26. பஞ்ச

அவதீ⁴யதே விஸிலிஸ்ஸதே ஏதஸ்மாத்யவதி⁴, அவபுப்³பா³ய தா⁴தா⁴துதோ அவதி⁴ம்ஹி‘‘தா³தா⁴த்வீ’’தி (5-45) இ.

யதோ-வதீ⁴யதே கிஞ்சி, க்ரியாபுப்³ப³ம் குதோசிபி;

சலஞ்சாசலமஞ்ஞஞ்ச, தம் வத³ந்த்ய வதி⁴ம்பு³தா⁴.

ஏத்தா²யமத்தோ² ‘‘யதோகுதோசிபி அத்தோ² கிஞ்சி வத்து²அவதீ⁴யதே ஸம்யோக³ஸ்ஸ வா கிரியானிமித்தம் க³மனதா³னாதி³கிரியாபுப்³ப³ம் விஸிலிஸ்ஸதே ஸயம் வா அபேதி அஞ்ஞேன வா விஸும் கரீயதே, தமேவம்வித⁴ம் சலஞ்சா சலஞ்ச விஸிலேஸபரிச்சே²த³பூ⁴தம் பத³த்த²மவதி⁴ம் வத³ந்தி பு³தா⁴ தப்³பி³து³னோ’’தி, தம் யதா² தா⁴வதாஸ்ஸா புரிஸோ பததி, புரிஸம் பாதேதி வா, ருக்கா² பண்ணம் பததி, பண்ணம் பாதேதி வாதி, ஸோச திதா⁴ப்யுச்சதே விஸயபே⁴தே³ன, யதா²–

நித்³தி³ட்ட²விஸயோ கோசி, உபாத்தவிஸயோ ததா²;

அனுமேய்யவிஸயோ சாதி, திதா⁴வதி⁴ ஸமீரிதோதி.

தத்த² நித்³தி³ட்டா² வசனோபனீதா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ நித்³தி³ட்ட² விஸயோ வதி⁴, யதா²-‘கா³மஸ்மா ஆக³தோ’தி, உபாத்தாஜ்ஜா²ஹடா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ உபாத்தவிஸயோ, யதா²-‘வலாஹகா விஜ்ஜோததே’தி, வலாஹகா நிக்க²ம்ம விஜ்ஜோப⁴தேதி அத்தோ², அனுமேய்யா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ அனுமேய்யவிஸயோ, யதா²‘மாது²ரா பாடலிபுத்தகேஹி அபி⁴ரூபதரா’தி, ஏத்த² அபி⁴ரூபகு³ணேன உக்கம்ஸனமனுமேய்யம், அதோயேவேத்தா²யமேவ ஸஞ்ஞா பரிப்பு²டா விஞ்ஞாயதீதி ந காசிதி³ஹ ஸஞ்ஞா பரிபா⁴ஸீயதே ப்³யாமோஹகாரிணீ, அதா²வதி⁴ஸ்மாதி வுச்சமானே ‘பத³த்தா²வதி⁴ஸ்மா’தி குதோ-வஸீயதே யேனேவம் விவரணம் கதந்த்யாஸங்கியாஹ-பதா³ன’மிச்சாதி³. யதா² கா³மஸ்மாதிஆதி³னா இத³ம் தீ³பேதி ‘‘ந கேவலம் காயஸம்ஸக்³க³புப்³ப³கோவ விஸிலேஸோ, கிஞ்சரஹி பு³த்³தி⁴ஸம்ஸக்³க³புப்³ப³கோபி, அத்தி² சேஹ பு³த்³தி⁴ஸம்ஸக்³க³ புப்³ப³கோ, ததா²ஹி சோரேஹி பா⁴யதித்யாதோ³ யோ (ப⁴ய)பேக்க²ண ஸீலோ ப⁴வதி, ஸோ யதி³ மம் சோரா பஸ்ஸேய்யும், து⁴வம் மே மரணந்தி விசாரேந்தோ தே பு³த்³தி⁴யா பப்போதி பப்புய்ய ச ததோ நிவத்ததே, ததா² சோரேஹி தாயதித்யாதோ³ யோ ஏகஸ்ஸ மித்தோ ப⁴வதி ஸோ யத்³யேதம் சோரா பஸ்ஸேய்யும் து⁴வமஸ்ஸ மரணந்தி பஸ்ஸந்தோ தே பு³த்³தி⁴யா பத்வா ததோ நிவத்தயதீத்யவதி⁴த்தா அவதி⁴ஸ்மாவ ஸப்³ப³த்த² பஞ்சமீ’’தி, பரேஹி பன ஏதாதி³ஸேஸு ஸப்³ப³த்த² படிபத்துவிஸேஸானுக்³க³ஹாய ஸுத்தேஹேவ பபஞ்சோ கதோ, இத⁴ பன ஸாமஞ்ஞவசனேனேவ ஸித்³த⁴த்தா தத³னுக்³க³ஹாய உதா³ஹரணேஹேவ பபஞ்சிதம், பீ⁴திபா⁴யனத்தா²னந்தி பீ⁴தி தாயனானம் அத்தோ² யேஸம் தே பீ⁴திதாயனத்தா² தேஸந்தி அத்தோ², நனு பீ⁴த்யத்தா²னம் பயோகே³ ப⁴யஹேது ஸம்ப⁴வதி நது தாயனத்தா²னந்தி, நேஸ தோ³ஸோ, தாயனஞ்ஹி ரக்க²னமுச்சதே [ஸாயனாஹி ரக்க²னமுப்பஜ்ஜபே⁴ (போத்த²கே)] தஞ்ச ப⁴யஹேதுதோ வேத்யாஹ-‘யோ ப⁴யஹேது’திஆதி³, இமினா ச ‘‘பீ⁴த்யத்தா²னம் ப⁴யஹேது’’தி (1-4-25) பாணினியானமபாதா³னஸஞ்ஞா ஸுத்தம்படிக்கி²பதி, ததோதி ப⁴யஹேதுதோ, தேஸந்தி ப⁴யதாயனானம், ப⁴யமனிட்ட²பாதஸங்கா, உத்தாஸோத்யத்தோ², தாயன மனிட்ட²பாததோ பரிரக்க²னம், யதா² த³ஸ்ஸனம் ஹோந்தேவாதீமினா வசனிச்சா²யேவ பதா⁴னத்தமாஹ, கோ ஹி லோகியம் வசனிச்ச²மதிவத்திதும் ஸக்கோதி, ததா²ஹி ஸப்³பே³வ த³ப்³பா³த³யோ ஸப்³ப³காரகஸத்தியுத்தாவ, தத்தா²யம் காரகவிபா⁴கோ³ வசனிச்சா²வஸேனேவ, தம் யதா² ‘வலாஹகோ விஜ்ஜோததே, வலாஹகேன விஜ்ஜோததே, வலாஹகே விஜ்ஜோததே’தி. பராபுப்³ப³ஸ்ஸாதிஆதி³னா ‘‘பராஜிஸ்ஸாஸய்ஹோ’’தி (1-4-26) ஸஞ்ஞாஸுத்தம் பச்சக்கா²தி, அஸய்ஹோ அத்தோ²தி ஸஹிதும் அபி⁴ப⁴விதுமஸமத்தோ² அத்தோ², அஜ்ஜே²னஸகாஸாஇச்சாதி³னா உதா³ஹரணத்த²மாசிக்க²தி, நனுசேவமத்த²ம் வத³தா யஞ்ஞத³த்தஸ்ஸாஸய்ஹத்தம் வுத்தம், தம் கத²ம் அஜ்ஜ²யனஸ்ஸாஸய்ஹத்தம், யேனாஸய்ஹத்தஸ்ஸாவதி⁴த்தம் படிபாத³யதி த்யாஸங்கியாஹ-‘யஞ்ஞத³த்தானபி⁴ப⁴வோ’ச்சாதி³, அஸய்ஹோதீமஸ்ஸ பச்சுதா³ஹரணம் படிபாத³யதி ‘யோ பனி’ச்சாதி³. ‘‘வாரணத்தா²னமிச்சி²தோ’’தி (1-4-27) ஸுத்திதம், ததா³ஹ ‘வாரணத்தா²ன’மிச்சாதி³, வாரணமத்தோ² யேஸம் தே வாரணத்தா², அவதி⁴மத்தவசனிச்சா²யந்தி விஸேஸதோ விதா⁴னமந்தரேனா வதி⁴மத்த வசனிச்சா²யம், விஸேஸவிதா⁴னேதி இச்சி²தோதி விஸேஸவிதா⁴னே, சித்தஸ்ஸாவதி⁴வசனிச்சா²யம்பன சித்ததோ பாபம் நிவாரயேதி ப⁴வதி. ‘‘ரக்க²னத்தா²னமிச்சி²த’’ந்தி (2-6-3) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘ரக்க²னத்தா²ன’மிச்சாதி³, கேஸஞ்சீதி