3. காரககண்ட³

பட²மாவிப⁴த்திராஸி

அத² நாமவிப⁴த்தீனம் அத்த²பே⁴தா³ வுச்சந்தே.

கஸ்மிம் அத்தே² பட²மா?

289. பட²மத்த²மத்தே [சம். 2.1.93; பா. 2.3.46].

நாமஸ்ஸ அபி⁴தே⁴ய்யமத்தே பட²மாவிப⁴த்தி ஹோதி.

ருக்கோ², மாலா, த⁴னம்.

ஏத்த² ச மத்தஸத்³தே³ன கத்து, கம்மாதி³கே விப⁴த்யத்தே² நிவத்தேதி. தஸ்மா அத்த²மத்தந்தி லிங்க³த்தோ²யேவ வுச்சதி.

தத்த² அனுச்சாரிதே ஸதி ஸுணந்தஸ்ஸ அவிதி³தோ அத்தோ² லீனத்தோ² நாம. தம் லீனமத்த²ம் க³மேதி போ³தே⁴தீதி லிங்க³ம், உச்சாரிதபத³ம்.

தம் பன பகதிலிங்க³ம், நிப்ப²ன்னலிங்க³ந்தி து³வித⁴ம். தத்த² விப⁴த்திரஹிதம் பகதிலிங்க³ம் இதா⁴தி⁴ப்பேதம் லிங்க³, விப⁴த்தீனம் விஸும் விஸும் விபா⁴க³ட்டா²னத்தா.

லீனம் அங்க³ந்தி லிங்க³ம். தத்த² ‘லீன’ந்தி அபாகடம். ‘அங்க³’ந்தி அவயவோ. லிங்க³ம், நாமம், பாடிபதி³கந்தி அத்த²தோ ஏகம்.

லிங்க³ஸ்ஸ அத்தோ² பரமத்தோ², பஞ்ஞத்திஅத்தோ²தி து³விதோ⁴. ததா² விஸேஸனத்தோ², விஸேஸ்யத்தோ²தி.

தத்த² விஸேஸனத்தோ² நாம ஸகத்தோ², தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ படினியதோ பாடிபுக்³க³லிகத்தோ²தி வுத்தம் ஹோதி. ஸோயேவ தஸ்மிம் தஸ்மிம் அத்தே² ஆதி³ம்ஹி ஸத்³து³ப்பத்தியா சிரகாலஞ்ச ஸத்³த³பவத்தியா நிப³த்³த⁴காரணத்தா நிமித்தத்தோ²தி ச வுச்சதி. ஸோ ஸுதி, ஜாதி, கு³ண, த³ப்³ப³, க்ரியா, நாம, ஸம்ப³ந்த⁴வஸேன ஸத்தவிதோ⁴ ஹோதி.

விஸேஸ்யத்தோ² நாம ஸாமஞ்ஞத்தோ², ப³ஹுனிமித்தானம் ஸாதா⁴ரணத்தோ²தி வுத்தம் ஹோதி, ஸோயேவ தம்தம்னிமித்தயோகா³ நேமித்தகத்தோ²தி ச வுச்சதி, ஸோ ஜாதி, கு³ண, த³ப்³ப³, க்ரியா, நாமவஸேன பஞ்சவிதோ⁴. கோ³, ஸுக்கோ, த³ண்டீ³, பாசகோ, திஸ்ஸோதி.

தத்த² கோ³ஸத்³தோ³ யதா³ ஜாதிமத்தம் வத³தி கோ³ ஜாதீதி, ததா³ ஸுதி விஸேஸனம். யதா³ த³ப்³ப³ம் வத³தி கோ³ க³ச்ச²தீதி, ததா³ ஸுதி ச ஜாதி ச விஸேஸனம்.

ஸுக்கஸத்³தோ³ யதா³ கு³ணமத்தம் வத³தி ஸுக்கோ கு³ணோதி, ததா³ ஸுதி விஸேஸனம். யதா³ கு³ணவிஸேஸம் வத³தி கோ³ஸ்ஸ ஸுக்கோதி, ததா³ ஸுதி ச கு³ணஜாதி ச விஸேஸனம். யதா³ கு³ணவந்தம் த³ப்³ப³ம் வத³தி ஸுக்கோ கோ³தி, ததா³ ஸுதி ச கு³ணஜாதி ச கு³ணவிஸேஸோ ச ஸம்ப³ந்தோ⁴ ச விஸேஸனம்.

த³ண்டீ³ஸத்³தோ³ யதா³ ஜாதிமத்தம் வத³தி த³ண்டீ³ ஜாதீதி, ததா³ ஸுதி ச த³ப்³ப³ஞ்ச விஸேஸனம். யதா³ த³ப்³ப³வந்தம் த³ப்³ப³ம் வத³தி த³ண்டீ³ புரிஸோதி, ததா³ ஸுதி ச த³ப்³ப³ஞ்ச ஜாதி ச ஸம்ப³ந்தோ⁴ ச விஸேஸனம்.

பாசகஸத்³தோ³ யதா³ ஜாதிமத்தம் வத³தி பாசகோ ஜாதீதி, ததா³ ஸுதி ச க்ரியா ச விஸேஸனம். யதா³ க்ரியானிப்பா²த³கம் த³ப்³ப³ம் வத³தி பாசகோ புரிஸோதி, ததா³ ஸுதி ச க்ரியா ச ஜாதி ச க்ரியாகாரகஸம்ப³ந்தோ⁴ ச விஸேஸனம்.

திஸ்ஸஸத்³தோ³ யதா³ நாமமத்தம் வத³தி திஸ்ஸோ நாமந்தி, ததா³ ஸுதி விஸேஸனம். யதா³ நாமவந்தம் த³ப்³ப³ம் வத³தி, திஸ்ஸோ பி⁴க்கூ²தி, ததா³ ஸுதி ச நாமஜாதி ச ஸம்ப³ந்தோ⁴ ச விஸேஸனம்.

ஸப்³ப³த்த² யம் யம் வத³தீதி வுத்தம், தம் தம் விஸேஸ்யந்தி ச த³ப்³ப³ந்தி ச வேதி³தப்³ப³ம். ஏத்த² ச ஸுதி நாம ஸத்³த³ஸபா⁴வா ஏவ ஹோதி, ஸத்³த³பக்கி²கா ஏவ. ஸப்³போ³ ஸத்³தோ³ பட²மம் ஸத்தாபி⁴தா⁴யகோதி ச ஞாஸே வுத்தம். தஸ்மா ஸப்³ப³த்த² ஸுதிட்டா²னே ஸத்தா ஏவ யுத்தா வத்துந்தி. ஸத்தாதி ச தஸ்ஸ தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ வோஹாரமத்தேனபி லோகே விஜ்ஜமானதா வுச்சதி, தம் தம் ஸத்³த³ம் ஸுணந்தஸ்ஸ ச ஞாணம் தம்தத³த்த²ஸ்ஸ அத்தி²தாமத்தம் ஸப்³ப³பட²மம் ஜானாதி, ததோ பரம் ஜாதிஸத்³தே³ ஜாதிம் ஜானாதி. கு³ணஸத்³தே³ கு³ணந்தி ஏவமாதி³ ஸப்³ப³ம் வத்தப்³ப³ம். லிங்க³, ஸங்க்²யா, பரிமாணானிபி விஸேஸனத்தே² ஸங்க³ய்ஹந்தி.

