7. கா²தி³கண்ட³

அத² தா⁴தூஹியேவ பா⁴வ+கம்ம+கத்து+கரணாதி³ஸாத⁴னஸஹிதம் கா²தி³விதா⁴னம் ஆரபீ⁴யதே –

‘‘திஜமானேஹி க²ஸா க²மாவீமம்ஸாஸு’’ இச்சாதீ³ஹி பச்சயவிதா⁴னஞ்ச பரரூபத்³வித்தாதி³காரியஞ்ச த்யாதி³கண்டே³ வுத்தனயேனேவ ஞாதப்³ப³ம். திதிக்க²னம் திதிக்கா², ‘‘இத்தி²ய+மணக்திகயகயா ச’’ இதி ஸுத்தேன அபச்சயோ ச ‘‘இத்தி²ய+மத்வா’’தி ஆபச்சயோ ச ஹோதி. ததா² வீமம்ஸனம் வீமம்ஸா. ‘‘கிதா திகிச்சா²ஸம்ஸயேஸு சோ²’’தி ச²ப்பச்சயாதி³ம்ஹி கதே திகிச்ச²னம் திகிச்சா², விசிகிச்ச²னம் விசிகிச்சா². கு³ப=கோ³பனே, ப³த⁴=ப³ந்த⁴னேதி இமேஹி தா⁴தூஹி ‘‘நிந்தா³யம் கு³ப+ப³தா⁴ ப³ஸ்ஸ போ⁴ ச’’ இதி ச²பச்சயாதி³ம்ஹி ச த்³வித்தே பரப³காரஸ்ஸ இமினா ப⁴காரே ச கதே அபச்சயாதி³ ஹோதி. ஜிகு³ச்ச²னம் ஜிகு³ச்சா², பீ³ப⁴ச்ச²னம் பீ³ப⁴ச்சா². ‘‘தும்ஸ்மா லோபோ சி+ச்சா²யம் தே’’ இதி இச்சா²ய+மத்தே² க²+ஸ+ச²ப்பச்சயா ஹோந்தி. பு⁴ஜ=பாலனஜ்ஜோ²ஹாரேஸு, பு³பு⁴க்க²னம் பு³பு⁴க்கா². ஜி=ஜயே, ஜிகி³ம்ஸனம், ஜிகி³ம்ஸா. க⁴ஸ=அத³னே, ஜிக⁴ச்ச²னம் ஜிக⁴ச்சா².

27. பா⁴வகம்மேஸு தப்³பா³னீயா

தப்³ப³அனீயா க்ரியத்தா² பரே பா⁴வகம்மேஸு ப⁴வந்தி, ப³ஹுலம்விதா⁴னா கத்துகரணாதீ³ஸுபி. பூ⁴=ஸத்தாயம், ‘‘யுவண்ணான+மே ஓபச்சயே’’தி ஓகாரே ‘‘ஊப்³யஞ்ஜனஸ்ஸா’’தி ஊஆக³மோ, ஞ்ஞகாரோ ஆத்³யாவயவத்தோ². ஓஸ்ஸ ‘‘ஏஓன+ மயவா ஸரே’’தி அவாதே³ஸோ, பூ⁴யதேதி ப⁴விதப்³ப³ம் ப⁴வதா ப⁴வனீயம். பா⁴வஸ்ஸே+கத்தா ஏகவசனமேவ, தஞ்ச நபும்ஸகலிங்க³ம்.

தப்³பா³த்³யபி⁴ஹிதோ பா⁴வோ,

த³ப்³ப³மிவ பகாஸதீதி-ப³ஹுவசனஞ்ச ஹோதி.

கம்மே-அபி⁴புப்³போ³, அபி⁴பூ⁴யதே அபி⁴பூ⁴யித்த² அபி⁴பூ⁴யிஸ்ஸதேதி அபி⁴ப⁴விதப்³போ³ கோதோ⁴ பண்டி³தேன, அபி⁴ப⁴விதப்³பா³ தண்ஹா, அபி⁴ப⁴விதப்³ப³ம் து³க்க²ம். ஏவம் அபி⁴ப⁴வனீயோ அபி⁴ப⁴வனீயா அபி⁴ப⁴வனீயம், கம்மே அபி⁴தே⁴ய்யஸ்ஸேவ லிங்க³வசனானி.

விஸேஸ்ஸலிங்கா³தப்³பா³தீ³, தத்தா²+தோ³ பஞ்ச பா⁴வஜா;

நபும்ஸகே ஸியும் பா⁴வே, க்தோ சா+நோ அகத்தரி.

பா⁴வஸ்மிம் க⁴ண புமே ஏவம், இயுவண்ணா க³ஹாதி³ஜோ;

அபச்சயோபி வா+ஸம்க்²யா, து+மாதி³த்வந்தகா ஸியும்.

இதோ பரம் உபஸக்³க³புப்³ப³தா ச காலத்தயஸ்ஸ வாக்யக³ஹணஞ்ச வுத்தனயேன ஞாதப்³ப³ம், தஸ்மா அனுரூபவாக்யமேவ த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம –

ஆஸ=உபவேஸனே, ஆஸனே ஆஸிதப்³ப³ம் தயா ஆஸனீயம். கம்மே-உபாஸீயதீதி உபாஸிதப்³போ³ கு³ரு உபாஸனீயோ. ஸீ=ஸயே, ஏ+அயாதே³ஸா, ஸயனம் ஸயிதப்³ப³ம் ஸயனீயம் தயா. அதிஸீயதீதி அதிஸயிதப்³போ³ கடோ தே அதிஸயனீயோ. பத³=க³மனே, ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி யுக, ககாரோ கானுப³ந்த⁴காரியத்தோ², உகாரோ உச்சாரணத்தோ², த³ஸ்ஸஜோ புப்³ப³ரூபஞ்ச, உப்பஜ்ஜனம் உப்பஜ்ஜிதப்³ப³ம் உப்பஜ்ஜனீயம். படிபஜ்ஜீயதீதி படிபஜ்ஜிதப்³போ³ மக்³கோ³ படிபஜ்ஜனீயோ. பு³த⁴=ஞாணே, பு³ஜ்ஜ²தேதி பு³ஜ்ஜி²தப்³போ³ த⁴ம்மோ பு³ஜ்ஜ²னீயோ. ஸு=ஸவனே, ஸூயதேதி ஸோதப்³போ³ த⁴ம்மோ, ஞ்ஞிம்ஹி நாக³மே ‘‘தத²னரானம் டட²ணலா’’தி ணே ச கதே ‘‘ந தே கானுப³ந்த⁴+நாக³மேஸூ’’தி ஓகாராபா⁴வோ. ஸுணிதப்³போ³, ஸவனீயோ. கர=கரணே –

95. பரரூப+மயகாரே ப்³யஞ்ஜனே

க்ரியத்தா²ன+மந்தப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ பரரூபம் ஹோதி யகாரதோ அஞ்ஞஸ்மிம் ப்³யஞ்ஜனே. கரீயதீதி கத்தப்³போ³ த⁴ம்மோ, கத்தப்³பா³ பூஜா, கத்தப்³ப³ம் குஸலம்.

119. தும்+துன+தப்³பே³ஸு வா

துமாதீ³ஸு கரஸ்ஸா ஹோதி வா. காதப்³ப³ம் ஹிதம்.

171. ரா நஸ்ஸ ணோ

ரந்ததோ க்ரியத்தா² பச்சயனகாரஸ்ஸ ண ஹோதி. கரணீயோ.

ப⁴ர=ப⁴ரணே, ப⁴ரீயதீதி ப⁴ரிதப்³போ³ ப⁴ரணீயோ. க³ஹ=உபாதா³னே ‘‘மம் வா ருதா⁴தீ³னம்’’தி அந்தஸரா பரோமம் வா ஹோதி. மகாரோ+நுப³ந்தோ⁴. ‘‘ணோ நிக்³க³ஹீதஸ்ஸா’’தி நிக்³க³ஹீதஸ்ஸ ணோ, ஸம்க³ய்ஹதீதி ஸம்க³ண்ஹிதப்³போ³ ஸம்க³ண்ஹனீயோ, ‘‘தத²னரா’’தி³னா ணகாரே க³ஹணீயோ. ரம=கீளாயம், ரமீயதீதி ரமணீயோ விஹாரோ. ஆப=பாபுணனே, ‘‘ஸகாபானம் குககூ ணே’’தி ஏத்த² ‘ஸகாபானம் குக+கூ’தி யோக³விபா⁴கா³ கு, ஊஆக³மே நாக³மஸ்ஸ ணே ச கதே பாபீயதீதி பாபுணிதப்³போ³. பரரூபே பத்தப்³போ³, பாபுணனீயோ, பாபனீயோ.

96. மனானம் நிக்³க³ஹீதம்

மகார+நகாரந்தானம் க்ரியத்தா²னம் நிக்³க³ஹீதம் ஹோத்ய+யகாரே ப்³யஞ்ஜனே. வக்³க³ந்தம், க³மியதீதி க³ந்தப்³போ³. க³மிதப்³ப³ம் க³மனீயம். க²ன=க²ண=அவதா³ரணே, நிக்³க³ஹீதம் வக்³க³ந்தத்தஞ்ச, க²ஞ்ஞதேதி க²ந்தப்³ப³ம் ஆவாடம் க²னிதப்³ப³ம் க²னனீயம். ஹன=ஹிம்ஸாயம், ஹஞ்ஞதேதி ஹந்தப்³ப³ம் ஹனிதப்³ப³ம் ஹனனீயம். மன=ஞாணே, மஞ்ஞதேதி மந்தப்³போ³ மனிதப்³போ³. ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி யுக, சவக்³கா³தி³ம்ஹி கதே மஞ்ஞிதப்³ப³ம் மஞ்ஞனீயம்.

பூஜ=பூஜாயம், ‘‘சுராதி³தோ ணீ’’தி ணிம்ஹி ஞுகாரஸ்ஸ கு³ருத்தா ஓகாராவுத்தி ‘‘யுவண்ணான+மேஓ பச்சயே’’தி ஏகாரே பூஜேதப்³போ³ ஊம்ஹி அயாதே³ஸே பூஜயிதப்³போ³ பூஜனீயோ ப⁴க³வா.

கத்தரி-யா=பாபுணனே, நீயதீதி நிய்யானியோ மக்³கோ³, க³ச்ச²ந்தீதி க³மனீயா போ⁴கா³. கரணே-நஹ=ஸோசேய்யே, நஹாயந்த்ய+நேனாதி நஹானீயம் சுண்ணம். ஸம்பதா³னே-தா³=தா³னே, ஸம்+பபுப்³போ³, ஸம்மா பதீ³யதே அஸ்ஸாதி ஸம்பதா³னியோ ப்³ராஹ்மணோ.

28. க்⁴யண

பா⁴வகம்மேஸு க்ரியத்தா² பரோ க்⁴யண ஹோதி ப³ஹுலம். ஊம்ஹி கத்தப்³ப³ம் காரியம். ஹர=ஹரணே, ஹரீயதீதி ஹாரியம். ப⁴ர=ப⁴ரணே, ப⁴ரிதப்³ப³ம் பா⁴ரியம். லப⁴=லாபே⁴, ‘‘வக்³க³லஸேஹி தே’’தி புப்³ப³ரூபப⁴காரே ‘‘சதுத்த²து³தியா’’ தி³னா ததியக்க²ரே ச கதே லபி⁴தப்³ப³ம் லப்³ப⁴ம்.

வச=ப்³யத்தவசனே,

98. ககா³ சஜானம் கா⁴னுப³ந்தே⁴

கா⁴னுப³ந்தே⁴ சகார+ஜகாரந்தானம் க்ரியத்தா²னம் க+கா³ ஹோந்தி யதா²க்கமம்.

84. அஸ்ஸா ணானுப³ந்தே⁴

ணகாரானுப³ந்தே⁴ பச்சயே பரே உபந்தஸ்ஸ அகாரஸ்ஸ ஆ ஹோதி. வசனம் வுச்சதேதி வாக்யம். ப⁴ஜ=ஸேவாயம், ப⁴ஜனீயம் பா⁴க்³யம், ஜஸ்ஸ க³காரோ. சி=சயே, சயனம் சீயதீதி வா சேய்யம். யஸ்ஸ த்³வித்தம்.

5,122. நிதோ சிஸ்ஸ சோ²

நிதோ பரஸ்ஸ சிஸ்ஸ சோ² ஹோதீதிஆதி³சகாரஸ்ஸ சோ². வினிச்ச²யதீதி வினிச்சே²ய்யம், நாக³மே வினிச்சி²னிதப்³ப³ம். ஏ+அயாதே³ஸேஸு வினிச்சே²தப்³ப³ம் வினிச்ச²னீயம். நீ=பாபனே, நீயதீதி நேய்யோ நேய்யா நேய்யம், நேதப்³ப³ம்.

29. ஆஸ்ஸே+ச

ஆகாரந்ததோ க்ரியத்தா² க்⁴யண ஹோதி பா⁴வகம்மேஸு ஆஸ்ஸ ஏ ச. தா³=தா³னே, தா³தப்³ப³ம் தே³ய்யம். பா=பானே, பீயதீதி பேய்யம். மா=மானே, மீயதீதி மேய்யம். ஞா=அவபோ³த⁴னே, ஞாயதீதி ஞேய்யம் ஞாதப்³ப³ம், ஊம்ஹி நாக³மோ ‘‘ஞாஸ்ஸ நே+ஜா’’தி ஞாஸ்ஸ ஜாதே³ஸே ஜானிதப்³ப³ம், விஜானியம். கா²=பகத²னே, ஸம்கா²தப்³ப³ம் ஸம்கே²ய்யம்.

30. வதா³தீ³ஹி யோ

வதா³தீ³ஹி க்ரியத்தே²ஹி யோ ஹோதி ப³ஹுலம் பா⁴வகம்மேஸு. வத³=வசனே, வத³னம் வஜ்ஜதீதி வா வஜ்ஜம். மத³=உம்மாதே³, மத³னம் மஜ்ஜதே அனேனாதி வா மஜ்ஜம். க³மனம் க³ம்மதேதி வா க³ம்மம். க³த³=வசனே, க³ஜ்ஜதே க³த³னீயம் வாதி க³ஜ்ஜம். பத³=க³மனே, பஜ்ஜனீயம் பஜ்ஜம் கா³தா². அத³+கா²த³=ப⁴க்க²னே, க²ஜ்ஜதீதி க²ஜ்ஜம் கா²த³னீயம். த³ம=த³மனே, த³ம்மதேதி த³ம்மோ த³மனீயோ.

பு⁴ஜா+ந்னேதி க³ணஸுத்தேன அன்னே வத்தப்³பே³ யபச்சயோ.

83. லஹுஸ்ஸுபந்தஸ்ஸதி

லஹுபூ⁴தஸ்ஸ உபந்தஸ்ஸ இயுவண்ணஸ்ஸ ஏஓ ஹோந்தி யதா²க்கமம். யஸ்ஸ புப்³ப³ரூபே பு⁴ஞ்ஜிதப்³போ³தி போ⁴ஜ்ஜோ ஓத³னோ, போ⁴ஜ்ஜா யாகு³.

31. கிச்ச க⁴ச்ச ப⁴ச்ச ப⁴ப்³ப³ லேய்யா

ஏதே ஸத்³தா³ யபச்சயந்தா நிபச்சந்தே. கர=கரணே, இமினா நிபாதனா யே கிசாதே³ஸே ச கதே புப்³ப³ரூபம், கத்தப்³ப³ம் கிச்சம். ஹன=ஹிம்ஸாயம், க⁴ச்சாதே³ஸாதி³ம்ஹி கதே ஹனனம் ஹஞ்ஞதேதி வா க⁴ச்சம். ப⁴ர=ப⁴ரணே, ப⁴ச்சாதே³ஸாதி³ம்ஹி கதே ப⁴ரணீயோ ப⁴ச்சோ. பூ⁴=ஸத்தாயம், யம்ஹி ஓகாரே இமினா அவாதே³ஸே ப⁴வதீதி ப⁴ப்³போ³. லிஹ=அஸ்ஸாத³னே, யம்ஹி இமினா ஹஸ்ஸ யகாரே லேஹிதப்³ப³ம் லேய்யம், ஏகாரவுத்³தி⁴.

32. கு³ஹாதீ³ஹி யக

கு³ஹாதீ³ஹி க்ரியத்தே²ஹி பா⁴வகம்மேஸு யக ஹோதி. கு³ஹ=ஸம்வரணே, ‘‘லஹுஸ்ஸுபந்தஸ்ஸா’’தி ஸம்பத்தஸ்ஸ ஓகாரஸ்ஸ ‘‘ந தே கானுப³ந்த⁴னாக³மேஸூ’’தி படிஸேதோ⁴. ‘‘ஹஸ்ஸ விபல்லாஸோ’’தி விபல்லாஸே கு³ஹனம் கு³ஹிதப்³ப³ம் கு³ய்ஹம். து³ஹ=பபூரணே, தோ³ஹனம் து³ய்ஹதீதி வா து³ய்ஹம். ஸாஸ=அனுஸிட்டி²யம் –

117. ஸாஸஸ்ஸ ஸிஸ வா

ஸாஸஸ்ஸ ஸிஸ வா ஹோதி கானுப³ந்தே⁴. புப்³ப³ரூபம், ஸாஸீயதீதி ஸிஸ்ஸோ.