கச்சாயனாதி³கே த³ஸ்ஸேதி. ‘‘அந்தரதா⁴னே யேனாத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீ’’தி (1-4-28) ஸஞ்ஞாஸுத்தமாரத்³த⁴ம், ததா³ஹ-‘அந்தரதா⁴னே’ச்சாதி³, அயமுபஜ்ஜா²யோ யதி³ மம் பஸ்ஸதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த³ஸ்ஸனே தோ³ஸம் தக்கேதி ‘நுன’மிச்சாதி³னா, பேஸனமஸக்காரபுப்³ப³கோ நியோகோ³, அஜ்ஜே²ஸனம் ஸக்காரபுப்³ப³கோ, மஞ்ஞமானோ ஸிஸ்ஸா அஹம் கத²ன்னாம ப்³யவஹிதோ ப⁴வாமீதி அந்தரதா⁴னே ப்³யவதா⁴ன நிமித்தம், யேன அத்தனோ அத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அந்தரதா⁴னேதி நிமித்தஸத்தமீசாயம், அதோ ஆஹ-‘ப்³யவதா⁴னனிமித்த’ந்தி, ப்³யவஹிதோதி அந்தரஹிதோ, மாமம் உபஜ்ஜா²யோத்யாதி³னா உதா³ஹரணத்த²மாஹ, ப்³யவதா⁴னத்த²ம் ப்³யவஹிதத்த²ம், ‘‘அந்தரதா⁴னேதி கிம் சோரே ந தி³தி³க்க²தீ’’தி பச்சுதா³ஹடம் பரேஹி, தம்படிபாத³யமாஹ-‘யத்தா²த³ஸ்ஸன’மிச்சாதி³, சோரே ந தி³தி³க்க²தீ (த்ய), த்ர ஹி யோ சோரே ந தி³தி³க்க²தி தேஹி அத்தனோ அத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீதி ந அந்தரதா⁴னனிமித்தம், கிந்துபகா⁴தனிவத்யத்த²ம், கிந்துபகா⁴தனிவத்தியாதி ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘நாத்ராந்தரதா⁴னமே (வாவஸேயம்), கிந்து தன்னிமித்தோ பகா⁴தனிவத்திபி, ‘உபஜ்ஜா²யா அந்தரதா⁴யதீ’த்யத்ர வினாப்யுபகா⁴தஸம்ப⁴வமந்தரதா⁴னஸம்பாத³னமேவ ஸம்ப⁴வதீ’’தி. இச்ச²திக்³க³ஹணம் கிமத்த²ம் அத³ஸ்ஸனிச்சா²யம் ஸதி ஸத்யபி த³ஸ்ஸனே யதா²ஸியா’’தி வுத்தம், (தம்) படிபாத³யமாஹ-‘அத³ஸ்ஸனிச்சா²யம்பனி’ச்சாதி³, ஸதீபி த³ஸ்ஸனேதி உபஜ்ஜா²யேன த³ஸ்ஸனே ஸதீபி, ததோதி உபஜ்ஜா²யதோ, அவதி⁴ரூபதா ஏவாதி உபஜ்ஜா²யஸ்ஸாவதி⁴ரூபதா ஏவ. ‘‘ஆக்²யாதோ பயோகே³’’தி (1-4-29) பரவசனம், ததா³ஹ ‘உபயோகே³’ச்சாதி³, நியமபுப்³ப³கம் விஜ்ஜாக³ஹணமுபயோகோ³ த்ராதி⁴ப்பேதோ, உபயோக³வசனஸாமத்தி²யா விஜ்ஜாக³ஹணத்த²ம் ஸிஸ்ஸவத்தம் நியமோ, ததோதி ஆக்²யாதுதோ. ‘‘ஜனிகத்துனோ பகதீ’’தி (1-4-30) ஸஞ்ஞாஸுத்தம் கதம், ததா³ஹ-‘ஜன்யத்த²ஸ்ஸா’திஆதி³, ஜனினோ அத்தோ² ஜன்யத்தோ², கிந்தம் ஜனனம், ததோதி ஜனிகத்துஹேதுதோ, பகதிஸத்³தே³ன