4. ஸமாஸகண்ட³

அத² நாமானமேவ அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்தீ⁴னம் ஸமாஸோதி நாமனிஸ்ஸிதத்தா, ஸயஞ்ச நாமிகத்தா நாமானந்தரம் ஸமாஸோ வுச்சதே.

1. ஸ்யாதி³ ஸ்யாதி³னே+கத்த²ந்தி

இத³+மதி⁴கதம் வேதி³தப்³ப³ம். புப்³பே³ வுத்தவிதி⁴க்³க³ஹணஞாயேன ஸ்யாதீ³தி தத³ந்தஸ்ஸ க³ஹணம். ஸோ ச பி⁴ன்னத்தா²னம் நாமான+மேகத்தீ²பா⁴வோ ஸமாஸோதி வுச்சதே.

2. அஸங்க்²யம் விப⁴த்தி+ஸம்பத்தி+ஸமீப+ஸாகல்யா+பா⁴வ+யதா²+ பச்சா²+யுக³பத³த்தே²

புப்³ப³ஸ்ஸ+த்த²பரம் யஸ்ஸ, அஞ்ஞத்த²பரமஞ்ச யம்;

நபும்ஸகம் ப⁴வே யஞ்ச, த+தா³ஸம்க்²ய+மிஹே+ஸ்ஸதே.

ஸத்த²ந்தரே பஸித்³த⁴ம் யம், அப்³யயீபா⁴வனாமதோ;

உபகும்ப⁴ம் திட்ட²கு³ ச, பாதமேக⁴ம்தி தம் யதா².

அஸங்க்²யம் ஸ்யாத்³யந்தம் விப⁴த்யாதீ³ன+மத்தே² வத்தமானம் ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்த²ம் ப⁴வதி. ‘‘அவிக்³க³ஹோ நிச்சஸமாஸோ, பத³ந்தரவிக்³க³ஹோ சே’’தி பத³ந்தரவிக்³க³ஹோ. இத்தீ²ஸு ததா² பவத்தாதி விக்³க³ய்ஹ விப⁴த்யத்தே² ஸமாஸே கதே –

2,119. ஏகத்த²தாயம்

ஏகோ அத்தோ² யஸ்ஸ பகதிபச்சயாதி³ஸமுதா³யஸ்ஸ ஸோ ஏகத்தோ². தஸ்ஸ பா⁴வோ பவத்தினிமித்தம் ஏகத்த²தா, ஈயாதி³+ணாதி³+ஸமாஸவிதா⁴னம், தஸ்மிம் ஸதி ஸ்யாதி³லோபோ ஹோதி.

9. தம் நபும்ஸகந்தி

நபும்ஸகலிங்கே³ ச ‘‘புப்³ப³ஸ்மா+மாதி³தோ’’தி ஸப்³ப³விப⁴த்தீனம் லோபே ச கதே அதி⁴த்தி² திட்ட²தி, போ⁴ அதி⁴த்தி², அதி⁴த்தி² பஸ்ஸ, அதி⁴த்தி² கதம், அதி⁴த்தி சரதி, அதி⁴த்தி² தே³ஹி, அதி⁴த்தி² அபேஹி, அதி⁴த்தி² ஆயத்தம், அதி⁴த்தி² பதிட்டி²தம். ஏவம் அதி⁴குமாரி, அந்தபூ⁴தஸ்ஸ அப்பதா⁴னஸ்ஸ க⁴பஸ்ஸ ‘‘க⁴பஸ்ஸ+ந்தஸ்ஸா+ப்பதா⁴னஸ்ஸா’’தி பஸ்ஸ ரஸ்ஸோ.

ஸஹ=ஸம்பன்னம் ப்³ரஹ்மம் ஸப்³ரஹ்மம். வுத்தனயேன ஏத்த² ச உபரி ச ஸமாஸாத³யோ ஹோந்தி, ஏத்த² ‘‘அகாலே ஸதத்தே²’’தி ஸஹஸ்ஸ ஸாதே³ஸோ. ஸ்யாதி³ம்ஹி கதே ‘‘புப்³ப³ஸ்மா+மாதி³தோ’’தி ஸ்யாதீ³னம் லோபே ச ஸம்பத்தே ‘‘நா+தோ+மபஞ்சமியா’’தி அபஞ்சமியா படிஸேதோ⁴ ச அகாரந்தஅஸம்க்²யஸமாஸதோ பராஸம் ஸப்³ப³விப⁴த்தீனம் அம்ஆதே³ஸோ ச ஹோதி. ஏவ+முபரிபி.

பி⁴க்கா²னம் ஸமித்³தி⁴ ஸுபி⁴க்க²ம், ஏத்த² க⁴ஸ்ஸ ரஸ்ஸோ. ஸுபி⁴க்க²ம் திட்ட²தி போ⁴ ஸுபி⁴க்க²ம், ஸுபி⁴க்க²ம் பஸ்ஸ. நா+ஸ்மிம்ஸு ‘‘வா ததியா ஸத்தமீனம்’’தி விகப்பேன அம், ஸுபி⁴க்க²ம் ஸுபி⁴க்கே²ன வா கதம், ஸுபி⁴க்க²ம் ஸுபி⁴க்கே²ன வா சரதி, ஸுபி⁴க்க²ம் தே³ஹி. பஞ்சமியம் அ+மப்³பா⁴வா ஸுபி⁴க்கா² அபக³ச்ச², ஸுபி⁴க்க²+மாயத்தம், ஸுபி⁴க்க²ம் ஸுபி⁴க்கே² வா பதிட்டி²தம்.

ஸமீபத்தே²-கும்ப⁴ஸ்ஸ ஸமீபம் உபகும்ப⁴ம், ஏவம் உபனக³ரம், போ⁴ உபகும்ப⁴ம் இச்சாதி³.

ஸாகல்யே-திணம்பி அஸேஸேத்வாதி ஸதிணம், திணம்பி அஸேஸேத்வா அஜ்ஜோ²ஹரணீய+மஜ்ஜோ²ஹரதீத்யத்தோ². ஸேஸம் ஸப்³ரஹ்மஸமம். அக்³கி³ம்பி அஸேஸேத்வாதி ஸாக்³கி³, அக்³கி³க³ந்த²ம்பி அஸேஸேத்வா அதீ⁴தேத்யத்தோ². வாரக்³க³ஹணம் அதி⁴த்தி²ஸமம்.

அபா⁴வோ ஸம்ப³ந்தீ⁴பே⁴தா³ ப³ஹுவிதோ⁴, தத்ர இத்³தா⁴பா⁴வேவிக³தா இத்³தி⁴=விபூ⁴தி ஸத்³தி³கானந்தி து³ஸ்ஸத்³தி³கம். அத்தா²பா⁴வேமக்கி²கானம் அபா⁴வோ நிம்மக்கி²கம், நித்³த³ரத²ம், நிம்மஸகம். அதிக்கமாபா⁴வே-அதிக³தானி திணானி நித்திணம். உபபோ⁴க³ஸம்ப³ந்தீ⁴வத்தமானகாலஸ்ஸ அபா⁴வே-அதிக³தம் லஹுபாவுரணம் அதிலஹுபாவுரணம், லஹுபாவுரணஸ்ஸ நா+யம் உபபோ⁴க³தா லோதி அத்தோ².

யதா²த்தோ²+நேகவிதோ⁴, தத்ர யோக்³க³தாயம்-யோக்³க³ம் ரூப+மனுரூபம். விச்சா²யம்-அத்³த⁴மாஸம் அத்³த⁴மாஸம் அனு அன்வத்³த⁴மாஸம், ஏவம் பச்சத்தம். அத்தா²னதிவத்தியம்-ஸத்திம் அனதிக்கம்ம யதா²ஸத்தி. ஏவம் யதா²க்கமம், யதா²ப³லம். ப³ஹுலாதி⁴காரா யா யா பரிஸா யதா²பரிஸா. ஸதி³ஸத்தே²-கிகி²யா கண்ஹவிச்சி²ததே⁴னுயா ஸதி³ஸோ ஸகிகி², ஸஹஸ்ஸ ஸாதே³ஸோ. ஆனுபுப்³பி³யம்-ஜேட்டா²னுக்கமேன அனுஜேட்ட²ம்.

பச்சா²அத்தே²-ரத²ஸ்ஸ பச்சா² அனுரத²ம்.

