டா²யீபா⁴வனித்³தே³ஸ

ரதிடா²யீபா⁴வ

356. ரம்மதே³ஸகலாகால-வேஸாதி³படிஸேவனா;

யுவான’ஞ்ஞோஞ்ஞரத்தானம், பமோதோ³ரதி ருச்சதே.

356. ஸிங்கா³ராத³யோ விபா⁴க³தோ த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘ரம்மே’’ச்சாதி³. தத்த² ‘‘ரம்மதே³ஸ’’இச்சாதி³னா உத்³தீ³பனவிபா⁴வா த³ஸ்ஸிதா. ‘‘யுவான’’ந்தி இமினா ஆலம்ப³ணவிபா⁴வோ. இத்தீ² ஹி புரிஸஸ்ஸ, புரிஸோ இத்தி²யா ஆலம்ப³ணவிபா⁴வோ. பமோதோ³தி அஞ்ஞமஞ்ஞாபி⁴ரமணவஸேன ஆமோத³ரூபோ.

356. இதா³னி ஸிங்கா³ராதி³னாமகே தேரத்யாதி³கே கமேன நித்³தி³ஸதி ‘‘ரம்ம’’இச்சாதி³னா. ரம்மதே³ஸகலாகாலவேஸாதி³படிஸேவனா ரமணீயனிராவரணஸுசிபவித்தவாஸாரஹதே³ஸோ ரம்மகீ³திகாதி³கலா ரதிஜனகவஸந்தாதி³அனுரூபகாலோ மாலாக³ந்தா⁴தி³ உபஸோபி⁴தகிரியாதி³ மனுஞ்ஞவேஸோ, ஆதி³ஸத்³தே³ன நித்³தி³ட்ட²பா⁴ஸிதமிஹிதாதி³சேதி இமேஸம் தி³ட்ட²ஸுதமுதாதீ³ஸு தி³ட்டா²தி³மத்தமகத்வா பஞ்ஞாய தேன தேனாகாரேன புனப்புனானுப⁴வனேன அஞ்ஞோஞ்ஞரத்தானம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் நிமித்தானுப்³யஞ்ஜனஸங்கப்பவஸேனாதிரத்தானம் யுவானம் தருணித்தி² புரிஸானம் பமோதோ³ அபி⁴ரமணவஸேன ஸந்தோஸோ பீதி ரதி ருச்சதே ருச்சனதோ ‘‘ரதீ’’தி வுச்சதீதி. இமஸ்மிம் பக்கே² ரகாரோ ஸந்தி⁴ஜோ. தே³ஸோ ச கலா ச காலோ ச வேஸோ சேதி ச, தே ஆத³யோ யேஸமிதி ச, ரம்மா ச தே தே³ஸ…பே… வேஸாத³யோ சேதி ச, தேஸம் படி புனப்புனம் ஸேவனமிதி ச, அஞ்ஞோ ச அஞ்ஞோ சேதி ச, தேஸு ரத்தாதி ச வாக்யம்.

357. யுத்யா பா⁴வானுபா⁴வா தே,

நிப³ந்தா⁴ போஸயந்தி நம்;

ஸோப்யா’யோக³விப்பயோக³-

ஸம்போ⁴கா³னம் வஸா திதா⁴.

357. ‘‘யுத்யா’’இச்சாதி³. தே யதா²வுத்தா பா⁴வானுபா⁴வா யுத்யா ஆலஸியஉக்³க³தாஜிகு³ச்சா²வஜ்ஜிதா யே ஸங்காஉஸ்ஸுக்காத³யோ பா⁴வா தம்ப்³யஞ்ஜகா தத³னுரூபா அனுபா⁴வா ச அயோகா³தி³கே ஸிங்கா³ரே யதா² யதா² யுஞ்ஜந்தி, தாதி³ஸியாவ யுத்தியா நிப³ந்தா⁴ நம் ரதிம் ஸம்போஸயந்தி, ஸோயேவமேவம் போஸிதோ ஸிங்கா³ரோ நாம ரஸோ ஸம்பஜ்ஜதே. ஸோபி திதா⁴தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² அயோகோ³ நாம புப்³பே³ அஸங்க³தானம் அனுராகே³ன ஸங்க³மமிச்ச²ந்தானம் இத்தி²புரிஸானமஸங்க³மோ. அதிஸயவிருள்ஹபேமானமுபி⁴ன்னம்பி ஸிலேஸோ விப்பயோகோ³. ப³லவகாமாவேஸவிஸேஸானம் காமீனம் த³ஸ்ஸனாதி³ஸமஞ்ஜனம் ஸம்போ⁴கோ³.

357. இதா³னி ரதியா புட்ட²காரணம் புட்ட²பயோக³ஞ்ச த³ஸ்ஸேதி ‘‘யுத்யா’’இச்சாதி³னா. தே பா⁴வானுபா⁴வா நித்³தி³ட்ட²ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வேஸு ரத்யானுரூபப்³யபி⁴சாரீபா⁴வோ தப்பகாஸகோ அனுபா⁴வோ சேதி இமே த்³வே யுத்யா ஹேதுபூ⁴தாய அயோக³விப்பயோக³ஸம்போ⁴க³ஸங்க²தானம் திண்ணம் ஸிங்கா³ரானம் அனுகூலத்தே²ன ரதியா விருத்³த⁴த்தா ஆலஸியஉக்³க³ஜிகு³ச்சா²தி³கே பரிவஜ்ஜேத்வா ஸங்காஉஸ்ஸுக்காதீ³னம் ரத்யானுகூலபா⁴வானம் வஸேன யதா²யோக³ம் நிப³ந்தா⁴ கவீஹி ப³ந்தா⁴ நம் ரதிம் போஸயந்தி யதா² தப்பகாஸனேன பூரேந்தி ஸஜ்ஜேந்தி, ஏவம் ஸஜ்ஜிதோ ரதிஸிங்கா³ரோ நாம ரஸோ ஹோதி. ஸோபி ஸாமஞ்ஞேன நித்³தி³ட்ட²ஸிங்கா³ரரஸோபி அயோக³விப்பயோக³ஸம்போ⁴கா³னம் ஸிங்கா³ரானம் வஸா பே⁴தே³ன திதா⁴ ப⁴வதீதி. தத்த² அயோகோ³ நாம புப்³பே³ அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்க³மரஹிதானம் அபி⁴னவானுராக³ப³லேன ஸங்க³மம் பத்தே²ந்தானம் தீ²புமானம் அஸங்க³மோ. விப்பயோகோ³ நாம ஸங்க³மாதிஸயேன விருள்ஹபேமானம் தீ²புமானம் அஞ்ஞமஞ்ஞவிஸிலேஸோ. ஸம்போ⁴கோ³ நாம ப³லவகாமதண்ஹாவிஸேஸவஸேன யுத்தானம் காமினிகாமுகானம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் த³ஸ்ஸனாதி³அஸ்ஸாதோ³. பா⁴வோ ச அனுபா⁴வோ சேதி ச, அயோகோ³ ச விப்பயோகோ³ ச ஸம்போ⁴கோ³ சேதி ச வாக்யம்.

இமமலங்காரம் கரோந்தேன ஆசரியஸங்க⁴ரக்கி²தமஹாஸாமிபாதே³ன பன பரமமது⁴ரஸத்³த⁴ம்மாமதலுத்³த⁴ஸுத்³த⁴ஸந்தானானம் தபோத⁴னானம் அஞ்ஞரஸாவபோ³த⁴னே பயோஜனாபா⁴வேபி லோகியேஸு தேஸு தேஸு வோஹாரேஸு அஸம்மோஹத்த²ம் ஸிங்கா³ராதி³னவவித⁴ரஸானம் லக்க²ணமத்தஸ்ஸேவ த³ஸ்ஸிதத்தா தத³னுரூபலக்கி²யபரிக்³க³ஹே அஸதி லக்க²ணாவபோ³த⁴ஸ்ஸ ஸுப்³யத்தாபா⁴வதோ வுத்தலக்க²ணாவபோ³த⁴த்த²ம் தம்தம்லக்க²ணகத²னானந்தரம் தஸ்ஸ தஸ்ஸ லக்கி²யஸ்ஸ முக²மத்தம் த³ஸ்ஸேதப்³ப³ம் ஹோதி. ஹேட்டா² ‘‘ராகா³னதப்³பு⁴தஸரோஜமுக²ம் த⁴ராயா’’திஆதி³னா நித்³தி³ட்ட²ஸம்போ⁴க³ஸிங்கா³ரரஸாபா⁴ஸேனேவ ஹஸாபா⁴ஸாதீ³னம் அட்ட²ன்னம் ரஸாபா⁴ஸரூபஸ்ஸ பா⁴வாபா⁴ஸஸ்ஸ, விபா⁴வாபா⁴ஸஸ்ஸ, அனுபா⁴வாபா⁴ஸஸ்ஸ ச ஞாதப்³ப³த்தா ஸிங்கா³ரரஸஸ்ஸ லக்கி²யமேவம் வேதி³தப்³ப³ம்.