ஸித்³தா⁴ ஏவே+தே தப்³பா³த³யோ பேஸா+திஸக்³க³+ப்பத்தகாலேஸு க³ம்யமானேஸுபி, ஸாமஞ்ஞேன விதா⁴னதோ. பேஸனம் – ‘‘கத்தப்³ப³+மித³ம் ப⁴வதா’’தி ஆணாபனம் அஜ்ஜே²ஸனஞ்ச. அதிஸக்³கோ³ நாம ‘‘கி+மித³ம் மயா கத்தப்³ப³ம்’’தி புட்ட²ஸ்ஸ ‘‘பாணோ ந ஹந்தப்³போ³’’திஆதி³னா படிபத்தித³ஸ்ஸனமுகே²ன கத்தப்³ப³ஸ்ஸ அனுஞ்ஞா. பத்தகாலோ நாம ஸம்பத்தஸமயோ. யோ கிச்சகரணஸமயம் உபபரிக்கி²த்வா கரோதி, தஸ்ஸ ஸமயாரோசனம், ந தத்த² அஜ்ஜே²ஸன+மத்தி². போ⁴தா க²லு கடோ கத்தப்³போ³ கரணீயோ காரியோ கிச்சோ’’ ஏவம் த்வயா கடோ கத்தப்³போ³, போ⁴தோ ஹி பத்தோ காலோ கடகரணே.

ஏவம் உத்³த⁴முஹுத்தேபி வத்தமானதோ பேஸாதீ³ஸு ஸித்³தா⁴ ஏவ. ததா² அரஹே கத்தரி ஸத்திவிஸிட்டே² ச பதீயமானே, ஆவஸ்ஸகா+த⁴மீணதாவிஸிட்டே² ச பா⁴வாதோ³ ஸித்³தா⁴. உத்³த⁴ம் முஹுத்ததோ-போ⁴தா கடோ கத்தப்³போ³. போ⁴தா ரஜ்ஜம் காதப்³ப³ம், ப⁴வம் அரஹோ. போ⁴தா பா⁴ரோ வஹிதப்³போ³, ப⁴வம் ஸக்கோ. போ⁴தா அவஸ்ஸம் கடோ கத்தப்³போ³. போ⁴தா நிக்கோ² தா³தப்³போ³.

33. கத்தரி ல்து+ண்கா

கத்தரி காரகே க்ரியத்தா² ல்து+ண்கா ஹோந்தி. கர=கரணே, பரரூபே ‘‘ல்து+பிதாதீ³ன+மா ஸிம்ஹீ’’தி ஆ ஸிலோபோ ச. கரோதீதி கத்தா. ஏவம் ப⁴ரதீதி ப⁴த்தா. ஹரதீதி ஹத்தா. பி⁴த³தீதி பே⁴த்தா, ஏகாரோ, ஊம்ஹி பே⁴தி³தா. சி²ந்த³தீதி சே²த்தா. போ⁴ஜனஸ்ஸ தா³தா போ⁴ஜனதா³தா. ஸந்தா⁴தீதி ஸந்தா⁴தா. வசதீதி வத்தா. ஓகாரபரரூபேஸு பு⁴ஞ்ஜதீதி போ⁴த்தா. ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி யுகாக³மோ, பு³ஜ்ஜ²தீதி பு³ஜ்ஜி²தா. ஜானாதீதி ஞாதா. சி²ந்த³தீதி சே²தா. ஸுணாதீதி ஸோதா. ‘‘ஊ+லஸ்ஸே’’தி ஊஸ்ஸ ஏகாரே க³ண்ஹாதீதி க³ஹேதா. ப⁴வதீதி ப⁴விதா. ஸரதீதி ஸரிதா. ‘‘மனானம் நிக்³க³ஹீதம்’’தி மஸ்ஸ நிக்³க³ஹீதே வக்³க³ந்தே ச க³ச்ச²தீதி க³ந்தா. நகாரந்தானம்பி நிக்³க³ஹீதம், க²னதீதி க²ந்தா. ஸனதீதி ஸந்தா. மஞ்ஞதீதி மந்தா. பாலேதீதி பாலயிதா பாலேதா, ஏத்த² சுராதி³த்தா ணி.

ணிணாபீஸு-பா⁴வயதீதி பா⁴வயிதா பா⁴வேதா. ஏவம் ஸாரயிதா ஸாரேதா, தா³பயிதா தா³பேதா, ஹாபயிதா ஹாபேதா, நிரோத⁴யிதா நிரோதே⁴தா, போ³த⁴யிதா போ³தே⁴தா, ஞாபயிதா ஞாபேதா, ஸாவயிதா ஸாவேதா, கா³ஹயிதா கா³ஹேதா, காரயிதா காரேதா, காராபயிதா காராபேதா இச்சாதி³.

ண்கபச்சயே-ணகாரோ வுத்³த்⁴யத்தோ². ரத²ம் கரோதீதி ரத²காரகோ, ‘‘அஸ்ஸா ணானுப³ந்தே⁴’’தி ஆ அமாதி³ஸமாஸோ ச. அன்னம் த³தா³தீதி அன்னதா³யகோ. ‘‘அதா⁴துஸ்ஸ கா+ஸ்யாதி³தோ கே⁴+ஸ்ஸீ’’தி கே⁴ பரே அஸ்ஸ இஆதே³ஸோ, அன்னதா³யிகா, அன்னதா³யகம் குலம். ‘‘ஆஸ்ஸா+ணாபிம்ஹி யுக’’ இதிணாபிதோ+ஞ்ஞத்ர யுக. லோகம் நேதீதி லோகனாயகோ, ஏகாரே ‘‘ஆயா+வா ணானுப³ந்தே⁴’’தி ஆயாதே³ஸோ. ஏவம் வினேதீதி வினாயகோ.

அகம்முபபதே³-கரோதீதி காரகோ, ஏவம் தா³யகோ நாயகோ, ஓகாரே ஆவாதே³ஸே ஸுணாதீதி ஸாவகோ. புரே விய இகாரே ஸாவிகா. லுனாதீதி லாவகோ. பு=பவனே, புனாதீதி பாவகோ. ப⁴வதீதி பா⁴வகோ, உபாஸதீதி உபாஸகோ. க³ண்ஹாதீதி கா³ஹகோ பாவகோ, யாஜகோ. வத⁴=ஹிம்ஸாயம், வதே⁴தீதி வத⁴கோ, ‘‘அஞ்ஞத்ராபீ’’தி வுத்³தி⁴படிஸேதோ⁴. ‘‘ஹனஸ்ஸ கா⁴தோ ணானுப³ந்தே⁴’’தி கா⁴தாதே³ஸோ, ஹனதீதி கா⁴தகோ. ‘‘மம் வா ருதா⁴தீ³னம்’’தி மம், ருந்த⁴கோ, கு³ருத்தா ந வுத்³தி⁴. ததா² பு⁴ஞ்ஜதீதி பு⁴ஞ்ஜகோ. ஆயஸ்ஸ ரஸ்ஸே கிணாதீதி கயகோ. பாலேதீதி பாலகோ. பூஜேதீதி பூஜகோ.

கா²தீ³ஸு-திதிக்க²தீதி திதிக்க²கோ. வீமம்ஸதீதி வீமம்ஸகோ இச்சாதி³. பனுத³தீதி பனூத³கோ, ‘‘ப்³யஞ்ஜனே’’ச்சாதி³னா தீ³கோ⁴. ‘‘பீ⁴த்வா+நகோ’’தி ஏத்த² ‘ஆனகோ’தி யோக³விபா⁴கா³ ஆனகோ, ஆஸ்ஸ ரஸ்ஸே நகாராக³மே ச ‘‘ஞாஸ்ஸ நே ஜா’’தி ஜாதே³ஸோ, ஜானனகோ. ணாபிம்ஹி –

அண-இதி த³ண்ட³கதா⁴து, ஆணாபேதீதி ஆணாபகோ. ததா² ஸஞ்ஞாபகோ, பதிட்டா²பகோ. ஸம்+ப புப்³போ³ ஆப=பாபுணனே, நிப்³பா³னம் ஸம்பாபேதீதி நிப்³பா³னஸம்பாபகோ. காராபகோ, காராபிகா இச்சாதி³.

ப³ஹுலம்விதா⁴னா கம்மேபி-பாதே³ஹி ஹரீயதீதி பாத³ஹாரகோ. சுப=மந்த³க³மனே, க³லே சுப்பதீதி க³லசோபகோ.

ஸித்³தோ⁴வ ல்து அரஹாதீ³ஸு ‘‘ப⁴வம் க²லு கஞ்ஞாய பரிக்³க³ஹாரஹோ’’தி (பரிக்³க³ஹிதா). ஸீலத்தே²-உபாதா³னஸீலோதி உபாதா³தா. ஸாது⁴ க³ச்ச²தீதி க³ந்தா. முண்ட³னத⁴ம்மா முண்ட³னாசாராதி முண்ட³யிதாரோ, ஏத்த² ‘‘தா⁴த்வத்தே² நாமஸ்மீ’’தி இம்ஹி ஊஆக³மே ஏ+அயாதே³ஸே முண்ட³யிதுஸத்³த³ம்ஹி ஆரஙாதே³ஸே ச கதே யோஸ்ஸ டோ.