தத்த² லிங்க³ம் நாம யே இத்தி², புரிஸானம் லிங்க³, நிமித்த, குத்தா’கப்பா நாம அபி⁴த⁴ம்மே வுத்தா, யே ச நபும்ஸகானம் லிங்க³, நிமித்த, குத்தா’கப்பா நாம அவுத்தஸித்³தா⁴, யே ச ஸத்³தே³ஸு சேவ அத்தே²ஸு ச விஸதா³’விஸதா³கார, மஜ்ஜி²மாகாரா ஸந்தி³ஸ்ஸந்தி, ஸப்³ப³மேதம் லிங்க³ம் நாம.

ஏவம் விஸேஸன, விஸேஸ்யவஸேன து³விதோ⁴ அத்தோ² புப்³பே³ வுத்தஸ்ஸ ஸத்³த³லிங்க³ஸ்ஸ அத்தோ² நாம, ஸோ ஸலிங்கோ³, ஸஸங்க்²யோ, ஸபரிமாணோ சாதி திவிதோ⁴ ஹோதி.

தத்த² ஸலிங்கோ³ யதா²? ஸஞ்ஞா, ப²ஸ்ஸோ, சித்தம். கஞ்ஞா, புரிஸோ, குலம். மாலா, ருக்கோ², த⁴னந்தி.

ஸஸங்க்²யோ யதா²? ஏகோ, த்³வே, தயோ, ப³ஹூ இச்சாதி³.

ஸபரிமாணோ யதா²? வித³த்தி², ஹத்தோ², தோ³ணோ, ஆள்ஹகம் இச்சாதி³.

அபி ச ஸுத்³தோ⁴, ஸம்ஸட்டோ²தி து³விதோ⁴ லிங்க³த்தோ². தத்த² கம்மாதி³ஸம்ஸக்³க³ரஹிதோ ஸுத்³தோ⁴ நாம. ஸோ ஸலிங்கோ³, ஸஸங்க்²யோ, ஸபரிமாணோ, உபஸக்³க³த்தோ², நிபாதத்தோ², பாடி-பதி³கத்தோ²தி ச²ப்³பி³தோ⁴. அத்தி², ஸக்கா, லப்³பா⁴இச்சாதி³ இத⁴ பாடிபதி³கம் நாம. துன, த்வான, த்வா, தவே, தும், க²த்தும்பச்சயந்தாபி நிபாதேஸு க³ய்ஹந்தி.

ஸம்ஸட்டோ² வுத்தஸம்ஸட்டோ², அவுத்தஸம்ஸட்டோ²தி து³விதோ⁴. தத்த² வுத்தஸம்ஸட்டோ² சதுப்³பி³தோ⁴ ஸமாஸேன வுத்தஸம்ஸட்டோ², தத்³தி⁴தேன, ஆக்²யாதேன, கிதேனாதி. தத்த² ஸமாஸேன வுத்தோ ச²காரகஸம்ப³ந்த⁴வஸேன ஸத்தவிதோ⁴, பா⁴வேன ஸத்³தி⁴ம் அட்ட²விதோ⁴ வா, ததா² தத்³தி⁴தேன வுத்தோ. ஆக்²யாதேன வுத்தோ கத்து, கம்ம, பா⁴வவஸேன திவிதோ⁴. கிதேன வுத்தோ ச²காரக, பா⁴வவஸேன ஸத்தவிதோ⁴. ஸப்³போ³ ஸுத்³தோ⁴ சேவ வுத்தஸம்ஸட்டோ² ச பட²மாய விஸயோ.

அவுத்தஸம்ஸட்டோ²பி கத்துஸம்ஸட்டோ², கம்மஸம்ஸட்டோ²திஆதி³னா அனேகவிதோ⁴. ஸோ து³தியாதீ³னம் ஏவ விஸயோதி. ஏத்த² ச விப⁴த்தியா வினா கேவலோ ஸத்³தோ³ பயோக³ம் நாரஹதீதி கத்வா பயோகா³ரஹத்த²மேவ ச²ப்³பி³தே⁴ ஸுத்³தே⁴ சதுப்³பி³தே⁴ ச வுத்தஸம்ஸட்டே² பட²மா பயுஜ்ஜதி, ந அத்த²ஜோதனத்த²ம்.

கேனசி வாசகேன அவுத்தானி பன கம்மாதீ³னி விப⁴த்தீஹி வினா விதி³தானி ந ஹோந்தீதிகத்வா அத்த²ஜோதனத்த²ம்பி கம்மாதீ³ஸு து³தியாத³யோ பயுஜ்ஜந்தி. தஸ்மா அத்த²மத்தேதி இத⁴ தே³ஸந்தராவச்சே²த³கே விஸயமத்தே பு⁴ம்மம். கம்மே து³தியாஇச்சாதீ³ஸு பன நிப்பா²தே³தப்³பே³ பயோஜனே பு⁴ம்மந்தி ஏவம் த்³வின்னம் பு⁴ம்மானம் நானத்தம் வேதி³தப்³ப³ந்தி.

290. ஆமந்தனே [க. 285; ரூ. 70; நீ. 578; சம். 2.1.94; பா. 2.3.47; ஆமந்தணே (ப³ஹூஸு)].

பகே³வ ஸித்³த⁴ஸ்ஸ வத்து²னோ நாமேன வா நிபாதேன வா அத்தனோ அபி⁴முகீ²கரணம் ஆமந்தனம் நாம. அதி⁴காமந்தனே அத்த²மத்தே பட²மா ஹோதி. ஏத்த² ச ஆமந்தனபத³ம் நாம க்ரியாபேக்க²ம் ந ஹோதி, தஸ்மா காரகஸஞ்ஞம் ந லப⁴தி.

தம் பன து³வித⁴ம் ஸாத³ரா’நாத³ரவஸேன. ஏஹி ஸம்ம, ஏஹி ஜேதி.

ததா² ஸஜீவ, நிஜ்ஜீவவஸேன, போ⁴ புரிஸ, வதே³ஹி போ⁴ ஸங்க², வதே³ஹி போ⁴ ஸங்க² [தீ³. நி. 2.426]. உம்முஜ்ஜ போ⁴ புது²ஸிலே, உம்முஜ்ஜ போ⁴ புது²ஸிலேதி [ஸம். நி. 4.358].

ததா² பச்சக்கா²’பச்சக்க²வஸேன, போ⁴ புரிஸ, கஹம் ஏகபுத்தக, கஹம் ஏகபுத்தகாதி [ஸம். நி. 2.63; த⁴. ப. அட்ட². 1.2].

ததா² நியமா’நியமவஸேன, போ⁴ புரிஸ, அச்ச²ரியம் வத போ⁴ அப்³பு⁴தம் வத போ⁴ [தீ³. நி. 2.192]. யத்ர ஹி நாம ஸஞ்ஞீ ஸமானோதிஆதி³ [தீ³. நி. 2.192]. இத³ம் ஆமந்தனம் நாம பகே³வ ஸித்³தே⁴ ஏவ ஹோதி, ந விதா⁴தப்³பே³, ந ஹி பகே³வ ராஜபா⁴வம் வா பி⁴க்கு²பா⁴வம் வா அப்பத்தம் ஜனம் ‘‘போ⁴ ராஜா’’தி வா ‘‘போ⁴ பி⁴க்கூ²’’தி வா ஆமந்தேந்தீதி.

பட²மாவிப⁴த்திராஸி நிட்டி²தோ.

து³தியாவிப⁴த்திராஸி

கஸ்மிம் அத்தே² து³தியா?

291. கம்மே து³தியா [க. 297; ரூ. 284; நீ. 580; சம். 2.1.43; பா. 1.4.49-51].

கம்மத்தே² து³தியா ஹோதி. கரியதேதி கம்மம், தம் நிப்³ப³த்திகம்மம், விகதிகம்மம், பத்திகம்மந்தி திவித⁴ம் ஹோதி.

தத்த² நிப்³ப³த்திகம்மம் யதா²? இத்³தி⁴மா ஹத்தி²வண்ணம் மாபேதி, ராஜா நக³ரம் மாபேதி, மாதா புத்தம் விஜாயதி, பீ³ஜம் ருக்க²ம் ஜனேதி, கம்மம் விபாகம் ஜனேதி, ஆஹாரோ ப³லம் ஜனேதி, ஜனோ புஞ்ஞம் கரோதி, பாபம் கரோதி, பு³த்³தோ⁴ த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி, வினயம் பஞ்ஞபேஸி, பி⁴க்கு² ஜா²னம் உப்பாதே³தி, மக்³க³ம் உப்பாதே³தி இச்சாதி³.

விகதிகம்மம் யதா²? கே³ஹம் கரோதி, ரத²ம் கரோதி, க⁴டம் கரோதி, படம் வாயதி, ஓத³னம் பசதி, ப⁴த்தம் பசதி, கட்ட²ம் அங்கா³ரம் கரோதி, ஸுவண்ணம் கடகம் கரோதி, கே³ஹம் ஜா²பேதி, ருக்க²ம் சி²ந்த³தி, பாகாரம் பி⁴ந்த³தி, விஹயோ லுனாதி, பாணம் ஹனதி, ப⁴த்தம் பு⁴ஞ்ஜதி இச்சாதி³.

பத்திகம்மம் யதா²? கா³மம் க³ச்ச²தி, கே³ஹம் பவிஸதி, ருக்க²ம் ஆரோஹதி, நதி³ம் தரதி, ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதி, த⁴ம்மம் ஸுணாதி, பு³த்³த⁴ம் வந்த³தி பயிருபாஸதி இச்சாதி³.

பகதிகம்மம், விகதிகம்மந்தி து³வித⁴ம். ஸுவண்ணம் கடகம் கரோதி, கட்ட²ம் அங்கா³ரம் கரோதி, புரிஸம் டி²தம் பஸ்ஸதி, புரிஸம் க³ச்ச²ந்தம் பஸ்ஸதி, பி⁴க்கு²ம் பஸ்ஸதி ஸதம், ஸம்பஜானம், அபி⁴க்கமந்தம், படிக்கமந்தம், ஆலோகேந்தம், விலோகேந்தம், ஸமிஞ்ஜேந்தம், பஸாரேந்தம்.

ஏத்த² ‘புரிஸம், பி⁴க்கு²’ந்தி பகதிகம்மம், ‘டி²தம், ஸதம்’இச்சாதீ³னி விகதிகம்மானி.

தா⁴துகம்மம், காரிதகம்மந்தி து³வித⁴ம். கா³மம் க³ச்ச²தி, புரிஸம் கா³மம் க³மேதி.

தா⁴துகம்மஞ்ச த்³விகம்மிகதா⁴தூனம் து³வித⁴ம் பதா⁴னகம்மம், அப்பதா⁴னகம்மந்தி. அஜபாலோ அஜம் கா³மம் நேதி, புரிஸோ பா⁴ரம் கா³மம் வஹதி, ஹரதி, கா³மம் ஸாக²ம் கட்³ட⁴தி, கா³விம் கீ²ரம் தோ³ஹதி, ப்³ராஹ்மணம் கம்ப³லம் யாசதி, ப்³ராஹ்மணம் ப⁴த்தம் பி⁴க்க²தி, கா³வியோ வஜம் அவருந்த⁴தி, ப⁴க³வந்தம் பஞ்ஹம் புச்ச²தி, ருக்க²ம் ப²லானி ஓசினாதி, ஸிஸ்ஸம் த⁴ம்மம் ப்³ரவீதி, ப⁴க³வா பி⁴க்கூ² ஏதத³வோச [உதா³. 23 (தோ²கம் விஸதி³ஸம்)], ஸிஸ்ஸம் த⁴ம்மம் அனுஸாஸதி இச்சாதி³.

ஏத்த² ச ‘அஜம், கீ²ரம்’ இச்சாதி³ பதா⁴னகம்மம் நாம கத்தாரா பரிக்³க³ஹேதும் இட்ட²தரத்தா. ‘கா³மம், கா³விம்’இச்சாதி³ அப்பதா⁴னகம்மம் நாம ததா² அனிட்ட²தரத்தா.

தத்த² பதா⁴னகம்மம் கதி²னகம்மம் நாம, கம்மபா⁴வே தி²ரகம்மந்தி வுத்தம் ஹோதி. அப்பதா⁴னகம்மம் அகதி²னகம்மம் நாம, அதி²ரகம்மந்தி வுத்தம் ஹோதி. தஞ்ஹி கதா³சி ஸம்பதா³னம் ஹோதி, கதா³சி அபாதா³னம், கதா³சி ஸாமி, கதா³சி ஓகாஸோ. யதா² – ஸோ மம் த³காய நேதி, கா³விதோ கீ²ரம் தோ³ஹதி, கா³வியா கீ²ரம் தோ³ஹஹி, கா³வியம் கீ²ரம் தோ³ஹதி இச்சாதி³.

கம்மே து³தியாதி வத்ததே.

292. க³திபோ³தா⁴ஹாரஸத்³த³த்தா² கம்மக ப⁴ஜ்ஜாதீ³னம் பயோஜ்ஜே [க. 300; ரூ. 286; நீ. 587; சம். 2.1.44; பா. 1.4.52].