கீ³தஸ்ஸரேன உபகட்³டி⁴ய நேத்தரஸ்மி-

ப³ந்த⁴ம் கரம்வ விவஸஞ்ச கரக்³க³ஹேன;

யா தாதி³ஸேபி வினியோஜயி து³க்கரே மம்,

ஸேரந்த³தீ அதி⁴க³தா விதி⁴னா மயஜ்ஜாதி.

கீ³தஸ்ஸரேன ஹத்தீ²னம் கீ³திகாய பியத்தா கீ³திகாத⁴னினா உபகட்³டி⁴ய அத்தனோ ஸமீபம் ஆகட்³டி⁴த்வா நேத்தரஸ்மிப³ந்த⁴ம் நேத்தஸங்கா²தஹத்தா²சரியஸ்ஸ ரஜ்ஜுனா ப³ந்த⁴ம் கரக்³க³ஹேன ஹத்த²க்³கா³ஹேன ஸோண்ட³க்³க³ஹணேன விவஸஞ்ச அபக³தஇச்சா²சாரம் பரவஸம் கரம் இவ ஹத்த²ம் இவ கீ³தஸ்ஸரேன அத்தனோ லீலோபேதகீ³திகாத⁴னினா உபகட்³டி⁴ய அத்தனோ ஸமீபம் நேத்வா நேத்தரஸ்மிப³ந்த⁴ம் அத்தனோ நயனகந்தியா படிப³ந்த⁴ம் கரக்³க³ஹேன ஹத்த²க்³கா³ஹேன விவஸஞ்ச அபக³ததி⁴திம் மூள்ஹம் மம் யா கந்தா தாதி³ஸேபி து³க்கரே வினியோஜயி, ஸா இரந்த³தீ இரந்த³தீ நாம நாக³மானவிகா மயா அஜ்ஜ விதி⁴னா பா⁴க்³யேன அதி⁴க³தா லத்³தா⁴தி.

ஏத்த² கீ³தஸ்ஸரனேத்தரஸ்மிகரக்³க³ஹஸங்க²தாஹி இமாஹி பதா³வலீஹி உத்³தீ³பனவிபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ. தி²யா புரிஸோ ச, புரிஸஸ்ஸ தீ² ச ஆலம்ப³ணம் ஹோதீதி ‘‘ஸா இரந்த³தீ மயா’’தி இமினா ஆரம்மணவிபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ. ‘‘உபகட்³டி⁴ய ப³ந்த⁴ம் விவஸ’’ந்தி இமேஹி காமேன உத்³தீ³பிதடா²யீபா⁴வஸங்க²தா ரதி த³ஸ்ஸிதா. ‘‘தாதி³ஸேபி து³க்கரே வினியோஜயீ’’தி இமேஹி உஸ்ஸாஹாதி³கா ச ‘‘விதி⁴னா அதி⁴க³தா மயஜ்ஜா’’தி இமேஹி ஹரிஸாதி³கா ச ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா த³ஸ்ஸிதா. ரதியா விருத்³தே⁴ நிப்³பே³த³ஆலஸியஉக்³க³தஜிகு³ச்சா²தி³கே ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வே வஜ்ஜேத்வா வுத்தப்பகாரவிபா⁴வாதி³கே பகாஸந்தோ ‘‘கீ³தஸ்ஸரேனே’’ச்சாதி³கா ரதிப்பதீதியா அனுரூபம் பயுத்தா கவிப்பயோகா³ இத⁴ அனுபா⁴வா நாம ஹோந்தி. நாடகாதி³த³ஸ்ஸனீயஸத்தே² அபி⁴னயோ அனுபா⁴வோ. ரம்மதே³ஸரம்மகாலரம்மவேஸாத³யோ தத³பா⁴வே ரதியா அனுப்பஜ்ஜனதோ ஸாமத்தி²யா க³ம்யா ப⁴வந்தீதி ஏவம் லக்க²ணானுக³தலக்கி²யபரிக்³கா³ஹோ ஸப்³ப³த்த² காதப்³போ³. ஏவம் ஸதிப³ந்த⁴த்தா²வபோ³த⁴கானம் ஸப்³பா⁴னம் உப்பஜ்ஜமானாயபீதியா காரணத்தா காரியோபசாரேன ஏஸோ ப³ந்தோ⁴ ரஸோ நாம ஹோதீதி. உபரிபி ஏவமேவ.

ஹஸ்ஸடா²யீபா⁴வ

358. விகாராகதிஆதீ³ஹி,

அத்தனோ’த² பரஸ்ஸ வா;

ஹாஸோ நித்³தா³ ஸமாலஸ்ய-

முச்சா²தி³ப்³யபி⁴சாரிபி⁴;

பரிபோஸே ஸியா ஹஸ்ஸோ,

பி⁴ய்யோ’த்தி²பபு⁴தீன ஸோ.

358. ‘‘விகாரே’’ச்சாதி³. விகாராகதி தே³ஸவயாதீ³னம் விபரீதோ கேஸப³ந்த⁴னாதி³, ஸோ ஆதி³ யேஸம் அஞ்ஞாகத்யாதி³னச்சனாதீ³னம், தேஹி விபா⁴வேஹி ஹாஸோ சேதோவிகாஸோ, ஸோபி அத்தனோ ஸம்ப³ந்தீ⁴ வா அத² பரஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ வா, தத்த² யோ விபா⁴வஸாமத்தி²யாயேவாபி⁴ப்³யத்திம் யாதி, ஸோ அத்தட்டோ². யோ பன விபா⁴வத³ஸ்ஸனா உப்பன்னாபி புரிஸஸ்ஸ க³ம்பீ⁴ரத்தாதி³னா சா²தி³தோ ஸமானோ புரிஸந்தரே ஹஸத்யாபி⁴ப்³யத்தோ, ஸோ பரட்டோ². ஸோ ஹாஸோ நித்³தா³தீ³ஹி ப்³யபி⁴சாரீஹியேவ, அனுபா⁴வபக்கே² ஆதி³ஸத்³தே³ன அக்கி²ப²ந்த³னாத³யோ க³ஹிதா. பரிபோஸே ஸதி ஹஸ்ஸோ நாம ரஸோ ஸியா. ஸோ ஹஸ்ஸோ பி⁴ய்யோ இத்தி²பபு⁴தீனம் ஸியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஏத்த² பபு⁴திஸத்³தே³ன நீசபகதயோ ஸங்க³ண்ஹந்தி.