34. ஆவீ

க்ரியத்தா² ஆவீ ஹோதி ப³ஹுலம் கத்தரி. ‘‘தி³ஸஸ்ஸ பஸ்ஸ+த³ஸ்ஸ=த³ஸ+த³+த³க்கா²’’தி த³ஸ்ஸாதே³ஸோ, ப⁴யம் பஸ்ஸதீதி ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ. நீம்ஹி ப⁴யத³ஸ்ஸாவினீ. ப⁴யத³ஸ்ஸாவி சித்தம். அப்பவிஸயதாஞாபனத்த²ம் பி⁴ன்னயோக³கரணம். ஸாமஞ்ஞவிஹிதத்தா ஸீலாதீ³ஸு ச ஹோதேவ.

35. ஆஸிம்ஸாய+மகோ

ஆஸிம்ஸாயம் க³ம்மமானாயம் க்ரியத்தா² அகோ ஹோதி கத்தரி. ஜீவ=பாணதா⁴ரணே, ஜீவதூதி ஜீவகோ. நந்த³=ஸமித்³தி⁴யம், நந்த³தூதி நந்த³கோ. ப⁴வதூதி ப⁴வகோ.

36. கரா ணனோ

கரதோ கத்தரி ண நோ ஹோதி. கரோதீதி காரணம். கத்தரீதி கிம், கரோதி அனேனாதி கரணம்.

37. ஹாதோ வீஹி+காலேஸு

ஹாதோ வீஹிஸ்மிம் காலே ச ணனோ ஹோதி. ‘‘ஆஸ்ஸா’’த்யாதி³னா யுக, ஜஹந்தி உத³கம்தி ஹாயனா வீஹயோ. ஜஹாதி பா⁴வே பத³த்தே²தி ஹாயனோ ஸம்வச்ச²ரோ. வீஹிகாலேஸூதி கிம், ஜஹாதீதி ஹாதா.

38. விதா³ கூ

வித³ஸ்மா கூ ஹோதி கத்தரி. ககாரோ ‘‘கூதோ’’தி விஸேஸனத்தோ². வித³தீதி விதூ³, லோகவிதூ³.

39. விதோ ஞாதோ

விபுப்³பா³ ஞாஇச்ச+ஸ்மா கூ ஹோதி கத்தரி. விஜானாதீதி விஞ்ஞூ.

40. கம்மா

கம்மதோ பரா ஞாஇச்ச+ஸ்மா கூ ஹோதி கத்தரி. ஸப்³ப³ம் ஜானாதீதி ஸப்³ப³ஞ்ஞூ. ஏவம் மத்தஞ்ஞூ, த⁴ம்மஞ்ஞூ, அத்த²ஞ்ஞூ காலஞ்ஞூ, கதஞ்ஞூ இச்சாதி³. (பி⁴க்கூ²தி பன ‘‘ப⁴ராதி³’’ ண்வாதி³ஸுத்தேன ஸித்³த⁴ம்).

41. க்வசண

கம்மதோ பரா க்ரியத்தா² க்வசி அண ஹோதி கத்தரி. கும்ப⁴ம் கரோதீதி கும்ப⁴காரோ, அமாதி³ஸமாஸோ. இத்தி²யம் கும்ப⁴காரீ. ஏவம் கம்மகாரோ, மாஸாகாரோ, கட்ட²காரோ, ரத²காரோ ஸுவண்ணகாரோ, ஸுத்தகாரோ, வுத்திகாரோ, டீகாகாரோ. ஸரம் லுனாதீதி ஸரலாவோதி ஓ+அவாதே³ஸா. மந்தே அஜ்ஜா²யதீதி மந்த²ஜ்ஜா²யோ, இ=அஜ்ஜே²னக³தீஸு, அதி⁴புப்³போ³, ஏ+அயாதே³ஸா, அதி⁴னோ இஸ்ஸ யகார+சவக்³கா³த³யோ ச.

ப³ஹுலாதி⁴காரா இஹ ந ஹோதி ‘‘ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதி, ஹிமவந்தம் ஸுணோதி, கா³மம் க³ச்ச²தி’’. க்வசீதி கிம், கம்மகரோ, ஏத்த² அபச்சயோ.

42. க³மா ரூ

கம்மதோ பரா க³மா ரூ ஹோதி கத்தரி. ரானுப³ந்த⁴த்தா அமபா⁴க³லோபோ. வேத³ம் க³ச்ச²தீதி வேத³கூ³, ஏவம் பாரகூ³.

ஸாமஞ்ஞவிதா⁴னதோ ஸீலாதீ³ஸுபி ஹோதி. ப⁴வபாரம் க³ச்ச²தி ஸீலேனாதி ப⁴வபாரகூ³. அந்தக³மனஸீலோ அந்தகூ³, ஏவம் அத்³த⁴கூ³.

43. ஸமான+ஞ்ஞ+ப⁴வந்த+யாதி³தூ+பமானா தி³ஸா கம்மே ரீ+ரிக்க²+கா

ஸமானாதீ³ஹி யாதீ³ஹி சோ+பமானேஹி பரா தி³ஸா கம்மகாரகே ரீ+ரிக்க²+கா ஹோந்தி. ‘‘ஸ்யாதி³ ஸ்யாதி³னே+கத்த²ம்’’தி ஸமாஸே ‘‘ரானுப³ந்தே⁴+ந்தஸராதி³ஸ்ஸா’’தி தி³ஸஸ்ஸ இஸபா⁴க³லோபே ‘‘ரீரிக்க²கேஸூ’’தி ஸமானஸ்ஸ ஸாதே³ஸே ச ஸமானோ விய தி³ஸ்ஸதீதி ஸதீ³, ஸதி³க்கோ². கே – ‘‘ந தே கானுப³ந்த⁴னாக³மேஸூ’’தி ஏத்தாபா⁴வோ, ஸதி³ஸோ.

125. ஸமானா ரோ ரீ+ரிக்க²+கேஸு

ஸமானஸத்³த³தோ பரஸ்ஸ தி³ஸஸ்ஸ ர ஹோதி வா ரீ+ரிக்க²+கேஸூதி பக்கே² த³ஸ்ஸ ராதே³ஸே ஸரீ, ஸரிக்கோ², ஸரிஸோ.

3,86. ஸப்³பா³தீ³ன+மா

ரீ+ரிக்க²+கேஸு ஸப்³பா³தீ³ன+மா ஹோதி. அஞ்ஞோ விய தி³ஸ்ஸதீதி அஞ்ஞாதீ³, அஞ்ஞாதி³க்கோ², அஞ்ஞாதி³ஸோ.

3,87. ந்த+கி+மி+மானம் டா+கீ+டீ

ரீ+ரிக்க²+கேஸு ந்த+கிம்+இமஸத்³தா³னம் டா+கீ+டீ ஹோந்தி யதா²க்கமம். டகாரா ஸப்³பா³தே³ஸத்தா². ப⁴வாதீ³ ப⁴வாதி³க்கோ² ப⁴வாதி³ஸோ, கீதீ³ கீதி³க்கோ² கீதி³ஸோ, அயமிவ தி³ஸ்ஸதீதி ஈதீ³ ஈதி³க்கோ² ஈதி³ஸோ. ஆகாரே யாதீ³ யாதி³க்கோ² யாதி³ஸோ, த்யாதீ³ த்யாதி³க்கோ² த்யாதி³ஸோ இச்சாதி³.

3,88. தும்ஹாம்ஹானம் தாமே+கஸ்மிம்

ரீ+ரிக்க²+கேஸு தும்ஹாம்ஹானம் தாமா ஹோந்தே+கஸ்மிம் யதா²க்கமம். த்வம் விய தி³ஸ்ஸதி, அயம் விய தி³ஸ்ஸதீதி தாதீ³ மாதீ³ இச்சாதி³. ஏகஸ்மிந்தி கிம், தும்ஹாதி³ஸோ அம்ஹாதி³ஸோ.

3,89. தம்+ம+மஞ்ஞத்ர

ரீரிக்க²கந்ததோ+ஞ்ஞஸ்மிம் உத்தரபதே³ தும்ஹாம்ஹான+மேகஸ்மிம் தம்+மம் ஹோந்தி யதா²க்கமம். த்வம் தீ³போ ஏஸம், அஹம் தீ³போ ஏஸம்தி அஞ்ஞபத³த்தே² தம்தீ³பா மம்தீ³பா. த்வம் ஸரண+மேஸம், அஹம் ஸரண+ மேஸந்தி தம்ஸரணா மம்ஸரணா. தயா யோகோ³ தய்யோகோ³, மயா யோகோ³ மய்யோகோ³தி அமாதி³ஸமாஸே நிக்³க³ஹீதலோபோ.

