5. தத்³தி⁴த

அத² தத்³தி⁴தவிதா⁴னம் தீ³பியதே.

தத்³தி⁴தவுத்தி நாம விசித்ரா ஹோதி, ஸாதிஸயேன விசித்ரஞாணஹிதம் வஹதி, தஸ்மா தேஸம் தேஸம் குலபுத்தானம் ஹிதந்தி தத்³தி⁴தம், இமஸ்மிம் கண்டே³ ஸப்³ப³விதா⁴னஸ்ஸ நாமம். தம் பன அட்ட²வித⁴ம் ஹோதி அபச்சம், அனேகத்த²ம், அஸ்ஸத்தி², பா⁴வகம்மம், பரிமாணம், ஸங்க்²யா, கு²த்³த³கம், நானாத்தந்தி.

அபச்சராஸி

430. ணோ வாபச்சே [க. 344; ரூ. 361; நீ. 752; சம். 2.4.16; பா. 4.1.92; ‘ஸரானமாதி³ஸ்ஸா…’ (ப³ஹூஸு)].

ச²ட்ட்²யந்தா நாமம்ஹா தஸ்ஸ அபச்சந்தி அத்தே² விகப்பேன ணபச்சயோ ஹோதி. வாஸத்³தோ³ வாக்ய, ஸமாஸானம் விகப்பனத்தோ², இதோ பரம் அனுவத்ததே, தேன ஸப்³ப³த்த² விகப்பவிதி⁴ ஸிஜ்ஜ²தி. ணானுப³ந்தோ⁴ வுத்³த்⁴யத்தோ², ஸோ பயோக³அப்பயோகீ³. வஸிட்ட²ஸ்ஸ அபச்சந்தி அத்தே² இமினா ஸுத்தேன வஸிட்ட²ம்ஹா ணபச்சயோ, ஸோ ஸாம்யத்த²ஞ்ச அபச்சத்த²ஞ்ச உப⁴யம் வத³தி, ச²ட்டீ² ச அபச்சபத³ஞ்ச தேன வுத்தத்தா² நாம ஹோந்தி, வஸிட்ட²பத³ம் பச்சயேன ஸஹ ஏகத்த²ம் ஹோதி, உப⁴யம் ஏகதோ ஹுத்வா புத்தஸ்ஸ நாமம் ஹோதீதி அத்தோ². ததோ ‘ஏகத்த²தாய’ந்தி ச²ட்டி²யா லோபோ, அபச்சபத³ம் பன வுத்தத்த²மத்தேன லுப்பதி. தஞ்ஹி ஸுத்தே பதா⁴னபா⁴வேன நித்³தி³ட்ட²ம் ஹோதி, ந ச²ட்டீ²தி, மஹாவுத்தினா வா பதா³னம் லோபோ. ஏவம் ஸப்³ப³த்த².

431. பதா³னமாதி³ஸ்ஸாயுவண்ணஸ்ஸாஏஓ ணானுப³ந்தே⁴ [க. 405; ரூ. 365; நீ. 860].

பதா³னம் ஆதி³பூ⁴தஸ்ஸ அகாரஸ்ஸ ச இவண்ணு’வண்ணஸ்ஸ ச ஆ, ஏ, ஓ வுத்³தி⁴யோ ஹோந்தி ணானுப³ந்தே⁴ பச்சயே பரேதி பதா³தி³அ-காரஸ்ஸ ஆவுத்³தி⁴, ஸ்யாத்³யுப்பத்தி.

வாஸிட்டோ², புரிஸோ, வாஸிட்டீ², இத்தீ², வாஸிட்ட²ம், குலம், வஸிட்ட²ஸ்ஸ புத்தோ வாஸிட்டோ², வஸிட்ட²ஸ்ஸ தீ⁴தா வாஸிட்டீ², வஸிட்ட²ஸ்ஸ குலம் வாஸிட்ட²ந்தி ஏவம்பி யோஜேதும் யுஜ்ஜதி.

தத்த² ‘வஸிட்ட²ஸ்ஸா’தி ஏதேன கோ³த்தஸ்ஸேவ பிதுபூ⁴தம் ஆதி³புரிஸம் வத³தி. கஸ்மா? கோ³த்தஸத்³த³த்தா. ஏவஞ்ஹி ஸதி தஸ்மிம் கோ³த்தே பச்சாஜாதா ஸப்³பே³பி ஜனா தஸ்ஸ அபச்சா நாம ஹோந்தி.

432. மஜ்ஜே² [க. 404; ரூ. 370; நீ. 859].

மஜ்ஜே² பவத்தானம் அ, யுவண்ணானம் ஆ, ஏ, ஓவுத்³தி⁴யோ ஹோந்தி வா க்வசி.