358. இதா³னி ஹஸ்ஸரஸஸ்ஸ போஸனாகாரம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘விகார’’இச்சாதி³. விகாராகதிஆதீ³ஹி தே³ஸவயோலிங்கா³னம் விபரீதேஹி கேஸப³ந்த⁴க³திட்டி²திஆதி³கேஹி, நச்சகீ³தஆதி³கேஹி ச து³விதே⁴ஹி ஆகதிஸங்க²தேஹி ஹேதுபூ⁴தேஹி அத்தனோ வா அத² பரஸ்ஸ வா ஸம்ப³ந்தீ⁴ ஸோ ஹாஸோ சேதோ விகாஸலக்க²ணோ நித்³தா³ஸமாலஸ்யமுச்சா²தி³ப்³யபி⁴சாரிபி⁴ நித்³தா³ஸமஆலஸ்யமுச்சா²அக்கி²ப²ந்த³னாதீ³ஹி அனுபா⁴வேஹி ஸுதஸம்ப³ந்தே⁴ன தேஹேவ நித்³தா³ஸமாலஸ்யமுச்சா²ஸங்க²தப்³யபி⁴சாரீஹி கரணபூ⁴தேஹி பரிபோஸே ஸதி ஹஸ்ஸோ ஹஸ்ஸோ நாம ரஸோ ஸியா, ஸோ ஹஸ்ஸோ பி⁴ய்யோ இத்தி²பபு⁴தீனம், நீசபகதீனஞ்ச ஸியாதி. விகாரா ச ஸா ஆகதி சேதி ச, ஸோ ஆதி³ யேஸந்தி ச, நித்³தா³ ச ஸமோ ச ஆலஸ்யஞ்ச முச்சா² சேதி ச, தே ஆதி³ யேஸம் அக்கி²ப²ந்த³னாதீ³னம் அனுபா⁴வானந்தி ச, தே ச ப்³யபி⁴சாரினோ சேதி ச, இத்தீ² பபு⁴தி யேஸம் நீசபகதீனந்தி ச வாக்யம்.

ஹஸ்ஸப்பபே⁴த³

359. ஸிதமிஹ விகாஸினயனம்,

கிஞ்சா’லக்கி²யதி³ஜந்து தம் ஹஸிதம்;

மது⁴ரஸ்ஸரம் விஹஸிதம்,

ஸம்ஸஸிரோகம்பமுபஹஸிதம்.

360. அபஹஸிதம் ஸஞ்ஜல’க்கி²,

விக்கி²த்தங்க³ம் ப⁴வத்ய’திஹஸிதம்;

த்³வே த்³வே ஹஸ்ஸா கதி²தா சே’ஸம்,

ஜேட்டே² மஜ்ஜே²’த⁴மேபி ச கமஸோ.

359-360. ஹஸ்ஸே பே⁴த³மாஹ ‘‘ஸித’’மிச்சாதி³னா. இஹ ஹஸ்ஸே விகாஸீனி நயனானி யஸ்ஸ தம் ஸிதம், கிஞ்சி ஆலக்கி²யா தி³ஜா த³ந்தா யஸ்ஸ தம் ஹஸிதம். ஏவம் மது⁴ரோ ஸரோ ஸத்³தோ³ யஸ்ஸ தம் விஹஸிதம். அம்ஸஸிரோகம்பேன ஸஹ வத்தமானம் உபஹஸிதம், ஸஹ ஜலேன அஸ்ஸுனா வத்தமானானி அக்கீ²னி யஸ்ஸ தம் அபஹஸிதம். விக்கி²த்தானி இதோ ததோ பஸாரிதானி அங்கா³னி யஸ்ஸ தம் அதிஹஸிதம் நாம. ஏஸஞ்ச ஸிதாதீ³னம் மஜ்ஜே² த்³வே த்³வே ஹஸ்ஸா ஆதி³தோ பட்டா²ய கமஸோ யதா²க்கமேன ஜேட்டே² மஜ்ஜே² அத⁴மேபி ச கதி²தாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. புராதனேஹீதி விஞ்ஞாயதி.

359-360. இதா³னி ஹஸ்ஸபே⁴த³ம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸித’’மிச்சாதி³னா. இஹ இமஸ்மிம் ஹஸ்ஸவிஸயே விகாஸினயனம் விவடனயனம் ஸிதம் நாம. கிஞ்சி ஆலக்கி²யதி³ஜம் து கிஞ்சி தி³ஸ்ஸமானத³ந்தம், தம் ஹஸிதம் நாம. மது⁴ரஸ்ஸரம் மது⁴ரனாத³ம் விஹஸிதம் நாம. ஸம்ஸஸிரோகம்பம் அம்ஸஸிரோகம்பஸஹிதம் உபஹஸிதம் நாம. ஸஜலக்கி² அஸ்ஸுவிலோசனஸஹிதம் அபஹஸிதம் நாம. விக்கி²த்தங்க³ம் அட்டா²னே பஸாரணவஸேன விக்கி²த்தஹத்த²பாதா³தி³அவயவவந்தம் அதிஹஸிதம் நாம ப⁴வதி. ஏஸம் ச²ன்னம் கமஸோ கமேன த்³வே த்³வே ஜேட்டே² மஜ்ஜே² அத⁴மேபி விஸயே கதி²தா புராதனேஹி பா⁴ஸிதாதி. விகாஸீனி நயனானி அஸ்ஸேதி ச, கிஞ்சி ஈஸகம் ஆலக்கி²யா தி³ஜா யஸ்ஸேதி ச, மது⁴ரோ ஸரோ அஸ்ஸேதி ச, அம்ஸோ ச ஸிரோ சேதி ச, அம்ஸஸிரஸோ கம்போதி ச, தேன ஸஹ வத்ததீதி ச, ஸஹ ஜலேன வத்தமானானி அக்கீ²னி யஸ்ஸேதி ச, அனுஸ்வராக³மோ. விக்கி²த்தானி அங்கா³னி யஸ்ஸேதி ச வாக்யம். ஸிதஹஸிதத்³வயம் உத்தமே, விஹஸிதஉபஹஸிதத்³வயம் மஜ்ஜி²மே, அபஹஸிதஅதிஹஸிதத்³வயம் அத⁴மே வத்ததே. ஏவம் ஸிதாத³யோ அனுரூபவிபா⁴வாதி³னா பயுத்தா இமே ரஸா’வத்த²ம் பாபுணந்தீதி அதி⁴ப்பாயோ.

ஹஸ்ஸரஸஸ்ஸ ஏவமுதா³ஹரணம் ஞாதப்³ப³ம் –

பூஜேஸி கண்ட²மணினா அபி யோ பஸன்னோ,

த⁴ம்மே புரா’ஸமது⁴ரம் விது⁴ரம் ஸ ஹந்தும்;

கோ³பேந்தியாபி வசனேன தி²யா ஸபா⁴வம்;

ப⁴த்திம் அகாஸி ப²ருஸே மயி நாக³ராஜாதி.

யோ புரா புப்³பே³ த⁴ம்மே தஸ்ஸ த⁴ம்மகத²னே பஸன்னோ கண்ட²மணினா அபி அத்தனோ அனக்³க⁴கண்ட²மணினாபி தம் பூஜேஸி, ஸோ நாக³ராஜா ஸபா⁴வம் அத்தனோ அதி⁴ப்பாயம் கோ³பேந்தியா அபி தி²யா வசனேன இத்தி²யா வசனேன அஸமது⁴ரம் துல்யரஹிதம் விது⁴ரம் விது⁴ரபண்டி³தம் ஹந்தும் வினாஸனத்த²ம் ப²ருஸே சண்டே³ மயி ப⁴த்திம் அகாஸீதி. இஹ ஏகஸ்மிம்யேவ வத்து²னி நாக³ராஜஸ்ஸ பஸாத³வத⁴விதா⁴னாதி³விபரீதப்பவத்தி ஆலம்ப³ணவிபா⁴வோ, பட²மம் அனக்³க⁴பியவத்தூ²ஹி பூஜிதபா⁴வோ ச போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ அதுல்யபா⁴வோ ச இத்தி²வசனஸ்ஸ ஸம்படிச்ச²னபா⁴வோ ச தஸ்ஸாதி⁴ப்பாயஸ்ஸ அஞ்ஞாதபா⁴வோ ச புண்ணகஸ்ஸ சண்ட³பா⁴வோ சேதி இமேஹி ஸப்³ப³வசனேஹி உத்³தீ³பனவிபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ. இமேஹி உத்³தீ³பிதடா²யீபா⁴வஸங்க²தோ ஹாஸோ வாக்யஸாமத்தி²யா பகாஸிதோ ஹாஸவிரோதி⁴னிப்³பே³தா³தி³வஜ்ஜிதா ஸமாலஸியஸந்தோஸஅஸ்ஸுவேபதா²தி³கா ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா ஸாத்திகாபா⁴வா ச ஏவம் ஸாமத்தி²யேன தீ³பிதா. தத³னுரூபவிபா⁴வாதி³பகாஸகா யதா²வுத்தகவிப்பயோகா³ அனுபா⁴வா நாம ஹோந்தி. ஹஸ்ஸபே⁴தே³ன மஜ்ஜி²மே புரிஸே வத்தப்³பா³பி ஹஸிதஉபஹஸிதா த்³வே இமா த³ட்ட²ப்³பா³.

