1. பட²மகண்ட³வண்ணனா

ஸஞ்ஞாதி⁴கார

1. அ ஆத³யோ

ஸப்³ப³வசனானம் ஸாத்த²கனிரத்த²கத்தப்³யபி⁴சாரித்தா ‘இத³’ந்திஆதி³னா ஸதி³ட்ட²ந்தேன ஸம்ஸயமுபத³ஸ்ஸிய ஸாத்த²கத்தமஸ்ஸ த³ஸ்ஸேதுஞ்ச ‘ந தாவ…பே… ஸாத்த²கத்தா’தி வுத்தம், உம்மத்தகாதி³வாக்யமிதி ‘த³ஸ தா³ளிமா, ச² அபூபா, குண்ட³மஜாஜினம், பலாலபிண்டோ³’இச்சாதி³கம், அவயவத்தா²ன மஞ்ஞமஞ்ஞனாதி ஸம்ப³ந்தா⁴ ஸமுதா³யத்தா²பா⁴வதோ அனத்த²கத்தம், ஆதி³வாக்யந்தி ‘‘மனோஸேட்டா² மனோமயா’’திஆதி³வாக்யம், ஸாத்த²கத்தம் பனஸ்ஸ பத³த்தா²ன மஞ்ஞமஞ்ஞாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ பதீதிதோ.

அத² அஆத்³யாதி³ஸத்³தா³னம் ஸாது⁴த்தான்வாக்²யானாய இத³ம் வசனமிச்சாதி³விகப்பந்தரஸம்ப⁴வே கத²ம் நியமோ வுத்தியம் வுத்தேனத்தே²ன ஸாத்த²கத்தமிச்சாஸங்கிய தேஸமிஹானுபயோகி³த்தம் கமேன படிபாத³யிதுமாஹ ‘வக்க²மானத்த²மேவித³’மிச்சாதி³,’ ஆகாராத³யோ நிக்³க³ஹீதந்தா’இச்சாதி³னா வுத்தியம் வக்க²மானோ அத்தோ² யஸ்ஸ தம் ததா² வுத்தம், ஸாதூ⁴னம் ஸாது⁴ஸத்³தா³னம் அனுஸாஸனம் ஆக்²யானம் அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸ தந்தி விக்³க³ஹோ.

ஸாது⁴ஸத்³தா³னுஸாஸனஸங்காபேத்த² ‘‘கத்தே²த்த² குத்ராத்ரக்வேஹிதா⁴’’தி (4-100) ஆதி³னா கத்தா²தி³ஸத்³தா³னம் ஸாது⁴த்தானுஸாஸனஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோ, லக்க²ணந்தரேன ஸாது⁴பா⁴வஸ்ஸ அன்வாக்²யாதத்தாதி ஆபுப்³பா³தா³இச்சஸ்மா ‘‘தா³தா⁴த்வீ’’தி (5-45) இப்பச்சயே ஆகாரலோபே ச ஆதீ³தி அஆதி³யேஸந்தி அஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸே யோம்ஹி ‘‘யோஸு ஜி²ஸ்ஸ புமே’’தி (2-93) ‘டே அஆத³யோ’தி, தயோ ச சத்தாலீஸா சாதி சத்த² ஸமாஸே ‘‘தத³மினாதீ³னி’’தி சத லோபேச ரஸ்ஸே ச திதாலீஸாதி, ‘வண்ண-வண்ணனே’இச்சஸ்மா ‘‘பா⁴வகாரகேஸ்வ க⁴ண க⁴கா’’தி (5-44) அப்பச்சயேயோம்ஹி டாதே³ஸே வண்ணாஇதி ச ஸிஜ்ஜ²னதோ, பயோக³னியமத்த²ந்தி திதாலீஸவண்ணஸத்³தே³ஸு பரேஸு ஏவ அஆதி³ஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜீயதீதி ஏவம் பயோக³னியமத்த²ம், அயம்பி விகப்பந்தர ஸம்பா⁴வனா ‘‘அபூ⁴ததப்³பா⁴வே கராஸபூ⁴யோகே³ விகாரா சீ’’தி (4-119) பயோக³னியமஸ்ஸா ஜா²யமானஸ்ஸ தி³ட்ட²த்தா, டா²ன்யாதே³ஸத்த²ந்தி அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ டா²னே திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³ ஆதே³ஸா ஹோந்தி தேஸம் வா ஸோ இதி, தத³னுரூபாயாதி டா²ன்யாதே³ஸானுரூபாய ச²ட்டீ² விப⁴த்தியா, அதோயேவாதி அக³மாக³மிஅனுரூபாய ச²ட்டி²யா அபா⁴வதோ யேவ, அக³மாக³மி பா⁴வத்த²ந்தி அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ திதாலீஸ வண்ணஸத்³தா³ ஆக³மா ஹோந்தி தேஸம் வா ஸோ இதி, ஏதேஸுபி ஸங்கா, ‘‘யவாஸரே’’ (1-30) ‘‘ஸுஞ ஸஸ்ஸ’’இதி (2-53) ஆதே³ஸாக³மானம் த³ஸ்ஸனேன, ஆக³ம லிங்கா³பா⁴வதோதி உகார ககார மகாரானம் அபா⁴வதோ, விஸேஸனவிஸேஸ்ஸ பா⁴வத்த²ந்தி திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³னம் அஆதி³ஸத்³தோ³ விஸேஸனம், தே வா தஸ்ஸே-தி, ஏத்தா²பி ஸங்கா ‘நீலுப்பல’மிச்சாதீ³னமஞ்ஞத்த² விஸேஸனவிஸேஸ்ஸ பா⁴வத³ஸ்ஸனா, ஸத்³த³லக்க²ணா நுபயோக³தோதி ஸத்³த³லக்க²ணேன ஸத்³த³ஸங்க²ரணஸ்ஸ பகதத்தா வுத்தம், தத்த² காரணமாஹ- ‘ரூபவிஸேஸூப லக்க²ணாபா⁴வா’தி, ரூபவிஸேஸஸ்ஸ உபலக்க²ண நிமித்தம் தஸ்ஸஅபா⁴வாதி அத்தோ², ந ஹி விஸேஸன விஸேஸ்ஸபா⁴வே படிபாதி³தே அஆத்³யாதி³ஸத்³தா³னம் ரூபவிஸேஸஸ்ஸ ஸங்க²ரணம் கதம் ஸியாதி, யதி³ ஏஸோவ ஸத்³த³ஸங்க²ரணந்தி க³ய்ஹேய்ய, ததா² ஸதி ‘நீலுப்பல’மிச்சாதீ³னம்பி வத்தப்³ப³தா ஆபஜ்ஜேய்யாதி நாஸ்ஸ தத³த்த² தாபி ஸம்பா⁴வீயதே, லோகே ஸீஹகு³ணஸ்ஸ மானவகே த³ஸ்ஸனதோ உபசாரேன ‘ஸீஹோ-யம் மானவகோ’தி தக்³கு³ணஜ்ஜா²ரோபோபி தி³ஸ்ஸதி, தத³த்த²ம்பேதம் ந ஹோதீதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘தக்³கு³ணஜ்ஜா²ரோபனத்த²ம்பேதம் ந ஹோதீ’தி வுத்தம், தஸ்ஸ அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ, தேஸம் திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³னம் வா கு³ணோ அஆதி³த்தாதி³, தஸ்ஸ அஜ்ஜா²ரோபனம்-திதாலீஸவண்ணஸத்³தே³ஸு வா அஆதி³ஸத்³தே³யேவ வா ஆரோபனம், தத³த்த²ம்பேதம் ஸுத்தம் ந ஹோதீதி அத்தோ², தத்த² காரணமாஹ- ‘அதோயேவா’திஆதி³, அதோயேவ ரூபவிஸேஸூபலக்க²ணா பா⁴வதோயோ, பகதம் ஸத்³த³ஸங்க²ரணம், யதா²வுத்த விகப்பந்தராபா⁴வே உப⁴யத்த²மித³ம் ஸியா, தத்த² பரிபா⁴ஸத்த²ம் ந ஹோதி… தல்லக்க²ணத்தாபா⁴வா உபரிவக்க²மானத்தா சாதி பாரிஸேஸமாலம்பி³யாஹ ‘ஸஞ்ஞாஸஞ்ஞி’ச்சாதி³.

மரியாதா³யம்பகாரேச, ஸமீபே வயவே ததா²;

சதுப்³பி³த⁴ப்பகாரோயம், ஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ தி³ஸ்ஸதேதி.