வாஸேட்டோ², வாஸேட்டீ², வாஸேட்ட²ம். வாஸத்³தே³ன ‘‘வஸிட்ட²ஸ்ஸ புத்தோ தீ⁴தா குல’’ந்தி வாக்யம் வா ‘‘வஸிட்ட²புத்தோ வஸிட்ட²தீ⁴தா வஸிட்ட²குல’’ந்தி ஸமாஸம் வா விகப்பேதி. ஏவம் ஸப்³ப³த்த².

ப⁴ரத்³வாஜஸ்ஸ அபச்சம் பா⁴ரத்³வாஜோ, விஸாமித்தஸ்ஸ [பா⁴ரத்³வாஜஸ்ஸ… வேஸாமித்தஸ்ஸ… (ரூ.)] அபச்சம் வேஸாமித்தோ, கோ³தமஸ்ஸ அபச்சம் கோ³தமோ, கஸ்ஸபஸ்ஸ அபச்சம் கஸ்ஸபோ, வஸுதே³வஸ்ஸ அபச்சம் வாஸுதே³வோ. ஏவம் பா³லதே³வோ.

உபகு³ஸ்ஸ அபச்சந்தி ஏத்த² ‘உவண்ணஸ்ஸாவங…’தி ணானுப³ந்தே⁴ பச்சயே பரே உவண்ணஸ்ஸ அவங ஹோதி. ஓபக³வோ, ஓபக³வீ, ஓபக³வம், மனுனோ அபச்சம் மானவோ, ப⁴க்³கு³னோ அபச்சம் ப⁴க்³க³வோ, பண்டு³னோ அபச்சம் பண்ட³வோ, உபவிந்து³ஸ்ஸ அபச்சம் ஓபவிந்த³வோ இச்சாதி³.

433. வச்சா²தி³தோ ணானணாயனா [க. 345; ரூ. 366; நீ. 754; பா. 4.1.93, 94, 162, 163].

ச²ட்டு²ந்தேஹி வச்சா²தீ³ஹி கோ³த்தஸத்³த³க³ணேஹி தஸ்ஸ அபச்சந்தி அத்தே² ணானுப³ந்தா⁴ ஆன, ஆயனபச்சயா ஹோந்தி வா.

வச்ச²ஸ்ஸ அபச்சம் வச்சா²னோ, வச்சா²யனோ, வச்சா²னீ, வச்சா²யனீ, வச்சா²னம், வச்சா²யனம். ஏவம் கச்சானோ, கச்சாயனோ, காதியானோ, காதியாயனோ, ஸாகடானோ, ஸாகடாயனோ, கண்ஹானோ, கண்ஹாயனோ, மோக்³க³ல்லானோ, மோக்³க³ல்லாயனோ, அக்³கி³வேஸ்ஸானோ [அக்³கி³வேஸ்ஸனோதிபி தி³ஸ்ஸதி தீ³. நி. 1.176; ம. நி. 1.353 ஆத³யோ], அக்³கி³வேஸ்ஸாயனோ, முஞ்சானோ, முஞ்சாயனோ, குஞ்சானோ, குஞ்சாயனோ இச்சாதி³.

434. கத்திகாவித⁴வாதீ³ஹி ணேய்யணேரா [க. 346; ரூ. 367; நீ. 755; பா. 4.1.120, 123, 126, 127, 128, 129, 131].

ச²ட்ட்²யந்தேஹி கத்திகாதீ³ஹி வித⁴வாதீ³ஹி ச தஸ்ஸ அபச்சந்தி அத்தே² கமேன ணானுப³ந்தா⁴ ஏய்ய, ஏரபச்சயா ஹோந்தி வா.

ணேய்யே – கத்திகாய நாம தே³வதீ⁴தாய அபச்சம் கத்திகேய்யோ, வினதாய நாம தே³வியா அபச்சம் வேனதேய்யோ, ரோஹிணியா நாம தே³வியா அபச்சம் ரோஹிணேய்யோ, ப⁴கி³னியா அபச்சம் பா⁴கி³னேய்யோ, நதி³யா நாம இத்தி²யா அபச்சம் நாதே³ய்யோ. ஏவம் அந்தேய்யோ, ஆஹேய்யோ, காமேய்யோ, ஸுசியா அபச்சம் ஸோசேய்யோ, பா³லாய அபச்சம் பா³லேய்யோ இச்சாதி³.

ணேரே – வித⁴வாய அபச்சம் வேத⁴வேரோ, வித⁴வா நாம மதபதிகா இத்தீ². ப³ந்து⁴கியா அபச்சம் ப³ந்து⁴கேரோ, நாளிகியா நாம இத்தி²யா புத்தோ நாளிகேரோ, ஸமணஸ்ஸ உபஜ்ஜா²யஸ்ஸ புத்தோ ஸாமணேரோ, ஸமணியா பவத்தினியா தீ⁴தா ஸாமணேரீ இச்சாதி³.