கருணாடா²யீபா⁴வ

361. ஸோகரூபோ து கருணோ-

நிட்ட²பத்திட்ட²னாஸதோ;

தத்தா²’நுபா⁴வா ருதி³த-

பலயத்த²ம்ப⁴காத³யோ;

விஸாதா³லஸ்யமரண-

சிந்தாதீ³ ப்³யபி⁴சாரினோ.

361. ‘‘ஸோகே’’ச்சாதி³. அனிட்ட²ஸ்ஸ புத்தவியோகா³தி³னோ தே³ஸனிக்கட்³ட⁴னாதி³னோ பத்தி ச இட்ட²ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ, த⁴னாதி³னோ வா நாஸோ ச ததோ விபா⁴வபூ⁴தேஹி ஸம்பன்னோ ஸோகரூபோ ஸோகஸபா⁴வோ து கருணோ ரஸோ நாம. தத்த² உத்தமானம் ஸோகோ புத்தவியோகா³தி³அனிட்டு²ப்பத்திதோ, த⁴ம்மாதி³இட்ட²னாஸதோ ச ஜாயதே. நீசானம் து தே³ஸனிக்கட்³ட⁴னாதி³அனிட்டு²ப்பத்திதோ, த⁴னாதி³இட்ட²னாஸதோ ச, பரேஸம் த⁴னாதி³னாஸதோ து உத்தமஸ்ஸேவ மஹாகாருணிகத்தா, ஸேஸம் ஸுபோ³த⁴ம். அனுபா⁴வோ பனேத்த² யதோ²சித்யம் நிரூபயிதப்³போ³.

361. இதா³னி கருணாரஸபோஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸோக’’இச்சாதி³னா. அனிட்ட²ப்பத்திட்ட²னாஸதோ புத்தவியோகா³தி³னோ, தே³ஸசாகா³தி³னோ வா அனிட்ட²ஸ்ஸ உப்பத்தி ச ஸீலாதி³னோ, த⁴னாதி³னோ வா இட்ட²ஸ்ஸ கந்திவத்து²னோ வினாஸோ சாதி இமேஹி ஆலம்ப³ணவிபா⁴வேஹி கரணபூ⁴தேஹி உப்பன்னோ ஸோகரூபோ து ஸோகஸபா⁴வோ பன கருணோ கருணாரஸோ நாம ஹோதி. தத்த² கருணாரஸே ருதி³தபலயத்த²ம்ப⁴காத³யோ ருதி³தோ பலயோ த²ம்போ⁴திஆத³யோ அனுபா⁴வா நாம ப⁴வந்தீதி. த²ம்பா⁴தீ³னம் ஸரூபோ ஹேட்டா² வுத்தோவ. விஸாத³ஆலஸ்யமரணசிந்தாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ தஸ்மிம்யேவ ப்³யபி⁴சாரினோ ப⁴வந்தி. இஹ புத்தவியோகா³தி³அனிட்ட²ப்பத்தியா ச ஸீலத⁴ம்மாதி³இட்ட²னாஸனேன ச உத்தமானம் ஸோகோ உப்பஜ்ஜதி, தே³ஸசாகா³தி³அனிட்ட²ப்பத்தியா ச த⁴னாதி³இட்ட²னாஸனேன ச நீசானம். அஞ்ஞேஸம் த⁴னாதி³வினாஸனேன பன மஹாகருணிகத்தா உத்தமஸ்ஸேவ உப்பஜ்ஜதி. தஸ்மிம் விஸயே ஸோ ஸோகோ ஸேஸானம் நுப்பஜ்ஜதி. தஸ்மா யதா²ரஹம் பயோகோ³ காதப்³போ³. ஸோகஸ்ஸ ரூபோ ஸபா⁴வோதி ச, அனிட்ட²ஸ்ஸ பத்தீதி ச, இட்ட²ஸ்ஸ நாஸோதி ச, அனிட்ட²ப்பத்தி ச இட்ட²னாஸோ சேதி ச, ருதி³தஞ்ச பலயோ ச த²ம்ப⁴கோ சேதி ச, தே ஆதி³ யேஸமிதி ச, விஸாதோ³ ச ஆலஸ்யஞ்ச மரணஞ்ச சிந்தா சேதி ச, தா ஆதி³ யேஸமிதி ச வாக்யம். இமஸ்ஸ கருணாரஸஸ்ஸ லக்கி²யமேவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் –

ஆகட்³டி⁴தே’கஸதராஜபுரக்க²தோ யோ,

த⁴ம்மேன ஆஸனமலம்குருதே ஜினோவ;

ஸோ அஸ்ஸவாலமவலம்பி³ய தா³னி நீதோ,

யக்கே²ன லோகதிலகோ குருதே கிமேகோதி.

யோ ஏகஸதராஜபுரக்க²தோ ராஜூனம் ஏகஸதேன பரிவாரிதோ ஜினோ இவ பு³த்³தோ⁴ இவ த⁴ம்மேன மது⁴ரத⁴ம்மகத²னேன ஆஸனம் த⁴ம்மாஸனம் அலம்குருதே ஸஜ்ஜேதி, லோகதிலகோ லோகஸ்ஸ பியதாய திலகாலங்காரபூ⁴தோ ஸோ விது⁴ரபண்டி³தோ யக்கே²ன புண்ணகேன ஆகட்³டி⁴தோ ஹுத்வா நீதோ அஸ்ஸவாலம் அவலம்பி³ய இதா³னி ஏகோ கிம் குருதேதி. இஹானீதோதி த³ஸ்ஸிதபியவத்து²வியோகோ³ ஸோகஸ்ஸ ஆலம்ப³ணவிபா⁴வோ ஹோதி. ‘‘ஆகட்³டி⁴தேகஸதராஜே’’ச்சாதி³னா ஸகலேன வாக்யேன உத்³தீ³பனவிபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ, உத்³தீ³பிதஸோகஸங்கா²தடா²யீபா⁴வோ ச விஸாதா³லஸ்யசிந்தாதி³கோ ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வோ ச ருதி³தபலயத²ம்ப⁴காதி³கா விபா⁴வாதி³போ³த⁴கஅனுபா⁴வா ச வாக்யஸாமத்தி²யேன தீ³பிதா ஹோந்தி.

ருத்³த³டா²யீபா⁴வ

362. கோதோ⁴ மச்ச²ரியாதீ³ஹி, போஸே தாஸமதா³தி³பி⁴;

நயனாருணதாதீ³ஹி, ருத்³தோ³ நாம ரஸோ ப⁴வே.

362. ‘‘கோதோ⁴’’இச்சாதி³, ஸுபோ³த⁴ம். ஏத்த² பட²மேன ஆதி³ஸத்³தே³ன அவிக்கே²பஉபஹாஸாத³யோ விபா⁴வா க³ஹிதா, து³தியேன உக்³க³ஸம்ப⁴மாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ, ததியேன பூ⁴குடிபுரணஓட்ட²னிப்பீளனாத³யோ அனுபா⁴வா.

362. இதா³னி ருத்³த³ரஸஸ்ஸ போஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘கோதோ⁴’’இச்சாதி³னா. கோதோ⁴ மச்ச²ரியாதீ³ஹி மச்ச²ரியஅவிக்கே²பஉபஹாஸாதீ³ஹி ஆலம்ப³ணாதீ³ஹி விபா⁴வேஹி ச ஹேதுபூ⁴தேஹி தாஸமதா³தீ³ஹி தாஸமத³உக்³க³தஸம்ப⁴மாதீ³ஹி ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வேஹி ச நயனாருணதாதீ³ஹி நேத்தரத்தஸுப⁴ங்க³ஓட்ட²பீளனாதீ³ஹி அனுபா⁴வேஹி ச கரணபூ⁴தேஹி போஸே ஸதி ருத்³தோ³ நாம ரஸோ ப⁴வேதி. மச்ச²ரியம் ஆதி³ யேஸந்தி ச, தாஸோ ச மதோ³ சேதி ச, தே ஆதி³ யேஸமிதி ச, நயனானி ச தானி அருணானி சாதி ச, தேஸம் பா⁴வோதி ச, ஸா ஆதி³ யேஸமிதி ச வாக்யம்.