3,90. வே+தஸ்ஸே+ட

ரீ+ரிக்க²+கேஸு ஏதஸ்ஸ ஏட வா ஹோதி. ஏதீ³ ஏதாதீ³, ஏதி³க்கோ² ஏதாதி³க்கோ², ஏதி³ஸோ ஏதாதி³ஸோ.

44. பா⁴வகாரகே ஸ்வ+க⁴ண க⁴ கா

பா⁴வே காரகே ச க்ரியத்தா² அ க⁴ண க⁴ கா ஹோந்தி ப³ஹுலம்.

அபச்சயோ-பக்³க³ண்ஹனம் பக்³க³ஹோ, ஏவம் நிக்³க³ஹோ, த⁴ம்மம் தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மத⁴ரோ, ஏவம் வினயத⁴ரோ. ததா² தம் கரோதீதி தக்கரோ, த்³வித்தம். ஏவம் ஹிதகரோ, தி³வஸகரோ, தி³னகரோ, தி³வாகரோ, நிஸாகரோ, த⁴னும் க³ண்ஹீதி த⁴னுக்³க³ஹோ. ஏவம் கவசக்³க³ஹோ. த³த³=தா³னே, ஸப்³ப³காமம் த³தா³தீதி ஸப்³ப³காமத³தோ³, ஸப்³ப³த³தோ³. ஆதோ ‘‘பரோக்கா²யஞ்சா’’தி சக்³க³ஹணேன த்³வித்தே ‘‘ரஸ்ஸோ புப்³ப³ஸ்ஸா’’தி ரஸ்ஸே ச அன்னம் த³தா³தீதி அன்னத³தோ³, ஏவம் த⁴னதோ³. ஸம்புப்³போ³ தா⁴=தா⁴ரணே, ஸப்³ப³ம் ஸந்த⁴ஹதீதி ஸப்³ப³ஸந்தோ⁴. நீ=பாபனே, விபுப்³போ³, வினேஸி வினேதி வினேஸ்ஸதி ஏதேன ஏத்தா²தி வா வினயோ, ஏ+அயாதே³ஸா. நயனம் நயோ. ஸி=ஸேவாயம், நிபுப்³போ³, நிஸ்ஸீயதீதி நிஸ்ஸயோ. ஸி=ஸயே, அனுஸயி அனுஸேதி அனுஸேஸ்ஸதீதி அனுஸயோ. இ=க³திம்ஹி, பதிபுப்³போ³, படிச்ச ஏதஸ்மா ப²ல+மேதீதி பச்சயோ. ஸம்+உபுப்³போ³, தா³க³மே ஸமுத³யோ. சி=சயே, வினிச்ச²யதே+நேன வினிச்ச²யனம் வா வினிச்ச²யோ, ‘‘நிதோ சிஸ்ஸ சோ²’’தி சிஸ்ஸ சோ². உச்சயனம் உச்சயோ, ஸம்சயோ. கி²=க²யே, க²யனம் க²யோ. ஜி=ஜயே, விஜயனம் விஜயோ, ஜயோ. கீ=த³ப்³ப³வினீமயே, விக்கயனம் விக்கயோ, கயோ. லீ=ஸிலேஸனே, அல்லீயந்தி ஏத்தா²தி ஆலயோ, லயோ. (இவண்ணந்தா).

ஆஸுணந்தீதி அஸ்ஸவா, ஆஸ்ஸ ரஸ்ஸோ. படிஸ்ஸவனம் படிஸ்ஸவோ. ஸு=பஸ்ஸவனே, ஆப⁴வக்³கா³ ஸவந்தீதி ஆஸவா. ரு=ஸத்³தோ³ ரவதீதி ரவோ. ப⁴வதீதி ப⁴வோ. பப⁴வதி ஏதஸ்மாதி பப⁴வோ. லூ=சே²த³னே, லவனம் லவோ. (உவண்ணந்தா).

சர=சரணே, ஸம்சரணம் ஸம்சரோ. த³ர=விதா³ரணே, ஆத³ரனம் ஆத³ரோ. ஆக³ச்ச²தி ஆக³மனம்தி வா ஆக³மோ. ஸப்ப=க³மனே, ஸப்பதீதி ஸப்போ. தி³ப்³ப³தீதி தே³வோ. பக்கமனம் பக்கமதீதி வா பக்கமோ, ஏவம் விக்கமோ. சர=சரணே, வனம் சரதீதி வனசரோ. காமோ அவசரதி ஏத்தா²தி காமாவசரோ லோகோ, காமாவசரா பஞ்ஞா, காமாவசரம் சித்தம். கா³வோ சரந்தி ஏத்தா²தி கோ³சரோ. பாதே³ன பிவதீதி பாத³போ. ஏவம் கச்ச²போ. ஸிரஸ்மிம் ருஹதீதி ஸிரோருஹோ, மனாதி³த்தா ஓ. கு³ஹாயம் ஸயதீதி கு³ஹாஸயம் சித்தம், ஏவம் குச்சி²ஸயா வாதா. பப்³ப³தே திட்ட²தீதி பப்³ப³தட்டோ² புரிஸோ, பப்³ப³தட்டா² நதீ³, பப்³ப³தட்ட²ம் ப⁴ஸ்மம். ஏவம் த²லட்ட²ம் ஜலட்ட²ம்.

கிச்ச²த்தே² து³ம்ஹி அகிச்ச²த்தே² ஸு+ஈஸம்+ஸுக² உபபதே³ஸு-து³க்கே²ன கரீயதி கரணம் வா து³க்கரம். ஏவம் து³ஸ்ஸயோ, து³க்கே²ன ப⁴ரீயதீதி து³ப்³ப⁴ரோ மஹிச்சோ². ஏவம் து³ரக்க²ம் சித்தம், து³த்³த³ஸோ த⁴ம்மோ, து³ரனுபோ³தோ⁴ த⁴ம்மோ. ஈஸம் ஸயதீதி ஈஸம்ஸயோ, ஏவம் ஸுக²ஸயோ. ஈஸம் கரீயதீதி ஈஸக்கரம் கம்மம். ஸுகே²ன கரீயதீதி ஸுகரம் பாபம் பா³லேன. ஏவம் ஸுப⁴ரோ அப்பிச்சோ², ஸுத³ஸ்ஸம் பரவஜ்ஜம், ஸுபோ³த⁴+மிச்சாதி³. ஸப்³ப³த்த² பாதி³அமாதி³ஸமாஸா.

க⁴ண-ப⁴வதீதி பா⁴வோ, ஓ+ஆவாதே³ஸா. அய=இதி த³ண்ட³கதா⁴து, அயதி இதோதி ஆயோ, ஆஹரதீதி ஆஹாரோ. உபஹனதீதி உபகா⁴தோ, ‘‘ஹனஸ்ஸ கா⁴தோ ணானுப³ந்தே⁴’’தி கா⁴தாதே³ஸோ. ரஞ்ஜதீதி ராகோ³, ‘‘ககா³ சஜானம் கா⁴னுப³ந்தே⁴’’தி ஜஸ்ஸ கோ³. ரஞ்ஜந்தி அனேனாதி ராகோ³. ‘‘அஸ்ஸா ணானுப³ந்தே⁴’’தி ஆ, பஜ்ஜதே+நேனாதி பாதோ³. துத³=ப்³யத²னே, பதுஜ்ஜதே+நேனாதி பதோதோ³. ஜரீயதி அனேனாதி ஜாரோ, ஏவம் தா³ரோ. ப⁴ஜீயதீதி பா⁴கோ³. ஏவம் பா⁴ரோ. லப்³ப⁴தீதி லாபோ⁴. வி+ஓபுப்³போ³, வோஹரீயதீதி வோஹாரோ. தி³ய்யதீதி தா³யோ, யுக. விஹஞ்ஞதி ஏதஸ்மாதி விகா⁴தோ. விஹரந்தி ஏத்தா²தி விஹாரோ. ஆரமந்தி ஏதஸ்மிந்தி ஆராமோ. பசனம் வா பாகோ, சஸ்ஸ கோ. சஜனம் சாகோ³. யஜனம் யாகோ³. ரஜனம் ராகோ³.

127. அன+க⁴ணஸ்வா+பரீஹி ளோ

ஆ+பரீஹி பரஸ்ஸ த³ஹஸ்ஸ ளோ ஹோத+ந+க⁴ணஸு. பரித³ஹனம் பரிளாஹோ. ஏவம் தா³ஹோ. ப⁴ஞ்ஜனம் ஸங்கோ³. ஏவம் ஸங்கோ³. ஸம்க²ரனம் ஸம்கா²ரோ, ‘‘கரோதிஸ்ஸ கோ²’’தி கஸ்ஸ கோ². ஏவம் பரிக்கா²ரோ. ‘‘புரஸ்மா’’தி கரஸ்ஸ கோ², புரேக்கா²ரோ, ஏத்தம் தத³மினாதி³பாடா². ஏவம் உபகாரோ, கா³ஹோ.