நிச்சவிதி⁴ஸுத்தமித³ம். க³மனத்தா²னம் போ³த⁴னத்தா²னம் ஆஹாரத்தா²னம் ஸத்³த³த்தா²னம் அகம்மகானம் ப⁴ஜ்ஜாதீ³னஞ்ச தா⁴தூனம் பயோஜ்ஜே கம்மனி து³தியா ஹோதி. ஏத்த² ச பயோஜ்ஜகம்மம் நாம காரிதகம்மம் வுச்சதி.

புரிஸோ புரிஸம் கா³மம் க³மயதி, ஸாமிகோ அஜபாலம் அஜம் கா³மம் நயாபேதி, ஆசரியோ ஸிஸ்ஸம் த⁴ம்மம் போ³தே⁴தி, புரிஸோ புரிஸம் ப⁴த்தம் போ⁴ஜேதி, ஆசரியோ ஸிஸ்ஸம் த⁴ம்மம் பாடே²தி, புரிஸோ புரிஸம் ஸயாபேதி, அச்சா²பேதி, உட்டா²பேதி, புரிஸோ புரிஸம் த⁴ஞ்ஞம் ப⁴ஜ்ஜாபேதி, கோட்டாபேதி, உத்³த⁴ராபேதி.

ஏதேஸமீதி கிம்? புரிஸோ புரிஸேன ஓத³னம் பாசேதி.

ஏத்த² ச க³மனத்தா²தீ³னம் பயோஜ்ஜே ததியாபி ரூபஸித்³தி⁴யம் [141 பிட்டே²] ஸத்³த³னீதியஞ்ச [ஸுத்த-148 பிட்டே²] வுத்தா. ஸத்³த³னீதியம் ததியாபயோகே³பி கம்மத்த²மேவ இச்ச²தி. ஞாஸாதீ³ஸு கத்வத்த²ம் இச்ச²ந்தி.

யதா³ பன பட²மம் பயோஜகம் அஞ்ஞோ து³தியோ பயோஜேதி, ததா³ பட²மோ பயோஜ்ஜோ நாம. தஸ்மிம் ததியாஏவாதி வுத்தியம் வுத்தம். அத்தனா விப்பகதம் குடிம் பரேஹி பரியோஸாபேதி [பாரா. 363].

293. ஹராதீ³னம் வா [க. 300; ரூ. 286; நீ. 587; சம். 2.1.45; பா. 1.4.53].

ஹராதீ³னம் பயோஜ்ஜே கம்மனி விகப்பேன து³தியா ஹோதி.

ஸாமிகோ புரிஸம் பா⁴ரம் ஹாரேதி புரிஸேன வா, புரிஸம் ஆஹாரம் அஜ்ஜோ²ஹாரேதி புரிஸேன வா, புரிஸம் கம்மம் காரேதி புரிஸேன வா, ராஜா புரிஸம் அத்தானம் த³ஸ்ஸேதி புரிஸேன வா, புரிஸம் பு³த்³த⁴ம் வந்தா³பேதி புரிஸேன வா.

194. ந கா²தா³தீ³னம் [க. 300; ரூ. 286; நீ. 587; சம். 2.1.47; பா. 1.4.57].

கா²தா³தீ³னம் பயோஜ்ஜே கம்மனி ந து³தியா ஹோதி.

ஸாமிகோ புரிஸேன க²ஜ்ஜம் கா²தா³பேதி, அத³-ப⁴க்க²னே, ப⁴த்தம் ஆதே³தி, ஸாமிகோ தா³ஸேன புரிஸம் அவ்ஹாபேதி, ஸத்³தா³யாபேதி, கந்த³யதி, நாத³யதி. ஏத்த² ச ‘ஸத்³தா³யாபேதீ’தி ஸத்³த³ம் காராபேதி, நாமதா⁴து சேஸா. கந்த³, நதா³பி ஸத்³த³த்தா²யேவ.

295. வஹிஸ்ஸானியந்துகே [க. 300; ரூ. 286; நீ. 587; சம். 2.1.48; பா. 1.4.52].

வஹிஸ்ஸாதி தா⁴துனித்³தே³ஸோ இ-காரோ, நியாமேதி பயோஜேதீதி நியந்தா, நத்தி² நியந்தா ஏதஸ்ஸாதி அனியந்துகோ. யஸ்ஸ அஞ்ஞேன பயோஜகேன கிச்சம் நத்தி², ஸயமேவ ஞத்வா வஹதி, ஸோ அனியந்துகோ நாம, வஹதா⁴துஸ்ஸ தாதி³ஸே அனியந்துகே பயோஜ்ஜே கம்மனி து³தியா ந ஹோதி.

ஸாமிகோ தா³ஸேன பா⁴ரம் வாஹேதி.

அனியந்துகேதி கிம்? ப³லீப³த்³தே³ பா⁴ரம் வாஹேதி.

296. ப⁴க்கி²ஸ்ஸாஹிம்ஸாயம் [க. 300; ரூ. 286; நீ. 587; சம். 2.1.49; பா. 1.4.5].

ப⁴க்கி²தும் இச்ச²ந்தஸ்ஸ ப⁴க்கா²பனம் ஹிம்ஸா நாம ந ஹோதி, அனிச்ச²ந்தஸ்ஸ ப⁴க்கா²பனம் ஹிம்ஸா நாம, ப⁴க்க²தா⁴துஸ்ஸ பயோஜ்ஜே கம்மனி அஹிம்ஸாவிஸயே து³தியா ந ஹோதி.

ஸாமிகோ புரிஸேன மோத³கே ப⁴க்கா²பேதி.

அஹிம்ஸாயந்தி கிம்? ப³லீப³த்³தே³ ஸஸ்ஸம் ப⁴க்கா²பேதி. ஏத்த² ‘ஸஸ்ஸ’ந்தி தூ²லதரம் ஸஸ்ஸந்தி வத³ந்தி.

பாளியம் ‘‘ஸப்³பே³ஸம் விஞ்ஞாபேத்வான [அப. தே²ர 1.1.438], தோஸேந்தி ஸப்³ப³பாணினம் [அப. தே²ர 1.1.300]. தே²ரஸ்ஸ பத்தோ து³தியஸ்ஸ கா³ஹேதப்³போ³’’ இச்சாதி³னா [பாரா. 615] பயோஜ்ஜே ச²ட்டீ²பி தி³ஸ்ஸதி.

297. ஜா²தீ³ஹி யுத்தா [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.50; பா. 2.3.2].

தீ⁴இச்சாதீ³ஹி நிபாதோபஸக்³கே³ஹி யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

தீ⁴ ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ ஹந்தாரம் [த⁴. ப. 389], தீ⁴ரத்து²’மம் பூதிகாயம் [ஜா. 1.3.129], தீ⁴ரத்து² தம் த⁴னலாப⁴ம் [ஜா. 1.4.36], தீ⁴ரத்து² ப³ஹுகே காமே. ததியாபி தி³ஸ்ஸதி, தீ⁴ரத்து² ஜீவிதேன மே [ஜா. 2.17.135]. அந்தரா ச ராஜக³ஹம் அந்தரா ச நாளந்த³ம் [தீ³. நி. 1.1], அபி⁴தோ கா³மம் வஸதி, பரிதோகா³மம் வஸதி, நதி³ம் நேரஞ்ஜரம் பதி [ஸு. நி. 427], ஏதேஸு ச²ட்ட்²யத்தே² து³தியா.