ருத்³த³ரஸஸ்ஸ உதா³ஹரணமேவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் –

யக்கே²ன போ⁴ அதி⁴க³தோஸி மனுஸ்ஸப⁴க்கே²,

நா’ஸ்ஸஸ்ஸ வால’மவலம்ப³ புரம் அவேக்க²;

வேரம்ப⁴வாதமுக²சுண்ணிதஸப்³ப³க³த்தோ,

மச்சோ கத²ம் புனபி பஸ்ஸதி ஜீவலோகந்தி.

போ⁴ மனுஸ்ஸப⁴க்கே²ன யக்கே²ன அதி⁴க³தோஸி க³ஹிதோ அஸி, அஸ்ஸஸ்ஸ வாலமவலம்ப³ வாலதி⁴ம் க³ஹேத்வா இதா³னேவ புரம் அவேக்க² துய்ஹம் நக³ரம் ஓலோகேஹி, ததே²வ ஹி வேரம்ப⁴வாதமுக²சுண்ணிதஸப்³ப³க³த்தோ வேரம்ப⁴வாதஸ்ஸ அபி⁴முகி²சுண்ணிதஸகலஸரீரோ மச்சோ மனுஸ்ஸோ ஜீவலோகம் ஸத்தலோகம் புனபி கத²ம் பஸ்ஸதீதி. இஹ மச்ச²ரியாதி³விபா⁴வா ச கோதா⁴தி³ஸங்கா²தோ டா²யீபா⁴வோ ச வாக்யஸாமத்தி²யா தீ³பிதா ஹோந்தி, அபரத்³தே⁴ன தாஸமத³உக்³க³தாதி³ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா விபா⁴விதா ஹோந்தி. ஸமுதா³யேன நயனாருணதாத³யோ அனுபா⁴வா ஸூசிதா ஹோந்தி.

வீரடா²யீபா⁴வ

363. பதாபவிக்கமாதீ³ஹு-ஸ்ஸாஹோ விரோதி ஸஞ்ஞிதோ;

ரணதா³னத³யாயோகா³, வீரோ’யம் திவிதோ⁴ ப⁴வே;

தேவா’நுபா⁴வா தி⁴திம-த்யாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ.

363. ‘‘பதாபி’’ச்சாதி³. பதாபோ ஸத்துஸந்தாபகாரீ தேஜோ, விக்கமோ பரமண்ட³லக்கமந்தம், தே ஆத³யோ யேஸம் ப³லாவிக்கே²பாதீ³னம் படிபுக்³க³லக³தானம் விபா⁴வானம், தேஹி ஜாதோ உஸ்ஸாஹோ ரஸத்தமாபன்னோ வீரோ ரஸோதி ஸஞ்ஞிதோ, அயம் வீரோ ரணதா³னத³யாயோகா³ திவிதோ⁴ ப⁴வே யுத்³த⁴வீரோ தா³னவீரோ த³யாவீரோதி, தே யுத்³த⁴கரணாத³யோ ஏவ தத்த² அனுபா⁴வா ப⁴வந்தி. தி⁴திமதிஉக்³க³தாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ ப⁴வந்தீதி.

363. இதா³னி வீரரஸபே⁴த³ம், போஸனக்கமஞ்ச த³ஸ்ஸேதி ‘‘பதாப’’இச்சாதி³னா. பதாபவிக்கமாதீ³ஹி அஞ்ஞராஜூனம் த³ண்ட³ஜதேஜஸங்க²தபதாபோ, தேஸமேவ பரமண்ட³லக்கமனஸங்கா²தவிக்கமோ ப²லபே⁴தோ³ சேதிஆதீ³ஹி உப்பன்னோ உஸ்ஸாஹோ வீரோதி வீரரஸோதி ஸஞ்ஞிதோ கவீஹி ஞாதோ, அயம் வீரரஸோ ரணதா³னத³யாயோகா³ யுத்³த⁴சாக³கருணாயோகே³ன ஹேதுபூ⁴தேன திவிதோ⁴ ப⁴வே. தே ஏவ ரணதா³னத³யா ஏவ இமா அனுபா⁴வா நாம ஹோந்தி. தி⁴திமத்யாத³யோ தி⁴திமதிஉக்³க³தக³ப்³பா³த³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ பா⁴வா ஹோந்தீதி. யுத்³த⁴வீரதா³னவீரத³யாவீரவஸேன வீரரஸோ திவிதோ⁴ ஹோதி. பதாபோ ச விக்கமோ சேதி ச, தே ஆதி³ யேஸமிதி ச, ரணோ ச தா³னஞ்ச த³யா சேதி ச, தாஹி யோகோ³தி ச, தயோ விதா⁴ பகாரா அஸ்ஸாதி ச, தி⁴தி ச மதி சேதி ச, தா ஆதி³ யேஸமிதி ச வாக்யம்.

வீரரஸஸ்ஸ உதா³ஹரணமேவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் –

விஞ்ஞாபேத்வா குவேரம் ஸுமஹதி-

மபி சே’கோவகும்ப⁴ண்ட³ஸேனம்,

உத்தாஸேத்வா க³ஹேத்வா மணிரதனவரம்

லக்க²மாதா⁴ய ஜூதே;

ஜேத்வா கோரப்³யராஜம் ஸசிவரதன-

முத்³த⁴ச்ச ரஞ்ஞம் ஸதம்ஹா,

ஏத்தா²னேத்வா’தி³யிஸ்ஸம் ஸுயுவதிரதனம்

கோ மமே’த்த²’த்தி² பா⁴ரோதி.

குவேரம் வேஸ்ஸவணமஹாராஜம் விஞ்ஞாபேத்வா போ³தே⁴த்வா ஸுமஹதிமபி கும்ப⁴ண்ட³ஸேனம் அதிமஹந்திம் கும்ப⁴ண்ட³ஸேனம் ஏகோவ உத்தாஸேத்வா ப⁴யம் ஜனேத்வா மணிரதனவரம் க³ஹேத்வா ஜூதே அக்க²கீளாயம் லக்க²ம் ஆதா⁴ய ட²பேத்வா கோரப்³யராஜம் ஜேத்வா ரஞ்ஞம் ஸதம்ஹா ராஜஸம்ப³ந்தி⁴னா ஸதேன ஸசிவரதனம் அமச்சரதனம் உத்³த⁴ச்ச உத்³த⁴ரித்வா ஏத்தா²னேத்வா ஸுயுவதிரதனம் ஸோப⁴னஇத்தி²ரதனம் ஆதி³யிஸ்ஸம் க³ண்ஹிஸ்ஸாமி, ஏத்த² யதா²வுத்தேஸு மம கோ பா⁴ரோ அத்தீ²தி. ஏத்த² ‘‘கோ மமேத்த²த்தி² பா⁴ரோ’’தி இமினா உஸ்ஸாஹஸங்கா²தோ டா²யீபா⁴வோ பகாஸிதோ. ஏதஸ்ஸ உப்பத்திஉத்³தீ³பனேஸு காரணபூ⁴தஸ்ஸ இத்தி²ரதனஸ்ஸ ஆதா³னக்²யாதனாக³ராஜக³தபதாபவிக்கமாதி³விபா⁴வோ ச, தம்தம்ரூபப்பகாஸககவிவசனஸங்கா²தானுபா⁴வோ ச ‘‘விஞ்ஞாபேத்வா’’இச்சாதி³னா வாக்யஸாமத்தி²யேன படிபாத³னீயா ஹோந்தி. ‘‘ஸுமஹதிமபி கும்ப⁴ண்ட³ஸேனம் ஏகோ’’தி ச, ‘‘ரஞ்ஞம் ஸதம்ஹா ஸசிவரதனமுத்³த⁴ச்சா’’தி ச இமேஹி தி⁴திஉக்³க³தக³ப்³பா³த³யோ ச, ‘‘விஞ்ஞாபேத்வா குவேர’’ந்தி ச, ‘‘உத்தாஸேத்வா கோரப்³யராஜ’’ந்தி ச, ‘‘ஏத்தா²னேத்வா இச்சாத³யோ’’தி ச இமேஹி மத்யாத³யோ ச ப்³யபி⁴சாரினோ பா⁴வா விபா⁴விதா ஹோந்தி. இமேஹி விபா⁴வானுபா⁴வப்³யபி⁴சாரீபா⁴வேஹி யுத்³த⁴வீரரஸோ போஸிதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. இமினாயேவ நயேன தா³னவீராத³யோ விஞ்ஞாதப்³பா³.