யுக³பத³த்தே²-சக்கேன ஸஹ=ஏககாலம் ஸசக்கம், சக்கேன ஏகக்க²ணே நிதே⁴தீதி அத்தோ².

3. யதா² ந துல்யே

யதா²ஸத்³தோ³ துல்யத்தே² வத்தமானோ ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்தோ² ந ப⁴வதி. யதா² தே³வத³த்தோ, ததா² யஞ்ஞத³த்தோ. ஏத்த² உபமானபூ⁴தோ யதா²ஸத்³தோ³ ‘ததா² யஞ்ஞத³த்தோ’தி உபமேய்ய+மபேக்க²தி, தஸ்மா ‘‘ஸாபேக்க²+மஸமத்த²ம் ப⁴வதீ’’தி ஞாயா அஸமாஸே ‘‘ந துல்யே’’தி படிஸேதோ⁴ கிமத்த²+மிதி சே. யஸ்மா ‘‘யதா² தே³வத³த்தோ’’தி ஸமுதா³யமேவ உபமானம் ப⁴வதி, ந விஸும் யதா²ஸத்³தோ³, தஸ்மா ஸமுதா³யஸ்ஸேவ உபமேய்யஸாபேக்க²த்தே ந அஸாமத்தி²யதா ந விஸும் யதா²ஸத்³த³ஸ்ஸ, தஸ்மா ஸாதி³ஸ்ஸே பத்தஸமாஸஸ்ஸ படிஸேத⁴த்த²+மித³ம். துல்யத்தே²தி வத்தப்³பே³ துல்யம் வினா துல்யதா நத்தீ²தி துல்யத்தே²தி அவத்வா துல்யேதி வுத்தம்.

யதா²கத²ஞ்சி ஸாதி³ஸ்ஸம், ஞாயதே யத்த² ஸம்ப⁴வம்;

உபமா நாம ஸா தஸ்ஸா, பபஞ்சோ ப³ஹுதா⁴ ப⁴வே.

4. யாவா+வதா⁴ரணே

யாவஸத்³தோ³ அவதா⁴ரணே வத்தமானோ ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்தோ² ப⁴வதி. அவதா⁴ரணம்=ஏத்தகதாபரிச்சே²தோ³. யாவந்தானி அமத்தானி=பா⁴ஜனானி யாவாமத்தம், இமினா ஸமாஸே கதே ஸேஸம் புப்³ப³ஸமம். ஜீவஸ்ஸ யத்தகோ பரிச்சே²தோ³ யாவஜீவம். யாவதாயுகம், ‘‘ஸகத்தே²’’தி கபச்சயோ. யத்தகேன அத்தோ² யாவத³த்த²ம்.

5. பய்யபா ப³ஹி திரோ புரே பச்சா² வா பஞ்சம்யா

பரிஆத³யோ பஞ்சம்யந்தேன ஸஹே+கத்தா² ஹோந்தி வா. பரி பப்³ப³தா பரிபப்³ப³தம். வாஸ்ஸ வாக்யவிகப்பத்த²த்தா பரி பப்³ப³தா இச்சாத³யோபி ஹோந்தி. அப பப்³ப³தா அபபப்³ப³தம், ஆ பாடலிபுத்தா ஆபாடலிபுத்தம், ப³ஹி கா³மா ப³ஹிகா³மம், திரோ பப்³ப³தா திரோபப்³ப³தம், புரே ப⁴த்தா புரேப⁴த்தம், பச்சா² ப⁴த்தா பச்சா²ப⁴த்தம், ஸப்³ப³ம் உபகும்ப⁴ஸமம், இமினா ஸமாஸோ விஸேஸோ. ஏவ+முபரிஸுத்தேபி.

வாத்ய+தி⁴காரோ –

6. ஸமீபா+யாமேஸ்வ+நு

‘‘அஸம்க்²ய’’மிச்சாதி³னா நிச்சஸமாஸஸ்ஸ விகப்பத்த²ம் ஸமீபக்³க³ஹணம். அனுஸத்³தோ³ ஸாமீப்யே ஆயாமே ச வத்தமானோ ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்தோ² வா ஹோதி. ஏத்த² ஸமீபக்³க³ஹணஸ்ஸ பா⁴வப்பதா⁴னத்தா ஸாமீப்யமேவ க³ம்யதேதி ஸாமீப்யேதி வுத்தம். வனஸ்ஸ அனு=ஸமீபம் அனுவனம், க³ங்கா³ய அனு=ஆயாமோ அனுக³ங்க³ம், க³ங்கா³ய அனு வா பா³ராணஸீ.

7. திட்ட²க்³வாதீ³னி

திட்ட²கு³ஆதீ³னி அஞ்ஞத்தே²ன ஸித்³தா⁴பி அஸ்மிம் அஸம்க்²யஸமாஸே நிபாதியந்தி. திட்ட²ந்தி கா³வோ யஸ்மிம் காலேதி திட்ட²ந்தஸத்³த³+கோ³ஸத்³தே³ஹி பட²மாயோம்ஹி கதே ‘‘வா+நேகஞ்ஞத்தே²’’தி ஸமாஸோ, இமினா நிபாதனா லோபே நபும்ஸகத்தே² ச கதே ஸிம்ஹி கோ³ஸ்ஸ ‘‘கோ³ஸ்ஸு’’தி உகாரே ‘‘புப்³ப³ஸ்மா+மாதி³தோ’’தி விப⁴த்திலோபோ. ஏவம் வஹந்தீ கா³வோ யஸ்மிம் காலேதி வஹக்³கு³ இச்சாதி³. வேலாப்பகாஸகபாதோஆதீ³னம்பி ஏத்தே²வ ஸங்க³ஹோ, பாதோ நஹானந்தி ஸத்தமீஅமாதி³ஸமாஸே பாதனஹானம், ஏவம் ஸாயனஹானம், பாதகாலம், ஸாயகாலம், பாதமேக⁴ம், ஸாயமேக⁴ம், பாதமக்³க³ம், ஸாயமக்³க³ம், ஏத்த² ‘‘ஏஓன+ம வண்ணே’’தி அகாரோ, நிக்³க³ஹீதஸ்ஸ லோபோ ச ஹோதி.

8. ஓரே+பரி+படி+பாரே+மஜ்ஜே²+ஹேட்டு²+த்³தா⁴+தோ⁴+ந்தோ வா ச²ட்டி²யா.

ஓராத³யோ ஸத்³தா³ ச²ட்டி²யந்தேன ஸஹே+கத்தா² வா ஹோந்தி. ஓரம் க³ங்கா³ய ஓரேக³ங்கா³, உபரி ஸிக²ரஸ்ஸ உபரிஸிக²ரம், படி=முக²ம் ஸோதஸ்ஸ படிஸோதம், பாரம் யமுனாய பாரேயமுனம், மஜ்ஜ²ம் க³ங்கா³ய மஜ்ஜே²க³ங்க³ம், ஹேட்டா² பாஸாத³ஸ்ஸ ஹேட்டா²பாஸாத³ம், உத்³த⁴ம் க³ங்கா³ய உத்³த⁴க³ங்க³ம், அதோ⁴ க³ங்கா³ய அதோ⁴க³ங்க³ம், அந்தோ பாஸாத³ஸ்ஸ அந்தோபாஸாத³ம். இமினா நிபாதனாவ நிக்³க³ஹீதலோபே ச ஏகாரே ச கதே ஓரேச்சாதி³ ஹோதி.

10. அ+மாதி³

அ+மாதி³ஸ்யாத்³யந்தம் ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹ ப³ஹுல+மேகத்தம் ஹோதி.

உத்தரஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ+த்தோ², பதா⁴னம் லிங்க³+மஸ்ஸ ச;

து³தியந்தாதி³பதே³கத்தோ², ப³ஹுதா⁴ தம் விப⁴ஜ்ஜதே.

பரேஸ+மிஸ்ஸதே தஞ்ச, பி⁴ய்யோ தப்புரிஸா+க்²யயா;

தம் யதா²+த்ர ராஜாபச்சம், கத்த²சீதி+மிதீதி³ஸம்.