க⁴-வசதீதி வகோ. ஸிச=பக்³க⁴ரணே, ஸேசனம் ஸேகோ. ஏவம் ஸோகோ, ஏஓவுத்³தி⁴யோ. யுஞ்ஜனம் யோகோ³.

க-பீ=தப்பனே, பீனேதீதி பீயோ, கானுப³ந்த⁴த்தா ந வுத்³தி⁴, ‘‘யுவண்ணான+மியஙுவங ஸரே’’தி இயங. கி²ப=பேரணே, கி²பதீதி கி²போ. பு⁴ஞ்ஜந்த்ய+நேனாதி பு⁴ஜோ. யுத⁴=ஸம்பஹாரே ஆயுஜ்ஜ²ந்தி அனேனாதி ஆயுத⁴ம்.

45. தா³தா⁴த்வி

தா³தா⁴தோ ப³ஹுல+மி ஹோதி பா⁴வகாரகேஸு. தா³=தா³னே, ஆதி³யதீதிஆதி³. ஏவம் உபாதி³. தா⁴=தா⁴ரணே, உத³கம் த³தா⁴தீதி உத³தி⁴, ‘‘ஸஞ்ஞாய+முதோ³+த³கஸ்ஸா’’தி உத³கஸ்ஸ உதா³தே³ஸோ. ஜலம் தி⁴யதே அஸ்மிந்தி ஜலதி⁴. வாலானி தீ⁴யந்தி அஸ்மிந்தி வாலதி⁴. ஸந்தீ⁴யதி ஸந்தா⁴தீதி வா ஸந்தி⁴. தீ⁴யதீதி தி⁴. விதீ⁴யதி விதா⁴தி விதா⁴னம் வா விதி⁴. ஸம்மா ஸமம் வா சித்தம் ஆத³தா⁴தீதி ஸமாதி⁴.

46. வமாதீ³ஹ்ய+து²

வமாதீ³ஹி பா⁴வகாரகேஸ்வ+து² ஹோதி. வம=உக்³கி³ரணே, வமனம் வமீயதீதி வா வமது². வேப+கம்ப=சலனே, வேபனம் வேபது².

47. க்வி

க்ரியத்தா² க்வி ஹோதி ப³ஹுலம் பா⁴வகாரகேஸு. ககாரோ கானுப³ந்த⁴காரியத்தோ².

159. க்விஸ்ஸ

க்ரியத்தா² பரஸ்ஸ க்விஸ்ஸ லோபோ ஹோதி. ஸம்ப⁴வதீதி ஸம்பூ⁴. ஏவம் விப⁴வதீதி விபூ⁴, அபி⁴பூ⁴, ஸயம்பூ⁴. ததா² து⁴=கம்பனே, ஸந்து⁴னாதீதி ஸந்து⁴. விபா⁴தீதி விபா⁴. பபா⁴தீதி பபா⁴. ஸம்க³ம்ம பா⁴ஸந்தி ஏத்தா²தி ஸபா⁴, ‘‘க்விம்ஹி லோபோ+ந்தப்³யஞ்ஜனஸ்ஸா’’தி அந்தப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ லோபோ. பு⁴ஜேன க³ச்ச²தீதி பு⁴ஜகோ³. ஏவம் உரகோ³. துரம்=ஸீக⁴ம் க³ச்ச²தீதி துரங்கோ³. கே²ன க³ச்ச²தீதி க²கோ³. விஹாயஸே க³ச்ச²தீதி விஹகோ³, தத³மினாதி³பாடா² விஹாதே³ஸோ. ந க³ச்ச²தீதி நகோ³. ஏவம் அகோ³, ‘‘நகோ³ வா+ப்பாணினீ’’தி விகப்பேன நஞஸமாஸே டாதே³ஸனிஸேதோ⁴. ஜன=ஜனனே, கம்மதோ ஜாதோதி கம்மஜோ, அமாதி³ஸமாஸோ, கம்மஜோ விபாகோ, கம்மஜா படிஸந்தி⁴, கம்மஜம் ரூபம். ஏவம் சித்தஜம், உதுஜம், ஆஹாரஜம். அத்தஜோ புத்தோ, வாரிம்ஹி ஜாதோ வாரிஜோ. ஏவம் த²லஜோ. பங்கஜம். ஜலஜம். அண்ட³ஜம். ஸரஸிஜம், உபபத³ஸமாஸே ப³ஹுலம்விதா⁴னா விப⁴த்யலோபே ‘‘மனாதீ³ஹீ’’திஆதி³னா ஸிஆதே³ஸோ. த்³விக்க²த்தும் ஜாதோ த்³விஜோ, ‘‘தத³மினா’’ தி³னா க்க²த்தும்லோபோ. பச்சா² ஜாதோ அனுஜோ. ஸஞ்ஜானாதீதி ஸஞ்ஞா. பஜானாதீதி பஞ்ஞா. ஏவம் பதிட்டா²தீதி பதிட்டா². ஜா²=சிந்தாயம், பரஸம்பத்திம் அபி⁴ஜ்ஜா²யதீதி அபி⁴ஜ்ஜா². ஹிதேஸிதம் உபட்டா²பேத்வா ஜா²யதீதி உபஜ்ஜா². ஸோ ஏவ உபஜ்ஜா²யோ, ‘‘ஸகத்தே²’’தி யோ. ஸம்மா ஜா²யந்தி ஏத்தா²தி ஸம்ஜா². க்வித³ந்தா தா⁴த்வத்த²ம் ந ஜஹந்தி, லிங்க³த்த²ம் படிபாத³யந்தி.

48. அனோ

க்ரியத்தா² பா⁴வகாரகேஸு அனோ ஹோதி. நந்த³=ஸமித்³தி⁴யம், பா⁴வே-நந்தி³யதே நந்த³னம். கம்மே-அனந்தீ³யித்த² நந்தீ³யதி நந்தீ³யிஸ்ஸதி நந்தி³தப்³ப³ந்தி வா நந்த³னம் வனம். க³ஹனம் க³ஹனீயம் வா க³ஹணம், ‘‘தத²னரா’’ தி³னா நஸ்ஸ ணோ. க³ண்ஹனம், நிக்³க³ஹீதஸ்ஸ நோ. சரிதப்³ப³ம் சரணம். பு⁴யதே ப⁴வனம். ஹுயதே ஹவனம். ருந்தி⁴தப்³ப³ம் ருந்த⁴னம் ரோத⁴னம் வா. பு⁴ஞ்ஜிதப்³ப³ம் பு⁴ஞ்ஜனம் போ⁴ஜனம் வா. பு³ஜ்ஜி²தப்³ப³ம் பு³ஜ்ஜ²னம், ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி யுக. போ³த⁴னம் வா. ஸுதி ஸுய்யதி வா ஸவனம். பாபீயதீதி பாபுணனம், ‘‘ஸகாபானம் குக+கூ’’தி யோக³விபா⁴கா³ குஆக³மே நாக³மே ச தஸ்ஸ ணோ ச. பாலீயதீதி பாலனம் இச்சாதி³.

கத்தரி-ரஜம் ஹரதீதி ரஜோஹரணம் தோயம். விஜானாதீதி விஞ்ஞாணம். கா⁴=க³ந்தோ⁴பாதா³னே, கா⁴யதீதி கா⁴னம். ஜா²=சிந்தாயம், ஜா²யதீதி ஜா²னம். கரோதி அனேனாதி காரணம், தீ³கோ⁴. விஆகரீயந்தி ஏதேனாதி ப்³யாகரணம். பூரதி+நேனாதி பூரணம். தீ³யதே+நேனாதி தா³னம். பமீயதே+நேனாதி பமாணம். வுச்சதே+நேனாதி வசனம். பனுத³தி பனுஜ்ஜதே+நேனாதி வா பனுத³னம். ஸூத³=பக³ரணே, ஸூத³தி ஸுஜ்ஜதே+நேனாதி வா ஸூத³னோ. ஸுணாதி ஸுயதே+நேனேதி வா ஸவனம். லுயதி லுயதே+நேனேதி வா லவனம். ஏவம் நயனம். புனாதி புயதே+நேனேதி வா பவனோ. ஸமேதீதி ஸமணோ ஸமனம் வா. ததா² பா⁴வேதி பா⁴வீயதி ஏதாயாதி வா பா⁴வனம். ஏவம் பாசனம் பாசாபனம் இச்சாதி³. ‘‘அன+ஸணஸ்வா பரீஹி ளோ’’தி ளோ, ஆளாஹனம்.

அதி⁴கரணே-திட்ட²தி அஸிந்தி டா²னம். ஏவம் ஸயனம், ஸேனம் வா ஆஸனம். அதி⁴கரீயதி ஏத்தா²தி அதி⁴கரணம்.