435. ண்ய தி³ச்சாதீ³ஹி [க. 347; ரூ. 368; நீ. 756; சம். 2.4.2; பா. 4.1.85].

ச²ட்டு²ந்தேஹி தி³திஇச்சாதீ³ஹி தஸ்ஸ அபச்சந்தி அத்தே² ணானுப³ந்தோ⁴ யபச்சயோ ஹோதி வா.

436. லோபோவண்ணிவண்ணானம் [க. 261; ரூ. 369; நீ. 509].

யே பரே அவண்ணஸ்ஸ இவண்ணஸ்ஸ ச லோபோ ஹோதீதி ண்யம்ஹி பரே அவண்ணி’வண்ணானம் லோபோ.

தி³தியா நாம தே³வதீ⁴தாய அபச்சம் தே³ச்சோ, அதி³தியா அபச்சம் ஆதி³ச்சோ.

தத்த² இவண்ணலோபே ‘தவக்³க³வரணானம் யே சவக்³க³ப³யஞா’தி யம்ஹி பரே தவக்³க³ஸ்ஸ சவக்³க³த்தம், புன ‘வக்³க³லஸேஹி தே’தி யஸ்ஸ புப்³ப³ரூபத்தம், குண்ட³னியா அபச்சம் கோண்ட³ஞ்ஞோ.

437. உவண்ணஸ்ஸாவங ஸரே [க. 348; ரூ. 371; நீ. 757].

ஸரே பரே உவண்ணஸ்ஸ அவங ஹோதீதி உவண்ணஸ்ஸ அவத்தம். ‘தவக்³க³வரணான…’ந்தி ஸுத்தேன வஸ்ஸ ப³த்தம், புன ‘வக்³க³லஸேஹி தே’தி ஸுத்தேன யஸ்ஸ புப்³ப³ரூபத்தம், பா⁴துனோ அபச்சம் பா⁴தப்³யோ.

438. ஆ ணி [க. 347; ரூ. 368; நீ. 756; சம். 2.4.19; பா. 4.1.95].

ரஸ்ஸா’காரந்ததோ அபச்சத்தே² ணானுப³ந்தோ⁴ ரஸ்ஸி’பச்சயோ ஹோதி வா.

த³க்க²ஸ்ஸ அபச்சம் த³க்கி². ஏவம் தோ³ணி, வாஸவி, ஸக்யபுத்தி, நாடபுத்தி, தா³ஸபுத்தி, தா³ருனோ அபச்சம் தா³ரவி [விசாரேதப்³ப³மித³ம்], வருணஸ்ஸ அபச்சம் வாருணி. ஏவம் கண்டி³, பா³லதே³வி, பாவகி, ஜினத³த்தஸ்ஸ அபச்சம் ஜேனத³த்தி, ஸுத்³தோ⁴த³னி, அனுருத்³தி⁴ இச்சாதி³.

439. ராஜதோ ஞோ ஜாதியம் [க. 347; ரூ. 368; நீ. 756; சம். 2.4.70; பா. 4.1.137].

ஜாதியம் க³ம்யமானாயம் ராஜஸத்³த³ம்ஹா அபச்சத்தே² ஞபச்சயோ ஹோதி வா.

ரஞ்ஞோ அபச்சம் ராஜஞ்ஞோ, ராஜகுலஸ்ஸ புத்தோதி அத்தோ².

ஜாதியந்தி கிம்? ராஜபுத்தோ.

440. க²த்தா யியா [க. 347; ரூ. 368; நீ. 756; சம். 2.4.69; பா. 4.1.138].

ஜாதியம் க³ம்யமானாயம் க²த்தஸத்³த³ம்ஹா அபச்சத்தே² ய, இயபச்சயா ஹோந்தி.

க²த்தகுலஸ்ஸ அபச்சம் க²த்யோ, க²த்தியோ.

ஜாதியந்த்வேவ? க²த்தி.

441. மனுதோ ஸ்ஸஸண [க. 348; ரூ. 371; நீ. 753; சம். 2.4.94, 95; பா. 4.1.161].

ஜாதியம் க³ம்யமானாயம் மனுஸத்³த³ம்ஹா அபச்சத்தே² ஸ்ஸ, ஸணபச்சயா ஹோந்தி.

மனுனோ அபச்சம் மனுஸ்ஸோ, மானுஸோ, மனு நாம கப்பே ஆதி³க²த்தியோ மஹாஸம்மதராஜா, இத்தி²யம் மனுஸ்ஸீ, மானுஸீ,

ஜாதியந்த்வேவ? மாணவோ.

442. ஜனபத³னாமஸ்மா ஜனக²த்தியா ரஞ்ஞே ச ணோ [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 2.4.96; பா. 4.1.168; ‘‘ஜனபத³னாமஸ்மா க²த்தியா…’’ (ப³ஹூஸு)].

ஜனவாசினா ச க²த்தியவாசினா ச ஜனபத³னாமம்ஹா ரஞ்ஞே ச அபச்சே ச ணோ ஹோதி.