ததா² படிபா⁴தி மம் ப⁴க³வா [உதா³. 45; ஸம். நி. 1.217], அபிஸ்ஸு மம் திஸ்ஸோ உபமாயோ படிப⁴ம்ஸு [ம. நி. 1.374], படிபா⁴து தம் பி⁴க்கு² த⁴ம்மோ பா⁴ஸிதும் [மஹாவ. 258]. படிப⁴ந்து தம் சுந்த³ போ³ஜ்ஜ²ங்கா³ [ஸம். நி. 3.79] – ‘ம’ந்தி மம, ‘த’ந்தி தவ, ஸம்பதா³னத்தே² து³தியா. ‘ம’ந்தி மமஞாணே, ‘த’ந்தி தவஞாணேதிபி வண்ணேஸும். ந உபாயமந்தரேன அத்த²ஸ்ஸ ஸித்³தி⁴, நத்தி² ஸமாதா³னமந்தரேன ஸிக்கா²படிலாபோ⁴, நேவித⁴ ந ஹுரம் ந உப⁴யமந்தரேன, ஏஸேவந்தோ து³க்க²ஸ்ஸ [ம. நி. 3.393; உதா³. 74]. தத்த² ‘அந்தரேனா’தி நிபாதபத³மேதம், வஜ்ஜேத்வாத்யத்தோ². புப்³பே³ன கா³மம், த³க்கி²ணேன கா³மம், உத்தரேன கா³மம், கா³மஸ்ஸ புப்³பே³தி அத்தோ².

உபஸக்³க³புப்³பா³னம் அகம்மகதா⁴தூனம் பயோகே³ ஆதா⁴ரே து³தியா, பத²விம் அதி⁴ஸேஸ்ஸதி, கா³மம் அதி⁴திட்ட²தி, ருக்க²ம் அஜ்ஜா²வஸதி, மஞ்சம் வா பீட²ம் வா அபி⁴னிஸீதே³ய்ய வா அபி⁴னிபஜ்ஜேய்ய வா [பாசி. 130], கா³மம் உபவஸதி, கா³மம் அனுவஸதி, பப்³ப³தம் அதி⁴வஸதி, க⁴ரம் ஆவஸதி, அகா³ரம் அஜ்ஜா²வஸதி [தீ³. நி. 1.258; பாரா. 519], உபோஸத²ம் உபவஸதி, காமாவசரம் உபபஜ்ஜதி, ரூபாவசரம் உபபஜ்ஜதி, அரூபாவசரம் உபபஜ்ஜதி, ஸக்கஸ்ஸ ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜதி, நிபன்னம் வா உபனிபஜ்ஜேய்ய [தீ³. நி. 3.282], நிஸின்னம் வா உபனிஸீதே³ய்ய [தீ³. நி. 3.282], டி²தம் வா உபதிட்டே²ய்ய [தீ³. நி. 3.282] இச்சாதி³.

தப்பான, சாரேபி து³தியா, நதி³ம் பிவதி, ஸமுத்³த³ம் பிவதி, கா³மம் சரதி, அரஞ்ஞம் சரதி, நதி³யம், கா³மேதி அத்தோ².

கால, தி³ஸாஸுபி ஆதா⁴ரே ஏவ து³தியா, தம் க²ணம், தம் முஹுத்தம், தம் காலம், ஏகமந்தம் [கு². பா. 5.1], ஏகம் ஸமயம் [கு². பா. 5.1; தீ³. நி. 1.1], புப்³ப³ண்ஹஸமயம் [பாரா. 16], ஸாயன்ஹஸமயம், தம் தி³வஸம், இமம் ரத்திம் [தீ³. நி. 3.285], து³தியம்பி, ததியம்பி, சதுத்த²ம் வா பஞ்சமம் வா அப்பேதி, ததோ புப்³ப³ம், ததோ பரம், புரிமம் தி³ஸம் [தீ³. நி. 2.336], த³க்கி²ணம் தி³ஸம் [தீ³. நி. 2.336], பச்சி²மம் தி³ஸம் [தீ³. நி. 2.336], உத்தரம் தி³ஸம் [தீ³. நி. 2.336], இமா த³ஸ தி³ஸாயோ, கதமம் தி³ஸம் திட்ட²தி நாக³ராஜா [ஜா. 1.16.104], இமாஸு தி³ஸாஸு கதமாய தி³ஸாய திட்ட²தி ச²த்³த³ந்தனாக³ராஜாதி அத்தோ²இச்சாதி³.

298. லக்க²ணித்த²ம்பூ⁴தவிச்சா²ஸ்வபி⁴னா [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.54; பா. 1.4.90, 91; 2.3.8].

லக்க²ணாதீ³ஸு அத்தே²ஸு பவத்தேன அபி⁴னா யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

லக்கீ²யதி லக்கி²தப்³ப³ம் அனேனாதி லக்க²ணம். அயம் பகாரோ இத்த²ம், ஈதி³ஸோ விஸேஸோதி அத்தோ². இத்த²ம் பூ⁴தோ பத்தோதி இத்த²ம்பூ⁴தோ. பி⁴ன்னே அத்தே² ப்³யாபிதும் இச்சா² விச்சா².

தத்த² லக்க²ணே –

ருக்க²மபி⁴ விஜ்ஜோததே விஜ்ஜு, ருக்க²ம் அபி⁴ ப்³யாபேத்வா விஜ்ஜோததேதி அத்தோ², விஜ்ஜோபா⁴ஸேன ப்³யாபிதோ ருக்கோ² விஜ்ஜுப்பாத³ஸ்ஸ லக்க²ணம் ஸஞ்ஞாணம் ஹோதி.

இத்த²ம்பூ⁴தே –

ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரமபி⁴, மாதரம் அபி⁴ விஸிட்ட²ம் கத்வா ஸாதூ⁴தி அத்தோ², தே³வத³த்தோ ஸக்கச்சம் மாதுபட்டா²னே அக்³க³புரிஸோதி வுத்தம் ஹோதி. தம் கோ² பன ப⁴வந்தம் கோ³தமம் ஏவம் கல்யாணோ கித்திஸத்³தோ³ அப்³பு⁴க்³க³தோ [பாரா. 1]. ஏத்த² ச ‘அப்³பு⁴க்³க³தோ’தி அபி⁴ விஸிட்ட²ம் கத்வா உக்³க³தோதி அத்தோ², அயம் கித்திஸத்³தோ³ போ⁴தோ கோ³தமஸ்ஸ ஸகலலோகக்³க³பா⁴வம் பகாஸேத்வா உக்³க³தோதி வுத்தம் ஹோதி, கித்திஸத்³த³ஸம்ப³ந்தே⁴ பன தஸ்ஸ கோ² பன போ⁴தோ கோ³தமஸ்ஸாதி அத்தோ².