ஸம்பதா³னாபாதா³னேஸு-ஸம்மா பதீ³யதே யஸ்ஸ தம் ஸம்பதா³னம். அபேச்ச ஏதஸ்மா ஆத³தா³தீதி அபாதா³னம். ப³ஹுலாதி⁴காரா சலனாதீ³ஹிபி ஸீலஸாது⁴த⁴ம்மேஸுபி அனோ, சலதி ஸீலேனாதி சலனோ ஏவம் ஜலனோ, கோத⁴னோ, கோபனோ. மண்ட³=பு⁴ஸனே, மண்டே³தி ஸீலேனாதி மண்ட³னோ. ஏவம் பூ⁴ஸனோ. ‘‘அஞ்ஞாத்ரபீ’’தி ஓகாரனிஸேதோ⁴.

49. இத்தி²ய+ம+ண+க்தி+க+யக+யா ச

இத்தி²லிங்கே³ பா⁴வே காரகே ச க்ரியத்தா² அஆத³யோ ஹோந்தி அனோ ச ப³ஹுலம்.

அ-ஜர=வயோஹானியம், ஜிரதி ஜிரணம் வா ஜரா. ‘‘இத்தி²ய+ம+த்வா’’தி ஆபச்சயோ. படிஸம்பி⁴ஜ்ஜதீதி படிஸம்பி⁴தா³. படிபஜ்ஜதி ஏதாயாதி படிபதா³. ஏவம் ஸம்பதா³, ஆபதா³. உபாதீ³யதீதி உபாதா³. இக்க²+சக்க²=த³ஸ்ஸனே, உபஇக்க²தீதி உபேக்கா². ‘‘யுவண்ணான+மேஓ லுத்தா’’தி ஏகாரோ. சிந்தனம் சிந்தா. ஸிக்க²=விஜ்ஜோபாதா³னே, ஸிக்க²னம் ஸிக்கீ²யந்தீதி வா ஸிக்கா². ஏவம் பி⁴க்கா². இச்ச²னம் இச்சா². ‘‘க³மயமி’’ச்சாதி³னா ச்ச²ஙாதே³ஸோ. புச்ச²=புச்ச²னே, புச்ச²னம் புச்சா². மித⁴+மேத⁴=ஸங்க³மே, அபடி²ததா⁴து, மேத⁴னம் மேதா⁴. ஏவம் கு³த⁴=பரிவேட²னே, கோ³த⁴னம் கோ³தா⁴. திதிக்க²னம் திதிக்கா². ஏவம் வீமம்ஸா, ஜிகு³ச்சா², பிபாஸா, புத்தியா. ஈஹனம் ஈஹா.

ண-கரணம் காரா, ‘‘அஸ்ஸா ணானுப³ந்தே⁴’’தி ஆ ஹோதி, ஏவ+முபரிபி. ஹரணம் ஹாரா முத்தாவலி. தரணம் தாரா, த⁴ரணம் தா⁴ரா. அரணம் ஆரா.

யதா²கத²ஞ்சி ஸத்³த³ம்ஹி, ருள்ஹியா அத்த²னிச்ச²யோ.

க்தி-ஸம்பு⁴வனம் ஸம்பு⁴தி. ‘‘ந தே’’ச்சாதி³னா ந வுத்³தி⁴. ஸவனம் ஸுதி. நயனம் நயதி ஏதாயாதி வா நீதி. மஞ்ஞதீதி மதி, ‘‘க³மாதி³ரானம் லோபோந்தப்³யஞ்ஜனஸ்ஸா’’தி க³மாதி³த்தா நலோபோ. க³மனம் க³ந்தப்³பா³தி வா க³தி. உபஹனனம் உபஹதி. ரமந்தி ஏதாய ரமனம் வா ரதி. தனனம் ததி. நியமனம் நியதி. பு⁴ஞ்ஜனம் பு⁴த்தி. யுஞ்ஜனம் யுத்தி, பரரூபம். ஏவம் ஸமாபஜ்ஜனம் ஸமாபஜ்ஜதேதி ஸமாபத்தி. ஸம்பத்தி. யஜ=தே³வபூஜாஸங்க³திகரணதா³னேஸு, யஜனம் இட்டி², ‘‘யஜஸ்ஸ யஸ்ஸ டியீ’’தி டிஆதே³ஸோ, ‘‘புச்சா²தி³தோ’’தி தஸ்ஸ டோ², பரரூபபட²மக்க²ரா ச. ஸாஸனம் ஸிட்டி², ‘‘ஸாஸஸ்ஸ ஸிஸ வா’’தி ஸிஸ, ஸானந்தரஸ்ஸ தஸ்ஸ டோ²’’தி டா²தே³ஸோ. பே⁴த³னம் பி⁴ஜ்ஜதேதி வா பி⁴த்தி. ப⁴ஜ=ஸேவாயம், ப⁴ஜனம் ப⁴த்தி. தன=வித்தா²ரே, தனோதீதி தந்தி, நஸ்ஸ நிக்³க³ஹீதாதி³.

க-கு³ஹந்தீ ஏத்தா²தி கு³ஹா, ஓகாரனிவுத்தி. ருஜதீதி ருஜா. மோத³ந்தி ஏதாயாதி முதா³ நாம முதி³தா.

யக-வித³=ஞாணே, வித³னம் வித³ந்தி ஏதாயாதி வா விஜ்ஜா, த³ஸ்ஸ ஜே புப்³ப³ரூபம். யஜனம் இஜ்ஜா, டிஆதே³ஸோ.

ய-ஸயந்தி ஏத்தா²தி ஸேய்யா, த்³வித்தம். அஜ=வஜ=க³மனே, ஸமஜனம் ஸமஜந்தி ஏத்தா²தி வா ஸமஜ்ஜா. பபுப்³போ³, பப்³ப³ஜனம் பப்³ப³ஜ்ஜா. தவக்³க³வரணா’’தி³ம்ஹி ‘‘சவக்³க³ப³யஞா’’தி யோக³விபா⁴கே³ன வஸ்ஸ பே³ த்³வித்தம். ஊம்ஹி பரிசரணம் பரிசரியா. ஜாக³ரணம் ஜாக³ரியா.

அன-பயோஜகே காரியதா⁴துதோ கத்தும் பயோஜனம் காரணம், ஏகாரனிஸேதோ⁴ நஸ்ஸ ணோ ச. ஏவம் ஹரிதும் பயோஜனம் ஹாரணம். வித³=அனுப⁴வே, வித்தி வேத³யதீதி வா வேத³னா. வந்த³=அபி⁴வாத³னது²தீஸு, வந்த³னம் வந்த³னா. உபாஸனம் உபாஸனா. சித=ஸம்சேதனாயம், சேதயதீதி சேதனா. தே³ஸியதீதி தே³ஸனா. பா⁴வியதீதி பா⁴வனா.

50. ஜாஹாஹி நி

ஜா=வயோஹானிம்ஹி, ஹா=சாகே³, இமேஹி இத்தி²யம் நி ஹோதி. ஜானம்=வயபரிபாகோ ஜானி. ஹானம் ஹானி.

51. கரா ரிரியோ

கரதோ ரிரியோ ஹோதி+த்தி²யம். ரானுப³ந்த⁴த்தா அரலோபே கரணம் கிரியா. ‘‘க்ரியா’’தி ‘‘தும்தாயே’’ச்சாதி³ம்ஹி ‘‘க்ரியாயம்’’தி யோக³விபா⁴கா³ ரியரம்ஹி அரலோபோ, ரிகாரோ ககாரே+நுப³ந்தோ⁴ ஹோதி.

52. இ+கி+தீ ஸரூபே

தா⁴துஸ்ஸ ஸரூபே+பி⁴தே⁴ய்யே ஏதே ஹோந்தி. வசஇச்ச+யம் தா⁴து ஏவ வசி. ஏவம் யுதி⁴. ‘‘கரோதிஸ்ஸ கோ²’’தி விகரணஸ்ஸ ஞாபிதத்தா ‘‘கத்தரி லோ’’தி லோ, பசதி. அகாரோ ககாரோதி க⁴ணந்தேன காரஸத்³தே³ன ச²ட்டீ²ஸமாஸோ.

53. ஸீலா+பி⁴க்க²ஞ்ஞா+வஸ்ஸகேஸு ணீ

க்ரியத்தா² ணீ ஹோதி ஸீலாதீ³ஸு. ஸம்ஸ=பஸம்ஸனே, பியபுப்³போ³, பியம் பஸம்ஸதி ஸீலேனாதி பியபஸம்ஸீ ராஜா. அத² வா பியம் பஸம்ஸதி ஸீலேன வா த⁴ம்மேன வா தஸ்மிம் ஸாது⁴ வாதி பியபஸம்ஸீ, பியபஸம்ஸனீ, பியபஸம்ஸி குலம், ஆவுத்³தி⁴ம்ஹி ததா² ஸச்சவாதீ³, த⁴ம்மவாதீ³. ஸீக⁴யாயீதி ‘‘அஸ்ஸா+ணாபிம்ஹீ யுக’’ இதி யுக. பாபகாரீ, மாலகாரீ இச்சாதி³. உண்ஹம் பு⁴ஞ்ஜதி ஸீலேனாதி உண்ஹபோ⁴ஜீ, ‘‘லஹுஸ்ஸுபந்தஸ்ஸா’’தி ஓகாரோ.