பஞ்சாலானம் ஜனானம் ராஜா பஞ்சாலோ, பஞ்சாலஸ்ஸ க²த்தியஸ்ஸ அபச்சம் பஞ்சாலோ. ஏவம் கோஸலோ, மாக³தோ⁴, ஓக்காகோ [தீ³. நி. 1.267].

ஜனபத³னாமஸ்மாதி கிம்? த³ஸரத²ரஞ்ஞோ புத்தோ தா³ஸரதி² [தா³ஸரட்டி²].

ஜனக²த்தியாதி கிம்? பஞ்சாலஸ்ஸ ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ அபச்சம் பஞ்சாலி.

443. ண்ய குருஸிவீஹி [க. 346; ரூ. 367; நீ. 755; சம். 2.4.101 …பே… 4.1.172].

குரு, ஸிவிஸத்³தே³ஹி அபச்சே ரஞ்ஞே ச ண்யோ ஹோதி.

குருரஞ்ஞோ அபச்சம் கோரப்³யோ [ஜா. 1.14.228, 232, 236], குருரட்ட²வாஸீனம் ராஜா கோரப்³யோ, கோரப்³போ³, புப்³ப³ரூபத்தம், ஸிவிரஞ்ஞோ அபச்சம் ஸேப்³யோ, ஸிவிரட்ட²வாஸீனம் ராஜா ஸேப்³யோ.

அபச்சராஸி நிட்டி²தோ.

அனேகத்த²ராஸி

444. ண ராகா³ தேன ரத்தம் [க. 347; ரூ. 368; நீ. 756; சம். 3.1.1 …பே… 4.2.1].

ரஜ்ஜந்தி வத்த²ம் ஏதேனாதி ராகோ³, ரஜனவத்து², ராக³வாசிம்ஹா தேன ரத்தந்தி அத்தே² ணோ ஹோதி.

கஸாவேன ரத்தம் வத்த²ம் காஸாவம் [த⁴. ப. 9], காஸாயம் வா. ஏவம் கோஸும்ப⁴ம், ஹலித்³தி³யா ரத்தம் ஹாலித்³த³ம், பாடங்கே³ன ரத்தம் பாடங்க³ம், மஞ்ஜிட்ட²ம், குங்குமம் இச்சாதி³.

‘‘நீலம் வத்த²ம், பீதம் வத்த²’’ந்திஆதீ³ஸு பன நீல, பீதாதி³ஸத்³தா³ கு³ணஸத்³த³த்தா பச்சயேன வினா கு³ணனிஸ்ஸயம் த³ப்³ப³ம் வத³ந்தி. ஏவம் ஸப்³பே³ஸு கு³ணஸத்³த³, ஜாதிஸத்³த³, நாமஸத்³தே³ஸு.

445. நக்க²த்தேனிந்து³யுத்தேன காலே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.1.5; பா. 4.2.3].

இந்து³யுத்தேன நக்க²த்தேன லக்கி²தே காலே தன்னக்க²த்தவாசீஹி ணோ ஹோதி.

புண்ணசந்த³யுத்தேன பு²ஸ்ஸனக்க²த்தேன லக்கி²தா பு²ஸ்ஸா, ரத்தி, பு²ஸ்ஸோ, அஹோ. ஏவம் மாகோ⁴ இச்சாதி³.

நக்க²த்தேனாதி கிம்? க³ருக³ஹேன லக்கி²தா ரத்தி.

இந்து³யுத்தேனாதி கிம்? பு²ஸ்ஸேன லக்கி²தோ முஹுத்தோ.

காலேதி கிம்? பு²ஸ்ஸேன லக்கி²தா அத்த²ஸித்³தி⁴.

446. ஸாஸ்ஸ தே³வதா புண்ணமாஸீ [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.1.18, 19 …பே… 4.2.21-24].

ஸா அஸ்ஸ தே³வதா, ஸா அஸ்ஸ புண்ணமாஸீதி அத்தே² பட²மந்தா ணோ ஹோதி.

பு³த்³தோ⁴ அஸ்ஸ தே³வதாதி பு³த்³தோ⁴, யோ பு³த்³த⁴ம் அத்தனோ ஆரக்க²தே³வதம் விய க³ரும் கத்வா விசரதி, நிரந்தரம் வா ‘‘பு³த்³தோ⁴ பு³த்³தோ⁴’’தி வாசம் நிச்சா²ரேதி, தஸ்ஸேதம் நாமம். ஸுக³தோ அஸ்ஸ தே³வதாதி ஸோக³தோ, மஹிந்த³தே³வோ அஸ்ஸ தே³வதாதி மாஹிந்தோ³. ஏவம் யாமோ, ஸோமோ, வாருணோ.