விச்சா²யம் –

ருக்க²ம் ருக்க²ம் அபி⁴ விஜ்ஜோததே சந்தோ³, ப்³யாபேத்வா விஜ்ஜோததேத்யத்தோ².

ஏத்த² ச லக்க²ணாதி³அத்தா² அபி⁴ஸத்³தே³ன ஜோதனீயா பிண்ட³த்தா² ஏவ, ந வசனீயத்தா², ப்³யாபனாதி³அத்தா² ஏவ வசனீயத்தா²தி.

299. பதிபரீஹி பா⁴கே³ ச [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.55; பா. 1.4.90].

லக்க²ணி’த்த²ம்பூ⁴த, விச்சா²ஸு ச பா⁴கே³ ச பவத்தேஹி பதி, பரீஹி யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

லக்க²ணே –

ருக்க²ம் பதி விஜ்ஜோததே விஜ்ஜு, ருக்க²ம் பரி விஜ்ஜோததே விஜ்ஜு. தத்த² ‘பதீ’தி படிச்ச, ‘பரீ’தி ப²ரித்வா.

இத்த²ம்பூ⁴தே –

ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரம் பதி, ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரம் பரி.

விச்சா²யம் –

ருக்க²ம் ருக்க²ம் பதி விஜ்ஜோததே சந்தோ³, ருக்க²ம் ருக்க²ம் பரி விஜ்ஜோததே சந்தோ³.

பா⁴கே³ –

தம் தீ³யது, யதே³த்த² மம் பதி ஸியா, தம் தீ³யது, யதே³த்த² மம் பரி ஸியா. தத்த² ‘பதீ’தி படிச்ச, ‘பரீ’தி பரிச்ச, உத்³தி³ஸ்ஸாதி அத்தோ², ‘ட²பித’ந்தி பாட²ஸேஸோ. ஏத்த² மம் உத்³தி³ஸ்ஸ யம் வத்து² ட²பிதம் ஸியா, தம் மே தீ³யதூத்யத்தோ², ஏதேஸு ப³ஹூஸு பா⁴கே³ஸு யோ மம பா⁴கோ³, ஸோ மய்ஹம் தீ³யதூதி வுத்தம் ஹோதீதி.

300. அனுனா [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.56; பா. 1.4.84, 90].

லக்க²ணி’த்த²ம்பூ⁴த, விச்சா²ஸு ச பா⁴கே³ ச பவத்தேன அனுனா யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

லக்க²ணே –

ருக்க²ம் அனு விஜ்ஜோததே விஜ்ஜு, ருக்க²ம் அனு ப²ரித்வாதி அத்தோ². சதுராஸீதிஸஹஸ்ஸானி, ஸம்பு³த்³த⁴மனுபப்³ப³ஜும் [பு³. வம். 21.5], ‘ஸம்பு³த்³த⁴’ந்தி போ³தி⁴ஸத்தம், அனு க³ந்த்வா பப்³ப³ஜிம்ஸூதி அத்தோ², விபஸ்ஸிபோ³தி⁴ஸத்தே பப்³ப³ஜிதே ஸதி தானிபி சதுராஸீதிகுலபுத்தஸஹஸ்ஸானி பப்³ப³ஜிம்ஸூதி வுத்தம் ஹோதி. ஸச்சக்ரியமனு வுட்டி² பாவஸ்ஸி, ‘அனூ’தி அன்வாய, படிச்சாதி அத்தோ², ஸச்சக்ரியாய ஸதி ஸச்சக்ரியஹேது தே³வோ பாவஸ்ஸீதி வுத்தம் ஹோதி. ‘‘ஹேது ச லக்க²ணம் ப⁴வதீ’’தி வுத்தியம் வுத்தம். ஸச்சக்ரியாய ஸஹேவாதிபி யுஜ்ஜதி. ‘‘ஸஹ ஸச்சே கதே மய்ஹ’’ந்தி [சரியா. 3.82] ஹி வுத்தம்.

இத்த²ம்பூ⁴தே –

ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரமனு. தத்த² ‘அனூ’தி அன்வாய படிச்ச.

விச்சா²யம் –

ருக்க²ம் ருக்க²ம் அனு விஜ்ஜோததே சந்தோ³. தத்த² ‘அனூ’தி அனு ப²ரித்வா.

பா⁴கே³ –

யதே³த்த² மம் அனு ஸியா, தம் தீ³யது. தத்த² ‘அனூ’தி அன்வாய. ஸேஸம் வுத்தனயமேவ.

301. ஸஹத்தே² [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.57; பா. 1.4.85].

ஸஹத்தே² அனுனா யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

பப்³ப³தம் அனு திட்ட²தி [பப்³ப³தமனுஸேனா திட்ட²தி (மோக்³க³ல்லானவுத்தியம்)]. நதி³ம் அன்வாவஸிதா பா³ராணஸீ. ‘அனூ’தி அனுக³ந்த்வா, நதி³யா ஸஹ ஆப³த்³தா⁴ திட்ட²தீதி வுத்தம் ஹோதி.

302. ஹீனே [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.58; பா. 1.4.86].

ஹீனே பவத்தேன அனுனா யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

அனு ஸாரிபுத்தம் பஞ்ஞவந்தோ, அனுக³தா பச்ச²தோ க³தாதி அத்தோ², ஸப்³பே³ பஞ்ஞவந்தோ ஸாரிபுத்ததோ ஹீனாதி வுத்தம் ஹோதி.

303. உபேன [க. 299; ரூ. 288; நீ. 582, 586; சம். 2.1.59; பா. 1.4.87].

ஹீனே உபேன யுத்தா லிங்க³ம்ஹா து³தியா ஹோதி.

உப ஸாரிபுத்தம் பஞ்ஞவந்தோ, உபேச்ச க³தா ஸமீபே க³தாதி அத்தோ², ஹீனாத்வேவ வுத்தம் ஹோதி.

ஏத்த² ச அபி⁴இச்சாத³யோ கம்மப்பவசனீயாதி ஸத்³த³ஸத்தே²ஸு வுத்தா. தத்த² பகாரேன வுச்சதீதி பவசனீயம், பகாரோ ச லக்க²ணி’த்த²ம்பூ⁴த, விச்சா²தி³கோ பிண்ட³த்தோ² வுச்சதி, கம்மந்தி ப்³யாபனாதி³க்ரியா, கம்மம் பவசனீயம் யேஹி தே கம்மப்பவசனீயா.

தத்த² ப்³யாபனாதி³க்ரியாவிஸேஸவாசீஹி உபஸக்³கே³ஹி ஸம்ப³ந்தே⁴ஸதி கம்மத்தே² து³தியா ஹோதி, அஸம்ப³ந்தே⁴ பன ஆதா⁴ர, ஸாம்யாதி³அத்தே²ஸு ஹோதி, லக்க²ணாத³யோ பன ஸாமத்தி²யஸித்³தா⁴ பிண்ட³த்தா² ஏவாதி.