அ+மாத்³யந்தானம் காரகானம் அகாரகானஞ்ச ஸமாஸோ கத்த²சிமேவ வா ஹோதி. தஞ்ச ப³ஹுலம்விதா⁴னேனாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

தத்த² து³தியாதப்புரிஸோ அமாதி³ க³த+நிஸ்ஸிதா+தீதா+திக்கந்த+பத்தா+பன்னாதீ³ஹி ப⁴வதி. ஸரணம் க³தோதி ஸமாஸே கதே ‘‘ஏகத்த²தாயம்’’தி விப⁴த்திலோபாதி³ உபரி ஸப்³ப³த்த² புப்³ப³ஸமம். ஸரணக³தோ, ஸரணக³தா. ஸரணக³தா, ஸரணக³தாயோ. ஸரணக³தம் குலம், ஸரணக³தானி குலானி இச்சாதி³. அரஞ்ஞக³தோ, பூ⁴மிக³தோ. த⁴ம்மம் நிஸ்ஸிதோ த⁴ம்மனிஸ்ஸிதோ, அத்த²னிஸ்ஸிதோ. ப⁴வம் அதீதோ ப⁴வாதீதோ, காலாதீதோ. பமாணம் அதிக்கந்தம் பமாணாதிக்கந்தம், லோகாதிக்கந்தம். ஸுக²ம் பத்தோ ஸுக²ப்பத்தோ, து³க்க²ப்பத்தோ. ஸோதம் ஆபன்னோ ஸோதாபன்னோ, நிரோத⁴ஸமாபன்னோ, மக்³க³ப்படிபன்னோ. ரத²ம் ஆருள்ஹோ ரதா²ருள்ஹோ. ஸப்³ப³ரத்திம் ஸோப⁴ணோ ஸப்³ப³ரத்திஸோப⁴ணோ, முஹுத்தஸுக²ம். அகாரகானம் ஸமாஸோ அச்சந்தஸம்யோகே³. வுத்தியேவோ+பபத³ஸமாஸே, தஸ்ஸ நிச்சத்தா. யதா² கம்மம் கரோதீதி கம்மகாரோ, கும்ப⁴காரோ, அத்த²ம் காமேதீதி அத்த²காமோ, த⁴ம்மகாமோ, த⁴ம்மம் தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மத⁴ரோ, வினயத⁴ரோ. ஸானம் பசதீதி ஸபாகோ, தந்தம் வாயதீதி தந்தவாயோ, வரம் ஆஹரதீதி வராஹரோ. ந்த+மான+க்தவந்தேஹி வாக்யமேவ. த⁴ம்மம் ஸுணந்தோ, த⁴ம்மம் ஸுணமானோ, ஓத³னம் பு⁴த்தவா.

ததியாதப்புரிஸோ கிதக+புப்³ப³+ஸதி³ஸ+ஸமோ+நத்த²+கலஹ+நிபுண+மிஸ்ஸ+ஸகி²லாதீ³ஹி. பு³த்³தே⁴ன பா⁴ஸிதோ பு³த்³த⁴பா⁴ஸிதோ த⁴ம்மோ, ஏவம் ஜினதே³ஸிதோ. ஸத்தா²ரா வண்ணிதோ ஸத்து²வண்ணிதோ. விஞ்ஞூஹி க³ரஹிதோ விஞ்ஞுக³ரஹிதோ, விஞ்ஞுப்பஸத்தோ², இஸ்ஸரகதம், ஸயம் கதம், ஸுகேஹி ஆஹடம் ஸுகாஹடம், ரஞ்ஞா ஹதோ ராஜஹதோ, ராஜபீளிதோ. அக்³கி³னா த³ட்³டோ⁴ அக்³கி³த³ட்³டோ⁴, ஸப்பேன த³ட்டோ² ஸப்பத³ட்டோ², ஸல்லேஹி வித்³தோ⁴ ஸல்லவித்³தோ⁴, இச்சா²ய பகதோ இச்சா²பகதோ, ஸீலஸம்பன்னோ. ஏவம் ஸுக²ஸஹக³தம், ஞாணஸம்பயுத்தம், மித்தஸம்ஸக்³கோ³, பியவிப்பயோகோ³, ஜாதித²த்³தோ⁴, கு³ணஹீனோ, கு³ணவுத்³தோ⁴, சதுவக்³க³கரணீயம், சதுவக்³கா³தி³கத்தப்³ப³ம். காகேஹி பேய்யா காகபேய்யா, நதீ³. க்வசி வுத்தியேவ, உரஸா க³ச்ச²தீதி உரகோ³, பாதே³ன பிவதீதி பாத³போ. க்வசி வாக்யமேவ, ப²ரஸுனா சி²ன்னவா, காகேஹி பாதப்³பா³, த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பா³. புப்³பா³தி³யோகே³-மாஸேன புப்³போ³ மாஸபுப்³போ³. ஏவம் மாதுஸதி³ஸோ, மாதுஸமோ. ஏகூனவீஸதி, ஸீலவிகலோ, அஸிகலஹோ, வாசானிபுணோ, யாவகாலிகஸம்மிஸ்ஸம், வாசாஸகி²லோ. ஸத்தா²ரா ஸதி³ஸோ ஸத்து²ஸதி³ஸோ, ஸத்து²கப்போ, புஞ்ஞேன அத்தி²கோ புஞ்ஞத்தி²கோ, கு³ணாதி⁴கோ. த³தி⁴னா உபஸித்தம் போ⁴ஜனம் த³தி⁴போ⁴ஜனம், கு³ளேன ஸம்ஸட்டோ² ஓத³னோ கு³ளோத³னோ. காரகஸம்ப³ந்தோ⁴ க்ரியாய கதோ, உபஸித்தாதி³க்ரியானம் அபஞ்ஞாயனேபி வுத்தியேவோ+பஸித்தாதி³க்ரியான+மாக்²யாபனதோ நத்தா²+யுத்தத்த²தா. ஏவம் கீ²ரோத³னோ. அஸ்ஸேன யுத்தோ ரதோ² அஸ்ஸரதோ², மக்³க³சித்தம், ஜம்பு³யா பஞ்ஞாதோ லக்கி²தோ தீ³போ ஜம்பு³தீ³போ, ஏகேன அதி⁴கா த³ஸ ஏகாத³ஸ, ஜாதியா அந்தோ⁴ ஜச்சந்தோ⁴, பகதியா மேதா⁴வீ பகதிமேதா⁴வீ இச்சாதி³.

சதுத்தீ²தப்புரிஸோ தத³த்த²+அத்த²+ஹித+தே³ய்யாதீ³ஹி. தத³த்தே²-கதி²னஸ்ஸ து³ஸ்ஸம் கதி²னது³ஸ்ஸம், கதி²னசீவரஸ்ஸாதி அத்தோ². ஏவம் சீவரது³ஸ்ஸம், சீவரமூலம், யாகு³யா அத்தா²ய தண்டு³லா யாகு³தண்டு³லா, ப⁴த்ததண்டு³லா, ஸங்க⁴ஸ்ஸ அத்தா²ய ப⁴த்தம் ஸங்க⁴ப⁴த்தம், ஆக³ந்துகப⁴த்தம், ஏவம் க³மிகப⁴த்தம், பாஸாதா³ய த³ப்³ப³ம் பாஸாத³த³ப்³ப³ம். ஏத்த² சா+யம் நிச்சஸமாஸோ, தஸ்ஸ திலிங்க³தா ச-பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ஸ்ஸ அத்தோ² விஹாரோ பி⁴க்கு²ஸங்க⁴த்தோ² விஹாரோ, பி⁴க்கு²ஸங்க⁴த்தா² யாகு³, பி⁴க்கு²ஸங்க⁴த்த²ம் சீவரம். யஸ்ஸ அத்தோ² யத³த்தோ², யத³த்தா², யத³த்த²ம். ஏவம் தத³த்தோ², தத³த்தா², தத³த்த²ம். ததா² லோகஹிதோ. பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தே³ய்யம் பு³த்³த⁴தே³ய்யம் புப்ப²ம். ஸங்க⁴தே³ய்யம் சீவரம். இத⁴ ந ஹோதி ‘‘ஸங்க⁴ஸ்ஸ தா³தப்³ப³ம்’’.