பு²ஸ்ஸீ அஸ்ஸ புண்ணமாஸீதி பு²ஸ்ஸோ, மாஸோ. ஏவம் மாகோ⁴, ப²க்³கு³னோ, சித்தோ, வேஸாகோ², ஜேட்ட²மூலோ, ஆஸள்ஹோ, ஸாவணோ, போட்ட²பாதோ³, அஸ்ஸயுஜோ, கத்திகோ, மாக³ஸிரோ.

புண்ணமாஸீதி கிம்? பு²ஸ்ஸீ அஸ்ஸ பஞ்சமீ திதீ².

447. தமதீ⁴தே தம் ஜானாதி கணிகா ச [க. 351; ரூ. 374; நீ. 764; சம். 3.1.37 …பே… 4.2.59].

ஏதேஸு அத்தே²ஸு து³தியந்தா ணோ ச கோ ச ணிகோ சாதி ஏதே பச்சயா ஹோந்தி.

ணம்ஹி – ப்³யாகரணம் அதீ⁴தே ஜானாதி வா வேய்யாகரணோ [தீ³. நி. 1.256]. பக்கே² ‘‘வேய்யாகரணிகோ, ப்³யஞ்ஜனம் அதீ⁴தே ஜானாதி வா வேய்யஞ்ஜனிகோ’’தி இமானி ணிகேன ஸிஜ்ஜ²ந்தி.

கம்ஹி-ச²ந்த³ம் அதீ⁴தே ஜானாதி வா ச²ந்தோ³. ஏவம் பத³கோ [தீ³. நி. 1.256], நாமகோ.

ணிகம்ஹி-வினயம் அதீ⁴தே ஜானாதி வா வேனயிகோ, ஸுத்தந்திகோ, ஆபி⁴த⁴ம்மிகோ.

ஏத்த² ச ‘வேய்யாகரணோ’தி பதே³ விய்யாகரணம் அதீ⁴தேதி வாக்யம், ‘வேயஞ்ஜனிகோ’தி பதே³ வியஞ்ஜனம் அதீ⁴தேதி. உபரி ‘தோ³வாரிகோ, ஸோவக்³கி³க’ந்தி பதே³ஸுபி ‘து³வாரே நியுத்தோ, ஸுவக்³கா³ய ஸம்வத்ததீ’தி வாக்யம், அத்த²ம் கதே²ந்தேன பன து³வார, ஸுவக்³க³ஸத்³தா³னம் தத்³தி⁴தபா⁴வே ஏவ ஸித்³த⁴த்தா த்³வாரேதி ச ஸக்³கா³யாதி ச கதே²தப்³போ³.

448. தஸ்ஸ விஸயே தே³ஸே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 365; சம். 3.1.61; பா. 4.2.52, 53].

தஸ்ஸ தே³ஸரூபே விஸயே ச²ட்டு²ந்தா ணோ ஹோதி.

தூ²யமிகா³ வஸாதினோ நாம, வஸாதீனம் விஸயோ தே³ஸோ வாஸாதோ. இத⁴ அதே³ஸரூபத்தா ணோ ந ஹோதி, சக்கு²ஸ்ஸ விஸயோ ரூபம்.

449. நிவாஸே தன்னாமே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 365; சம். 3.1.64; பா. 4.2.69].

தன்னாமபூ⁴தே நிவாஸே ச²ட்ட்²யந்தா ணோ ஹோதி.

ஸிவீனம் நிவாஸோ தே³ஸோ ஸேப்³யோ. வஸம் அதே³ந்தி ப⁴க்க²ந்தீதி வஸாதா³, ப்³யக்³கா⁴ ஸீஹா வா, வஸாதா³னம் நிவாஸோ தே³ஸோ வாஸாதோ³.

450. அனுப⁴வே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.1.65; பா. 4.2.70].

ஸமீபே ப⁴வம் அனுப⁴வம், ‘‘அதூ³ரப⁴வே’’திபி பாடோ², தன்னாமே அனுப⁴வே தே³ஸே ச²ட்ட்²யந்தா ணோ ஹோதி.

விதி³ஸாய அனுப⁴வம் வேதி³ஸம், நக³ரம், உது³ம்ப³ரஸ்ஸ அனுப⁴வம் ஓது³ம்ப³ரம், விமானம்.

451. தேன நிப்³ப³த்தே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.1.66; பா. 4.2.68].

தன்னாமே தேன நிப்³ப³த்தே தே³ஸே ததியந்தா ணோ ஹோதி.

குஸம்பே³ன நாம இஸினா நிப்³ப³த்தா கோஸம்பீ³, இத்தி²யம் ஈ, நக³ரீ. ஏவம் காகந்தீ³, மாகந்தீ³, ஸஹஸ்ஸேன த⁴னேன நிப்³ப³த்தா ஸாஹஸ்ஸீ, பரிகா², அயஞ்ச ததியா ஹேதும்ஹி கத்தரி கரணே ச யதா²யோக³ம் யுஜ்ஜதி.