காரணமத்தம் க³ஹிதம்பரேஹி ‘புத்தா பமோதா³ ஜாயதே’ச்சாதோ³ புத்தாதி³தோபி யதா² ஸியா’தி, து³வித⁴ம் (ஹி) காரணம் உபாதா³னகாரணம் ஸஹகாரிகாரணஞ்ச, தத்த² காரியேனாபி⁴ன்னதே³ஸோ க⁴டஸ்ஸ மத்திகாபிண்டோ³ உபாதா³னகாரணம், தஸ்ஸேவ பன த³ண்ட³சக்காதி³ (காரியேன பி⁴ன்னதே³ஸோ) ஸஹகாரிகாரணம், தேஸூபாதா³னகாரணஸ்ஸேஹ க³ஹணே’ஸிங்கா³ ஸரோ ஜாயதே’ச்சத்ரேவ ஸியா, ந து ‘புத்தா பமோதா³ ஜாயதே’ச்சாதோ³, காரகந்தரவசனிச்சா²யந்தி ஏத்த² காரகந்தராதி³வசனிச்சா²யந்தி பாடே²ன ப⁴விதப்³ப³ம்… ஏத்த²ந்தரே ஸம்ப³ந்த⁴ வசனிச்சா²யபி ஸம்ப⁴வதோ, தத்ர திட்ட²ந்தீதி தத்ரட்டா², தேஸம், லோகோ-நஞ்ஞதா²வாதீ³ வோஹாரிகஜனோ, தத்த² ப⁴வா லோகியா, நவத்து படிப³த்³தா⁴தி லோகவசனிச்ச²முல்லங்கி³ய அஹமேவ வதா³மீதி ஸகஜ்ஜா²ஸயேன வத³ந்தோ வத்தா, தப்படிப³த்³தா⁴ ந ஹோதீதி அத்தோ². ‘‘பப⁴வோ ப⁴வதிஸ்ஸா’’தி (1-4-31) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘ப⁴வதிஸ்ஸா’திஆதி³, பட²மதோ உபலப்³ப⁴தீதி அத்த²கத²னேன ஜன்யத்தோ²-த்ர ந ஸம்ப⁴வதீதி வத³தி, நஹி ஹிமவா க³ங்கா³ய காரணம், ஸா ஹி அஞ்ஞேஹி ஏவகாரணேஹி உப்பன்னா, ஹிமவதி து கேவலம் பட²மதோ உபலப்³ப⁴தி. ‘‘ஜிகு³ச்சா²விராமபமாத³த்தா²னுமுபஸங்க்²யானம்’’தி (1-4-24வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘விரமணத்தே²’த்யாதி³, ஜிகு³ச்சா²பமாத³த்த²தா⁴துயோகே³ பன கம்மாதி⁴கரணவசனிச்சா² தி³ஸ்ஸதீதி வுத்தம், அவதி⁴வசனிச்சா²பி பன தி³ஸ்ஸகே ‘ஜிகு³ச்ச²தி நாஹிரிகோ பாபா’தி, த⁴ம்மா பமஜ்ஜதீதிபி ஹோதேவ படிஸேதா⁴பா⁴வா. ‘‘அஞ்ஞாராதி³தரரிதே தி³ஸாஸத்³தா³ஞ்சுத்தரபதா³சாஹி யுத்தே’’தி (2-3-29) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘அஞ்ஞஸத்³த³யோகே³’ச்சாதி³, யதோதி தே³வத³த்தாதி³தோ, ‘‘அஞ்ஞஇத்யத்த²க்³க³ஹணம், தேன பரியாயப்பயோகே³பி ப⁴வதீ’’தி அஞ்ஞேஹி ப்³யாக்²யாதத்தா ஆஹ-‘பி⁴ன்னோ தே³வத³த்தா’தி, ஆராஸத்³த³ஸ்ஸ தூ³ரத்த²த்தா ஆஸவக்க²யதோ ஆரா தூ³ரோ ப⁴வதீ(த்யத்தோ² உ) பாதீ³யதேத்யாஹ‘ஆராஸத்³தோ³ தூ³ரத்தோ²’தி, நித்³தி³ஸ்ஸமானபடியோகீ³தி ‘தே³வத³த்தோ ஸூரோ’தி நித்³தி³ஸ்ஸமானஸ்ஸ கஸ்ஸசி யோ ஸோ து³தியோ, ஸோ படியோகீ³. தி³ஸாதே³ஸகாலவுத்தீனம் தி³ஸாஸத்³த³த்தேன பரிக்³க³ஹதோ ஆஹ‘தி³ஸா தே³ஸகாலவாசீனம் யோகே³’தி, புப்³பே³வ ஸம்போ³தா⁴திஆதீ³னி காலவாசீயோகே³ உதா³ஹரணானி, அஞ்சுத்தரபத³ஆசஆஹிபச்சயயோ கே³த்விஹ நோதா³ஹடம். ‘‘பஞ்சமீவிதா⁴னே ல்யப்லோபே கம்மன்யுபஸங்க்²யானம் ‘‘அதி⁴கரணே சோபஸங்க்²யான’’மிதி (2-3-28-வா) வாத்திகம், ததா³ஹ‘யத்த²’ச்சாதி³, ல்யப்பச்சயஸ்ஸ யத்ராப்பயோகோ³, தஸ்ஸத்தோ² சே க³ம்யதே, ஸோ ல்யப்லோபோ, த்வாலோபோ ல்யபலோபோத்யவிஸேஸோ, பாஸாத³ மாருய்ஹ பேக்க²தி ஆஸனே உபவிஸித்வா பேக்க²தீதி இத³ம் விஸயோ பத³ஸ்ஸனம் புப்³ப³ம் யஸ்ஸாதி கிரியாவிஸேஸனே ஸமாஸோ, வக்க²மானஸப்³ப³த³ஸ்ஸனேஸுபி பாஸாத³தோ-பக்கமனலேஸஸப்³பா⁴வா பாஸாதோ³ (யேவா) வதி⁴ரூபேன வத்துமிட்டோ²தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, அபக்கமதி ததோ தம் த³ஸ்ஸனந்தி ததோ பாஸாத³தோ தஸ்ஸ த³ட்டு²னோ த³ஸ்ஸனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அபக்கமத்யபயாதீத்யத்தோ², அவதி⁴பா⁴வோ பாஸாத³ஸ்ஸாதி விஞ்ஞாயதி, யேஸந்தி வேஸேஸிகானம், தே ஹ்யேவமாசிக்க²ந்தி ‘‘இந்த்³ரியேஸு சக்கு²ந்த்³ரியம் சக்கு²கோ³ளகதோ-ச்சந்தஸுகு²மபா⁴வேன நிக்க²ம்ம விஸாலீப⁴வந்தம் விஸயதே³ஸமுபக³ம்ம ஸகலமத்தனா தி³ட்ட²ம் பஸ்ஸதி ரம்ஸிரூபேன, யதா² காஹலா மூலே கிஸா அக்³கே³மஹதீ, ததா² ஞாணிந்த்³ரியானீ’’தி, அதி⁴ட்டா²னதே³ஸந்தி இந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னபூ⁴தம் சக்கு²கோ³ளகதே³ஸம், விஸயப்பவத்தீதி கோ³சரே பவத்தி, ஸந்ததியாதி இந்த்³ரியபப³ந்த⁴ஸ்ஸ, அதி⁴ட்டா²ன மனிந்த்³ரியம் நாபஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததோதி பாஸாத³தோ, அபக்கந்த்யாதி அபக³மனேன, யஜ்ஜபி சக்கு²ந்த்³ரியம் சக்கு²கோ³ளகதோ ப³ஹி நிக்³க³ச்ச²தி, ததா²பிபாஸாத³ட்ட²ஸ்ஸசக்கு²கோ³ளகா நிக்³க³ச்ச²தீதி பாஸாத³ஸ்ஸாப்யவதி⁴பா⁴வோ, யேஸந்தூதி க²ணிகவாதீ³னந்து, இந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னம்பத்தே விஸயே விஞ்ஞாணலக்க²ணம் காரியம் கரோந்தி ஸீலேனாதி பத்தகாரீனி, அனிந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னதோ³ஸோ நேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததோதி பாஸாத³தோ, யேஸம்பனாதி க²ணிகவாதி³னோவ த³ஸ்ஸேதி, அத்ர ஹி சத்தாரோ பக்கா² பத்தகாரீனிந்த்³ரியானி, அப்பத்தகாரீனி, சக்கு²ஸோதானி அப்பத்தகாரீனி ஸேஸானி வுத்தவிபரிதானி, சக்கு²யேவ பத்தகாரீ ஸேஸமஞ்ஞதே²தி, சதுஸ்வேவ தேஸு பட²மபக்க²த்³வயமுபன்யஸ்ய படிபாதி³தம்… தப்படிபாத³னேனேதரேஸம்பி படிபாதி³தத்தா, ஸப்³ப³ஸாமயிகஸாதா⁴ரணத்தாஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸாதி இத³ம் அயுத்தமிவ தி³ஸ்ஸதி… ஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸிமஸ்ஸ பு³த்³த⁴வசனோபயோகி³த்தேன ஸோக³தஸமயானுகு³ணப்பவத்திதோ, க²ணிகவாதி³னோ பன நிஸ்ஸாயேத³ம் ஸுந்த³ரமேவ, மனஸிகாராதீ³திஆதி³ஸத்³தே³ன சக்கு²தோ [சக்கு²னா (போத்த²கே)] அபே⁴தோ³ ரூபாபாத²க³மோ ச த³ஸ்ஸிதோ, யோக்³க³தே³ஸேதி த³ஸ்ஸனயோக்³கே³ பதே³ஸே. ‘‘புச்ச²னாக்²யானேஸு ச பஞ்சமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘புச்ச²னஸத்³த³தோ’ச்சாதி³, புச்ச²னாக்²யானேஸு ஸாமஞ்ஞேன பஞ்சமீவிதா⁴னே-திப்பஸங்க³ம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அவஸ்ஸ’மிச்சாதி³, கஸ்ஸாதி பஞ்ஹோ, தே³வத³த்தஸ்ஸேத்யாக்²யானம், கோஸோ யஞ்ஞ த³த்தோதி பஞ்ஹோ விதி⁴ரூபோவாயம், யோ-ங்க³தீ³த்யாத்³யனுவாத³ரூபமாக்²யானம், அங்க³தீ³கேயூரீ. ‘‘யதோசாத்³த⁴காலனிம்மானம் ததோ பஞ்சமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘அத்³த⁴’ச்சாதி³, நிமீயதே பரிச்சி²ஜ்ஜதே யேன தம் நிமானம், ததே³வ நிம்மானம். ‘‘அத்³த⁴ஸ்ஸ பட²மா ஸத்தமீ ச வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28) வுத்தம், தத்தா²யமத்தோ² ‘‘தம் யுத்தாதி வத்ததே, தம் யுத்தா பஞ்சமியுத்தா² பரஸ்ஸாத்³த⁴ஸ்ஸ பட²மா ச ஸத்தமீ ச வத்தப்³பா³’’தி, பாடலிபுத்தஸ்மாதி பஞ்சமி யுத்தம், ஏதாபி ந வத்தப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஸத்தயோஜனானீ’திஆதி³, அத்ர ஹி யதா³ ராஜக³ஹஸ்ஸ யோஜனஞ்சாபே⁴தோ³ வத்துமிச்சீ²யதே, ததா³ பாடலிபுத்தஸ்மா ராஜக³ஹம் ஸத்தயோஜனானீதி, பே⁴த³வசனிச்சா²யந்து ‘‘ஸப்³பா⁴வோ’’த்யாதி³னா (2-34) ஸத்தமீ ஸித்³தா⁴‘ஸத்தஸு