பஞ்சமீதப்புரிஸோ அபக³மன+ப⁴ய+விரதி+மோசனத்தா²தீ³ஹி. மேது²னஸ்மா அபேதோ மேது²னாபேதோ, ஏவம் பலாபக³தோ, நக³ரனிக்³க³தோ, பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ, காமதோ நிக்க²ந்தம் காமனிக்க²ந்தம், ருக்க²க்³கா³ பதிதோ ருக்க²க்³க³பதிதோ, ஸாஸனச்சுதோ, ஆபத்தி- வுட்டா²னம், த⁴ரணீதலக்³க³தோ, ஸப்³ப³ப⁴வேஹி நிஸ்ஸடோ ஸப்³ப³ப⁴வனிஸ்ஸடோ. ப⁴யதாதி³யோகே³-ராஜதோ ப⁴யம் ராஜப⁴யம், சோரப⁴யம், அமனுஸ்ஸப⁴யம், அக்³கி³ப⁴யம், பாபபீ⁴தோ, பாபபீ⁴ருகோ. அகத்தப்³ப³தோ விரதி அகத்தப்³ப³விரதி, ஏவம் காயது³ச்சரிதவிரதி, வசீது³ச்சரிதவிரதி. ப³ந்த⁴னா முத்தோ ப³ந்த⁴னமுத்தோ, வனமுத்தோ, ப³ந்த⁴னமோக்கோ². கம்மஸமுட்டி²தம், உக்கட்டு²க்கட்ட²ம், ஓமகோமகம். க்வசி வுத்தியேவ, கம்மதோ ஜாதம் கம்மஜம், ஏவம் சித்தஜம், உதுஜம், ஆஹாரஜம். இத⁴ ந ஹோதி ‘பாஸாதா³ பதிதோ’.

ச²ட்டீ²தப்புரிஸோ ரஞ்ஞோ புத்தோ ராஜபுத்தோ, ஏவம் ராஜபுரிஸோ, ஆசரியபூஜகோ, பு³த்³த⁴ஸாவகோ, பு³த்³த⁴ரூபம், ஜினவசனம், ஸமுத்³த³கோ⁴ஸோ, த⁴ஞ்ஞானம் ராஸி த⁴ஞ்ஞராஸி, புப்ப²க³ந்தோ⁴, ப²லரஸோ, காயஸ்ஸ லஹுதா காயலஹுதா. மரணஸ்ஸதி, ருக்க²மூலம், அயஸ்ஸ பத்தோ அயோபத்தோ, ஏத்த² ‘‘மனாத்³யாபாதீ³ன+மோ மயே சே’’தி ஓ. ஏவம் ஸுவண்ணகடாஹம், பானீயதா²லகம், ஸப்பிகும்போ⁴, தே³வானம் ராஜா தே³வராஜா. புமஸ்ஸ லிங்க³ம் புல்லிங்க³ம், ‘‘பும் புமஸ்ஸவா’’தி புமஸ்ஸ பும், நிக்³க³ஹீதலோபோ, லஸ்ஸ த்³விபா⁴வோ ச. ஹத்தி²பத³ம், இத்தி²ரூபம், பி⁴க்கு²னிஸங்கோ⁴, ஜம்பு³ஸாகா², ஏத்த² ஈகாரூகாரானம் ரஸ்ஸோ. ப³ஹுலாதி⁴காரா ந்த+மான+நித்³தா⁴ரிய+பூரண+பா⁴வ+தித்தத்தே²ஹி ந ஹோதி. மமா+நுகுப்³ப³ம், மமா+நுகுருமானோ, கு³ன்னம் கண்ஹா ஸம்பன்னகீ²ரதமா, ஸிஸ்ஸானம் பஞ்சமோ, படஸ்ஸ ஸுத்ததா. க்வசி ஹோதேவ ‘வத்தமானஸாமீப்யம்’. ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ ஸுக்கா த³ந்தாதி ஸாபேக்க²தாய ந ஹோதி. ப²லானம் தித்தோ, ப²லான+மாஸிதோ, ப²லானம் ஸுஹிதோ. ‘‘ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ உச்சம் கே³ஹம்’’தி ஸாபேக்க²தாய ந ஹோதி. ‘‘ரஞ்ஞோ பாடலிபுத்தகஸ்ஸ த⁴னம்’’தி த⁴னஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ²தி பாடலிபுத்தகேன ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா ந ஹோதி. ‘‘ரஞ்ஞோ கோ³ ச அஸ்ஸோ ச புரிஸோ சா’’தி பி⁴ன்னத்த²தாய வாக்யமேவ. ரஞ்ஞோ க³வஸ்ஸபுரிஸா ராஜக³வஸ்ஸபுரிஸாதி வுத்தி ஹோதேவ, ஏகத்தீ²பா⁴வா. ஸம்ப³ந்தீ⁴ஸத்³தா³னம் பன நிச்சஸாபேக்க²த்தேபி க³மகத்தா ஸமாஸோ, க³மகத்தம்பி ஹி ஸமாஸஸ்ஸ நிப³ந்த⁴னம், யதா² தே³வத³த்தஸ்ஸ கு³ருகுலம், ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴திஆதி³.

ஸத்தமீதப்புரிஸோ ரூபே ஸஞ்ஞா ரூபஸஞ்ஞா, ஏவம் ரூபஸஞ்சேதனா, ஸம்ஸாரது³க்க²ம். சக்கு²ம்ஹி ஸன்னிஸ்ஸிதம் விஞ்ஞாணம் சக்கு²விஞ்ஞாணம். த⁴ம்மே ரதோ த⁴ம்மரதோ, த⁴ம்மாபி⁴ரதி, த⁴ம்மருசி, த⁴ம்மகா³ரவோ, த⁴ம்மேஸு நிருத்தி த⁴ம்மனிருத்தி, தா³னாதி⁴முத்தி, ப⁴வந்தரகதம். த³ஸ்ஸனே அஸ்ஸாதோ³ த³ஸ்ஸனஸ்ஸாதோ³. அரஞ்ஞே வாஸோ அரஞ்ஞவாஸோ, விகாலபோ⁴ஜனம், காலவஸ்ஸம், வனபுப்ப²ம், வனமஹிஸோ, கா³மஸூகரோ, ஸமுத்³த³மச்சா², ஆவாடகச்ச²போ, ஆவாடமண்டூ³கோ, கூபமண்டூ³கோ, தித்த²னாவா. இத்தீ²ஸு து⁴த்தோ இத்தி²து⁴த்தோ, அக்க²து⁴த்தோ. சா²யாயம் ஸுக்கோ² சா²யாஸுக்கோ², அங்கா³ரபக்கம், சாரகவனோ. க்வசி வுத்தியேவ, வனே சரதீதி வனசரகோ, குச்சி²ம்ஹி ஸயந்தீதி குச்சி²ஸயா, த²லே திட்ட²தீதி த²லட்டோ², ஜலட்டோ², பப்³ப³தட்டோ², மக்³க³ட்டோ². பங்கே ஜாதம் பங்கஜம், ஸரோருஹ+மிச்சாதி³. இத⁴ ந ஹோதி, போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதா, இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதா, ஆஸனே நிஸின்னோ, ஆஸனே நிஸீதி³தப்³ப³ம்.

11. விஸேஸன+மேகத்தே²ன

விஸேஸனம் ஸ்யாத்³யந்தம் விஸேஸ்ஸேன ஸ்யாத்³யந்தேன ஸமானாதி⁴கரணேனஸஹே+கத்த²ம் ஹோதி.

ஸமானத்தே² பதே³ யத்த², பே⁴த்³யபே⁴த³கவாசகே;

விஸேஸனஸமாஸோ+யம், விஸேஸ்ஸத்த²பதா⁴னதோ.

விஸேஸ்ஸக³த+மேவ+த்ர, லிங்க³+மேதம் பரம் ததோ;

கம்மதா⁴ரய+மிச்சே+ஸ, ஸமாஸோ+ஞ்ஞேஹி ஸஞ்ஞிதோ.

ஸுத்தே விஸேஸ்ஸேனாதி அவுத்தேபி விஸேஸனஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ஸத்³த³த்தா ஸாமத்தி²யதோ லப்³ப⁴மானஆகட்³டி⁴தஸத்³த³ம் பதி ‘‘விஸேஸ்ஸேனா’’தி வுத்தம். வுத்தஞ்ச –

ஸாமஞ்ஞவத்து² யா வத்த²+ந்தரதோ து விஸேஸிய;

ஏகப்பகாரே ட²பனா, விஸேஸன+மிதீ+ரிதம்.

ஏகப்பகாரக³ம் வத்து², விஸேஸ்ஸந்தி பவுச்சதி;

பதா³னி யானி யானேவ, ஸம்ப³ந்த⁴+முபயந்தி+ஹ;

க³ம்யதே காமசாரேன, விஸேஸன+விஸேஸ்ஸதாதி.

ஏத்த² ச உப்பலத³ப்³ப³ம் ரத்துப்பலாதி³தோ விஸேஸயதீதி நீலஸத்³தோ³ விஸேஸனம். தேன விஸேஸியதீதி உப்பலஸத்³தோ³ விஸேஸ்ஸம். அபி ச ப⁴மர+ங்கா³ராதி³ஸாமஞ்ஞ நீலத்த²தோ விஸேஸியதீதி நீலம் விஸேஸ்ஸம். ந வத்தா²தீ³னம், உப்பலஸ்ஸேவாதி விஸேஸனதோ உப்பலம் விஸேஸனம்தி காமசாரேனேதி வுத்தம். அபி ச –

பரிதோ அயந்த்ய+நேன+த்தா², பரியாயோதி வுச்சதி;

கோ³வாசாதி பவுத்தே து, வாசத்தோ² து விஸேஸனம்.

விஸேஸ்ஸே தி³ஸ்ஸமானா யா, லிங்க³+ஸம்க்²யா+விப⁴த்தியோ;

துல்யாதி⁴கரணே பி⁴ய்யோ, கத்தப்³பா³ தா விஸேஸனேதி –

வுத்தத்தா மஹந்தோ+ச்சாதீ³ஸு ஸமானலிங்கா³த³யோ த³ட்ட²ப்³பா³. பி⁴ய்யோதி கிம், தே³வா பமாணம் இச்சாதி³.

ஸோ ச ச²ப்³பி³தோ⁴ விஸேஸனபுப்³ப³பதோ³, விஸேஸனுத்தரபதோ³, விஸேஸனோப⁴யபதோ³, உபமானுத்தரபதோ³, ஸம்பா⁴வனாபுப்³ப³பதோ³, அவதா⁴ரணபுப்³ப³பதோ³தி.

தத்த² விஸேஸனபுப்³ப³பதே³ தாவ-மஹந்தோ ச ஸோ புரிஸோ சாதி வாக்யே இமினா ஸுத்தேன ஸமாஸோ. ‘‘ட ந்த+ந்தூனம்’’தி ந்தஸ்ஸ டாதே³ஸே தீ³கோ⁴ ஹோதி, மஹாபுரிஸோ, மஹாபுரிஸா இச்சாதி³.

வாக்யே துல்யாதி⁴கரணபா⁴வ பகாஸனத்த²ம் ச+த-ஸத்³த³பயோகோ³. வுத்தியந்து ஸமாஸேனேவ தப்பகாஸனதோ ந தப்பயோகோ³. ஏவ+மஞ்ஞத்ராபி வுத்தத்தா²ன+மப்பயோகோ³. ஏவம் மஹாவீரோ, மஹாமுனி. மஹந்தஞ்ச தம் ப³லஞ்சாதி மஹாப³லம், மஹப்³ப⁴யம். ஸந்தோ ச ஸோ புரிஸோ சாதி ஸப்புரிஸோ. ததா² புப்³ப³புரிஸோ, அபரபுரிஸோ, பட²மபுரிஸோ, மஜ்ஜி²மபுரிஸோ, உத்தமபுரிஸோ, பரபுரிஸோ, ஸேதஹத்தீ², கண்ஹஸப்போ, நீலுப்பலம், ரத்துப்பலம், லோஹிதசந்த³னம். க்வசி ந ஹோதி, புண்ணோ மந்தானீபுத்தோ, சித்தோ க³ஹபதி. புமா ச ஸோ கோகிலோ சாதி புங்கோகிலோ, உத்தரபதே³ புமஸ்ஸ பும் ஹோதி. ஏவம் புன்னாகோ³.

க²த்தியா ச ஸா கஞ்ஞா சாதி க²த்தியகஞ்ஞா.

67. இத்தி²யம் பா⁴ஸிதபுமி+த்தீ² புமேவே+கத்தே²தி

பா⁴ஸிதபுமா இத்தீ² புமேவ ஹோதீதி பும்பா⁴வா இத்தி²பச்சயானம் நிவத்தி ஹோதி. ஏவம் ரத்தலதா, து³தியபி⁴க்கா². ப்³ராஹ்மணீ ச ஸா தா³ரிகா சாதி ப்³ராஹ்மணதா³ரிகா, நாக³மாணவிகா. இத்தி²யந்தி கிம், குமாரிரதனம், ஸமணிபது³மம். பா⁴ஸிதபுமாதி கிம், க³ங்கா³னதீ³, தண்ஹானதீ³, பத²வீதா⁴து. புரத்தி²மோ ச ஸோ காயோ சாதி புரத்தி²மகாயோ. ஏத்த² ச காயேகதே³ஸே காயஸத்³தோ³. ஏவம் பச்சி²மகாயோ, உபரிமகாயோ, ஹேட்டி²மகாயோ, ஸப்³ப³காயோ, நவாவாஸோ, கதரனிகாயோ, ஹேதுபச்சயோ. ஜீவிதப்பதா⁴னம் நவகம் ஜீவிதனவக+மிச்சாதி³.

விஸேஸனுத்தரபதே³ தே²ரா+சரிய+பண்டி³தா விஸேஸனம் பரஞ்ச ப⁴வதி. யதா² ஸாரிபுத்தோ ச ஸோ தே²ரோ சாதி ஸாரிபுத்தத்தே²ரோ, ஏவம் மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ, மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ, பு³த்³த⁴கோ⁴ஸாசரியோ, த⁴ம்மபாலாசரியோ, ஆசரியகு³த்திலோ வா. மஹோஸதோ⁴ ச ஸோ பண்டி³தோ சாதி மஹோஸத⁴பண்டி³தோ, ஏவம் விது⁴ரபண்டி³தோ.

விஸேஸனோப⁴யபதே³ யதா²-ஸீதஞ்ச தம் உண்ஹஞ்சாதி ஸீதுண்ஹம், ஸினித்³தோ⁴ ச ஸோ உண்ஹோ சாதி ஸினித்³து⁴ண்ஹோ மாஸோ. க²ஞ்ஜோ ச ஸோ கு²ஜ்ஜோ சாதி க²ஞ்ஜகு²ஜ்ஜோ, ஏவம் அந்த⁴ப³தி⁴ரோ, கதாகதம், சி²த்³தா³வசி²த்³த³ம், உச்சாவசம், சி²ன்னபி⁴ன்னம், க³தபச்சாக³தம். க்வசி புப்³ப³காலஸ்ஸாபி பரனிபாதோ, வாஸிதோ ச ஸோ லித்தோ சாதி லித்தவாஸிதோ, ஏவம் நக்³க³மூஸிதோ, ஸித்தஸம்மட்டோ², ப⁴ட்ட²லுஞ்ஜிதோ.

உபமனுத்தரபதே³ உபமானபூ⁴தம் விஸேஸனம் பரம் ப⁴வதி, யதா² ஸீஹோதி வுத்தே உபசரிதா+நுபசரிதஸீஹானம் ஸாமஞ்ஞப்பதீதியம் முனிஸத்³தோ³ விஸேஸேதி. ஏத்த² ச –

உபமானோ+பமேய்யானம், ஸத⁴ம்மத்தம் ஸியோ+பமா.

ஸா ச வத்து²+வண்ண+ஆகாரானம் ஸாம்யேன ஹோதி. ஸீஹோவ ஸீஹோ, முனி ச ஸோ ஸீஹோ சாதி முனிஸீஹோ, முனிவஸபோ⁴, முனிபுங்க³வோ, பு³த்³த⁴னாகோ³, பு³த்³தா⁴தி³ச்சோ. ரம்ஸீ விய ரம்ஸீ, ஸத்³த⁴ம்மோ ச ஸோ ரம்ஸீ சாதி ஸத்³த⁴ம்மரம்ஸீ, ஏவம் வினயஸாக³ரோ. புண்ட³ரிகமிவ புண்ட³ரிகோ, ஸமணோ ச ஸோ புண்ட³ரிகோ சாதி ஸமணபுண்ட³ரிகோ, ஸமணபது³மோ. சந்தோ³ விய சந்தோ³, முக²ஞ்ச தம் சந்தோ³ சாதி முக²சந்தோ³, முக²பது³மம் இச்சாதி³.

