘‘உபேக்க²கோ’’தி தத்த² கதமா உபேக்கா²? யா உபேக்கா² உபேக்க²னா அஜ்ஜு²பேக்க²னா மஜ்ஜ²த்ததா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘உபேக்கா²’’. இமாய உபேக்கா²ய உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘உபேக்க²கோ’’தி.

585. ‘‘விஹரதீ’’தி …பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

586. ‘‘ஸதோ ச ஸம்பஜானோ’’தி தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி…பே… ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’.

தத்த² கதமம் ஸம்பஜஞ்ஞம்? யா பஞ்ஞா பஜானனா…பே… அமோஹோ த⁴ம்மவிசயோ ஸம்மாதி³ட்டி² – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸம்பஜஞ்ஞம்’’. இதி இமாய ச ஸதியா இமினா ச ஸம்பஜஞ்ஞேன உபேதோ ஹோதி…பே… ஸமன்னாக³தோ. தேன வுச்சதி ‘‘ஸதோ ச ஸம்பஜானோ’’தி.

587. ‘‘ஸுக²ஞ்ச காயேன படிஸம்வேதே³தீ’’தி தத்த² கதமம் ஸுக²ம்? யம் சேதஸிகம் ஸாதம் சேதஸிகம் ஸுக²ம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸாதம் ஸுக²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஸாதா ஸுகா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸுக²ம்’’.

தத்த² கதமோ காயோ? ஸஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴, ஸங்கா²ரக்க²ந்தோ⁴, விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴ – அயம் வுச்சதி ‘‘காயோ’’. இத³ம் ஸுக²ம் இமினா காயேன படிஸம்வேதே³தி. தேன வுச்சதி ‘‘ஸுக²ஞ்ச காயேன படிஸம்வேதே³தீ’’தி.

588. ‘‘யம் தம் அரியா ஆசிக்க²ந்தீ’’தி தத்த² கதமே அரியா? அரியா வுச்சந்தி பு³த்³தா⁴ ச பு³த்³த⁴ஸாவகா ச. தே இமம் ஆசிக்க²ந்தி தே³ஸேந்தி பஞ்ஞபேந்தி [பஞ்ஞாபேந்தி (ஸீ. ஸ்யா.)] பட்ட²பேந்தி விவரந்தி விப⁴ஜந்தி உத்தானிம் கரோந்தி பகாஸேந்தி. தேன வுச்சதி ‘‘யம் தம் அரியா ஆசிக்க²ந்தீ’’தி.

589. ‘‘உபேக்க²கோ ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’’தி தத்த² கதமா உபேக்கா²? யா உபேக்கா² உபேக்க²னா அஜ்ஜு²பேக்க²னா மஜ்ஜ²த்ததா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘உபேக்கா²’’.

தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி…பே… ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’.

தத்த² கதமம் ஸுக²ம்? யம் சேதஸிகம் ஸாதம் சேதஸிகம் ஸுக²ம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸாதம் ஸுக²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஸாதா ஸுகா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸுக²ம்’’. இதி இமாய ச உபேக்கா²ய இமாய ச ஸதியா இமினா ச ஸுகே²ன ஸமன்னாக³தோ இரியதி வத்ததி பாலேதி யபேதி யாபேதி சரதி விஹரதி. தேன வுச்சதி ‘‘உபேக்க²கோ ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’’தி.

590. ‘‘ததிய’’ந்தி க³ணனானுபுப்³ப³தா ததியம். இத³ம் ததியம் ஸமாபஜ்ஜதீதி ததியம்.

591. ‘‘ஜா²ன’’ந்தி உபேக்கா², ஸதி, ஸம்பஜஞ்ஞம், ஸுக²ம், சித்தஸ்ஸேகக்³க³தா.

592. ‘‘உபஸம்பஜ்ஜா’’தி யோ ததியஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ லாபோ⁴ படிலாபோ⁴ பத்தி ஸம்பத்தி பு²ஸனா ஸச்சி²கிரியா உபஸம்பதா³.

593. ‘‘விஹரதீ’’தி…பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

594. ‘‘ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா’’தி, அத்தி² ஸுக²ம், அத்தி² து³க்க²ம்.

தத்த² கதமம் ஸுக²ம்? யம் காயிகம் ஸாதம் காயிகம் ஸுக²ம் காயஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸாதம் ஸுக²ம் வேத³யிதம் காயஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஸாதா ஸுகா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸுக²ம்’’.

தத்த² கதமம் து³க்க²ம்? யம் காயிகம் அஸாதம் காயிகம் து³க்க²ம் காயஸம்ப²ஸ்ஸஜம் அஸாதம் து³க்க²ம் வேத³யிதம் காயஸம்ப²ஸ்ஸஜா அஸாதா து³க்கா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘து³க்க²ம்’’. இதி இத³ஞ்ச ஸுக²ம் இத³ஞ்ச து³க்க²ம் ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா’’தி.

595. ‘‘புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா’’தி அத்தி² ஸோமனஸ்ஸம், அத்தி² தோ³மனஸ்ஸம்.

தத்த² கதமம் ஸோமனஸ்ஸம்? யம் சேதஸிகம் ஸாதம் சேதஸிகம் ஸுக²ம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸாதம் ஸுக²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஸாதா ஸுகா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘ஸோமனஸ்ஸம்’’.