304. காலத்³தா⁴னமச்சந்தஸம்யோகே³ [க. 298; ரூ. 287; நீ. 581; பா. 2.3.5]

காலஸ்ஸ வா அத்³து⁴னோ வா த³ப்³ப³, கு³ண, க்ரியாஹி அச்சந்தம் நிரந்தரம் ஸம்யோகே³ கால’த்³தா⁴னவாசீஹி லிங்கே³ஹி பரம் து³தியா ஹோதி.

காலே –

ஸத்தாஹம் க³வபானம், மாஸம் மம்ஸோத³னம், ஸரத³ம் ரமணீயா நதீ³, ஸப்³ப³காலம் ரமணீயம் நந்த³னம், மாஸம் ஸஜ்ஜா²யதி, வஸ்ஸஸதம் ஜீவதி, தயோ மாஸே அபி⁴த⁴ம்மம் தே³ஸேதி.

அத்³தா⁴னே –

யோஜனம் வனராஜி, யோஜனம் தீ³கோ⁴ பப்³ப³தோ, கோஸம் ஸஜ்ஜா²யதி.

அச்சந்தஸம்யோகே³தி கிம்? மாஸே மாஸே பு⁴ஞ்ஜதி, யோஜனே யோஜனே விஹாரோ.

ஏத்த² ச க்ரியாவிஸேஸனம்பி கத்தாரா ஸாதே⁴தப்³ப³த்தா கம்மக³திகம் ஹோதி, தஸ்மா தம்பி ‘கம்மே து³தியா’தி ஏத்த² கம்மஸத்³தே³ன க³ய்ஹதி.

ஸுக²ம் ஸேதி, து³க்க²ம் ஸேதி, ஸீக⁴ம் க³ச்ச²தி, கி²ப்பம் க³ச்ச²தி, த³ந்த⁴ம் க³ச்ச²தி, முது³ம் பசதி, க³ரும் ஏஸ்ஸதி, லஹும் ஏஸ்ஸதி, ஸன்னிதி⁴காரகம் பு⁴ஞ்ஜதி, ஸம்பரிவத்தகம் ஓதாபேதி, காயப்பசாலகம் க³ச்ச²தி [பாசி. 590], ஹத்த²ப்பசாலகம் க³ச்ச²தி, ஸீஸப்பசாலகம் க³ச்ச²தி [பாசி. 594-595], ஸுருஸுருகாரகம் பு⁴ஞ்ஜதி [பாசி. 627], அவக³ண்ட³காரகம் பு⁴ஞ்ஜதி [பாசி. 622], பிண்டு³க்கே²பகம் பு⁴ஞ்ஜதி [பாசி. 620], ஹத்த²னித்³து⁴னகம் பு⁴ஞ்ஜதி [பாசி. 623], ஹத்த²னில்லேஹகம் பு⁴ஞ்ஜதி [பாசி. 628], சந்தி³மஸூரியா ஸமம் பரியாயந்தி, விஸமம் பரியாயந்தி இச்சாதி³.

து³தியாவிப⁴த்திராஸி நிட்டி²தோ.

ததியாவிப⁴த்திராஸி

கஸ்மிம் அத்தே² ததியா?

305. கத்துகரணேஸு ததியா [க. 286, 288; ரூ. 291, 293; நீ. 591, 594; சம். 2.1.62-3; பா. 2.3.18].

கத்தரி கரணே ச ததியா ஹோதி. கத்தாதி ச காரகோதி ச அத்த²தோ ஏகம் ‘‘கரோதீதி கத்தா, கரோதீதி காரகோ’’தி, தஸ்மா ‘‘கத்துகாரகோ’’தி வுத்தே த்³வின்னம் பரியாயஸத்³தா³னம் வஸேன அயமேவ க்ரியம் ஏகந்தம் கரோதி, ஸாமீ ஹுத்வா கரோதி, அத்தப்பதா⁴னோ ஹுத்வா கரோதீதி விஞ்ஞாயதி, ததோ க்ரியா நாம கத்துனோ ஏவ ப்³யாபாரோ, ந அஞ்ஞேஸந்தி ச, அஞ்ஞே பன க்ரியாஸாத⁴னே கத்துனோ உபகாரகத்தா காரகா நாமாதி ச, ததா² அனுபகாரகத்தா அகாரகா நாமாதி ச விஞ்ஞாயந்தீதி.

தத்த² கத்தா திவிதோ⁴ ஸயம்கத்தா, பயோஜககத்தா, கம்மகத்தாதி.

தத்த² தா⁴த்வத்த²ம் ஸயம் கரோந்தோ ஸயம்கத்தா நாம, புரிஸோ கம்மம் கரோதி.

பரம் நியோஜேந்தோ பயோஜககத்தா நாம, புரிஸோ தா³ஸம் கம்மம் காரேதி.

கம்மகத்தா நாம பயோஜ்ஜககத்தாபி வுச்சதி, புரிஸோ தா³ஸேன கம்மம் காரேதி தா³ஸஸ்ஸ வா, யோ ச அஞ்ஞேன கதம் பயோக³ம் படிச்ச கம்மபூ⁴தோபி ஸுகரத்தா வா கம்மபா⁴வேன அவத்துகாமதாய வா அஜானனதாய வா வஞ்சேதுகாமதாய வா கத்துபா⁴வேன வோஹரீயதி, ஸோ கம்மகத்தா நாம, குஸூலோ ஸயமேவ பி⁴ஜ்ஜதி, க⁴டோ ஸயமேவ பி⁴ஜ்ஜதி. அபிச ஸுகரோ வா ஹோது து³க்கரோ வா, யோ கம்மரூபக்ரியாபதே³ பட²மந்தோ கத்தா, ஸோ கம்மகத்தாதி வுச்சதி. ஸத்³த³ரூபேன கம்மஞ்ச தம் அத்த²ரூபேன கத்தா சாதி கம்மகத்தா, குஸூலோ பி⁴ஜ்ஜதி, க⁴டோ பி⁴ஜ்ஜதி, பச்சதி முனினோ ப⁴த்தம், தோ²கம் தோ²கம் க⁴ரே க⁴ரே இச்சாதி³.