ஆபி⁴க்க²ஞ்ஞே-புனப்புன கீ²ரம் பிவதீதி கீ²ரபாயீ, யுக. அவஸ்ஸம் கரோதீதி அவஸ்ஸகாரீ. ‘‘ஸ்யாதி³ ஸ்யாதி³னே+கத்த²ம்’’தி ஸமாஸே விப⁴த்திலோபே ச கதே ‘‘லோபோ’’தி நிக்³க³ஹீதலோபோ. ஸதந்தா³யீதி ஏத்த² ப³ஹுலம்விதா⁴னா விப⁴த்திஅலோபே அமாதி³ஸமாஸபடிஸேதே⁴ ச கதே வக்³க³ந்தம்.

அஞ்ஞஸ்மிம் அத்தே²பி ‘‘ணீ’’தி யோக³விபா⁴கே³ன ஸித்³த⁴ம். ஸாது⁴காரீ, ப்³ரஹ்மசாரீ, அஸ்ஸத்³த⁴போ⁴ஜீ. பண்டி³தம் அத்தானம் மஞ்ஞதீதி பண்டி³தமானீ, ப³ஹுஸ்ஸுததா⁴ரீ இச்சாதி³.

ஸாது⁴கரணம் ஸாது⁴காரோ, ஸோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி ஸாது⁴காரீதி க⁴ணந்தா ஈ.

54. தா²வரி+த்தர ப⁴ங்கு³ர பி⁴து³ர பா⁴ஸுர ப⁴ஸ்ஸரா

ஏதே ஸத்³தா³ நிபச்சந்தே ஸீலே க³ம்யமானே. இமினா நிபாதனா வரபச்சயோ ச தா²ஸ்ஸ தோ² ச, திட்ட²தி ஸீலேனாதி தா²வரோ. இ=அஜ்ஜே²னக³தீஸு, த்தரபச்சயோ, க³ச்ச²தி ஸீலேனாதி இத்தரோ. ப⁴ஞ்ஜ=ஓமத்³த³னே, ப⁴ஜ்ஜதே ஸயமேவ ப⁴ஜ்ஜதி வா அத்தனா அத்தானந்தி ப⁴ங்கு³ரோ, கம்மே கத்தரி வா கு³ரபச்சயோ. பி⁴ஜ்ஜதே ஸயமேவ பி⁴ந்த³தி வா அத்தானந்தி பி⁴தூ³ரோ, ஏத்த² கூரபச்சயோ, ககாரோ+நுப³ந்தோ⁴. பரப⁴ஞ்ஜனவிஸயேஸுபி உதா³ஹரணேஸு ந ஹோதி. தத்தா²பி கேசி ‘‘தோ³ஸந்த⁴காரபி⁴தூ³ரோ’’தி இத³ம் ஸந்தா⁴ய இச்ச²ந்தி. பா⁴ஸதி தி³ப்பதீதி பா⁴ஸுரோ, உரபச்சயோ. ஸரபச்சயே ப⁴ஸ்ஸரோ, ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி ரஸ்ஸோ. (தேகாலிகப்பச்சயா).

55. கத்தரி பூ⁴தே க்தவந்து+க்தாவீ

பூ⁴தே அத்தே² வத்தமானதோ க்ரியத்தா² க்தவந்து+க்தாவீ ஹோந்தி கத்தரி. விஜினீதி விஜிதவா விஜிதாவீ, கானுப³ந்த⁴த்தா ந வுத்³தி⁴. கு³ணவந்து த³ண்டி³ஸமம். ஹு=ஹவனே, அக்³கி³ம் அஹவீதி ஹுதவா ஹுதாவீ, ஹுதாவினீ ஹுதவானீ. ‘‘பூ⁴தே’’தி யாவ ‘‘ஆஹாரத்தா²’’தி அதி⁴காரோ.

56. க்தோ பா⁴வகம்மேஸுதி

பா⁴வே கம்மே ச பூ⁴தே க்தோ ஹோதி. அஸனம் ஆஸிதம் ப⁴வதா, ஞி. கரீயித்தா²தி கதோ கடோ ப⁴வதா, ‘‘க³மாதி³ரானம்’’ த்யாதி³னா ரலோபோ. ஏவ+முபரிபி.

57. கத்தரி சா+ரம்பே⁴

க்ரியாரம்பே⁴ கத்தரிக்தோ ஹோதி யதா²பத்தஞ்ச, பகரீதி பகதோ ப⁴வம் கடம். பகரீயித்தா²தி பகதோ கடோ ப⁴வதா. பஸுபீதி பஸுத்தோ ப⁴வம். பஸுபீயித்தா²தி பஸுத்தம் ப⁴வதா, பரரூபம்.

58. டா²+ஸ வஸ ஸிலிஸ ஸீ ருஹ ஜர ஜனீஹி

டா²தீ³ஹி கத்தரி க்தோ ஹோதி யதா²பத்தஞ்ச. உபட்டா²ஸீதி உபட்டீ²தோ ப⁴வம் கு³ரும். உபட்டீ²யித்தா²தி உபட்டி²தோ கு³ரு போ⁴தா, ‘‘டா²ஸ்ஸீ’’தி டா²ஸ்ஸ இ. ஏவம் உபாஸீதி உபாஸிதோ. உபாஸீயித்தா²தி உபாஸிதோ. ‘‘ஞி ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸா’’தி ஞி. அனுவுஸி அனுவுஸீயித்தா²தி வா அனுவுஸீதோ. ‘‘அஸ்ஸூ’’தி அஸ்ஸ உகாரோ. ஆபுப்³போ³ ஸிலிஸ=ஆலிங்க³னே, ஆஸிலேஸி ஆஸிலேஸீயித்தா²தி வா ஆஸிலிட்டோ². ‘‘ஸானந்தரஸ்ஸ தஸ்ஸ டோ²’’தி டே² பரரூபம் பட²மக்க²ரஞ்ச. அதி⁴ஸயி அதி⁴ஸீயித்தா²தி வா அதி⁴ஸயிதோ க²டோபிகம் ப⁴வம், அதி⁴ஸயிதா க²டோபிகா போ⁴தா. ஏவம் ஆருஹி ஆருஹீயித்தா²தி வா ஆருள்ஹோ ருக்க²ம் ப⁴வம், ஆருள்ஹோ ருக்கோ² போ⁴தா, ‘‘ருஹாதீ³ஹி ஹோ ள சா’’தி தஸ்ஸ ஹகாரோ புப்³ப³ஹகாரஸ்ஸ ச ளோ. அனுஜீரி அனுஜீரீயித்தா²தி வா அனுஜிண்ணோ வஸலிம் ப⁴வம், அனுஜிண்ணா வஸலீ போ⁴தா, ‘‘தராதீ³ஹி ரிண்ணோ’’தி க்தஸ்ஸ ரிண்ணாதே³ஸோ ‘‘ரானுப³ந்தே⁴’’த்யாதி³னா அரபா⁴க³ஸ்ஸ லோபோ ச. அன்வஜாயி அன்வஜாயித்தா²தி வா அனுஜாதோ மாணவகோ மாணவிகம், அனுஜாதா மாணவிகா மாணவகேன, ‘‘ஜனிஸ்ஸா’’தி நஸ்ஸ ஆ.

59. க³மனத்தா²+கம்மகா+தா⁴ரே ச

க³மனத்த²தோ அகம்மகதோ ச க்ரியத்தா² ஆதா⁴ரே க்தோ ஹோதி கத்தரி ச யதா²பத்தஞ்ச. யா=பாபுணனே, யாதவந்தோ அஸ்மிந்தி யாதம் டா²னம். யாதவந்தோ யாதா, யானம் யாதம். ஏத்த² ஸந்தம்பி கம்மம் அனிச்சி²தம். யாயிதாதி யாதோ பதோ². ‘‘யே க³த்யத்தா², தே பு³த்³த்⁴யத்தா². யே பு³த்³த்⁴யத்தா², தே க³த்யத்தா²’’தி வுத்தத்தா தத²லக்க²ணம் யாதா²வதோ ஆக³தோ அபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴தி ததா²க³தோ இதிபி ஹோதி. ஆஸிதவந்தோ அஸ்மிந்தி ஆஸிதம். ஆஸிதவந்தோ ஆஸிதா. ஆஸன+மாஸிதம்.

60. ஆஹாரத்தா²