452. தமித⁴த்தி² [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.1.67; பா. 4.2.67].

தம் இத⁴ அத்தீ²தி அத்தே² தன்னாமே தே³ஸே பட²மந்தா ணோ ஹோதி.

உது³ம்ப³ரா அஸ்மிம் தே³ஸே ஸந்தீதி ஓது³ம்ப³ரோ, ப³த³ரா அஸ்மிம் தே³ஸே ஸந்தீதி பா³த³ரோ. ஏவம் பப்³ப³ஜோ.

453. தத்ர ப⁴வே [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.2.48; பா. 4.2.133].

தத்ர ப⁴வத்தே² ஸத்தம்யந்தா ணோ ஹோதி.

உத³கே ப⁴வோ ஓத³கோ, மச்சோ², உரஸி ப⁴வோ ஓரஸோ, புத்தோ, ஸாக³மோ. நக³ரே ப⁴வோ நாக³ரோ. ஏவம் ஜானபதோ³, மாக³தோ⁴, கபிலவத்து²ம்ஹி ப⁴வோ காபிலவத்த²வோ, ‘உவண்ணஸ்ஸாவங…’தி உஸ்ஸ அவத்தம். கோஸம்பி³யம் ப⁴வோ கோஸம்போ³, மித்தே ப⁴வா மேத்தா, புரே ப⁴வா போரீ [தீ³. நி. 1.9], வாசா, மனஸ்மிம் ப⁴வோ மானஸோ. ஏத்த² பன –

454. மனாதீ³னம் ஸக [க. 404; ரூ. 370; நீ. 859].

ணானுப³ந்தே⁴ பச்சயே பரே மனாதீ³னம் அந்தே ஸாக³மோ ஹோதீதி ஸப்³ப³த்த² மனோக³ணாதீ³னம் அந்தே ஸாக³மோ.

மானஸோ, ராகோ³, மானஸா, தண்ஹா, மானஸம், ஸுக²ம். ஏவம் சேதஸோ, சேதஸா, சேதஸம். க்வசி மனோ ஏவ மானஸம், சேதோ ஏவ சேதஸோதிபி யுஜ்ஜதி.

455. அஜ்ஜாதீ³ஹி தனோ [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.15; பா. 4.2.105].

தத்ர ப⁴வோதி அத்தே² அஜ்ஜாதீ³ஹி தனோ ஹோதி.

அஜ்ஜ ப⁴வோ அஜ்ஜதனோ, அத்தோ², அஜ்ஜத்தனீ, விப⁴த்தி, த்³வித்தம், அஜ்ஜதனம், ஹிதம், ஸ்வே ப⁴வோ ஸ்வாதனோ, மஹாவுத்தினா ஏஸ்ஸ ஆத்தம். ஹிய்யோ ப⁴வோ ஹிய்யத்தனோ, ஹிய்யத்தனோ, ஹிய்யத்தனம், ஓஸ்ஸ அத்தம் த்³வித்தஞ்ச.

456. புராதோ ணோ ச [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765].

தத்ர ப⁴வோதி அத்தே² புராஸத்³த³ம்ஹா ணோ ச தனோ ச ஹோந்தி.

புரே ப⁴வோ புராணோ, இத⁴ ணோ அனுப³ந்தோ⁴ ந ஹோதி, போராணோ வா, புராதனோ.

457. அமாத்வச்சோ [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.2.13; பா. 4.2.104].

அமாஸத்³த³ம்ஹா ப⁴வத்தே² அச்சோ ஹோதி. ‘அமா’தி ஸஹத்த²வாசீ.

ராஜகிச்சேஸு ரஞ்ஞா ஸஹ ப⁴வதீதி அமச்சோ [தீ³. நி. டீ. 1.339].

458. மஜ்ஜா²தீ³ஹிமோ [க. 353; ரூ. 378; நீ. 767; சம். 3.2.82; பா. 4.3.8, 22; ‘மஜ்ஜா²தி³த்விமோ’ (ப³ஹூஸு)].

மஜ்ஜா²தீ³ஹி ப⁴வத்தே² இமோ ஹோதி.

மஜ்ஜே² ப⁴வோ மஜ்ஜி²மோ. ஏவம் அந்திமோ, ஹேட்டி²மோ, உபரிமோ, ஓரிமோ, பச்சி²மோ, அப்³ப⁴ந்தரிமோ, பச்சந்திமோ, புரத்தி²மோ.

459. கண ணேய்ய ணேய்யக யியா [க. 352; ரூ. 376; நீ. 765; சம். 3.2.4, 5, 6 …பே… 4.2.94, 95, 97, 119-130].

ப⁴வத்தே² ஸத்தம்யந்தா ஏதே பஞ்ச பச்சயா ஹோந்தி.