ப⁴யடா²யீபா⁴வ

364. விகாரிஸனஸத்தாதி³-

ப⁴யுக்கம்ஸோ ப⁴யானகோ;

ஸேதா³த³யோ’நுபா⁴வே’த்த²,

தாஸாதீ³ ப்³யபி⁴சாரினோ.

364. ‘‘விகாரி’’ச்சாதி³. விகாரி அஸபா⁴வப்பவத்தோ விருத்³தோ⁴ ஸனோ ஸத்³தோ³ ஸத்தோ ச, தே ஆத³யோ யேஸம் ஸுஞ்ஞாரஞ்ஞாதீ³னம் இத்தி²னீசப்பகதிஸம்ப⁴வந்தானம், விபா⁴வானம், கு³ருஆதீ³னம் வா உத்தமானம், தேஹி ஜாதஸ்ஸ ப⁴யஸ்ஸ, கித்திமஸ்ஸ வா உக்கம்ஸோ ப⁴யானகோ நாம ரஸோ. ஏத்த² ஸேத³கம்பனபாத³சலனாத³யோ அனுபா⁴வா, தாஸாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ.

364. இதா³னி ப⁴யானகரஸஸ்ஸ போஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘விகாரி’’ச்சாதி³னா. விகாரிஸனஸத்தாதி³ப⁴யுக்கம்ஸோ பகதிவிரஹேன விகாரவந்தேஹி விருத்³தே⁴ஹி அஸனிஸத்³தா³தி³ஸத்³தே³ஹி, ரக்க²ஸாதி³ஸத்தேஹி வா விபா⁴வேஹி ஹேதுபூ⁴தேஹி ஸஞ்ஜாதோ ஸாபா⁴விகோ, கித்திமோ வா ப⁴யபடிப³ந்தோ⁴ உக்கம்ஸோ ப⁴யானகரஸோ நாம ஹோதி. ஏத்த² ப⁴யானகரஸவிஸயே ஸேதா³த³யோ தா³ஹஸரீரகம்பனாத³யோ அனுபா⁴வா காயிகவாசஸிகப்பயோக³ஸங்க²தா அனுபா⁴வா ஹோந்தி. தாஸாதீ³ ப்³யபி⁴சாரினோ தாஸஸங்காத³யோ இஹ ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா ஹோந்தீதி. ஸனோ ச ஸத்தோ சேதி ச, விகாரோ ஏதேஸம் அத்தீ²தி ச, விகாரினோ ச தே ஸனஸத்தா சேதி ச, தே ஆத³யோ யேஸம் ஸுஞ்ஞாரஞ்ஞாதீ³னமிதி ச, தேஹி ஜாதம் ப⁴யமிதி ச, மஜ்ஜே² பத³லோபோ, தஸ்ஸ உக்கம்ஸோதி ச, ஸேதோ³ ஆதி³ யேஸம் கம்பனாதீ³னமிதி ச, தாஸோ ஆதி³ யேஸம் ஸங்காதீ³னமிதி ச வாக்யம். இத்தி²னீசப்பகதிகானம் ப⁴யஹேது விகாரிஸனஸத்தாதி³, உத்தமானம் கு³ருஆதி³.

ஏத்த² லக்கி²யமேவம் வேதி³தப்³ப³ம் –

யம் தி³ட்டி²ஸத்த²பதனேன பரிப்பு²ரந்தீ,

கும்ப⁴ண்ட³ரக்க²ஸசமூ க³மிதா ஸமந்தா;

ஆசக்கவாளனக³’மஸ்ஸக³தம் புரீவ,

போ⁴தோ முஹும் முஹு’மபஸ்ஸி ஸ புண்ணகோ’ஹந்தி.

தி³ட்டி²ஸத்த²பதனேன தி³ட்டி²ஸல்லஸம்பாதனேன பரிப்பு²ரந்தீ கம்பமானா ஸமந்தா பரிஸமந்ததோ ஆசக்கவாளனக³ம் சக்கவாளபப்³ப³தாவதி⁴ க³மிதா பலாபிதா கும்ப⁴ண்ட³ரக்க²ஸசமூ கும்ப⁴ண்ட³ரக்க²ஸானம் ஸேனா யம் அஸ்ஸக³தம் அஸ்ஸபிட்டே² நிஸின்னகம் போ⁴தோ ப⁴வதம் தும்ஹாகம் புரீ இவ புரியா த³ஸ்ஸனமிவ முஹும் முஹும் அபஸ்ஸி க²ணே க²ணே அபஸ்ஸித்த², ஸோ அஹம் புண்ணகோ நாம யக்கோ²தி. ஏத்த² ‘‘தி³ட்டி²ஸத்த²பதனேனா’’தி தி³ட்டி²ஸத்தா²ரோபனேன ச ‘‘ஸ புண்ணகோ அஹ’’ந்தி இமினா ச ப⁴யஜனனஸ்ஸ ஹேதுபூ⁴தவிருத்³த⁴ஸத்தஸங்கா²தா விபா⁴வா நித்³தி³ட்டா², ‘‘முஹும் முஹு’மபஸ்ஸீ’’தி ரஸாவத்த²ஸம்பத்தப⁴யுக்கம்ஸஸங்க²தோ டா²யீபா⁴வோ விபா⁴விதோ, ‘‘கும்ப⁴ண்ட³ரக்க²ஸசமூ க³மிதா ஸமந்தா ஆசக்கவாளனக³’’ந்தி தாஸஸங்காதி³கா ப்³யபி⁴சாரினோ பா⁴வா ஜோதிதா. ‘‘பரிப்பு²ரந்தீ’’தி ஸேத³கம்பாத³யோ அனுபா⁴வா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி.

ஜிகு³ச்சா²டா²யீபா⁴வ

365. ஜிகு³ச்சா² ருதி⁴ராதீ³ஹி,

பூத்யாதீ³ஹி விராக³தோ;

பீ³ப⁴ச்சோ² கோ²ப⁴னு’ப்³பே³கீ³,

கமேன கருணாயுதோ;

நாஸாவிகுனனாதீ³ஹி,

ஸங்காதீ³ஹி’ஸ்ஸ போஸனம்.

365. ‘‘ஜிகு³ச்சா²’’இச்சாதி³. ருதி⁴ரந்தாதீ³ஹி பூதிகிமிஆதீ³ஹி விராக³தோ ச ஜாதா ஜிகு³ச்சா² க³ரஹா கமேன கோ²ப⁴னோ உப்³பே³கீ³ கருணாயுதோ ச பீ³ப⁴ச்சோ² ப⁴வதி, நாஸாவிகுனனமுக²ச்ச²த³னாதீ³ஹி அனுபா⁴வேஹி, ஸங்காவேகா³தீ³ஹி ப்³யபி⁴சாரீஹி ச அஸ்ஸ போஸனம் ப⁴வதீதி.