மரியாத³த்தோ² ஏத்த² ஆதி³ஸத்³தோ³தி ஆஹ-‘ஆதி³மரியாதா³ பூ⁴தோ’தி, உபலக்க²ணத்தாதி உபலக்கி²யமானானமாகாராதீ³னம் க³ஹணே காரணபா⁴வேன அப்பதா⁴னத்தா, தேனாஹ-‘உபலக்க²ணஸ்ஸுபஸஜ்ஜனீயபூ⁴தஸ்ஸா’தி, காரியேனாதி வண்ணஸஞ்ஞாப⁴வனாதி³னா, ந கு³ன்னம்பி ஆனயனம் ப⁴வதி..கு³ன்னமுபஸஜ்ஜனீய பூ⁴தத்தா அஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸேவ பதா⁴னத்தா, ஸஞ்ஞாயா பா⁴வேதி அகாரஸ்ஸ வண்ணஸஞ்ஞாய அபா⁴வே, ரூபந்திதி தாலீஸாரூபம், திதாலீஸா+வண்ணாதிபத³ச்சே²தோ³, திதாலீஸ+வண்ணாதிவா, ஸுத்தாவயவஸ்ஸாபி ஸுத்தஸம்ப³ந்தி⁴த்தா ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) பன வுத்தம், ரஸ்ஸத்தந்து ‘‘தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி யோக³விபா⁴கே³ன, இதரதா² ப்³யஞ்ஜனபரஸ்ஸேவ ரஸ்ஸத்தே த³ஸ்ஸிதே திதாலீஸஇதி அப்³யஞ்ஜனே பத³ம் ந ஸம்பஜ்ஜேய்யாதி விஞ்ஞாயதி, இதரீதரயோக³சத்தே² ப³ஹுவசனேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆஹ-‘ஏகவசனம்பனா’திஆதி³, விப்படிபத்தி அஞ்ஞதா²பா⁴வோ, ரஸ்ஸ ஏ ஓகாரேஹி தேசத்தாலீஸக்க²ரானந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏ ஓகாரே ஹீதி ஸஹத்தே² ததியா, ஸக்கதானுஸாரேனாதி ஸக்கதே ‘‘ஸந்தி⁴ யக்க²ரானம் ரஸ்ஸா ந ஸந்தீ’’தி வுத்தஸ்ஸ அனுஸாரேன, கோசீதி ஸா ஸனப்பஸாத³கசோளியபு³த்³த⁴ப்பியாசரியம் த³ஸ்ஸேதி, ந ஹிச்சாதி³ம் வத³தோ-யமதி⁴ப்பாயோ ‘ரஸ்ஸாஇவாதி இவஸத்³தோ³ ஸாத⁴ம்மோபமாஜோதகோ வா ஸியா வேத⁴ம்மோபமாஜோதகோ வா, யதி³ தாவ வேத⁴ம்மோபமாஜோதகோ, ரஸ்ஸத⁴ம்மஸ்ஸ ஏ ஓகாரேஸ்வ ஸம்ப⁴வா தேஸம் தீ³க⁴காலப்பவத்திதோ தே தீ³கா⁴யேவ ஸியும், யதி³ பன ஸாத⁴ம்மோபமாஜோதகோ, தேஸு ரஸ்ஸத⁴ம்மஸ்ஸஸம்ப⁴வா ரஸ்ஸகாலப்பவத்திதோ ரஸ்ஸாஏவ தே ஸியுந்தி ‘ஏத்தா²திஆதீ³ஸு ஏ ஓகாரானம் உச்சாரணகாலகதம் ரஸ்ஸத்தமேவ ஹோதீ’தி, ரஸ்ஸகாலவந்தோயேவாதி ஏவஸத்³தோ³ ஸோக³தே வண்ணவினிம்முத்தஸ்ஸ காலஸ்ஸேவாபா⁴வா வண்ணானஞ்ச பச்சக்க² ஸித்³த⁴த்தா பமாணஸித்³த⁴ம் பாரமத்தி²க மே ஓகாரானம் ரஸ்ஸகாலவந்ததம் தீ³பேதி, அத்தா²தி வத³தோ பனாயமதி⁴ப்பாயோ ‘ஏத்தா²திஆதீ³ஸு யதி³ ஏகாராத³யோ தீ³கா⁴ஏவ ஸம்யோக³புப்³ப³த்தா ரஸ்ஸாவ ஸியும்ததா² ஸதி அத்தா²தி ஏத்தா²பி தீ³கோ⁴வ ஆகாரோ ஸம்யோக³புப்³ப³த்தாரஸ்ஸோ இவ உச்சதீதி ஆபஜ்ஜேய்ய, தஸ்மா உச்சாரணகாலகதோவ ரஸ்ஸதீ³க⁴பா⁴வோ க³ஹேதப்³போ³’தி, கச்சாயனவுத்திவண்ணனா ஞாஸோ, தஞ்ஞாபனேதி ப³ஹித்³தா⁴ அஞ்ஞேஸமக்க²ரானம் ஞாபனே, பயோஜனாபா⁴வாதி தேன ஸாதே⁴தப்³ப³ஸ்ஸ கஸ்ஸசி இட்ட²ஸ்ஸ அபா⁴வமாஹ, கிமேத்த² ஸமுதா³யே வாக்யபரிஸமத்தி, உதா³ஹு அவயவேதி ஆஹ- ‘பச்சேக’ந்தி, அஞ்ஞதா² ‘ருக்கா² வன’ந்திஆதீ³ஸு விய ஸமுதா³யே வாக்யபரிஸமத்தியம் ‘‘இயுவண்ணா ஜ²லா நமஸ்ஸந்தே’’ (1-9) இச்சாதி³கம் ந ஸிஜ்ஜ²தீதி, பச்சேகம் வண்ணா நாமஹோந்தீதி அகாரோ வண்ணோ நாம ஹோதி ஆகாரோ வண்ணோ நாம ஹோதீதிஆதி³னா, அவயவேச்சாதி³னா வுத்தியம் அவுத்தேபி ‘பச்சேக’ந்தி வசனே ஸதி³ட்ட²ந்தம் காரணமாஹ, தி³ட்ட²ந்தோபனீதோ த்யத்தோ² ஸுகே²ன படிபத்தும் ஸக்காதி, ஏத்த² ஹி பச்சேகந்தி அவுத்தேபி தே³வத³த்தோ போ⁴ஜீயதூதிஆதி³னா பச்சேகம் பு⁴ஞ்ஜிகிரியா பரிஸமாபீயதே, தேனாஹ-‘ந சோச்சதே’ இச்சாதி³, அத²வா ஸமுதா³யேபி வாக்யபரிஸமா பத்தியம் ஸதி ஸமுதா³யே பவத்தா ஸத்³தா³ அவயவேஸுபி வத்தந்தீதி ‘ஸமுத்³தே³கதே³ஸத³ஸ்ஸனேபி ஸமுத்³தோ³ தி³ட்டோ², க²ந்தே⁴கதே³ஸ பூ⁴தாயபி பஞ்ஞாய பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴திஆதீ³ஸு விய ந தோ³ஸோ, தேனேவ வுத்தியம் ‘பச்சேக’ந்தி ந வுத்தம், வண்ணஸத்³த³ஸ்ஸ கு³ணாத்³யனேகத்த²த்தேபி பகரணதோ அகாராத³யோவேத்த² வுச்சந்தீதி ஆஹ-‘வண்ணீயதி’ச்சாதி³, பகரணதோபி அத்தோ² விப⁴ஜ்ஜதே, வுத்தம் ஹி–

அத்தா² பகரணா லிங்கா³, ஓசித்யா தே³ஸகாலதோ;

ஸத்³த³த்தா² விப⁴ஜீயந்தே, ந ஸத்³தா³யேவ கேவலாதி.

நனு ஜ²லாதி³ஸஞ்ஞா விய லஹுஸஞ்ஞம் அகத்வா கஸ்மா கு³ருஸஞ்ஞா கதாதி சோத³னம் மனஸி நிதா⁴ய ருள்ஹி அன்வத்த²வஸேன த்³விப்பகாராஸு ஸஞ்ஞாஸு ஜா²லாதி ருள்ஹி ஸஞ்ஞாத்தா²பா⁴வேன வோஹாரஸுக²மத்தபயோஜனா, அன்வத்த²ஸஞ்ஞா பன தப்பயோஜனாபி ஹோதி தத³ஞ்ஞப்பயோஜனா பீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘ஏவ’மிச்சாதி³, வண்ணீயதீ அத்தோ² ஏதேஹீதி வுத்தமத்த²ம் அனுக³தா அனுக³தத்தா² வண்ணஸஞ்ஞா தம், ஸத்³தா³தி⁴க³மனீயஸ்ஸாதி ஸத்³தே³ன விஞ்ஞாதப்³ப³ஸ்ஸ, வண்ணம் மூலமஸ்ஸாதி வண்ணமூலகோ-அத்தோ², தஸ்ஸ பா⁴வோ வண்ணமூலகதா, அத்த²ஸ்ஸ வண்ணமூலகதம் ஸாதே⁴தி ‘ஸாபி’ச்சாதி³னா, வண்ணம் ரூபம் ஸபா⁴வோ ஏதேஸந்தி வண்ணரூபானி-பதா³னி, ஸமுதா³யோ பாதா³னம் ரூபமஸ்ஸாதி ஸமுதா³யரூபம் வாக்யம், விப⁴த்யந்தமத்த²ஜோதகம் பத³ம், பத³ஸமுதா³யோ வாக்யம், ஸப்³ப³ஞ்சேதமுபசாரேன வண்ணஸத்³த³வசனீயத்தம் க³ச்ச²தி வண்ணமயத்தாதி ஸப்³போ³பி ஸம்முதிபரமத்த²பே⁴த³பி⁴ன்னோ அத்தோ² வாக்யாதி⁴க³மனீயோ வண்ணேனேவ விஞ்ஞாயதி நாம தஸ்மா யதா² வுத்தமத்த² விஸேஸத³ஸ்ஸனம்லஹுஸஞ்ஞாய ந ஸக்காதி தத³த்த²மகாராதீ³னம் கு³ருபூ⁴தா வண்ணஸஞ்ஞா கதாதி அதி⁴ப்பாயோ, ஸம்முதி ஸங்கேதவஸேன பவத்தோ வோஹாரோ, பரமத்தோ² ஸனிப்³பா³னோ பஞ்சக்க²ந்தோ⁴. உபோ⁴ஹி பனேதேஹி பி⁴ன்னோ ததியோ கோட்டா²ஸோ நாம நத்தி², ததா²ச வுத்தம்–

து³வே ஸச்சானி அக்கா²ஸி, ஸம்பு³த்³தோ⁴ வத³தம் வரோ,

ஸம்முதிம் பரமத்த²ஞ்ச, ததியம் நுபலப்³ப⁴தீதி.

நனு ச–

அப்பக்க²ரமஸந்தி³த்³த⁴ம், ஸஸாரம் கூ³ள்ஹனிண்ணயம்;

பஸன்னத்த²ஞ்ச ஸுத்தந்தி, ஆஹு தல்லக்க²ணஞ்ஞுனோதி.