ஏத்த² ச ஸத்³த³த்தோ² து³விதோ⁴ பரமத்தோ², பஞ்ஞத்தத்தோ²தி. தத்த² பரமத்தோ² ஏகந்தேன விஜ்ஜமானோயேவ. பஞ்ஞத்தத்தோ² பன கோசி விஜ்ஜமானோதி ஸம்மதோ. யதா²? ராஜபுத்தோ, கோ³விஸாணம், சம்பகபுப்ப²ந்தி. கோசி அவிஜ்ஜமானோதி ஸம்மதோ. யதா²? வஞ்ஜா²புத்தோ, ஸஸவிஸாணம், உது³ம்ப³ரபுப்ப²ந்தி. ஸத்³தோ³ ச நாம வத்திச்சா²படிப³த்³த⁴வுத்தீ ஹோதி, வத்தமானோ ச ஸத்³தோ³ அத்த²ம் ந தீ³பேதீதி நத்தி², ஸங்கேதே ஸதி ஸுணந்தஸ்ஸ அத்த²விஸயம் பு³த்³தி⁴ம் ந ஜனேதீதி நத்தீ²தி அதி⁴ப்பாயோ. இதி அவிஜ்ஜமானஸம்மதோபி அத்தோ² ஸத்³த³பு³த்³தீ⁴னம் விஸயபா⁴வேன விஜ்ஜமானோ ஏவ ஹோதி. இதரதா² ‘வஞ்ஜா²புத்தோ’தி பத³ம் ஸுணந்தஸ்ஸ தத³த்த²விஸயம் சித்தம் நாம ந பவத்தேய்யாதி, ஸத்³த³பு³த்³தீ⁴னஞ்ச விஸயபா⁴வேன விஜ்ஜமானோ நாம அத்தோ² ஸத்³த³னானாத்தே பு³த்³தி⁴னானாத்தே ச ஸதி நானா ஹோதி, விஸும் விஸும் விஜ்ஜமானோ நாம ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. ஏவம் ஸத்³த³பு³த்³தி⁴விஸயபா⁴வேன விஜ்ஜமானஞ்ச நானாபூ⁴தஞ்ச அத்த²ம் படிச்ச காரகனானாத்தம் க்ரியாகாரகனானாத்தஞ்ச ஹோதி, ந பன ஸபா⁴வதோ விஜ்ஜமானமேவ நானாபூ⁴தமேவ ச அத்த²ந்தி நிட்ட²மேத்த² க³ந்தப்³ப³ம். தஸ்மா ‘‘ஸம்யோகோ³ ஜாயதே’’ இச்சாதீ³ஸு ஸத்³த³பு³த்³தீ⁴னம் நானாத்தஸித்³தே⁴ன அத்த²னானாத்தேன த்³வின்னம் ஸத்³தா³னம் த்³வின்னம் அத்தா²னஞ்ச க்ரியாகாரகதாஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³தி.

கயிரதே அனேனாதி கரணம், க்ரியாஸாத⁴னே கத்துனோ ஸஹகாரீகாரணந்தி வுத்தம் ஹோதி. தம் து³வித⁴ம் அஜ்ஜ²த்திககரணம், பா³ஹிரகரணந்தி.

தத்த² கத்துனோ அங்க³பூ⁴தம் கரணம் அஜ்ஜ²த்திகம் நாம, புரிஸோ சக்கு²னா ரூபம் பஸ்ஸதி, மனஸா த⁴ம்மம் விஜானாதி, ஹத்தே²ன கம்மம் கரோதி, பாதே³ன மக்³க³ம் க³ச்ச²தி, ருக்கோ² ப²லபா⁴ரேன ஓணமதி.

கத்துனோ ப³ஹிபூ⁴தம் பா³ஹிரம் நாம, புரிஸோ யானேன க³ச்ச²தி, ப²ரஸுனா [பரஸுனா (ஸக்கதக³ந்தே²ஸு)] சி²ந்த³தி, ருக்கோ² வாதேன ஓணமதி.

306. ஸஹத்தே²ன [க. 287; ரூ. 296; நீ. 592; சம். 2.1.65; பா. 2.3.19].

ஸஹஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² யஸ்ஸ ஸோதி ஸஹத்தோ², ஸஹத்தே²ன ஸத்³தே³ன யுத்தா லிங்க³ம்ஹா ததியா ஹோதி. ஸஹஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² நாம ஸமவாயத்தோ².

ஸோ திவிதோ⁴ த³ப்³ப³ஸமவாயோ, கு³ணஸமவாயோ, க்ரியாஸமவாயோதி. புத்தேன ஸஹ த⁴னவா பிதா, புத்தேன ஸஹ தூ²லோ பிதா, புத்தேன ஸஹ ஆக³தோ பிதா. ஸஹ, ஸத்³தி⁴ம், ஸமம், நானா, வினாஇச்சாதி³கோ ஸஹத்த²ஸத்³தோ³ நாம.

நிஸீதி³ ப⁴க³வா ஸத்³தி⁴ம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன [மஹாவ. 59], ஸஹஸ்ஸேன ஸமம் மிதா [ஸம். நி. 1.32], பியேஹி நானாபா⁴வோ வினாபா⁴வோ [தீ³. நி. 2.183, 207], ஸங்கோ⁴ ஸஹ வா க³க்³கே³ன வினா வா க³க்³கே³ன உபோஸத²ம் கரேய்ய [மஹாவ. 167].

307. லக்க²ணே [ரூ. 147 பிட்டே²; நீ. 598; சம். 2.1.66; பா. 2.3.21].

லக்க²ணம் வுச்சதி இத்த²ம்பூ⁴தலக்க²ணம், தஸ்மிம் ததியா ஹோதி.

அஸ்ஸுபுண்ணேஹி நேத்தேஹி, பிதரம் ஸோ உதி³க்க²தி [ஜா. 2.22.2123]. ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி [அ. நி. 3.67], அஸம்பி⁴ன்னேன விலேபனேன ராஜானமத³க்கி², தித³ண்ட³கேன பரிப்³பா³ஜகமத³க்கி², ஊனபஞ்சப³ந்த⁴னேன பத்தேன அஞ்ஞம் பத்தம் சேதாபேதி [பாரா. 612 (தோ²கம் விஸதி³ஸம்)], பி⁴க்கு² பாஸாதி³கேன அபி⁴க்கந்தேன படிக்கந்தேன ஆலோகிதேன விலோகிதேன ஸமிஞ்ஜிதேன பஸாரிதேன கா³மம் பிண்டா³ய பாவிஸி, ஸா காளீ தா³ஸீ பி⁴ன்னேன ஸீஸேன லோஹிதேன க³லந்தேன பதிவிஸ்ஸகானம் உஜ்ஜா²பேஸி [ம. நி. 1.226], உக்கி²த்தகாய அந்தரக⁴ரே க³ச்ச²ந்தி [பாசி. 584], பல்லத்தி²காய அந்தரக⁴ரே நிஸீத³ந்தி [பாசி. 599].

அங்க³விகாரோபி இத⁴ ஸங்க³ய்ஹதி [க. 291; ரூ. 299; நீ. 603], அக்கி²னா காணம் பஸ்ஸதி, ‘அக்கீ²’தி இத³ம் ‘காண’ந்தி பதே³ விஸேஸனம், விகலேன சக்கு²அங்கே³ன ஸோ காணோ நாம ஹோதி. ஹத்தே²ன குணிம் பஸ்ஸதி, பாதே³ன க²ஞ்ஜம் பஸ்ஸதி.

308. ஹேதும்ஹி [க. 289; ரூ. 297; நீ. 601].