365. இதா³னி பீ³ப⁴ச்ச²ரஸஸ்ஸ போஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஜிகு³ச்சா²’’இச்சாதி³னா. ருதி⁴ராதீ³ஹி ரத்தந்தகு³ணாதீ³ஹி ச, பூத்யாதீ³ஹி பூதிகிமிஆதீ³ஹி ச, விராக³தோ விரத்தபா⁴வேன சாதி இமேஹி தீஹி விபா⁴வேஹி ஹேதுபூ⁴தேஹி உப்பஜ்ஜமானா ஜிகு³ச்சா² கமேன ருதி⁴ராதீ³னம் திண்ணம் விபா⁴வானம் படிபாடியா கோ²ப⁴னோ அனவட்டா²னோ அஸமாஹிதோ உப்³பே³கீ³ உப்³பே³க³வா கருணாயுதோ ஸோகரூபேன ஸஹிதோ சாதி ஏவம் பீ³ப⁴ச்சோ² ரஸோ நாம ஹோதி. நாஸாவிகுனனாதீ³ஹி நாஸஸங்கோசனமுக²பித³ஹனாதீ³ஹி அனுபா⁴வேஹி ச ஸங்காதீ³ஹி ச ஸங்காஆவேகா³தீ³ஹி ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வேஹி ச கரணபூ⁴தேஹி அஸ்ஸ பீ³ப⁴ச்ச²ரஸஸ்ஸ போஸனம் ஹோதீதி. ருதி⁴ராதீ³ஸு தீஸு பதே³ஸு, கோ²ப⁴னாதீ³ஸு தீஸு ச க³ம்யமானத்தா அவுத்தோபி சஸத்³தோ³ யோஜேதப்³போ³, தஸ்மா கோ²ப⁴னாதீ³ஹி தீஹி யுத்தோவ பீ³ப⁴ச்ச²ரஸோ நாமாதி த³ட்ட²ப்³போ³. ருதி⁴ரம் ஆதி³ யேஸம் அந்தாதீ³னமிதி ச, பூதிஆதி³ யேஸம் கிமிஆதீ³னமிதி ச, உப்³பே³கோ³ அஸ்ஸ பீ³ப⁴ச்ச²ஸ்ஸ அத்தீ²தி ச, கருணேன ஆயுதோதி ச, நாஸாய விகுனனம் ஸங்கோசனமிதி ச, தம் ஆதி³ யேஸம் முக²ச்சா²த³னாதீ³னமிதி ச, ஸங்கா ஆதி³ யேஸம் ஆவேகா³தீ³னமிதி ச வாக்யம்.

இமஸ்ஸ பீ³ப⁴ச்ச²ஸ்ஸோதா³ஹரணமேவம் வேதி³தப்³ப³ம் –

யக்கா² மச்சகரங்ககங்கனத⁴ரா யே நிம்மிதா புண்ணகே-

நு’த்தம்ஸீகதபாணிபல்லவத⁴ரா ஹாரீகதந்தோரகா³;

லித்தா லோஹிதகுங்குமேஹி விது⁴ரேனே’தே பிவந்தா வஸா-

மஜ்ஜம் ஸீஸகபாலபாதிஹி புரே து⁴த்தா வியோ’பேக்கி²தாதி.

புண்ணகேன யக்கே²ன நிம்மிதா மச்சகரங்ககங்கனத⁴ரா மனுஸ்ஸட்டி²ஸங்கா²தகரபூ⁴ஸனதா⁴ரினோ உத்தம்ஸீகதபாணிபல்லவத⁴ரா மத்த²கமாலிகதஹத்த²தலஸங்க²தபல்லவதா⁴ரினோ ஹாரீகதந்தோரகா³ முத்தாஹாரீகதமனுஸ்ஸந்தஸங்கா²தஉரக³ஸம்பயுத்தா லோஹிதகுங்குமேஹி ருதி⁴ரஸங்கா²தகுங்குமகக்கேஹி லித்தா ஸீஸகபாலபாதிஹி ஸீஸகபாலஸங்கா²தேஹி ஸராவேஹி வஸாமஜ்ஜம் வஸாஸங்கா²தஸுரம் புரே அபி⁴முகே² பிவந்தா யே யக்கா² ஸியும், ஏதே யக்கா² விது⁴ரேன பண்டி³தேன து⁴த்தா விய நக³ரே ஸுராது⁴த்தா விய உபேக்கி²தா ஹோந்தீதி. இஹ ‘‘லித்தா லோஹிதகுங்குமேஹீ’’தி ச ‘‘உத்தம்ஸீகதபாணிபல்லவத⁴ரா’’தி ச ‘‘ஹாரீகதந்தோரகா³’’தி ச இமேஹி சித்தக்கோ²ப⁴காரணபூ⁴தோ ருதி⁴ராதி³விபா⁴வோ ச, ‘‘மச்சகரங்ககங்கனரோ’’தி ச ‘‘ஸீஸகபாலபாதிஹி வஸாமஜ்ஜம் பிவந்தா’’தி ச இமேஹி உப்³பே³க³வந்தஸபா⁴வஸ்ஸ ஹேதுபூ⁴தோ பூத்யாதி³விபா⁴வோ ச பகாஸிதோ. கருணாயுதஸபா⁴வஸ்ஸ காரணபூ⁴தவிரஜ்ஜனவிபா⁴வோ ச நாஸாவிகுனனாதி³அனுபா⁴வோ ச ஸங்காவேகா³தி³ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வோ ச பீ³ப⁴ச்ச²ஸங்கா²தடா²யீபா⁴வோ சாதி இமே ஸப்³பே³ வாக்யஸாமத்தி²யேன க³ம்மாதி வேதி³தப்³பா³.

விம்ஹயடா²யீபா⁴வ

366. அதிலோகபத³த்தே²ஹி,

விம்ஹயோ’யம் ரஸோ’ப்³பு⁴தோ;

தஸ்ஸா’நுபா⁴வா ஸேத³ஸ்ஸு-

ஸாது⁴வாதா³த³யோ ஸியும்;

தாஸாவேக³தி⁴திப்பஞ்ஞா,

ஹோந்தே’த்த² ப்³யபி⁴சாரினோ.

366. ‘‘அதி’’ச்சாதி³. அதிலோகேஹி லோகாதிவுத்தீஹி மாயாதி³ப்³ப³கே³ஹாராமாதீ³ஹி பத³த்தே²ஹி ஜாதோ அயம் விம்ஹயோ சித்தவிகாரஸங்கா²தோ டா²யீபா⁴வோ அப்³பு⁴தோ ரஸோ நாம. ஸேத³அஸ்ஸுஸாது⁴வாத³ரோமஞ்சாத³யோ தஸ்ஸ அனுபா⁴வா ஸியும், தாஸாத³யோ ப்³யபி⁴சாரினோ ஹோந்தீதி.

366. இதா³னி விம்ஹயரஸஸ்ஸ போஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘அதி’’இச்சாதி³னா. அதிலோகபத³த்தே²ஹி லோகட்டி²திமதிக்கம்ம பவத்தேஹி மாயாதி³ப்³ப³ப⁴வனஆராமவிமானாதி³பத³த்தே²ஹி ஹேதுபூ⁴தேஹி உப்பஜ்ஜமானோ அயம் விம்ஹயோ சித்தப்³யாபனஸங்கா²தோ டா²யீபா⁴வோ அப்³பு⁴தோ ரஸோ அப்³பு⁴தரஸோ நாம ப⁴வே, ஸேத³ஸ்ஸுஸாது⁴வாதா³த³யோ தஸ்ஸ அப்³பு⁴தரஸஸ்ஸ அனுபா⁴வா ஸியும், தாஸாவேக³தி⁴திப்பஞ்ஞா ஏத்த² அப்³பு⁴தரஸவிஸயே ப்³யபி⁴சாரினோ பா⁴வா ஹோந்தீதி. அதிக்கந்தா லோகமிதி ச, தே ச தே பத³த்தா² சேதி ச, ஸாது⁴இதி வாதோ³தி ச, ஸேதோ³ ச அஸ்ஸு ச ஸாது⁴வாதோ³ சேதி ச, தே ஆதி³ யேஸம் ரோமஞ்சாதீ³னமிதி ச, தாஸோ ச ஆவேகோ³ ச தி⁴தி ச பஞ்ஞா சேதி ச வாக்யம்.

இமஸ்ஸ அப்³பு⁴தரஸஸ்ஸோதா³ஹரணமேவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் –

ஸ புண்ணகேனா’ஹடனேகபி⁴ம்ஸனே-

ஸ்வ’ஹோ நடேனேவ ஸுனிச்சலோ’சலா;

நிபாதிதோ தேன அவம்ஸிரோபதம்,

அஸந்தஸம் தம் மினி தி³ட்டி²யட்டி²யாதி.