யோஜனேஸு’தி. ததா²ஹி பாடலிபுத்தஸ்மா ஸத்தஸு யோஜனேஸு ஸதி ராஜக³ஹம்ப⁴வதீத்யயமத்தோ² பதீயதே, ஸத்தயோஜனஸம்ப³ந்தி⁴ப⁴வனம் ராஜக³ஹ (ப⁴வன)ஸ்ஸ லக்க²ணம்ப⁴வதி. ஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ²தி இமினா ‘‘தம் யுத்தா காலே ஸத்தமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வசனம்படிக்கி²பதி. ‘‘கரணேச தோ²கப்பகிச்ச²கதிபயஸ்ஸா ஸத்தவசனஸ்ஸே’’தி (2-3-33) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘யதா³ இச்சாதி³, கிச்சா²த³யோதிஆதி³ஸத்³தே³ன தோ²கஅப்பகதிபயே ஸங்க³ண்ஹாதி, அஸத்தரூபந்தி அத்³த³ப்³ப³ரூபம், கு³ணே ஹேதும்ஹீதி கு³ணபத³த்தே² ஹேதுபூ⁴தே ‘‘கு³ணே’’தி (2-21) பஞ்சமீதி அத்தோ², யதா²வுத்தவிதா⁴னேனேதி ‘‘கு³ணே’’தி ஸுத்தே வுத்தவிதா⁴னேன, ‘‘கு³ணே’’தி ஸுத்தே வுத்தவிதா⁴னேன, யதா³த்விச்சாதி³னா பரேஸம் விய கரணே விஸும் விதா⁴னே பயோஜனம் நத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதி. கத்தப்³ப³ரூபஸ்ஸ சலனஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸமானாதி⁴கரணத்தேன விஸேஸனந்தி யோஜனா, ஸமானாதி⁴கரணத்தேனாதி ச ‘ரஞ்ஞோ புரிஸோ’த்யாதோ³ அஸமானாதி⁴கரணஸ்ஸாபி விஸேஸனத்தத³ஸ்ஸனதோ வுத்தம், ஸமானாதி⁴கரணத்தேன விஸேஸனபா⁴வோ சாஸ்ஸ தோ²ககு³ணான்விதே சலனே வத்தமானோ தோ²கஸத்³தோ³ அஸத்தவசனோவ விஸேஸனந்தி, தேனேவாக்²யாயதே ‘தோ²கஸ்ஸ கம்மத்தா கம்மே து³தியா’தி. பஞ்சமீத்யனுவத்தமானே ‘‘தூ³ரந்திகத்தே²ஹி ச²ட்டீ² வா’’தி (2-3-34) வுத்தம், ததா³ஹ‘தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி’ச்சாதி³, அவதி⁴ஸம்ப³ந்த⁴லக்க²ணாதி அவதி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴வ லக்க²ணம் நிமித்தமாஸம் பஞ்சமீச²ட்டீ²னம் தா ததா² வுத்தா, வத்துமிட்டோ²தி இமினா வசனிச்சா²யேவ பதா⁴னத்தமாஹ, ஏவம் சரஹி தம்தம் காரகவசனிச்சா²யமஞ்ஞாபி விப⁴த்தியோ கஸ்மா நப்பயுஜ்ஜேய்யுந்தி ஆஹ-‘லோகியா சேத்தா²’திஆதி³, ஏத்த² விப⁴த்தீனம் நியமே லோகியா ஏவ வசனிச்சா² நிப³ந்த⁴னம் காரணந்தி அத்தோ², பஞ்சமீசாத்யனுவத்தமானே ‘‘தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி து³தியா சே’’தி (2-3-35) வுத்தம், ‘‘பஞ்சம்யதி⁴கரணேச’’ (2-3-36) இச்சத்ர ச காரேன தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி ஸத்தமீ ச வுத்தா பாடி பதி³கத்தே² ஸாரஸங்க³ஹகாராதீ³ஹி, தத³க்கி²ப்ப அஞ்ஞாபதே³ஸேன படிக்கி²பிதும் கேசித்யாதி³ யம் வுத்தம் வுத்தியம், தம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ’கேசீதி ஸாரஸங்க³ஹாத³யோ’திஆதி³. தூ³ராபாதா³வஸேசனந்தி அயம் தேஸம்படிக்கே²பன யோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இதிஸத்³தோ³ பனேத்த² பரிஹீனோ, நஹிதந்திஆதீ³ஸு தஸத்³தே³னாஸத்தரூபம் தூ³ராதி³ வத்துமிச்சி²தந்த்யவஸேயம், ந ஹி தம் க³ம்யதே, ந ஹி ததோ க³ம்யதே, ந ஹி தேன க³ம்யதே, ந ஹி தஸ்மிம் டீ²யதே’தி விஸும் ஸம்ப³ந்தோ⁴ வஸேயோ. பதீயந்தேசாதி சோ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே, அதோசேதி வக்க²மானஹேதுபராமாஸோ, யந்தி யஸ்மா அத்தே² நிபாதோ, வாக்யகாரோ வரருசி, தம்ஸாமானாதி⁴கரண்யதோதி தூ³ராதி³ஸா மானாதி⁴கரண்யதோ, தம்யுத்ததோபீதி தூ³ராதி³யுத்தா கா³மாதி³ஸத்³த³தோபி, பச்சக்க²ந்தோதி வாக்யகாரவசனம் பச்சாசிக்க²ந்தோ, ததா²ஹ்யத்ராயம் மஹாபா⁴ஸ்ஸ பாடோ² ‘‘தூ³ரந்திகத்தே²ஹி பஞ்சமீவிதா⁴னே தம்யுத்தா பஞ்சமீபடிஸேதோ⁴ வத்தப்³போ³ தூ³ரா கா³மஸ்ஸ, தத்ராபி த³ஸ்ஸனா அனத்த²கோ-யம்படிஸேதோ⁴, தத்ராபி ஹி பஞ்சமீ தி³ஸ்ஸதி–

தூ³ரஸ்மாவஸதா² முத்தம், தூ³ராபாதா³வஸேசனம்;

கு³ருதோ குபிதா தூ³ரா,பா⁴ப்³யம் தூ³ரா ச த³ஸ்ஸுஹிதி.

அத்ர தூ³ரந்திகேத்யாதி³ வத்தப்³ப³ம் வாக்யகாரவசனம், தூ³ரா கா³மஸ்ஸாதி தஸ்ஸோதா³ஹரணம், தத்ராபிச்சாதி³ பச்சக்கா²னபா⁴ஸ்ஸம், தூ³ரஸ்மாவஸதா²தி ஆவஸத²ஸ்ஸ தூ³ரேதி அத்தோ²ஹி பா⁴ஸ்ஸபதீ³பே கேய்யடோ, பட²மோ புரிஸோ யஸ்ஸ ஸோ பட²மபுரிஸோ ப⁴வதி ‘‘தூ³ரந்திகா’’தி³ (2-6-5) கச்சாயனஸுத்தே ஸுத்³தா⁴தி³யோகோ³பி ஸங்க³ஹிதோ, தேனாஹ–‘ஸுத்³த⁴ப்ப மோசனவிவித்தப்பமாணயோகே³’தி, ‘‘தா⁴துனாமானமுபஸக்³க³யோகா³தீ³ஸ்வபிச’’ இதி (2-6-2) ஸுத்தே சக்³க³ஹணதோ பபு⁴தியோகோ³ ச க³ஹிதோ, தேனாஹ–‘பபு⁴தி யோகே³சா’தி, பபு⁴தியோகே³சாதி இமினா பபு⁴த்யத்த²யோகோ³பி ஸங்க³ஹிதோ, தேனேவ ‘யதோஸராமி அத்தான’ந்தி உதா³ஹடம்.