‘‘ஆத³யோ திதாலீஸ வண்ணா’’ ‘‘திதாலீஸாத³யோ வண்ணா’’தி வா வத்தப்³ப³ந்தி ந ததா² ஸதி ஸந்தி³த்³த⁴ம் ஸுத்தம் ஸியாதி, நனு ஸத்தா²தோ³ மங்க³லவசனேன ப⁴விதப்³ப³ம், அகாரோ படிஸேத⁴த்தோ²பி ஹோதீதி (ந) ஸத்தா²தோ³ ஸித்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸோபஹிதத்தா, அத² ஹோத்வ புப்³பா³ ஜா²லாதி³ ஸஞ்ஞா, ஸத்³த³ஸாத⁴னமத்தப்பயோஜனத்தா பன ஸப்³ப³விதா⁴னஸ்ஸ புப்³பா³சரிய ஸஞ்ஞாவாலமேத்தா²தி கிம் புனாபி வண்ணாதி³ஸஞ்ஞாவிதா⁴னேன க³ந்த²கா³ரவ கரணேனாதி ஸச்சமேதம், புப்³பா³சரியேஸு பன கா³ரவம் தத³னுக³மனஞ்ச தீ³பேதும் காசி ஸஞ்ஞாயோப்யன்வாக்²யாயந்தே, யஜ்ஜேவம் ஸம்யோக³ஸப்³ப³னாமலோபாத³யோபி ஸஞ்ஞா புப்³பா³சரியேஹி வுத்தா வத்தப்³பா³தி நனு போ⁴ வுத்தமேவாம்ஹேஹி’காசி ஸஞ்ஞாயோ ஆக்²யாயந்தே’தி, கிந்ததா³க்²யானத்³வாரேன ப⁴வதா தாபி விஞ்ஞாதும் ந ஸக்காதி, கேஸஞ்சி ஸாத்த²கத்தோபி பதிவண்ணமத்தா²னுபலத்³தி⁴தோ வண்ணானமதி³ட்டா²னமகாராதீ³னமனுகதியோ இஹோபதி³ட்டா²இத்யனுகாரியேனாத்தே²னாத்த²வந்ததாய ஹோதேவாகாராதி³தோ விப⁴த்தி, லோபேன நித்³தி³ட்ட²த்தா பனஸ்ஸா அஸ்ஸவனம் ஸன்னிகம்ஸவசனிச்சா²பா⁴வா ஸம்ஹிதாயானித்³தே³ஸோ, அனுக்கமோதி ஆதோ³னிஸ்ஸயா ஸராவுத்தா, ததோ நிஸ்ஸிதா ப்³யஞ்ஜனா, ஸரேஸுபி ஏகட்டா²னியா அகாராத³யோ ப³ஹுத்தா பட²மம் வுத்தா டா²னானுக்கமேன, ததோ த்³விஜா டா²னானுக்கமேன, தேஸுபி ரஸ்ஸாவ லஹுத்தா பட²மம் வுத்தா, ததோ தீ³கா⁴, ப்³யஞ்ஜனேஸுபி வக்³கா³ ப³ஹுத்தா டா²னப்படிபாடியா பட²மம் வுத்தா, ததோ யகாராத³யோ, வக்³கே³ஸு ச அகோ⁴ஸா பட²மம் வுத்தா, ததோ கோ⁴ஸா, தேஸு ச ஸிதி²லா பட²மம் வுத்தா, ததோ த⁴னிதா, தத்தா²பி அப்பகத்தா த்³விஜா பஞ்சமா வுத்தா, ததோ யரலவா கோ⁴ஸபூ⁴தா டா²னானுக்கமேன, ததோ த⁴னிதா ஸகாரஹ காரா, தேஸுபிஹகாரோ கேஸஞ்சி ஓரஸோபி ஹோதீதி த்³விஜத்தா பச்சா² வுத்தோ, கேஹிசி ‘‘லளானமவிஸேஸோ’’தி த்³வின்னமவிஸேஸே வுச்சமானேபி லிபிபே⁴தே³ன டா²னபே⁴தே³ன ச பி⁴ன்னத்தா ளகாரோ விஸும் அக்க²ரபா⁴வேன க³ஹிதோ, ஸோபி கோ⁴ஸபா⁴வேன டா²னானுக்கமேனச ஹகாரதோ பரம் வுத்தோ நிக்³க³ஹீதம் பன ஸரத்தாதி³ஸப்³ப³வினிம்முத்தத்தா ஸப்³ப³பச்சா² வுத்தந்தி அகாராதீ³னமயமனுக்கமோ, இமஸ்ஸேவானுக்கமஸ்ஸ மனஸி விபஸ்ஸ வத்தமானத்தா திதாலீஸாதி க³ணனாபரிச்சே²த³ஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா ச ‘நிக்³க³ஹீதந்தா’தி வுத்தியம் வுத்தம், பகதம் ஸாது⁴ஸத்³தா³ன்வாக்²யானம், ந வண்ணீயதே, தி ஸத்³த³ஸங்க²ரண ஸங்கா²த முக்²யப்பயோஜனாபா⁴வா, கிஞ்சாபி ந வண்ணீயதே, அம்ஹேஹி பன கத²மகாராதீ³னமயமனுக்கமோ உப்பன்னோதி ஸிஸ்ஸானம் கங்கா² விச்சே²த³ப்பயோஜனம்பதி அனுக்கமஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²கத²னப்³யாஜேன வண்ணிதோ யேவாதி, கரீயந்தே உச்சாரீயந்தே ஏதேனாதி கரணம், தத்த² ஜிவ்ஹாமஜ்ஜ²ம் தாலுஜானம், ஜிவ்ஹோபக்³க³ம் முத்³த⁴ஜானம், ஜிவ்ஹக்³க³ம், த³ந்தஜானம் ஸேஸானம் ஸகட்டா²னம் கரணம், பயத்தி பயதனம், தம்பன வண்ணுச்சாரணதோ அப்³ப⁴ந்தரோ பா³ஹியோ ச உஸ்ஸாஹோ, தத்த² அப்³ப⁴ந்தரபயதனம்-ஸம்வுதத்தமகாரஸ்ஸ, விவடத்தம் ஸரானம் ஸகாரஹகாரானஞ்ச பு²ட்ட²த்தம் வக்³கா³னம், ஈஸம்பு²ட்ட²த்தம் யரலவானம், பா³ஹியபயதனந்து ஸம்வுதகண்ட²தாதி³, டா²னதோ பச்சாஸத்தியா விதீ⁴யமானகாரியஸம்ப⁴வேன பயோஜனஸம்ப⁴வா ஆஹ-‘டா²னம்பனா’திஆதி³, திட்ட²ந்தி ஏத்த² உப்பத்திவஸேன வண்ணாதி டா²னம், ‘‘ஏ ஓனம வண்ணே’’தி (1-37) ஸுத்தே வண்ணேதி கத²னமேவ வண்ணஸஞ்ஞாகரணே பயோஜனம், யதா²வுத்தமத்த²மஞ்ஞத்ர ப்³யாபதி³ஸதி’ ஏவ’மிச்சாதி³னா, தஸ்மா ‘‘த³ஸாதோ³ ஸரா’’இச்சாதோ³ ‘தேனா’திஆதீ³ஸு ‘தேன ஸரஇச்சனேன க்வத்தோ² கஸ்மிம் ஸுத்தே பயோஜனம் தம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸரோலோபோ ஸரே’’ச்சாதீ³’தி ஏவமாதி³னா அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³, ஞாபேதி வண்ணலோபந்தி ஞாபகம், கஸ்மா பன’ஸோ சேமினாவ ஞாபகேன ஸித்³தோ⁴’தி வுச்சதி நனு ‘தத³மினாதீ³னி’’தி (1-47) ஸுத்தம் தி³ஸ்ஸதீதி, (ஸச்சம்) ததா²பி பகாரந்தரோயம்பி வண்ணலோபே த³ஸ்ஸிதோதி விஞ்ஞாதப்³ப³ம், ஏவஸத்³தோ³ பன ‘யதி³ ஞாபகேன வண்ணலோபோ ஸியா ஸோ இமினாவ ஞாபகேன ஸித்³தோ⁴, நாஞ்ஞேனா’தி அவதா⁴ரேதி.

2. த³ஸா

நனு அஆத³யோதி பட²மந்தேனுவத்தந்தே கத²மேத்த²’தத்தா²’தி ஸத்தமீனித்³தி³ட்ட²தாதி ஆஹ-‘தஞ்சா’திஆதி³, அத்த²வஸாவிப⁴த்திவிபரிணாமேனாதி அஆத³யோதி பட²மந்தஸ்ஸ‘ஆதோ³ த³ஸா’த்யனேன ஸம்ப³ந்தா⁴ ஸம்ப³ஜ்ஜ²மானே சாதா⁴ரத்தே²ன ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆதா⁴ரத்த²வஸேன ஸத்தமீ விப⁴த்தியா பரிவத்தனேனாதி அத்தோ², அத்த²வஸா ஸத்தமியா விபரிணாமஸம்ப⁴வாயேவஸுத்தே அவிஜ்ஜமானேபி‘தத்தா²’தி வுத்தியம் வுத்தம், ஆதோ³த³ஸன்னமனஞ்ஞத்த²பவத்திஸம்ப⁴வதோ தேஸம் அஆத³யோ விஸயபா⁴வேனபி ஸக்கா பரிகப்பேதுந்தி வுத்தம்-‘தேஸு விஸயபூ⁴தேஸூ’தி, நித்³தா⁴ரணத்தோ²பி யுஜ்ஜதேவ… வண்ணஸமுதா³யதோ ததே³கதே³ஸபூ⁴தான மாதோ³ வண்ணானம் த³ஸஸங்க்²யாகு³ணேன நித்³தா⁴ரியமானத்தா, ஆதி³ம்ஹி த³ஸ வண்ணாதி வுத்தே அவுத்தானம்பி அவஸ்ஸம் வத்தப்³பா³னம் ஊனபூரணத்த²மஜ்ஜா²ஹாரோ ஹோதீதி வுத்தம்- அவட்டி²தா நித்³தி³ட்டா² வா’தி, ஏகாதீ³ன மட்டா²ரஸந்தானம் ஸங்க்²யானம் ஸங்க்²யேய்யே வத்தனதோ ஆஹ-‘த³ஸஸங்க்²யாய பரிச்சி²ன்னத்தா’தி, க³ய்ஹுபகா³னம் ரஸ்ஸஏ ஓவண்ணானம்பி கச்சாயனே விய அபரிச்சாகா³ அனூனா, அக³ய்ஹுபகா³னம் தத³ஞ்ஞேஸம் கேஸஞ்சி ஸரானம் பரிச்சகா³ அனதி⁴கா, த³ஸஸத்³த³ஸ்ஸ ஸங்க்²யேய்ய வுத்தித்தா த³ஸன்னம்பி அதி⁴கதவண்ணானஞ்ஞத்தா வுத்தம்-‘த³ஸன்னம்பீ’திஆதி³, ஸயம் புப்³பா³’ராஜ=சித்தியம்’தீஸ்மா க்விம்ஹி அந்தலோபே ஸமாஸே ச தத³மினாதி³த்தா நிருத்தினயேன வா ஸரஸத்³தோ³ நிப்ப²ஜ்ஜதீதி, ‘ஸர-க³திஹிம் ஸாசிந்தாஸு’ இச்சஸ்மா அப்பச்சயேன வா நிப்பஜ்ஜதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ=‘ஸயம் ராஜந்தீ’திஆதி³.

3. த்³வேத்³வே

தேதி’ஆதோ³’தி ஸத்தம்யந்தத்தா அபரே த்³வே பராமஸதி, ஹேட்டா² வியாதி ஹேட்டா² வுத்தம் அத்த²வஸா விப⁴த்திவிபரிணாமம் உபமேதி, அதோவ விஞ்ஞாயமானத்த²வஸேன தேஸு’தி வுத்தம், தேஸுதி பன நித்³தா⁴ரணத்தவிவச்சா²யம் தம்பி ஸம்ப⁴வதீதி தேஸம் வண்ணானம் மஜ்ஜே² த்³வேத்³வேதி த்³விஸங்க்²யாய நித்³தா⁴ரணத்தோ²பி வேதி³தப்³போ³, விச்சா²யம் வுத்தி யஸ்ஸ ஸோ விச்சா²வுத்தி-த்³விஸத்³தோ³, விச்சா²வுத்திதா சாஸ்ஸ ஸவண்ணத்தகு³ணேன த்³வின்னம் (‘ப்³யாபிது) மிட்ட²த்தா, கமேனாவட்டி²தேதி இமினா அகாராதி³வண்ணப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ அனாதி³காலஸித்³த⁴ம் கமஸித்³த⁴த்தமாஹ. நனு ஸமானா வண்ணா ஸவண்ணாத்யன்வத்தே² ஸவண்ணஸத்³தே³ ஸதி கதம் ரஸ்ஸதீ³கா⁴னம் ஸவண்ணஸஞ்ஞா ஸியா… அஸமானத்தா ஏதேஸந்தி, நேதத³த்தி²வண்ணப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ கமஸித்³த⁴த்தா வசனப³லேனேவாஸமானானம்பி ஹோதேவாதி, நேவம்பி வத்தும் யுத்தம்‘‘த்³வேத்³வே ஸவண்ணா’’தி ஸுத்தஸ்ஸ தாதி³ஸஸாமத்தி²யஸப்³பா⁴வே [ஸப்³பா⁴வேன (போத்த²கே)] விஸேஸகாரணாபா⁴வாதி ஆஹ‘ஸமானத்தம்பனா’திஆதி³. திட்ட²ந்தி ஏத்த² வண்ணா சித்தஜத்தேபி அபி⁴ப்³யத்தி வஸேனாதி டா²னம் கண்டா²தி³, தேன கதந்தி ஸமாஸோ, கண்ட²தாது இதி சத்தே பாண்யங்க³த்தா நபும்ஸகத்தம். பஞ்சமேஹி வக்³க³பஞ்சமேஹி. அந்தட்டா²கீதி வக்³கா³னமந்தே திட்ட²ந்தீதி அந்தட்டா², தாஹி, யுத்தஸ்ஸாதி ப்³ரஹ்மசரியா, கு³ய்ஹ’ந்திஆதீ³ஸு யுத்தஸ்ஸ. கேசீதி அனியமேன வுத்தம், தே பன–

‘‘ஹகாரோ பஞ்சமேஹேவ, அந்தட்டா²ஹி ச ஸம்யுதோ;

ஓரஸோ இதி விஞ்ஞேய்யோ, கண்ட²ஜோ தத³ஸம்யுதோ’’தி வத³ந்தி.

4. புப்³போ³

வத்ததேதி அத்த²வஸா விப⁴த்திவிபரிணாமேன வத்ததே, நனு சேத்யாதி³சோத³னா, நேஸதோ³ஸோச்சாதி³ பரிஹாரோ, தோ³ஸாபா⁴வே காரண மாஹ-‘யோயோ…பே… பதீயதே’தி, வுத்தம் ஸமத்தேதி-‘நஹி’ச்சாதி³னா, நனு ச புப்³ப³ஸத்³தோ³ யமேகத்தா ஏகம் புப்³ப³மாசிக்க²தி ந ஸகலந்தி கத²ம் ‘‘புப்³போ³’தி வுத்தே யோயோதி ஞாயதி ‘யோயோ புப்³போ³’தி ச வுத்தே ‘தேஸு த்³வீஸு’தி ஏத்த²’த்³வீஸு த்³வீஸு’தி இத³ம் கத²ம் ஸுகே²னேவ பதீயதே ததி³த³மஸித்³தே⁴னாஸித்³த⁴ஸாத⁴னந்தி ஆஸங்கிய தத³பா⁴வமுப்³பா⁴வீய புப்³ப³ ஸத்³த³ஸ்ஸ விச்சா²க³மகத்தமவக³மயிதுமாஹ-‘நசேத³’மிச்சாதி³. தம்யோகா³தி உபசாரவஸேனாஹ, தப்³ப³ந்ததாயவாதி அத்தி²யத்தே² அப்பச்சயவஸேன, ஏவமுபரிபி.

5. பரோ

ஸேஸமிச்சாதி³னா‘தேஸு த்³வீஸூதி ஸவண்ணஸஞ்ஞகேஸு த்³வீஸு’ இச்சாதி³ கமதிதி³ஸ்ஸதி. லஹுஸஞ்ஞா ரஸ்ஸஸ்ஸ, ஸம்யோக³புப்³ப³ஸ்ஸ ரஸ்ஸஸ்ஸ தீ³க⁴ஸ்ஸ ச கு³ருஸஞ்ஞா ந வத்தப்³பா³… உச்சாரணவஸேனேவான்வத்த²ஸஞ்ஞாதி விஞ்ஞாயதி, புப்³பா³சரியவஸேன வா இஹாவுத்தாவஸேஸஸஞ்ஞாவிய.

6. காத³யோ

கேவல ப்³யஞ்ஜனானமத்த²ப்பகாஸத்தாபா⁴வா ஸரானமத்த²ப்பகாஸனே அச்சந்தோபகாரா ப்³யஞ்ஜனாதி ‘ஏதேஹீ’தி கரணத்தேன வுத்தம், தேனாஹ ‘ஸரான’மிச்சாதி³. விபுப்³பா³ ‘அஞ்ஜ-ப்³யத்தியம்’தீமஸ்மா கரணே அனப்பச்சயே ரூபம், நபும்ஸகத்தம்பிஸ்ஸாவக³மயிதும் ‘உபகாரகானீ’தி வுத்தம், ப்³யஞ்ஜனத்தம் தி³ட்ட²ந்தேன பு²டயதி ‘யதா²’இச்சாதி³னா, யதா² ஓத³னஸ்ஸுபகாரகானி ஸூபாதீ³னி ப்³யஞ்ஜனானி, ததா² ஸரானமுபகாரகானீதி அதி⁴ப்பாயோ, ப்³யஞ்ஜனம்பன அத்³த⁴மத்திகம், வுத்தம் ஹி–

ஏகமத்தோ ப⁴வே ரஸ்ஸோ, தீ³கோ⁴ மத்தத்³வயாயுதோ;

ப்லுதோ திமத்தோ விஞ்ஞேய்யோ, ப்³யஞ்ஜனம் த்வத்³த⁴மத்திகம்தி.

அன்வத்தா²தி அன்வத்த²தோ, ‘அன்வத்தா² ப்³யஞ்ஜனா’தி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

7. பஞ்ச

ஸஜாத்யபேக்கா²ய ஸமுதா³யவாசித்தேபி காத³யோதீ அனுவத்தனதோ வக்³க³ஸத்³தே³ன கக²க³க⁴ஞாத³யோவ க³ய்ஹந்தி, பஞ்ச பரிமாணமஸ்ஸ பஞ்சகோவக்³கோ³, ‘‘தமஸ்ஸ பரிமாணம் ணிகோ சா’’தி (4-41) கோ, ஸுத்தே ஆதி³பூ⁴தோ பஞ்சஸத்³தோ³ பஞ்சஸங்க்²யாபரிச்சே²த³ம் குருமானோ மாவஸானானம் வக்³கா³னம் ப³ஹுத்தம் க³மேதீதி ‘பஞ்சகா’தி வுத்தம், வக்³கா³தி ப³ஹுவசனதோ பச்சேகந்தி விஞ்ஞாயதி, வஜ்ஜேந்தி யகாராத³யோபி⁴ வக்³கா³, பட²மக்க²ரவஸேன பன கவக்³கா³தி³வோஹாரோ.

8. பி³ந்து³

அனேகத்த²த்தா தா⁴தூன முச்சாரணத்தோ²பேத்த² க³ண்ஹாதீதி நிபுப்³பா³ ததோ கம்மந்தி த்தப்பச்சயே ஞ்ஞிம்ஹி பாதி³ஸமாஸே தீ³கே⁴ச ரூபம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘ரஸ்ஸா’திஆதீ³மாஹ, பீளனத்த²தோ நிக்³க³ஹனம் நிக்³க³ஹோ, ‘இ-அஜ்ஜே²ன க³தீஸு’இச்சஸ்மா கத்தரி [கம்மனி-இதி வத்தப்³ப³ம், இதம் உச்சாரிதந்தி அத்தோ²] த்தப்பச்சயே இதம், நிக்³க³ஹேன இதந்தி அமாதி³ஸ மாஸே ரூபம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘கரணம் நிக்³க³ஹேன வா’திஆதி³மாஹ, பச்சி²மபக்க²ம் ஸாதே⁴துமாஹ-‘வுத்தம் ஹீ’தி.

9. இயு

சத்த²ஸமாஸோதி இதரீதரயோக³த்³வந்த³ஸமாஸோ. அத்தேதி முனி ஸத்³தா³தி³வசனீயே அத்தே², நமதீதீமஸ்ஸேதம் கம்மம்,

யம் ஸப்³ப³வசனம் ஸப்³ப³, லிங்க³ம் ஸப்³ப³விப⁴த்திகம்;

தம் ஸப்³ப³த்தே² நமனதோ, விது³ம் நாமந்தி தப்³பி³தூ³.

இத⁴ நாமஸஞ்ஞாயாபா⁴வேபி அன்வத்த²ப³லாயேவ நாமஸஞ்ஞா ஸித்³தா⁴தி (ஆஹ) ‘அன்வத்த²ப்³யபதே³ஸேனா’தி, ஸ்யாத்³யந்தபகதிரூபந்தி பச்சயா பட²மம் கரீயதீதி பகதி, ஸா ஏவ ரூபந்தி பகதிரூபம், ஸ்யாத்³யந்தஸ்ஸ பகதி ரூபம் முனிஸத்³தா³தி³ ஸ்யாத்³யந்தபகதிரூபம், அத்த²வந்தமதா⁴துகமப்பச்சயம்பாடிபதி³கம், பத³ம் பத³ம் பதி படிபதே³, படிபத³ம் நியுத்தம் பாடிபதி³கம். விஸேஸனேனாதி ஸுத்தே ‘நமஸ்ஸந்தே’தி வுத்தேன இவண்ணுவண்ணானம் விஸேஸனேன. ஆக்²யாதஸ்ஸாதி பசதிஆதி³னோ. ஆதி³மஜ்ஜ²வத்தினோதி இந்த³ உத³கஸத்³தா³தீ³னம் ஆதோ³, பகு²மாதீ³னம் மஜ்ஜே²ச வத்தினோ. பதே³ஸேஸூதி ‘‘ஜ²லா ஸஸ்ஸ நோ’’தி (2-83) ஆதி³கேஸு ஸுத்தப்பதே³ஸேஸு, அனிட்ட²பஸங்க³ (ஸங்கம்) நிவத்தேதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அனிட்ட²ப்பஸங்கோ³னாம [நாமாதி (போத்த²கே)] பசதி-இந்த³ (உத³க பகு²ம) ஸத்³தா³தீ³ன மந்த ஆதி³மஜ்ஜ²பூ⁴தஇவண்ணாதீ³னம் ஜ²லஸஞ்ஞா விதா⁴ய ததோ பராஸம் ஸாதி³ விப⁴த்தீனம் ‘‘ஜ²லா ஸஸ்ஸ நோ’’தி (2-81) ஆதீ³ஹி ‘நோ’ ஆதே³ஸாதி³ம்ஹி கதே ‘பசதினோ, இந்த³னோ, உத³கனோ, பகு²மனோ’திஆதி³ ரூபப்பஸங்கோ³, நனுசாதி³ஆதி³ சோத³னா. வத்தப்³ப³ந்தி ஸுத்தே வத்தப்³ப³ம். ப்³யாஸனித்³தே³ஸேனாதி அஸமாஸனித்³தே³ஸேன. தத³யுத்தந்திஆதி³ பரிஹாரோ, தந்தி தம் சோத்³யம், ஸதிஹீதிஆதி³னா அயுத்தத்தம் ஸமத்தே²தி, த்³வீஸுத்தரேஸு யோகே³ஸூதி உபரிமேஸு ‘‘பித்தி²யம்’’ ‘‘கா⁴’’தி த்³வீஸு ஸுத்தேஸு. இத்தி²யந்தி இத³ந்தி ‘‘பித்தி²ய’’ந்தி ஸுத்தே இத்தி²யந்தி இத³ம் பத³ம். வண்ணவிஸேஸனம் ஸியாதி ‘‘பித்தி²ய’’ந்தி ஸுத்தே ‘இயுவண்ணா’தி அனுவத்தனதோ ‘இத்தி²யம் இவண்ணுவண்ணா’தி ஏவம் இவண்ணு வண்ணா ‘‘கோ⁴’’தி ஸுத்தே ‘இத்தி²யம் ஆ’திஏவம் அவண்ணஸ்ஸ ச விஸேஸனம் ப⁴வேய்ய. வண்ணவிஸேஸனே விரோத⁴மாஹ ‘ஏவஞ்சே’ச்சாதி³, நாமஸ்ஸந்தேதி அஸமாஸனித்³தே³ஸே த்வவிரோத⁴மாஹ- ‘ப்³யாஸே’ச்சாதி³. ஸக்கானாமவிஸேஸனம் காதுந்தி த்³வீஸு ஸுத்தேஸு இத்தி²யந்திஆதி³னா வக்க²மானக்கமேன. நாமஸ்ஸ அந்தோ நாமந்தோதி ஸமாஸஸ்ஸ உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தா ஸமாஸே கு³ணீபூ⁴தஸ்ஸ நாமஸ்ஸ இத்தி²யந்தி இத³ம் விஸேஸனம் காதும் ந ஸக்காதி அதி⁴ப்பாயோ, வசனமந்தரேனாதி பாணினியானமிவ ‘‘யதா²ஸங்க்²யமனுதே³ஸோ ஸமானம்’’தி (1-3-10) ஸுத்தம் வினா, ஸமாஸங்க்²ய ஏதேஸந்தி ஸமஸங்க்²யகா, இதிஸத்³தோ³ ஆத்³யத்தோ², தேன–

‘‘ஆலாபஹாஸலீலாஹி, முனிந்த³ விஜயா தவ;

கோகிலா குமுதா³னீ வோ, பஸேவந்தே வனம் ஜலம்’’ (260).