கண-குஸினாராயம் ப⁴வோ கோஸினாரகோ, மக³தே⁴ஸு ப⁴வோ மாக³த⁴கோ, ஆரஞ்ஞகோ, விஹாரோ.

ணேய்ய-க³ங்கா³யம் ப⁴வோ க³ங்கே³ய்யோ, பப்³ப³தேய்யோ, வனே ப⁴வோ வானேய்யோ.

ணேய்யக-கோஸலேய்யகோ, பா³ராணஸேய்யகோ, சம்பேய்யகோ, மிதி²லேய்யகோ, இத⁴ ந வுத்³தி⁴.

ய-கா³மே ப⁴வோ க³ம்மோ, தி³வே ப⁴வோ தி³ப்³போ³,

இய-கா³மியோ, கா³மிகோ, யஸ்ஸ கத்தம், உத³ரே ப⁴வோ ஓத³ரியோ, ஓத³ரிகோ, தி³வே ப⁴வோ தி³வியோ, பஞ்சாலியோ, போ³தி⁴பக்கி²யோ, லோகியோ.

460. ணிகோ [க. 351; ரூ. 374; நீ. 764; சம். 3.2.40, 41, 42; பா. 4.2.126, 127, 128].

ப⁴வத்தே² ஸத்தம்யந்தா ணிகோ ஹோதி.

ஸாரதி³கோ, தி³வஸோ, ஸாரதி³கா, ரத்தி, ஸாரதி³கம், புப்ப²ம். ப⁴வஸத்³தே³ன சேத்த² அஞ்ஞேபி அத்தே² உபலக்கே²தி, பப்³ப³ததோ பக்க²ந்தா³ நதீ³ பப்³ப³தேய்யா, கிமீனம் கோஸே ஜாதம் கோஸேய்யம், வத்த²ம். ஏவம் ஸிவேய்யம், பா³ராணஸேய்யம்.

461. தமஸ்ஸ ஸிப்பம் ஸீலம் பண்யம் பஹரணம் பயோஜனம் [க. 351; ரூ. 374; நீ. 764; சம். 3.4.49-66 …பே… 4.4.47-65].

தமஸ்ஸ ஸிப்பம், தமஸ்ஸ ஸீலம், தமஸ்ஸ பண்யம், தமஸ்ஸ பஹரணம், தமஸ்ஸ பயோஜனந்தி அத்தே²ஸு பட²மந்தா ணிகோ ஹோதி.

ஸிப்பே – வீணாவாத³னமஸ்ஸ ஸிப்பம் வேணிகோ. ஏத்த² ச வீணாஸத்³தே³ன வீணாவாத³னம் வுச்சதி. ஏகத்தீ²பா⁴வஸாமத்தி²யஞ்ஹேதம். ஏவம் ஸப்³ப³த்த². ஏவம் மோதி³ங்கி³கோ, பாணவிகோ, வம்ஸிகோ.

ஸீலே-பம்ஸுகூலதா⁴ரணம் அஸ்ஸ ஸீலம் பம்ஸுகூலிகோ, பம்ஸுகூலம் தா⁴ரேதும் ஸீலமஸ்ஸாதி வா பம்ஸுகூலிகோ. ஸீலஸத்³தே³ன சேத்த² வத, த⁴ம்ம, ஸாது⁴காராபி க³ய்ஹந்தி, பம்ஸுகூலம் தா⁴ரேதி ஸீலேனாதி பம்ஸுகூலிகோதிபி யுஜ்ஜதி. ஏவம் தேசீவரிகோ, பிண்ட³ம் பிண்ட³ம் பததீதி பிண்ட³பாதோ, பிண்டா³சாரேன லத்³த⁴போ⁴ஜனம், பிண்ட³பாதயாபனம் அஸ்ஸ ஸீலந்தி பிண்ட³பாதிகோ, பிண்ட³பாதேன யாபேதும் ஸீலஞ்ச வதஞ்ச த⁴ம்மோ ச க³ருகாரோ ச அஸ்ஸாதி பிண்ட³பாதிகோ.

‘பண்ய’ந்தி விக்கேய்யவத்து² வுச்சதி, க³ந்தோ⁴ பண்யம் அஸ்ஸாதி க³ந்தி⁴கோ. ஏவம் தேலிகோ, கோ³ளிகோ.

பஹரந்தி ஏதேனாதி பஹரணம், ஆவுத⁴ப⁴ண்ட³ம், சாபோ பஹரணமஸ்ஸாதி சாபிகோ. ஏவம் தோமரிகோ, முக்³க³ரிகோ.

பயோஜனம் வுச்சதி ப²லம், உபதி⁴ பயோஜனமஸ்ஸாதி ஓபதி⁴கம் [அ. நி. 8.59], புஞ்ஞம், ஸதம் பயோஜனமஸ்ஸாதி ஸாதிகம். ஏவம் ஸாஹஸ்ஸிகம் [ஜா. 2.21.415].