ஸம்பா⁴வனாபுப்³ப³பதே³ யதா²-த⁴ம்மோதி பு³த்³தி⁴ த⁴ம்மபு³த்³தி⁴, ஏவம் த⁴ம்மஸஞ்ஞா, த⁴ம்மஸங்கா²தோ, த⁴ம்மஸம்மதோ, பாணஸஞ்ஞிதா, அஸுப⁴ஸஞ்ஞா, அனிச்சஸஞ்ஞா, தா⁴துஸஞ்ஞா, அத்தஸஞ்ஞா, அத்ததி³ட்டி² இச்சாதி³.

அவதா⁴ரணபுப்³ப³பதே³ யதா²-கு³ணோ ஏவ த⁴னம் கு³ணத⁴னம், ஏவம் ஸத்³தா⁴த⁴னம், ஸீலத⁴னம், பஞ்ஞாரதனம், சக்கு² ஏவ இந்த்³ரியம் சக்கு²ந்த்³ரியம், ஏவம் சக்கா²யதனம், சக்கு²தா⁴து, சக்கு²த்³வாரம், ரூபாரம்மண+மிச்சாதி³.

விஸேஸன+விஸேஸ்ஸேஹி, க்ரியாய ச ஸஹே+ரிதோ;

தேஸம் பா⁴வம் விவேசேதா, நிபாதோ ப்³யவச்சி²ந்த³தி.

அயோக³+மஞ்ஞயோக³ஞ்ச, அச்சந்தாயோக³+மேவி+தி;

விவக்கா²தோ பயுத்தோபி, ஏவத்தோ² ஞாயதே யதோ.

ப்³யவச்சே²த³ப²லம் வாக்யம், ததோ சித்தோ த⁴னுத்³த⁴ரோ;

பாத்தோ² த⁴னுத்³த⁴ரோ நீலு+ப்பல+மத்தீ²தி தம் யதா².

ஏத்த² நிபாதோதி ஏவ-இதினிபாதோ, அப்பயுத்தோபி ஏவஸத்³தோ³ ஏவம் யோஜேதப்³போ³ – ‘‘சித்தோ த⁴னுத்³த⁴ரோ ஏவா’’தி விஸேஸனேன யுத்தோ அயோக³விவச்சே²த³கோ, த⁴னுனா யோகே³ பதிட்டா²பனதோ ‘‘பாத்தோ² ஏவ த⁴னுத்³த⁴ரோ’’தி விஸேஸ்ஸேன யுத்தோ அஞ்ஞயோக³விவச்சே²த³கோ, த⁴னுத்³த⁴ரத்தஸ்ஸ பாத்த²ஸம்கா²தஅஜ்ஜுனே ஏவ பதிட்டா²பனதோ. ‘‘நீலுப்பல+மத்தே²வா’’தி க்ரியாய யுத்தோ அச்சந்தாயோக³விவச்சே²த³கோ, நீலுப்பலஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வேயேவ பதிட்டா²பனதோ.

21. ஸம்க்²யாதி³

ஏகத்தே² ஸமாஹாரே ஸம்க்²யாதி³ நபும்ஸகலிங்க³ம் ப⁴வதி. தயோ லோகா ஸமாஹடா=சித்தேன ஸம்பிண்டி³தா, திண்ணம் லோகானம் ஸமாஹாரோதி வா வாக்யே விஸேஸனஸமாஸே கதே இமினா நபும்ஸகத்தம் ப⁴வதி. ஸமாஹாரஸ்ஸே+கத்தா ஏகவசனமேவ, திலோகம், போ⁴ திலோக, திலோகம், திலோகேன இச்சாதி³. ஏவம் தயோ த³ண்டா³ தித³ண்ட³ம், தீணி மலானி ஸமாஹடானி, திண்ணம் மலானம் ஸமாஹாரோதி வா திமலம், திலக்க²ணம், சதுஸச்சம், பஞ்சஸிக்கா²பத³ம், ச²ட்டா²யதனம், ஸத்தாஹம், அட்ட²ஸீலம், நவலோகுத்தரம், த³ஸஸீலம், ஸதயோஜனம். த்³வே ரத்தியோ ஸமாஹடா த்³விரத்தம்.

12. நஞ

நஊச்சேதம் ஸ்யாத்³யந்தம் ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்த²ம் ஹோதி. ஞ்ஞகாரோ ‘‘ட நஞஸ்ஸா’’தி விஸேஸனத்தோ² ‘பாமனபுத்தாதீ³ஸு நஸ்ஸ டோ மா ஹோதூ’தி. ந ப்³ராஹ்மணோ அப்³ராஹ்மணோ, ‘‘ட நஞஸ்ஸா’’தி நஸ்ஸ டாதே³ஸோ. ஞ்ஞ-காரோ ஏத்தே²வ விஸேஸனத்தோ².

ந-நிஸேதோ⁴ ஸதோ யுத்தோ, தே³ஸாதி³னியமம் வினா;

அஸதோ வா+ப²லோ தஸ்மா, கத²+மப்³ராஹ்மணோதிசே.

நிஸேத⁴த்தா²னுவாதே³ன, படிஸேத⁴விதி⁴ க்வசி;

பரஸ்ஸ மிச்சா²ஞாணத்தா+க்²யாபனாயோ+பபஜ்ஜதே.

து³விதோ⁴ ச+ஸ்ஸ நஸ்ஸ அத்தோ² பஸஜ்ஜபடிஸேத⁴+பரியுதா³ஸவஸேன. தத்த² யோ ‘‘அஸூரிகபஸ்ஸாராஜதா³ரா’’திஆதீ³ஸு விய உத்தரபத³த்த²ஸ்ஸ ஸப்³ப³தா³ அபா⁴வம் தீ³பேதி, ஸோ பஸஜ்ஜபடிஸேத⁴வாசீ நாம. யோ பன ‘‘அப்³ராஹ்மண+மானயா’’திஆதீ³ஸு விய உத்தரபத³த்த²ம் பரியுதா³ஸித்வா படிக்கி²பித்வா தம்ஸதி³ஸே வத்து²ம்ஹி காரியம் படிபாத³யதி, ஸோ பரியுதா³ஸவாசீ நாம. வுத்தஞ்ச –

பஸஜ்ஜபடிஸேத⁴ஸ்ஸ, லக்க²ணம் வத்து²னத்தி²தா;

வத்து²தோ+ஞ்ஞத்ர யா வுத்தி, பரியுதா³ஸலக்க²ணம்.

யத்ர அப்³ராஹ்மணாதீ³ஸு, வத்து²ம் பரியுத³ஸ்ஸதி;

தக்ரியாயுத்தராஜாதி³ம், வதே³ ஸோ பரியுதா³ஸகோ.

பஸஜ்ஜபடிஸேதோ⁴ து, வத்த²ந்தர+மனாதி³ய;

கிஞ்சிவத்து²னிஸேத⁴ஸ்ஸ, பஸங்கோ³ ந ப⁴வேய்ய ஸோ.

தத³ஞ்ஞோ ச தம்விருத்³தோ⁴,

தத³பா⁴வோ ச நஞ்ஞத்தோ².

தத³ஞ்ஞத்தே² – அப்³ராஹ்மணோ, ப்³ராஹ்மணதோ அஞ்ஞோ தம்ஸதி³ஸோதி வுத்தம் ஹோதி. ஏவம் அமனுஸ்ஸோ, அஸ்ஸமணோ, ந ப்³யாகதா அப்³யாகதா த⁴ம்மா. தப்³பி³ருத்³த⁴த்தே²-ந குஸலா அகுஸலா, குஸலபடிபக்கா²தி அத்தோ². ஏவம் அலோபோ⁴, அமித்தோ, அயம் பரியுதா³ஸனயோ. தத³பா⁴வே-ந கத்வா அகத்வா, அகாதுன புஞ்ஞம், அகரோந்தோ, அபா⁴வோ ப⁴வதி. அயம் பஸஜ்ஜபடிஸேத⁴னயோ.