இச்சாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

10. பித்தி²

இத்தி²யம் நாமஸ்ஸாதி ச, அந்தே இவண்ணுவண்ணாதி ச வுத்தே தேஸமா தா⁴ராதே⁴ய்யஸம்ப³ந்தோ⁴ ஆதே⁴ய்யஸ்ஸாதா⁴ரே பவத்திம் வினா ந ஸம்ப⁴வதீதி அஜ்ஜா²ஹாரவஸேன ‘வத்தமானா’தி வுத்தியம் வுத்தம். இவண்ணு வண்ணாதி அபேக்கி²ய‘விஸேஸீயந்தீ’தி ப³ஹுவசனமேதம் ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ புரிஸாதீ⁴னதாய நாமந்தீமினா ஸம்ப³ந்தே⁴ ஸதி‘விஸேஸீயதீ’தேகத்தேன பரிணமதி.

11. கா⁴

இத்தி²யம் நாமஸ்ஸந்தேதி ச வத்ததே. ஹேட்டா² ஸப்³ப³த்த² ஸஞ்ஞினோ நித்³தி³ஸிய ஸஞ்ஞாய நித்³தி³ட்ட²த்தா தத்த² விய விஸும் ஸஞ்ஞினோ பட²மமனித்³தே³ஸே அஸந்தோ வியாதி தோ³ஸலேஸமாலம்பி³ய சோத³யதி நன்ஹசே’த்யாதி³னா. தத்த² ஸேதோதி விஜ்ஜமானஸ்ஸ ஸஞ்ஞினோ. காரியேனாதி ஸஞ்ஞாகாரியேன. பரிஹரதி ‘நாயம் தோ³ஸோ’திஆதி³னா. பச்சா²வுத்தமத்தேனாதி ‘‘கா⁴’’தி ஸுத்தே காரியினோ ஆகாரஸ்ஸ பச்சா² வுத்தமத்தேன. நசாதி ஏத்த² சஸத்³தோ³ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே, அபரம்பி கிஞ்சி வத்தப்³ப³மனியமரூபமத்தீ²தி அத்தோ². அனியமரூபமாசரியப்பவத்திதோ ஸாதே⁴துமாஹ ‘உப⁴யதா²பி’ச்சாதி³.

12. கோ³ஸ்யா

ஆஸத்³தோ³ ஆபி⁴முக்²யே, அனபி⁴முக²மபி⁴முக²ம் கத்வா லபனம் கத²னமால பனம், தஸ்மிம் ஆலபனே, ஆலபனத்தே² விஹிதோ ஸீதி அத்தோ².

இதி மோக்³க³ல்லானபஞ்சிகாடீகாயம் ஸாரத்த²விலாஸினியம்

ஸஞ்ஞாதி⁴காரோ ஸமத்தோ.

பரிபா⁴ஸாதி⁴கார

13. விதி⁴

வசனாரம்ப⁴யோஜனமாஹ–‘யம் விஸேஸனபா⁴வேனே’ச்சாதி³, யந்தி அனியமேன ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி (2-43) ஆதீ³ஸு அதோதிஆதி³கம் விஸேஸனபா⁴வேன வத்துமிச்சி²தம் பராமஸதி, தேனாதி விஸே ஸனத்தேனு-பாதி³யமானேன யம் ஸத்³த³னித்³தி³ட்டே²ன அதோதிஆதி³கேன கரணபூ⁴தேன, யதா²கத²ஞ்சிதப்³ப³தோதி ஆதோ³ மஜ்ஜே²-ந்தே வா ஸப்³பா⁴வதோ யேனகேனசி ஆகாரேன அபே⁴தோ³பசாரேன அகாராதி³விஸேஸனவதோ நாமாதி³னோ, தத³ந்தத்த²ந்தி தம் அதோத்யாதி³ விஸேஸனமந்தே, நாதோ³ ந மஜ்ஜே² யஸ்ஸ தம் தத³ந்தம், தம் அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸாதி அஞ்ஞபத³த்தோ², வத்தாயத்தாதி வத்துனோ ஆயத்தா… அத்தாவாத்தனோ வசனே பதா⁴னந்தி, தஸ்ஸாதி வத்துனோ, ஸாதி வசனிச்சா², பயோகா³னுஸா ரேனாதி ஜினவசனானுஸாரேன, இதீதி காரணத்தே² நிபாதோ, இமினா காரணேனாதி அத்தோ², ந ஸப்³ப³த்த²ப்பஸங்கோ³தி ஸம்ஹிதாதி³விதி⁴ம்ஹி ஸப்³ப³த்த² தத³ந்த விதி⁴ப்பஸங்கோ³ ந ஹோதி, ததா²ஹி ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’தி (1-26) ஏத்த² ஸரோதி விஸேஸனபா⁴வேன வசனிச்சா²ய ஸப்³பா⁴வே ஸரோதி தத்ரா’தீ³னம் விஸேஸனந்தி யதா²கத²ஞ்சிஸராதி³ஸரமஜ்ஜ²ஸரந்தானம் தத்ராதீ³னம் லோபப்பஸங்கே³ ‘‘விதி⁴ப்³பி³ஸேஸனந்தஸ்ஸா’’தி (1-13) ஸரந்தஸ்ஸபஸங்கோ³ ஸியா, ந ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி (1-13) அந்தஸ்ஸ… ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸாபா⁴வா, ததா² ஸதி ‘தத்ரிமே’திஆதி³ம்ஹி ‘இமே’திஆதி³னா வத்தப்³ப³தா ஆபஜ்ஜேய்யாதி பயோக³ம் நானுஸடா நாமஸியுந்தி ந ஸப்³ப³த்த² தத³ந்த விதி⁴ப்பஸங்கோ³, ததா² ‘‘க³திபோ³தா⁴’’ (2-4) தி³ஸுத்தாதி³ம்ஹிபி ‘க³மயதி மாணவகம்கா³மம் த்யாதி³ப்பஸங்கோ³திஆதி³ ச யதா²யோக³மவக³ந்தப்³ப³ம், வுத்தியம் ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி ஸுத்தோதா³ஹரணம் த³ஸ்ஸிதம், ‘‘நரா நரே’’தி லக்கி²யோதா³ஹரணம்.