462. தம் ஹந்தாரஹதி க³ச்ச²துஞ்ச²தி சரதி [க. 351; ரூ. 374; நீ. 764; சம். 3.4.27-43; பா. 4.4.28-46].

தம் ஹந்தி, தம் அரஹதி, தம் க³ச்ச²தி, தம் உஞ்ச²தி, தம் சரதீதி அத்தே²ஸு து³தியந்தா ணிகோ ஹோதி.

பக்கீ²ஹி பக்கி²னோ ஹந்தீதி பக்கி²கோ. ஏவம் ஸாகுணிகோ [அ. நி. 2.263 (ஸாகுனிகோதிபி தி³ஸ்ஸதி)], மாயூரிகோ, மச்சே²ஹி மச்சே² ஹனதீதி மச்சி²கோ. ஏவம் தே⁴னுகோ, மகே³ஹி மகே³ ஹனதீதி மாக³விகோ, மஜ்ஜே² வாக³மோ. ஏவம் ஹாரிணிகோ, ‘ஹரிணோ’தி மகோ³ ஏவ. ஸூகரிகோ, இத⁴ ந வுத்³தி⁴.

ஸதம் அரஹதீதி ஸாதிகம். ஏவம் ஸாஹஸ்ஸிகம்.

பரதா³ரம் க³ச்ச²தீதி பாரதா³ரிகோ, பரதா³ரிகோ வா. ஏவம் பதி²கோ, மக்³கி³கோ.

ப³த³ரே உஞ்ச²தி க³வேஸதீதி பா³த³ரிகோ. ஏவம் ஆமலகிகோ.

த⁴ம்மம் சரதீதி த⁴ம்மிகோ. ஏவம் அத⁴ம்மிகோ.

463. தேன கதம் கீதம் ப³ந்த⁴ம் அபி⁴ஸங்க²தம் ஸம்ஸட்ட²ம் ஹதம் ஹந்தி ஜிதம் ஜயதி தி³ப்³ப³தி க²ணதி தரதி சரதி வஹதி ஜீவதி [க. 350; ரூ. 373; நீ. 364; சம். 3.4.1-26; பா. 4.4.1-27].

தேன கதம், தேன கீதம்…பே… தேன ஜீவதி இச்சத்தே²ஸு ததியந்தா ணிகோ ஹோதி.

காயேன கதம் காயிகம். ஏவம் வாசஸிகம், மானஸிகம், வாதேன கதோ வாதிகோ, ஆபா³தோ⁴.

ஸதேன மூலேன கீதம் ப⁴ண்ட³ம் ஸாதிகம். ஏவம் ஸாஹஸ்ஸிகம்.

வரத்தாய யோத்தாய ப³ந்தி⁴தோ வாரத்திகோ, அயஸா ப³ந்தி⁴தோ ஆயஸிகோ, ஸாக³மோ. ஏவம் பாஸிகோ.

க⁴தேன அபி⁴ஸங்க²தம் ஸம்ஸட்ட²ம் வா கா⁴திகம். ஏவம் கோ³ளிகம், தா³தி⁴கம், மாரிசிகம்.

ஜாலேன ஹதோ ஜாலிகோ, மச்சோ².

ஜாலேன ஹந்தீதி ஜாலிகோ, ஜாலகேவட்டோ. ஏவம் பா³ளிஸிகோ [ஸம். நி. 2.158].

அக்கே²ஹி ஜிதம் த⁴னம் அக்கி²கம். ஏவம் ஸாலாகிகம்.

அக்கே²ஹி ஜயதி தி³ப்³ப³தீதி வா அக்கி²கோ.

க²ணித்தியா க²ணதீதி கா²ணித்திகோ. ஏவம் குத்³தா³லிகோ, இத⁴ ந வுத்³தி⁴.

உளும்பேன தரதீதி ஓளும்பிகோ, உளும்பிகோ வா. ஏவம் நாவிகோ [ஜா. 2.20.149], கோ³புச்சி²கோ.

ஸகடேன சரதீதி ஸாகடிகோ. ஏவம் ரதி²கோ, யானிகோ, த³ண்டி³கோ,

க²ந்தே⁴ன வஹதீதி க²ந்தி⁴கோ. ஏவம் அம்ஸிகோ, ஸீஸிகோ, இத⁴ ந வுத்³தி⁴.

வேதனேன ஜீவதீதி வேதனிகோ. ஏவம் ப⁴திகோ, கஸிகோ, கயிகோ, விக்கயிகோ, ப⁴திகாதீ³ஸு ந வுத்³தி⁴.

464. தஸ்ஸ ஸம்வத்ததி [க. 351; ரூ. 374; நீ. 765; சம். 3.4.67-69; பா. 4.4.66-68].

தஸ்ஸ ஸம்வத்ததீதி அத்தே² சதுத்த்²யந்தா ணிகோ ஹோதி.