தத்த² கதமம் தோ³மனஸ்ஸம்? யம் சேதஸிகம் அஸாதம் சேதஸிகம் து³க்க²ம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் அஸாதம் து³க்க²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா அஸாதா து³க்கா² வேத³னா – இத³ம் வுச்சதி ‘‘தோ³மனஸ்ஸம்’’. இதி இத³ஞ்ச ஸோமனஸ்ஸம் இத³ஞ்ச தோ³மனஸ்ஸம் புப்³பே³வ ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா’’தி.

596. ‘‘அது³க்க²மஸுக²’’ந்தி யம் சேதஸிகம் நேவ ஸாதம் நாஸாதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் அது³க்க²மஸுக²ம் வேத³யிதம் சேதோஸம்ப²ஸ்ஸஜா அது³க்க²மஸுகா² வேத³னா. தேன வுச்சதி ‘‘அது³க்க²மஸுக²’’ந்தி.

597. ‘‘உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴’’ந்தி, தத்த² கதமா உபேக்கா²? யா உபேக்கா² உபேக்க²னா அஜ்ஜு²பேக்க²னா மஜ்ஜ²த்ததா சித்தஸ்ஸ – அயம் வுச்சதி ‘‘உபேக்கா²’’.

தத்த² கதமா ஸதி? யா ஸதி அனுஸ்ஸதி…பே… ஸம்மாஸதி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஸதி’’. அயம் ஸதி இமாய உபேக்கா²ய விவடா ஹோதி பரிஸுத்³தா⁴ பரியோதா³தா. தேன வுச்சதி ‘‘உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴’’ந்தி.

598. ‘‘சதுத்த²’’ந்தி க³ணனானுபுப்³ப³தா சதுத்த²ம், இத³ம் சதுத்த²ம் ஸமாபஜ்ஜதீதி சதுத்த²ம்.

599. ‘‘ஜா²ன’’ந்தி உபேக்கா², ஸதி, சித்தஸ்ஸேகக்³க³தா.

600. ‘‘உபஸம்பஜ்ஜா’’தி யோ சதுத்த²ஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ லாபோ⁴ படிலாபோ⁴ பத்தி ஸம்பத்தி பு²ஸனா ஸச்சி²கிரியா உபஸம்பதா³.

601. ‘‘விஹரதீ’’தி…பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.

602. ‘‘ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா’’தி தத்த² கதமா ரூபஸஞ்ஞா? ரூபாவசரஸமாபத்திம் ஸமாபன்னஸ்ஸ வா உபபன்னஸ்ஸ வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸ வா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – இமா வுச்சந்தி ‘‘ரூபஸஞ்ஞாயோ’’. இமா ரூபஸஞ்ஞாயோ அதிக்கந்தோ ஹோதி வீதிக்கந்தோ ஸமதிக்கந்தோ. தேன வுச்சதி ‘‘ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா’’தி.

603. ‘‘படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா’’தி தத்த² கதமா படிக⁴ஸஞ்ஞா? ரூபஸஞ்ஞா ஸத்³த³ஸஞ்ஞா…பே… போ²ட்ட²ப்³ப³ஸஞ்ஞா – இமா வுச்சந்தி படிக⁴ஸஞ்ஞாயோ. இமா படிக⁴ஸஞ்ஞாயோ ஸந்தா ஹோந்தி ஸமிதா வூபஸந்தா அத்த²ங்க³தா அப்³ப⁴த்த²ங்க³தா அப்பிதா ப்³யப்பிதா ஸோஸிதா விஸோஸிதா ப்³யந்தீகதா. தேன வுச்சதி ‘‘படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா’’தி.

604. ‘‘நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா’’தி தத்த² கதமா நானத்தஸஞ்ஞா? அஸமாபன்னஸ்ஸ மனோதா⁴து ஸமங்கி³ஸ்ஸ வா மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து ஸமங்கி³ஸ்ஸ வா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம் – இமா வுச்சந்தி ‘‘நானத்தஸஞ்ஞாயோ’’. இமா நானத்தஸஞ்ஞாயோ ந மனஸி கரோதி. தேன வுச்சதி ‘‘நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா’’தி.

605. ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி, தத்த² கதமோ ஆகாஸோ? யோ ஆகாஸோ ஆகாஸக³தம் அக⁴ம் அக⁴க³தம் விவரோ விவரக³தம் அஸம்பு²ட்ட²ம் சதூஹி மஹாபூ⁴தேஹி – அயம் வுச்சதி ‘‘ஆகாஸோ’’. தஸ்மிம் ஆகாஸே சித்தம் ட²பேதி ஸண்ட²பேதி அனந்தம் ப²ரதி. தேன வுச்சதி ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி.

606. ‘‘ஆகாஸானஞ்சாயதன’’ந்தி ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமாபன்னஸ்ஸ வா உபபன்னஸ்ஸ வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸ வா சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா.

607. ‘‘உபஸம்பஜ்ஜா’’தி யோ ஆகாஸானஞ்சாயதனஸ்ஸ லாபோ⁴ படிலாபோ⁴ பத்தி ஸம்பத்தி பு²ஸனா ஸச்சி²கிரியா உபஸம்பதா³.

608. ‘‘விஹரதீ’’தி…பே… தேன வுச்சதி ‘‘விஹரதீ’’தி.