14. ஸத்ததீ⁴

வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேதி‘யத்தே²’ச்சாதி³னா, யத்த² யஸ்மிம் ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’த்யாதி³கே ஸுத்தே, ஸத்தமியாதி ‘ஸரே’திஆதி³னா ஸத்தமியா, யஸ்ஸாதி ஸரோதிஆதி³னா நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ, காரியம் லோபாதி³, ஸம்ப³ந்தா⁴ விஸேஸாதி ஸரேத்யாதோ³ ஓபஸிலேஸிகமதி⁴கரணம், தஞ்சோபஸிலேஸே ப⁴வமதி⁴கரணம் புப்³ப³ஸ்ஸ வா பரம் ஸியா பரஸ்ஸ வா புப்³ப³ந்தி புப்³ப³பரோபஸி லேஸஸ்ஸாவிஸிட்ட²த்தா புப்³ப³பரானம் ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ அவிஸேஸா, பரஸ்ஸாபீதி ந கேவலம் புப்³ப³ஸ்ஸேவ, ஸதீத்யஸ்மிம் அத்தே² ஜோதனீயே ஸத்தமீ ஸம்ஸத்தமீ ஸந்தஸத்³த³ஸ்ஸ ஸமாதே³ஸேன, ஸத்தஞ்சேத்யாதி³வசனமேவம் ஸதி க⁴டதே, ஸந்தி வா ஸந்தஸத்³த³த்தே² பாதி³, ஸுத்தே அவுத்தேபி வுத்தியம் ‘நித்³தே³ஸே’தி வசனே காரணமாஹ-ஸத்தஞ்சா’திஆதி³, நித்³தே³ஸமந்தரேன ஸத்தம் ந ஸம்ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸத்தமியா நித்³தே³ஸே ஸதியேவ தம் ஸம்ப³ந்தா⁴ய ஸத்தாய ஸம்ப⁴வோ, அஞ்ஞதா² கிமஞ்ஞந்தஸ்ஸா பதிட்டா²தி அதி⁴ப்பாயோ, புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³த³த்தா கின்னிஸ்ஸாய புப்³ப³த்தமிச்சாஹ-‘ஸத்தமி’ச்சாதி³, தந்தி ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’தி ஸுத்தம், உகாரஸ்ஸாதி ‘வேளு’இச்சத்ர உகாரஸ்ஸ, புப்³ப³ஸ்ஸ…பே… கரித்வா தம்மனஸிகதஞ்சோத³னம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘தமஹ’ந்தி ச்சாதி³தி ஏவமேத்த² ஸாஜ்ஜா²ஹாரோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ வேதி³தப்³போ³. புப்³ப³ஸ்ஸாதி ஸத்தமீ நித்³தி³ட்ட²தோ புப்³ப³ஸ்ஸ, அனந்தரஸ்ஸாதி அப்³யவஹிதஸ்ஸ, வுத்தம் கிஞ்சி நத்தீ²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அயமதி⁴ப்பாயோ ‘‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸா’’தி (1-1-66) பாணினியவசனே ‘‘தி³ஸிரயமுச்சாரணக்ரியோ நிஸத்³தோ³ப்யய மிஹ நேரந்தரியம் ஜோதேதி, தத்த²‘நிரந்தரம் தி³ட்டோ²’தி பாதி³ஸமாஸே கதே பு²டமேவானந்தரமுச்சாரிதேத்யமத்தோ²-வக³ம்யதேதி ‘‘புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ ப்³யவஹிதேபி பயோக³த³ஸ்ஸனே ப்³யவஹிதேபி காரியம் பப்போதீ’’தி ப⁴ஸ்ஸகாராத³யோ வண்ணேந்தி, இஹ தாதி³ஸவசனாபா⁴வேன வண்ணாதி³ ப்³யவதா⁴னேபி ஸியா’’தி, ஸரேச்சாதி³பரிஹாரவசனே-தி⁴ப்பாய முப்³பா⁴வயதி ‘யதி³பி’ச்சாதி³னா, மது²ராய பாடலிபுத்தகஸ்ஸ சாந்தராளே கா³மாதீ³னம் ஸப்³பா⁴வா ப்³யவதா⁴னேபி புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தியா தி³ட்ட²ந்தமாஹ-‘மது²ரா’ இச்சாதி³, யஸ்மா ஸரேதி ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரே ஸத்தம்யந்தம் பத³ம், தஸ்மா ப்³யவதா⁴னே ஸரலோபோ ந ஹோதீதி ஏவம் ஸங்கே²பப்³யாக்²யானேன வுத்திய மத்தோ² வேதி³தப்³போ³, ந கேவலம் ஸரேதி ஏத்தே²வாதி ஆஹ- ‘காரியே’ச்சாதி³, ஓபஸிலேஸிகேயேவாதா⁴ரே ப⁴வதீதி ஸேஸோ, காரணமாஹ-‘வத்திச்சா²ன்ஹவிதா⁴னதோ ஸத்³த³ஸ்ஸா’தி, வத்துனோ யா இச்சா² வசனிச்சா² தஸ்ஸா அனுதூலேன விதா⁴னதோ அத்த²ஸ்ஸ கத²னதோதி அத்தோ²,யேன ஹி யமத்த²ம் வத்தாதிதா⁴துமிச்ச²தி ஸதீப்யபி⁴தா⁴னஸா மத்தி²யே ந ததோ-ஞ்ஞமத்த²ம் ஸத்³தோ³பி⁴த³தா⁴தீத்யதி⁴ப்பாயோ, வத்திச்சா² வஸாயே காரணமாஹ’வத்திச்சா²பி’ச்சாதி³, வத்துனோ ஸுத்தகாரஸ்ஸ இச்சா² வத்திச்சா², கத²முபதே³ஸதோ வத்திச்சா²-வஸீயதே’ கத²ஞ்ச ஸாமத்தி²யதோதி ஆஸங்கிய தமுபத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அதோசேத்யாதி³, அதோ வக்க²மானகாரணா உபதே³ஸதோ வஸீயதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கிந்தம் காரண மிச்சாஹ-‘யஸ்மா’இச்சாதி³, அன்வயஸத்³தே³னேத்த² கு³ருபாரம்பரியோ-பதே³ஸோ விவச்சி²தோ, யஸ்மா காரணா அன்வயோ கு³ருபாரம்பரியோ பதே³ஸோ கு³ருகுலமுபக³ம்ம பஞ்ஹகரணாதி³னா அன்விச்சீ²யதே க³வேஸீயதி, அதோ காரணா கு³ருபரம்பரா க³தஉபதே³ஸதோ வஸீயதோதி அத்தோ², ஸாமத்தி²யதோ-வஸாயப்படிபாத³யிதுமாஹ- ‘ஸாமத்தி²யம்பி’ச்சாதி³, ஸாமத்தி²யம்பி வுச்சதேதிஸேஸோ, லகு⁴னோபாயேன ஸத்³தா³னமுபலக்க²ணே பவத்தீதி ப்³யவஹிதனிவத்தியா வசனந்தரக-ரணமனுபன்னம், உபபன்னம் வசனந்தரகரணம், தஸ்ஸ ச ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ர மந்தரேன அஞ்ஞதா²னுபபத்தியா ஆதா⁴ரவிஸேஸப்படிப்பத்தீதி இத³மேத்த² ஸாமத்தி²யம், ஆதா⁴ரந்தரேச்சாதி³னா யதா²வுத்தம் ஸாமத்தி²யம் விபா⁴வேதி, ஆதா⁴ரந்தரேபீதி ஸப்³ப³த்த² பாடோ² தி³ஸ்ஸதி, பஸங்கா³பா⁴வதோ அத்த²ந்த-ரேனாபி ஆதா⁴ரந்தரேபி ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரேபி வசனந்தரப்பஸங்கோ³ ஸியாதி ஸம்ப³ந்த⁴ஸம்ப⁴வா ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரனிஸ்ஸயனேபி ஆனிஸம்ஸோ ந தி³ஸ்ஸதீதி ஸமுச்சயத்தே²னாபி நத்தி² பயோஜனந்தி வஜ்ஜேதப்³போ³ யம்பி ஸத்³தோ³தி, நனு கிமேவம் வண்ணீயதே புப்³ப³ஸ்ஸேவேதி வசன மேவோபஸிலேஸிகமதி⁴கரணம் விஞ்ஞாபயதி… தத்தே²வ புப்³ப³பரத்த ஸம்ப⁴வாதி யோமஞ்ஞதே, தஸ்ஸேஸா கப்பனா ந ஸங்க³தாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘புப்³ப³ஸ்ஸாதி’ச்சாதி³, அயுத்தத்தே காரணமாஹ-‘ஸாமீபிகேபி தஸ்ஸ ஸம்ப⁴வா’தி, ‘க³ங்கா³யம் கோ⁴ஸோ’தி வுத்தே கோ⁴ஸோ க³ங்கா³யம் புப்³போ³ வா பரோ வேதி க³ம்மமானத்தா ஸாமீபிகேப்யதி⁴கரணே புப்³ப³பரத்தஸ்ஸ ஸம்ப⁴வாதி அத்தோ², ஏதாவவுச்சதேதி புப்³ப³ஸ்ஸேவ ஹோதி ந பரஸ்ஸாதி ஏத்தகமேவ வுச்சதே, ததா²ச வக்க²தி-‘கிந்த’ந்திஆதி³, அதி⁴கம் ப்³யவஹிதனிவுத்யாதி³ ந வுச்சதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஆதி³ஸத்³தே³னேத்த² ச²ட்டீ²பகப்பனா க³ஹிதா, ச²ட்டீ²பகப்பனாபி ஸாமத்தியா கதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, பகப்பனம் பகப்பனாவிதா⁴னம், ஏவம் மஞ்ஞதே ‘பாணினியா ‘‘ச²ட்டீ²ட்டா²னேயோகா³’’த்யதோ (1-1-49) ‘‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ’’ (1-1-66) ‘‘தஸ்மா த்யுத்தரஸ்ஸ’’ இதி (1-1-67) பரிபா⁴ஸாஸுத்தத்³வயே ச²ட்டீ²க³ஹணமனுவத்திய ‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ ச²ட்டீ²’ ‘தஸ்மாத்யுத்தரஸ்ஸ ச²ட்டீ² [நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ ச²ட்டீ²தி புப்³ப³ஸ்ஸ காரியித்தபடிபாத³னயோக்³கோ³ ச²ட்டீ² தப்³போ³த⁴கபதே³ ப⁴வதித்யத்தோ², ஏவ து⁴த்தரஸ்ஸேது வி. உஜ்ஜோதடீகா] தி ச²ட்டீ²பகப்பனம் படிபாதே³ந்தி ‘யஸ்மிம் ஸுத்தே ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸோ நத்தி², தத்த² ச²ட்டீ²பகப்பனாயதா² ஸியா’தி, இத⁴ பன வசனந்தராபா⁴வேபி யத்த² ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸோ நத்தி², தத்த² ஸாமத்தி²யேனேவ ச²ட்டீ²பகப்பனா ஸித்³தா⁴’தி, ஸாமத்தி²யமுபத³ஸ்ஸேதி ‘ஸத்தமீனித்³தே³ஸே’ச்சாதி³னா, அஞ்ஞவிப⁴த்தினித்³தி³ட்டோ²பி படிபஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, காரியயோ க³ந்தி காரியஸம்ப³ந்த⁴ம், யதா² ‘‘வக்³கே³ வக்³க³ந்தோ’’தி ஏத்தா²னுவத்தமானம் நிக்³க³ஹீத’ந்தித³ம் ச²ட்டீ²யந்தம் விஞ்ஞாயதே, கத²ம் வக்³கே³தேஸா ஸத்தம்யகதத்தா² ‘‘நிக்³க³ஹீத’’ந்தி (1-38) புப்³ப³ஸுத்தே கதத்த²தாய பட²மா விப⁴த்தியா ச²ட்டீ²விப⁴த்திம்பகப்பேதி ஸத்தமியம் புப்³ப³ஸ்ஸே’தி ததே²த்யவக³ந்தப்³ப³ம். ஏதாவ வுச்சதேதி வுத்தே இத³ந்தி ந விஞ்ஞாயதேதி ஆஹ ‘கிந்த’ந்திஆதி³, யதா³ஹிச்சாதி³னா பரியாயபஸங்க³க்கமம் த³ஸ்ஸேதி. கிமித³முச்சதே பரியாயப்பஸங்கே³ நியமத்த²ம் வசனந்தி நனு புப்³ப³பரானம் யுக³பது³ப்பத்திய மாசரியவசனப்பமாணேனாப்படிபத்தியம் விஜ்ஜ²னத்த²ம் வசனந்தி கஸ்மா நோச்ச தேச்சாஹ- ‘யுக³பது³பஸிலிட்டா²ன’ந்த்யாதி³, யுக³பது³பஸிலிட்டா²னமஸம்ப⁴வோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, குதோச்சாஹ-‘அபரஸ்ஸூபஸிலேஸிகஸ்ஸாபா⁴வதோ’தி, அதோதி யுக³பது³பி⁴ன்னம்பத்தியா அபா⁴வதோ, வசனம் ‘‘ஸரோ லோபாஸரே’’ச்சாதி³கம் (1-26) ஸுத்தம்.