ஏத்த² ச உபோ⁴ஸு பரியுதா³ஸே ப்³ராஹ்மணா அஞ்ஞோ ப்³ராஹ்மணத⁴ம்மே அப்பதிட்டி²தோ க²த்தியாதி³ ப்³ராஹ்மணஸதி³ஸோவ அப்³ராஹ்மணோதி வுத்தே பதீயதே. இதரஸ்மிம் பன பக்கே² கேனசி ஸம்ஸயனிமித்தேன க²த்தியாதோ³ ப்³ராஹ்மணோதி வுத்தஸ்ஸ மிச்சா²ஞாணனிவுத்தி கரீயதி ‘‘ப்³ராஹ்மணோ+யம் ந ப⁴வதி அப்³ராஹ்மணோ’’தி, ப்³ராஹ்மணத்தஜ்ஜா²ஸிதோ ந ப⁴வதீத்யத்தோ². தத்த² ஸதி³ஸத்தம் வினா மிச்சா²ஞாணாஸம்ப⁴வா பயோக³ஸாமத்தி²யா ச ஸதி³ஸபடிபத்தி, தக்³க³தா ச லிங்க³+ஸங்க்²யா ப⁴வந்தி. அதோயேவ உச்சதே ‘‘நஞ்ஞிவயுத்த+மஞ்ஞஸதி³ஸாதி⁴கரணே, கதா² ஹி அத்த²ஸம்பச்சயோ’’தி.

75. அன ஸரேதி

நஞஸத்³த³ஸ்ஸ ஸரே அன, ந அஸ்ஸோ அனஸ்ஸோ, ந அரியோ அனரியோ. ஏவம் அனிஸ்ஸரோ, அனிட்டோ², அனாஸவோ. ந ஆதா³ய அனாதா³ய, அனோலோகேத்வா இச்சா²தி³. ப³ஹுலாதி⁴காரா அயுத்தத்தே²ஹி கேஹிசி ஹோதி. புன ந கீ³யந்தீதி அபுனகே³ய்யா கா³தா², அனோகாஸம் காரேத்வா, அமூலாமூலம் க³ந்த்வா, அசந்த³முல்லோகிகானி முகா²னி, அஸத்³த⁴போ⁴ஜீ, அலவணபோ⁴ஜீ.

13. குபாத³யோ நிச்ச+மஸ்யாதி³விதி⁴ம்ஹி

குஸத்³தோ³ பாத³யோ ச ஸ்யாத்³யந்தேன ஸஹே+கத்தா² ஹோந்தி நிச்சம் ஸ்யாதி³விதி⁴விஸயதோ+ஞ்ஞத்த². ஏத்த² அப்³யபி⁴சாரிபாதி³ஸஹசரணத்தே²ன குஇதி நிபாதோவ, ந பத²வீவாசகோ குஸத்³தோ³. ஸ்யாதி³விதி⁴விஸயோ நாம ‘‘லக்க²ணித்த²ம்பூ⁴தா’’ தி³னா பதிஆதீ³னம் விஸயே கதது³தியா, தஞ்ச அன்வத்³த⁴மாஸந்தி அஸம்க்²யஸமாஸ+மிவ மா ஹோதூதி ‘‘அஸ்யாதி³விதி⁴ம்ஹீ’’தி நிஸேதோ⁴. குச்சி²தோ ப்³ராஹ்மணோ குப்³ராஹ்மணோ, நிச்சஸமாஸத்தா அஸபதே³ன விக்³க³ஹோ.

107. ஸரே கத³ குஸ்ஸு+த்தரத்தே²

குஸ்ஸு+த்தரத்தே² வத்தமானஸ்ஸ ஸராதோ³ உத்தரபதே³ கதா³தே³ஸோ ஹோதி. ஈஸகம் உண்ஹம் கது³ண்ஹம், குச்சி²தம் அன்னம் கத³ன்னம், கத³ஸனம். ஸரேதி கிம், குபுத்தா, குதா³ரா, குதா³ஸா, குதி³ட்டி².

108. கா+ப்பத்தே²

அப்பத்தே² வத்தமானஸ்ஸ குஸ்ஸ கா ஹோது+த்தரபதே³. அப்பகம் லவணம் காலவணம். ஏவம் காபுப்ப²ம்.

109. புரிஸே வாதி

குஸ்ஸ கா வா. குச்சி²தோ புரிஸோ காபுரிஸோ, குபுரிஸோ வா. பகட்டோ² நாயகோ பனாயகோ, பதா⁴னம் வசனம் பாவசனம் பு⁴ஸம் வத்³த⁴ம் பவத்³த⁴ம் ஸரீரம், ஸமம் ஸம்மா வா ஆதா⁴னம் ஸமாதா⁴னம், விவிதா⁴ மதி விமதி, விவிதோ⁴ விஸிட்டோ² வா கப்போ விகப்போ, அதி⁴கோ தே³வோ அதிதே³வோ, ஏவம் அதி⁴தே³வோ, அதி⁴ஸீலம். ஸுந்த³ரோ க³ந்தோ⁴ ஸுக³ந்தோ⁴, கச்சி²தோ க³ந்தோ⁴ து³க்³க³ந்தோ⁴, ஸுட்டு² கதம் ஸுகதம், து³ட்டு² கதம் து³க்கதம் அபி⁴ ஸிஞ்சனம் அபி⁴ஸேகோதி ஸனந்தோ, அதிஸயேன கத்வா, கதம் பகரித்வா, பகதம், அதிஸயேன து²தம் அதித்து²தம், அதிக்கம்ம து²தம் அதித்து²தம், ஈஸம் களாரோ ஆகளாரோ, ஸுட்டு² ப³த்³தோ⁴ ஆப³த்³தோ⁴.

பாத³யோ க³தாத்³யத்தே² பட²மாய

பக³தோ ஆசரியோ பாசரியோ, ஏவம் பந்தேவாஸீ.

அச்சாத³யோ கந்தாத்³யத்தே² து³தியாய

அதிக்கந்தோ மஞ்சம் அதிமஞ்சோ. அதிமாலோ, ‘‘க⁴பஸ்ஸ+ந்தஸ்ஸா+ப்பதா⁴னஸ்ஸா’’தி மாலாஸத்³தே³ க⁴ஸ்ஸ ரஸ்ஸோ. ஏவ+முபரிபி க⁴பானம் ரஸ்ஸோ.

அவாத³யோ குட்டா²த்³யத்தே² ததியாய

அவகுட்ட²ம் கோகிலாய வனம் அவகோகிலம், அவமயூரம். அவகுட்ட²ந்தி பரிச்சத்தம்.

பரியாத³யோ கி³லானாத்³யத்தே² சதுத்தி²யா

பரிகி³லானோ+ஜ்ஜே²னாய பரியஜ்ஜே²னோ.

ந்யாத³யோ கந்தாத்³யத்தே² பஞ்சமியா

நிக்க²ந்தோ கோஸம்பி³யா நிக்கோஸம்பி³. அஸ்யாதி³விதி⁴ம்ஹீதி கிம், ருக்க²ம் பதி விஜ்ஜோததே.

14. சீ க்ரியத்தே²ஹி

சீபச்சயந்தோ க்ரியத்தே²ஹி ஸ்யாத்³யந்தேஹி ஸஹே+கத்தோ² ஹோதி. அமலீனம் மலீனம் கரித்வாதி விக்³க³ய்ஹ ‘‘அபூ⁴ததப்³பா⁴வே கரா+ஸ+பூ⁴யோகே³ விகாராசீ’’தி சீபச்சயேகதே இமினா ஸமாஸோ. ஏத்த² ச-காரோ ‘‘சீ க்ரியத்தே²ஹீ’’தி விஸேஸனத்தோ². ‘‘ப்யோ வா த்வாஸ்ஸ ஸமாஸே’’தி ப்ய ஹோதி, ப-காரோ ‘‘ப்யே ஸிஸ்ஸா’’தி விஸேஸனத்தோ². மலினீகரிய.

15. பூ⁴ஸனா+த³ரா+நாத³ரேஸ்வ+லம்+ஸா+ஸாதி

பூ⁴ஸனாதீ³ஸ்வ+த்தே²ஸ்வ+ல+மாத³யோ ஸத்³தா³ ஏகத்தா² ஹோந்தி. அலம் கரித்வா ஸக்கரித்வா அஸக்கரித்வாதி விக்³க³ய்ஹ ஸமாஸே கதே ப்யே ச ‘‘ஸா ஸாதி⁴கரா ச சரிச்சா’’தி சாதே³ஸோ பரரூபஞ்ச. அலம்கரிய, ஸக்கச்ச, அஸக்கச்ச.