ஸோ விது⁴ரபண்டி³தோ புண்ணகேன யக்கே²ன நடேன இவ அனேகவிகாரத³ஸ்ஸனகேன நாடகேன விய ஆஹடனேகபி⁴ம்ஸனேஸு ப⁴யத்தமானீதானேகவித⁴பி⁴ம்ஸனேஸு வத்தமானேஸு ஸுனிச்சலோ தேன புண்ணகேன அசலா ஸட்டி²யோஜனுப்³பே³த⁴காளாகி³ரிபப்³ப³தமத்த²கதோ நிபாதிதோ அவம்ஸிரோபதம் அதோ⁴ஸீஸம் பதந்தோ அஸந்தஸம் ஏவம் அப்பதிட்டே²பி அனுத்தஸந்தோ தம் பப்³ப³தம் தி³ட்டி²யட்டி²யா மினி பமாணமகாஸி, அஹோ அச்ச²ரியந்தி. ஏத்த² ப⁴யஹேதும்ஹி ஸதி பீ⁴தியா ச தத்த² பரிஜானனாபா⁴வஸ்ஸ ச லோகஸபா⁴வத்தா தமதிக்கம்ம ப⁴யகரணே அஸந்தாஸஸ்ஸ ச தி³ட்டி²யா பப்³ப³தமினனஸ்ஸ ச பவத்தபா⁴வகத²னேன லோகாதிக்கந்தபத³த்த²ஸங்கா²தோ விபா⁴வோ ‘‘அஸந்தஸம் தம் மினி தி³ட்டி²யட்டி²யா’’தி இமினா பகாஸிதோ. ‘‘அஹோ’’தி வசனேன, தஸ்ஸ ஸாமத்தி²யேன ச ஸாது⁴வாத³ஸேத³அஸ்ஸுஆத³யோ அனுபா⁴வா விபா⁴விதா. தாஸஆவேக³தி⁴திச்சாதி³ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா, விம்ஹயஸங்கா²தடா²யீபா⁴வோ ச ஸமுதி³தவாக்யஸாமத்தி²யேன ஜோதிதோ.

ஸமடா²யீபா⁴வ

367. டா²யீபா⁴வோ ஸமோ மேத்தா-

த³யாமோதா³தி³ஸம்ப⁴வோ;

பா⁴வாதீ³ஹி தது³’க்கம்ஸோ,

ஸந்தோ ஸந்தனிஸேவிதோ.

இதி ஸங்க⁴ரக்கி²தமஹாஸாமிபாத³விரசிதே

ஸுபோ³தா⁴லங்காரே

ரஸபா⁴வாவபோ³தோ⁴ நாம பஞ்சமோ பரிச்சே²தோ³.

ஸுபோ³தா⁴லங்காரோ ஸமத்தோ.

367. ‘‘டா²யி’’ச்சாதி³. மேத்தாதி³ஸம்ப⁴வோ ஸமோ உபஸமஸங்கா²தோ டா²யீபா⁴வோ ப⁴வதி, தத³னுரூபேஹி பா⁴வானுபா⁴வேஹி தஸ்ஸ உக்கம்ஸோ யஸ்ஸ, ஸோ ஸந்தோ நாம ரஸோ ப⁴வதி, ஸோ ச ஸந்தனிஸேவிதோதி.

இதி ஸுபோ³தா⁴லங்காரே மஹாஸாமினாமிகாயம் டீகாயம்

ரஸபா⁴வாவபோ³தோ⁴ பஞ்சமோ பரிச்சே²தோ³.

367. இதா³னி ஸந்தரஸஸ்ஸ போஸனக்கமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘டா²யி’’ச்சாதி³னா. மேத்தாத³யாமோதா³தி³ஸம்ப⁴வோ மேத்தாகருணாபீதிஆதி³விபா⁴வேஹி ஸம்பூ⁴தோ ஸமோ காயசித்தோபஸமோ டா²யீபா⁴வோ நாம ஹோதி, பா⁴வாதீ³ஹி ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வாதீ³ஹி கரணபூ⁴தேஹி, அபிச தஸ்ஸ ஸமஸ்ஸ அனுரூபேஹி ப்³யபி⁴சாரீபா⁴வானுபா⁴வேஹி தது³க்கம்ஸோ தஸ்ஸ டா²யீபா⁴வஸ்ஸ உக்கம்ஸயுத்தோ ஸந்தனிஸேவிதோ ஸாதூ⁴ஹி ஸேவிதோ ஸந்தோ ஸந்தரஸோ நாம ஹோதீதி. மேத்தா ச த³யா ச மோதோ³ சேதி ச, தே ஆத³யோ யேஸமிதி ச, தேஹி ஸம்ப⁴வோ யஸ்ஸேதி ச, தஸ்ஸ உக்கம்ஸோ அஸ்ஸ ஸந்தஸ்ஸேதி ச, ஸதம் நிஸேவிதோதி ச வாக்யம்.

அஸ்ஸ ஸந்தரஸஸ்ஸோதா³ஹரணமேவம் த³ட்ட²ப்³ப³ம் –

ஏந்தேஸு கேஸரிகரீஸ்வ’பி வேட²யந்தே,

நாகே³ நக³ம் மத³க³ஜே விய வேளுகு³ம்ப³ம்;

யக்கே² விசாலயதி நோசலி ஈஸகம்பி,

ஸந்திம் க³தோவ விது⁴ரோ மது⁴ராபி பா⁴வோதி.

கேஸரிகரீஸு ஸீஹஹத்தீ²ஸு ஏந்தேஸு அபி பி⁴ம்ஸனாகாரேன ஸமீபமாக³ச்ச²ந்தேஸுபி நாகே³ வேட²யந்தேபி நாகே³ஸு ஸரீரம் வேட²யந்தேஸுபி. ஜாத்யாபேக்கா²யேகவசனம், வேளுகு³ம்ப³ம் மத³க³ஜே விய விசாலயதி மத³க³ளிதஹத்தி²ம்ஹி சாலேந்தே இவ யக்கே² புண்ணகே நக³ம் காளாகி³ரிபப்³ப³தம் விசாலயதிபி அனேகப்பகாரே சாலேந்தேபி விது⁴ரோ பண்டி³தோ ஸந்திம் க³தோவ நிப்³பா³னம் ஆலம்ப³ணகரணவஸேன ஸம்பத்தோ விய ப²லஸமாபத்திஸமாபன்னோ இவ அத² வா தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னஸங்க²தனிரோத⁴ஸமாபத்திஸமாபன்னோ விய ஈஸகம்பி அப்பகம்பி மது⁴ரா பா⁴வா அபி மது⁴ரஸபா⁴வதோபி நோ சலி, நிஸின்னட்டா²னதோ பகே³வாதி அதி⁴ப்பாயோ. ஏத்த² தா⁴வனரோத³னகம்பனாதீ³னம் கரணபூ⁴தம் ஸீஹாதீ³னமாக³மனம் நாக³வேட²னம் பப்³ப³தகம்பனந்திஆதீ³ஸு வத்தமானேஸுபி நிப்³பி³காரத்தேன ஸந்திம் க³தோதி இமினா ஸந்தரஸஸ்ஸ பகதிபூ⁴தே உத்³தே³ஸே த³ஸ்ஸிதோ நவமோ டா²யீபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ ஹோதி, ஏதஸ்ஸ உப்பத்திஉத்³தீ³பனானம் காரணபூ⁴தா மேத்தாத³யாமோதா³தி³விபா⁴வா ஸாமத்தி²யா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தீதி. தி⁴திமதிஸதிஆத³யோ தத³னுரூபப்³யபி⁴சாரீபா⁴வா ச தாதி³ஸானுபா⁴வா ச ‘‘ஏந்தேஸு வேட²யந்தே விசாலயதீ’’தி இமினா, ஸகலவாக்யஸாமத்தி²யேன ச பகாஸிதாதி த³ட்ட²ப்³பா³.

இதி ஸுபோ³தா⁴லங்காரனிஸ்ஸயே

ரஸபா⁴வாவபோ³தோ⁴ நாம பஞ்சமோ பரிச்சே²தோ³.