15. பஞ்ச

அவதி⁴பா⁴வேனாதி ‘அதோ’ச்சாதி³னா அவதி⁴த்தேன, யஸ்ஸாதி யோ ஆதி³னோ, காரியந்தி ‘டாடே’ஆதி³கம், புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவிஸேஸாதி யதா²- ‘கா³மா தே³வத³த்தோ’தி வுத்தே ஸோ ததோ புப்³போ³ பரோகே³தி விஞ்ஞாயதீத்யவதி⁴பா⁴வஸ்ஸ புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவிஸேஸோ, ததே²ஹாபி ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி (2-41) வுச்சமானே அதோ புப்³பே³ஸம் யோனம் அத²வா பரேஸந்தி புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவதி⁴பா⁴வஸ்ஸாவிஸேஸாதி மஞ்ஞதே, புரே வியாத்யனேன ஸத்தமியந்தி ஏத்த² வுத்தம் நித்³தே³ஸவசனே காரணமதிதி³ஸதி, வுத்தியம் ‘நரானமேரே’தி ஏத்த² அபவாத³விப்படிஸேதே⁴ ஸதிபரத்தா டாடேஆதே³ஸானம் பவத்திம் ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தி ஏத்த² வண்ணயிஸ்ஸாம, அத² கிமிமினா வசனேன நனு யதோ யத்த² பஞ்சமீ நித்³தே³ஸோ தத்த² ஸப்³ப³த்த² ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரானமந்தா பரோ’’ (1-21) த்யதோ ‘பரோ’த்யனுவத்தேதும் ஸக்காதி தஸ்ஸானுவத்திதஸ்ஸ யோனமிச்சனேன ஸாமானாதி⁴கரண்யா‘பரேஸம் யோனம்’த்யயமத்தோ² விஞ்ஞாயதே, ததோ புப்³பே³ஸம் பஸங்கோ³யேவ நத்தீ²தி, நேதத³த்தி², பரோதி த்யனுவத்தமானம் ‘அதோ’தி பஞ்சம்யந்தேன ஸம்ப³ஜ்ஜ²மானம் ந கோசி வாரேதா அத்தீ²தி பரதோ-காரதோ புப்³பே³ஸம்பி யோனம் டாடேஆதே³ஸா பப்போந்தீதி வசனேனேமினா ப⁴விதப்³ப³மேவாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘வசனே’ச்சாதி³, ஏவஞ்சரஹி ததே³வோதா³ஹரிதப்³ப³ம், கிம் ‘நரானரே’ த்யுதா³ஹடந்தி சே, நேஸதோ³ஸோ, அஞ்ஞத³த்த²ம் காரீயமானமிஹா-ப்யத்த²வந்தம் ஹோதீதி, புப்³ப³கோ பரிஹாரோதி ப்³யவ ஹிதனிவத்தியா புப்³ப³ஸுத்தே வுத்தோ ‘‘ஸரேதோபஸிலேஸிகாதா⁴ரோ’’தி பரிஹாரோ, ந ஸம்ப⁴வதீதி இஹ ஸத்தமியா அபா⁴வா ந ஸம்ப⁴வதி, வசனானந்தரந்தி பாணினியானம் நித்³தி³ட்ட²க்³க³ஹணமிவ ப்³யவஹிதனிவத்தியா ஸுத்தந்தரம், தே ஹி ‘‘தஸ்மாத்யுத்தரஸ்ஸா’’த்யேத்த² (1-1-67) நித்³தி³ட்ட²க்³க³ஹணமனுவத்திய தேன புப்³பே³ விய ப்³யவஹிதனிவத்திம்படிபாதே³ந்தி. அனந்தரேதிவசனா பச்சாஸத்தியா நிஸ்ஸயனம் விஞ்ஞாயதே, கதத்த²தாயாதி வசனா ஜாதியாத்யாஹ- ‘பச்சாஸத்யா ஜாதிம் ஸன்னிஸ்ஸாயா’தி ஜாதிம் ஸன்னிஸ்ஸாய பச்சாஸத்யா கரணபூ⁴தாய நிவத்திமாஹேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இமினா பச்சாஸத்தி ஞாயப்³யாபனஞாயஜாதிபத³த்த²ப்³யத்திபத³த்தே²ஸு பச்சாஸத்திஞாயோ ஜாதிபத³த்தோ²சேஹ நிஸ்ஸீயதேதி த³ஸ்ஸேதி, ந ஹி கேவலம் ஜாதிம் நிஸ்ஸாய ப்³யவஹிதனிவத்தி வத்தும் ஸக்கா, ததா²ஹி யதே³த்த² பச்சாஸத்திஞாயோ ந நிஸ்ஸிதோ, ததா³ ப்³யாபனஞாயேன ப்³யவஹிதே சாப்³யவஹிதே சாஸஜ்ஜதீதி ஜாதியா நிஸ்ஸயனே ஸத்யபி ப்³யவஹிதேபி ப்³யாப்யமானா ஜாதி கேன நிவாரீயதே நாபி கேவலம் பச்சாஸத்தின்னிஸ்ஸாய ப்³யவஹிதனிவத்தி வத்தும் ஸக்கா, ததா²ஹ்யஸதி ஜாதிஸன்னிஸ்ஸயேன ப்³யத்தினிஸ்ஸீயதே, ப்³யத்தியஞ்ச பத³த்தே² படிலக்கி²யம் லக்க²ணம் பவத்ததீதி பச்சாஸத்தி ஞாயனிஸ்ஸயனேப்யப்³யவஹிதம்பதி யம் லக்க²ணம் பி⁴ன்னம் தத³ப்³யவஹிதே பவத்தம், யம்பன ப்³யவஹிதம்பதி பி⁴ன்னம் லக்க²ணம், தஞ்ச வசனப்பமாணதோ மாப⁴வத்வஸ்ஸ ப்³யத்த²தாதி ப்³யவஹிதேபி பவத்ததே, தஸ்மா உபோ⁴பி நிஸ்ஸாய நீயாதி. விஸயத³ஸ்ஸனப்பஸங்கே³ விஸயித³ஸ்ஸனமத்த²ப்³யத்திகாரணந்தி வாக்யந்தோக³த⁴பதா³னமத்த²ம்பட²மம் த³ஸ்ஸேத்வா பச்சா² ஸமாஸாதி³கம் த³ஸ்ஸேதும் ‘கதோ’த்யாதி³கமாரத்³த⁴ம், ஜாதிலக்க²ணோதி அப்³யவஹிதத்தஜாதிஸபா⁴வோ, ‘ஓஸத்⁴யோ’தி ஏத்த² ஸகாரே அகாரா பரஸ்ஸ த⁴காரேன ப்³யவஹிதஸ்ஸ யோஸ்ஸ வியாவஸேஸானம்பி ஸப்³பா⁴வதோ வுத்தம்-‘யோப்பபு⁴தீன’ந்தி, ஜாதி ஸாமஞ்ஞம், யாவதி விஸயேதி க³வாதி³கே யத்தகே விஸயே, காமசாரதோ விஸய பரிஸமத்தியா தி³ட்ட²ந்தமாஹ-‘தம் யதே²’தி, போ⁴ஜயேதீதி ஏத்த² போ⁴ஜயேஇதீதி பத³ச்சே²தோ³, கதோஹி ஜாத்யத்தோ² கஸிணோதி யஸ்மா ஸகலோ ப்³ராஹ்மண ஜாதிஸங்கா²தோ அத்தோ² பரிஸமத்தோ, தஸ்மாதி அத்தோ², இத³ம் வுத்தம் ஹோதி- ‘யாவ தி³ட்ட²ம்போ⁴ஜயே’தி வுத்தே [வுத்தேன (போத்த²கே)] ஸந்தாய ஸாமஞ்ஞவுத்தி ப்³ராஹ்மணஸத்³த³ப்பயோக³ஸாமத்தி²யா பச்சேகம்போ⁴ஜனகிரியா கதா நாம ஹோதி, யதோ கஸிணோபி ஜாத்யத்தோ² பரிஸமத்தோ நாமாதி. ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) ஸுத்தே ப்³யஞ்ஜனேதி ஸத்தமீ புப்³ப³ஸ்ஸ தீ³கா⁴தி³விதி⁴ம்ஹி சரிதத்தா ‘‘ஸரம்ஹா த்³வே’’தி (1-34) ஏத்த² ஸரம்ஹாதி பஞ்சம்யக தத்தா², ததோ பஞ்சமீனித்³தே³ஸஸ்ஸ ப³லீயத்தம், ததோ ‘‘ஸத்தமியம் புப்³ப³ஸ்ஸ’’ ‘‘பஞ்சமியம் பரஸ்ஸா’’தி த்³வின்னம் பரஸ்ஸ ஸமுட்டா²பனே ‘ப்³யஞ்ஜனே’தி ஸத்தமீ பரஸ்ஸ காரிய யோகி³தாய அத்த²தோ விப⁴த்திவிபரிணாமேன ச²ட்டீ²பா⁴வேன பரிணமதீ… த்³வின்னம் ஸுத்தானம் விப்படிஸேதே⁴ பரஸ்ஸ ப³லீ யத்தாவாதி ஏதாதி³ஸஸாமத்தி²யஸப்³பா⁴வதோ வுத்தம்-‘ச²ட்டீ²பகப்பனாபி புரேவிய ஸாமத்தி²யா’தி.

16. ஆதி³ஸ்ஸ

கிஞ்சி அந்தஸ்ஸ ஸம்பத்தந்தி யம் டானுப³ந்த⁴மனேகவண்ணம் ந ஹோதி, தம் ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’ (1-17) த்யந்தஸ்ஸ பத்தம், கிஞ்சி ஸப்³ப³ஸ்ஸேதி ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸேதி’’ (1-19) டானுப³ந்த⁴மனேகவண்ணஞ்ச காரியம் ஸப்³ப³ஸ்ஸ பத்தம். யத³ந்தபா⁴விகாரியம்த்யாதி³னா வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ‘ச²ட்டீ²யந்தஸ்ஸே’தீமஸ்ஸாபவாதோ³ யம் யோகோ³தி த³ஸ்ஸேதி, தஸ்ஸாயம பவாதோ³ ஹோது டானுப³ந்தா⁴தி³காரியம் கத²ந்தி ஆஹ-‘டானுப³ந்தே⁴’ச்சாதி³, விப்படிஸேதா⁴தி அபவாத³விப்படிஸேதா⁴, ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’தி ஹி உஸ்ஸக்³கோ³, தஸ்ஸாபவாதா³ ‘‘ஆதி³ஸ்ஸ’’ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’த்யேதே, ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தீமஸ்ஸாவகாஸோ ‘தேரஸா’தி, ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸா’’தீமஸ்ஸாவகாஸோ ‘ஏஸு, அனேனா’தி, இஹோப⁴யம்பப்போதி ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’ (2-41) ‘‘நரானரே’’ ‘‘அதேன’’ (2-108) ‘‘ஜனேனா’’தி (தத்த²) ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’தீத³ம்பவத்ததீதி தேஸமபவாதா³னம் விப்படிஸேதா⁴ ஸப்³பா³தே³ஸோ ப⁴வதி. ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி த³ஸஸத்³தே³-ந்தஸ்ஸ பத்தோபி தத³பவாத³த்தா ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’திஆதி³பூ⁴தஸ்ஸ த³காரஸ்ஸ ஹோதீதி ஆஹ ‘த³காரஸ்ஸரோ’தி.

17. ச²ட்டீ²

கோத்தோ²ந்த ஸத்³த³ஸ்ஸேச்சாஹ-‘அந்தோவஸான’மிச்சாதி³, ‘‘வண்ணஸ்ஸந்தஸ்ஸ’’தி (1-1-52) ஸுத்தே வண்ணக்³க³ஹணமந்தவிஸேஸனாயோபதி³ட்ட²ம் பாணினினா-அந்தஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ வாக்யஸ்ஸ வா மாப⁴வீ’தி, இஹ த்வனத்த²கம் வண்ணக்³க³ஹணம் ப்³யவச்சே²ஜ்ஜாபா⁴வாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஸோ சே’ த்யாதி³, நனு ப்³ரஹ்மஸ்ஸாதி விஸேஸனத்தே²ன வத்துமிச்சி²தோ மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ ச²ட்டீ²னித்³தி³ட்டோ² நாமாதி ‘‘ப்³ரஹ்மஸ்ஸு வா’’தி (2-194) உஆதே³ஸோ ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி அந்தப்³ரஹ்மஸத்³த³ஸ்ஸ பப்போதி, ததா² ஸதி ‘ந ஹி ச²ட்டீ² நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ அந்தம் பத³ம் வாக்யம் வா ஸம்ப⁴வதீ’தி கஸ்மா வுத்தந்தி, வுச்சதே- ந விஸேஸனத்தே²னாக்கே²பமத்தேன மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ ச²ட்டீ² நித்³தி³ட்டோ² நாம ப⁴வதீதி ந ப்³ரஹ்மஸத்³த³ஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸ்ஸாதே³ஸப்பஸங்கோ³, மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தே³ வா ப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ அத்தீ²தி தஸ்ஸாந்தஸ்ஸ உத்தம் விதீ⁴யதே.

18. வானு

‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யனேனேவாவிஸேஸேன வானுப³ந்த⁴காரியேப்யந்தஸ்ஸ ஸித்³தே⁴ கிமத்தோ²யமாரம்போ⁴த்யாஸங்கிய டானுப³ந்தா⁴த்யாதி³னா வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ‘பா³த⁴கபா³த⁴னத்தோ²-யமாரம்போ⁴’தி-வத³தி, ததா²ஹி ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யஸ்ஸ பா³த⁴கோ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’தி, தஸ்ஸ ச ‘‘வானுப³ந்தோ⁴’’த்யயம் யோகோ³ பா³த⁴கோதி பா³த⁴கபா³த⁴னத்தோ² ஸம்பஜ்ஜதே, அபஇச்சயமுபஸக்³கோ³ வஜ்ஜனே நீவாரணே, பனயனே வா வத்ததேதி அபோத்³யந்தே உஸ்ஸக்³க³லக்க²ணானி வஜ்ஜீயந்தே நீவாரீயந்தே அபனீயந்தே நேனேத்யபவாதோ³, ஸுத்தேகதே³ஸேன ஸுத்தமேவோபலக்கி²தந்தி அந்தஸ்ஸ‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’தி ஸுத்தஸ்ஸ அபவாதோ³ அந்தாபவாதோ³, உஸ்ஸஜ்ஜதே நிவத்தீயத்யபவாதே³னேத்யுஸ்ஸக்³கோ³, உஸ்ஸக்³கா³பவாத³க்கமோ பனேத்த² ஏவம் வேதி³தப்³போ³ ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யுஸ்ஸக்³கோ³, தத³பவாதா³ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸ’’ ‘‘உகானுப³ந்தா⁴த்³யந்தா’’ ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரா நமந்தா பரோ’’தி, ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’த்யுஸ்ஸக்³கோ³, தத³ பவாதா³ ‘‘வானுப³ந்தோ⁴’’ ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரானமந்தா பரோ’’தி.