16. அஞ்ஞேசா+தி ஸுத்தேன ஸமாஸே கதே… ஏத்த² யதா² த்³வாரம் விவராதி வுத்தே பகரணதோ அக்³க³ல+மிதி விஞ்ஞாயதி, ஏவ+மிதா⁴பி நிபாதபபா⁴வே அஞ்ஞே சாதி ஸாமஞ்ஞம் சே+தி ஆக³மானுஸாரேன லப்³ப⁴மானவிப⁴த்யந்தபடிரூபனிபாதாவ விஞ்ஞாயந்தி. அக்³க³தோ ப⁴வித்வா புரோபு⁴ய்ய, அந்தரஹிதோ ஹுத்வா திரோபூ⁴ய, அந்தரதா⁴னம் கத்வா திரோகரிய, உரஸி கத்வா உரஸிகரிய, மனஸி கத்வா மனஸிகரிய, மஜ்ஜே² கத்வா மஜ்ஜே²கரிய, துண்ஹீ ப⁴வித்வா துண்ஹீ பூ⁴ய.

17. வா+நேக+ஞ்ஞத்தே²

அனேகம் ஸ்யாத்³யந்தம் அஞ்ஞஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ அத்தே² ஏகத்த²ம் வா ஹோதி.

பத³ந்தரஸ்ஸ யஸ்ஸ+த்தோ², பதா⁴னம் லிங்க³+மஸ்ஸ ச;

ஸமாஸோ ஸோ+ய+மஞ்ஞத்தோ², ப³ஹுப்³பீ³ஹிபரவ்ஹயோ.

ஸோ ச நவவிதோ⁴ த்³விபதோ³, பி⁴ன்னாதி⁴கரணோ, திபதோ³, ந-நிபாதபுப்³ப³பதோ³, ஸஹபுப்³ப³பதோ³, உபமானபுப்³ப³பதோ³, ஸங்க்²யோப⁴யபதோ³, தி³ஸந்தராலத்தோ², ப்³யதிஹாரலக்க²ணோ சாதி.

1. தத்த² த்³விபதோ³ துல்யாதி⁴கரணோ கம்மாதீ³ஸு ச²ஸு விப⁴த்யத்தே²ஸு ப⁴வதி.

(க) தத்த² து³தியத்தே² தாவ-ஆக³தா ஸமணா இமம் ஸங்கா⁴ராமந்தி ஆக³தஸமணோ ஸங்கா⁴ராமோ. ஸோ ச து³விதோ⁴ தக்³கு³ணா+தக்³கு³ணவஸேன. வுத்தஞ்ஹி –

தக்³கு³ணோ+தக்³கு³ணோ சே+தி,

ஸோ ஸமாஸோ த்³விதா⁴ மதோ.

தம் யதா² ‘நீயதம் லம்ப³-

கண்ணோ+’ ‘யம் தி³ட்ட²ஸாக³ரோ’.

தேஸு யத்த² விஸேஸனபூ⁴தோ அத்தோ² அஞ்ஞபத³த்த²க்³க³ஹணேன க³ய்ஹதி, ஸோ தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணோ, யதா² ‘லம்ப³கண்ண+மானயா’தி. யத்த² பன ந க³ய்ஹதி, ஸோ அதக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணோ, யதா² ‘ப³ஹுத⁴ன+மானயா’தி.

இத⁴ விஸேஸனஸ்ஸ புப்³ப³னிபாதோ. ஏத்த² ச ஆக³தஸத்³தோ³ ச ஸமணஸத்³தோ³ ச அத்தனோ அத்தே² அட்ட²த்வா து³தியாவிப⁴த்யத்த²பூ⁴தே ஸங்கா⁴ராமஸங்கா²தே அஞ்ஞபத³த்தே² வத்தந்தி, ததோ ஸமாஸேனேவ கம்மத்த²ஸ்ஸ அபி⁴ஹிதத்தா புன து³தியா ந ஹோதி. ததா² ஆக³தஸமணா ஸாவத்தி², ஆக³தஸமணம் ஜேதவனம். படிபன்னா அத்³தி⁴கா யம் படிபன்னத்³தி⁴கோ பதோ², அபி⁴ரூள்ஹாவ, ணிஜாயம் நாவம் ஸா அபி⁴ரூள்ஹவாணிஜா நாவா.

(க²) ததியத்தே²-ஜிதானி இந்த்³ரியானி யேன ஸோ ஜிதிந்த்³ரியோ ஸமணோ, ஏவம் தி³ட்ட²த⁴ம்மோ, பத்தத⁴ம்மோ, கதகிச்சோ. விஜிதா மாரா அனேனாதி விஜிதமாரோ ப⁴க³வா, படிவித்³த⁴ஸப்³ப³த⁴ம்மோ. கரணத்தே²-சி²ன்னோ ருக்கோ² யேன ஸோ சி²ன்னருக்கோ² ப²ரஸு.

(க³) சதுத்தி²யத்தே²-தி³ன்னோ ஸுங்கோ யஸ்ஸ ஸோ தி³ன்னஸுங்கோ ராஜா, தி³ன்னம் போ⁴ஜனம் அஸ்ஸாதி தி³ன்னபோ⁴ஜனோ.

(க⁴) பஞ்சமியத்தே²-நிக்³க³தா ஜனா யஸ்மா ஸோ நிக்³க³தஜனோ கா³மோ, நிக்³க³தோ அயோ=ஸுக²ம் யஸ்மாதி நிரயோ, நிக்கிலே- ஸோ. அபேதம் விஞ்ஞாணம் அஸ்மாதி அபேதவிஞ்ஞாணோ மதகாயோ, அபக³தப⁴யபே⁴ரவோ அரஹா.

(ங) ச²ட்டி²யத்தே²-சி²ன்னா ஹத்தா² யஸ்ஸ ஸோ சி²ன்னஹத்தோ². ஏவம் பரிபுண்ணஸங்கப்போ கீ²ணாஸவோ, வீதோ ராகோ³ அஸ்ஸாதி வீதராகோ³. த்³வே பதா³னி அஸ்ஸாதி த்³விபதோ³, த்³விஹத்தோ² படோ. தேவிஜ்ஜோதி ஏத்த² திவிஜ்ஜோ ஏவாதி ஸகத்தே² ணோ வுத்³தி⁴ ச. சதுப்பதோ³, பஞ்ச சக்கூ²னி அஸ்ஸாதி பஞ்சசக்கு² ப⁴க³வா, ச²ளபி⁴ஞ்ஞோ, ‘‘க⁴பஸ்ஸா’’தி³னா ரஸ்ஸத்தம். நவங்க³ம் ஸத்து²ஸாஸனம். த³ஸப³லோ, அனந்தஞாணோ. தீணி த³ஸ பரிமாண+மேஸம்தி தித³ஸா தே³வா, இத⁴ பரிமாணஸத்³த³ஸன்னிமானதோ த³ஸஸத்³தோ³ ஸங்க்²யானே வத்ததே. அயம் பச்சயோ ஏதேஸந்தி இத³ப்பச்சயா, உத்தரபதே³ ‘‘இமஸ்ஸி+த³ம் வா’’தி இமஸ்ஸ இத³ம். கோ பப⁴வோ அஸ்ஸாதி கிம் பப⁴வோ காயோ. விக³தம் மலம் அஸ்ஸாதி விமலோ, ஸுந்த³ரோ க³ந்தோ⁴ அஸ்ஸாதி ஸுக³ந்த⁴ம் சந்த³னம், ஏவம் ஸுஸீலோ, ஸுமுகோ², குச்சி²தோ க³ந்தோ⁴ அஸ்ஸாதி து³க்³க³ந்த⁴ம் குணபம், து³ம்முகோ², து³ட்டு² மனோ அஸ்ஸாதி து³ம்மனோ, ஏவம் து³ஸ்ஸீலோ. தபோ ஏவ த⁴னம் அஸ்ஸாதி தபோத⁴னோ. க²ந்திஸங்கா²தம் ப³லம் அஸ்ஸாதி க²ந்திப³லோ. இந்தோ³தி நாமம் ஏதஸ்ஸாதி இந்த³னாமோ.

ச²ந்த³ஜாதாதீ³ஸு விஸேஸனவிஸேஸிதப்³பா³னம் யதி²ச்சி²தத்தா உப⁴யம் புப்³ப³ம் நிபததி, கமாதிக்கமே பயோஜனாபா⁴வா. ஜாதோ ச²ந்தோ³ அஸ்ஸாதி ஜாதச²ந்தோ³, ஏவம் ச²ந்த³ஜாதோ. ஸஞ்ஜாதபீதிஸோமனஸ்ஸோ, பீதிஸோமனஸ்ஸஸஞ்ஜாதோ. மாஸஜாதோ, ஜாதமாஸோ. சி²ன்னஹத்தோ², ஹத்த²சி²ன்னோ.