19. டானு

ச²ட்டீ²னித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸேச்சாதி³னா வசனாரம்ப⁴ப்பயோஜனாக்²யானேனாந்தாதே³ஸாபவாதோ³ யம் யோகோ³தி ப்³ரவீதி, பச்சேகமபி⁴ஸம்ப³ந்தோ⁴தி ஸோ டகாரானுப³ந்தோ⁴ சாதே³ஸோதிஆதி³னா, கஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸ்ஸ ப⁴வதிச்சாஹ-‘ச²ட்டீ² நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸே’ச்சாதி³, நனு ச டேஆதே³ஸோப்யனேகவண்ணோஏவ த்³விவண்ணஸமுதா³யத்தாத்யாஸங்கியாஹ-‘உபலக்கி²யே’ச்சாதி³, அனுப³த்⁴யதே பயோகே³ அஸுய்யமானேபி பயோஜனவஸேனானுஸரீயதீத்யனுப³ந்தோ⁴, உபதே³ஸே யேவோபலக்கி²ய நிவத்ததேத்யனேனேதம் த³ஸ்ஸேதி ‘உச்சாரிதவினாஸினோனுப³ந்தா⁴’தி, உபதே³ஸே பட²முச்சாரணே.

20. ஞகா

ஆத்³யந்தாதி வுத்தே கத²மவயவாத்யயமத்தோ² லப்³ப⁴தீ த்யாஹ-‘ஆத்³யந்தஸத்³தா³னமி’ச்சாதி³, ஆத்³யந்தஸத்³தா³னம் நியதவயவவாசித்தா அவயவஸ்ஸ சாவயவினாமந்தரேனா ஸம்ப⁴வதோ ஸாமத்தி²யாவயவீ லக்கீ²யதி, ச²ட்டி²யாத்யனுவுத்திதோ வாவயவாவயவிஸம்ப³ந்தே⁴ஸா ச²ட்டீ², தாய நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸாத்யயமத்தோ² விஞ்ஞாயதேதி வுத்தியம்-‘ச²ட்டீ²னித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸா’தி (வுத்தம்), தேனேவ பச்சயவிதி⁴ம்ஹி கூப்பச்சயாத³யோ ந தோ³ஸா ப⁴வந்தீதி, அதோயேவாதி தத³வயவாசித்ததோயேவ, தக்³க³ஹணேனேதி அவயவக்³க³ஹணேன, கதாகதப்பஸங்கி³த்தாதி ஓத்தே கதேபி அகதேபி வுகாக³மஸ்ஸ பஸங்க³தோ, பூ⁴யத்தத்தா ஹி ஓத்தஸ்ஸ பூ⁴க்³க³ஹணே ஸதி கதேபி ஓத்தே வுகாக³மேன ப⁴விதப்³ப³மகதேபி ததோவ ‘‘கதாகதப்ப ஸங்கீ³ யோ விதி⁴ ஸனிச்சோ’’தி நிச்சத்தா ஓத்தம் பா³தி⁴த்வா வுகாக³மோ ஹோதி, அத² வுகாக³மே பச்சா² தேன ந ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆஹ-‘அந்தாவயவே’ச்சாதி³.

21. மானுப³ந்தோ⁴

யதி³னித்³தா⁴ரணே ச²ட்டீ² அந்தஸ்ஸாவிஸேஸிதத்தா அவிஸேஸேன யதோ குதோசி அந்ததோ பா³னுப³ந்தோ⁴ பரோ ஸியா, ந ஹி து³தியம் ஸரக்³க³ஹணமத்தி², யேனாந்தோ விஸேஸீயதேச்சாஹ-‘நித்³தா⁴ரண’மிச்சாதி³, காரணமாஹ-‘ஸுதத்தா’தி, ‘ஸரான’ந்தி ஸுதத்தாதி அத்தோ², தேன ‘‘ஸுதானுமிதேஸுஸுதஸம்ப³ந்தோ⁴ப³லவா’’தி ருந்த⁴தீதேத்த²த⁴காரஸ்ஸா நுமிதஸ்ஸ மம் ந ஹோதீதி தீ³பேதி, ஸமான ஜாதியஸ்ஸேவ லோகே நித்³தா⁴ரணப்பதீதி ஹோதிச்சாஹ-‘ததா² ஹி’ச்சாதி³, யதா²’கண்ஹா கா³வீனம் ஸம்பன்னகீ²ரதமா’தி வுத்தே அவிஸேஸிதத்தேபி கண்ஹாய கண்ஹாகா³வீயேவ பதீயதே, ததே²ஹாபி ஸரானம் மஜ்ஜே² அந்தாத்யந்தத்தேன நித்³தா⁴ரியமானோ ஸமானஜாதியோ ஸரோயேவ பதீயதே, தேன ஸரானம் யேவாந்தாபரோ ப⁴விஸ்ஸதீதி பா⁴வோ, விஸேஸனத்தோதி ‘‘ஞிலதஸ்ஸே’’தி (5-163) ஸுத்தே அஸ்ஸாதி வுத்தே அயமேவேதி நியமாபா⁴வா யஸ்ஸகஸ்ஸசி அகாரஸ்ஸ ஞிப்பத்தி, தேனானிட்ட²ப்பத்தீதி லானுஸங்கி³ஸ்ஸேவ அஸ்ஸாதி லஸ்ஸ யம் விஸேஸனத்தம் தம் அத்தோ² பயோஜனமஸ்ஸ ‘‘கத்தரிலோ’’தி (5-18) லகாரஸ்ஸாதி விஸேஸனத்தோ² லகாரோ, இதே⁴வாதி இமஸ்மிம் ‘‘மானுப³ந்தோ⁴’’திஆதி³ஸுத்தேயேவ.

22. விப்படி

பரோதி வத்ததே, ஸோ சாஞ்ஞாதி⁴க்யஇட்டா²த்³யனேகத்தோ²பி இத⁴ இட்ட² வாசீ த³ட்ட²ப்³போ³, கம்மப்³யதிஹாரேக⁴ணிதி கம்மப்³யதிஹாரோ கிரியாபரிவத்தனம் பா⁴வவிஸேஸோ தஸ்மிம் ‘பா⁴வகாரகேஸ்வக⁴ண்க⁴கா’’தி (5-44) ஸாமஞ்ஞேன விஹிதத்தா விப்படிஸேத⁴னந்தி அத்தே² க⁴ணி விப்படீ ஸேதோ⁴, தேனாஹ-‘ஸாமஞ்ஞே’ச்சாதி³, விப்படிஸேத⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²மாஹ-‘அஞ்ஞமஞ்ஞபடிஸேதோ⁴’தி, ஸம்ஸித்³தி⁴யம் வத்தமானோபி ஸிதி⁴ உபஸக்³க³ஸம்ப³ந்தே⁴ நாத்த²ந்தரேபி ஹோதீதி அஞ்ஞமஞ்ஞவிரோதோ⁴த்யத்தோ², விப்படிஸேத⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ லோகே விரோத⁴வாசித்தேன பஸித்³த⁴த்தமாஹ ‘ததா² ஹி’ச்சாதி³னா, கத²ம்பன பமாணபூ⁴தஸ்ஸாசரியஸ்ஸ வசனேஸு அஞ்ஞமஞ்ஞவிரோதோ⁴ ஸம்ப⁴வதீச்சாஸங்கிய உபி⁴ன்னம் ஸாவகாஸத்தே ஸதி ஸம்ப⁴வதி நாஞ்ஞதா²தி ‘த்³வின்ன’மிச்சாதி³ வுத்திக³ந்தோ² பவத்தோதி வத்தும் ‘ஸோசா’திஆதி³மாஹ அஞ்ஞமஞ்ஞானஜ்ஜா²ஸிதேதி அஞ்ஞமஞ்ஞேனானக்கந்தே அபரிக்³க³ஹிதேதி வுத்தம் ஹோதி, அனுப⁴யதாகி³னீதி யோ விஸயேகதே³ஸோ உப⁴யன்ன ப⁴ஜதே தஸ்மிம் அனுப⁴யபா⁴கி³னி விஸயேகதே³ஸே, ஸாமஞ்ஞவிஸயோ த்³வின்னம் விதீ⁴னம் ஸாதா⁴ரணோ விஸயோ, தத்த² பவத்திப்பஸங்கே³ ஸதி ஸோச விப்படிஸேதோ⁴ ஜாயதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இமினா விப்படிஸேத⁴ஸ்ஸ விஸயோ பவத்திப்பஸங்கோ³ விஸயவிஸயீனமபே⁴தே³ன ஸுத்தே ‘விப்படிஸேதோ⁴’திவுத்தோதி ‘த்³வின்ன’மிச்சாதி³னா வுத்திக³ந்தோ² ரசிதோதி தீ³பேதி, பரோ ஹோதீ திவிதி⁴த³ஸ்ஸிதோதி இமினா யதி³ நியமோ-ப்³பூ⁴பக³தோ ஸியா, ததா³ ‘பரோவஹோதீ’தி வதே³ய்யாதி த³ஸ்ஸேதி, பாணினியா ஹி ஜாதியம் பத³த்தே² ஸகிமேவ லக்க²ணம் பவத்ததீதி சரிதத்த²த்தா விஸயந்தரே த்³வின்னம்பி லக்க²ணானமப்பவத்தியம் பரம் பச்சி²மம் காரியந்தி வித்⁴யத்த²மித³ம் வசனம், ப்³யத்தியந்து பத³த்தே² லத்வாதீ³னமிவ பரியாயப்பஸங்கே³ நியமத்த²ந்தி படிபன்னா, இத⁴ பன ஜாதியம் ப்³யத்தியஞ்ச த்³வின்னம்பி ஸுத்தானமப்பவத்தியமேவ வித்⁴யத்த²மேவித³ம் வசனம், ந நியமத்த²ம்பீதி படிபாதே³துமாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, காமசாரதோ பரிஸமாபீயதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, காமதோ பரிஸமாபனஞ்சேதிஸ்ஸா ஸப்³ப³ஸ்மிம் அத்தனோ கோ³சரே அவிச்சே²த³ப்³யாபனேன பவத்திஸப்³பா⁴வதோ. கத²ம்பனேகஸ்ஸாபி பவத்தி ந ப⁴வேய்யாத்யாஸங்கிய காரணமாஹ‘உப⁴யம்பி’ச்சாதி³, ஹிஸத்³தோ³ யஸ்மாத்தே², யஸ்மா உப⁴யம்பித³மாசரியவசனம், ததோயேவ பமாணம், அபி⁴மதகாரியவிதா⁴னே லிங்க³பா⁴வேன ஸத்³தி³கானுமதத்தா(தேஸம்) விதீ⁴னம் விதா⁴யகஞ்ச தஸ்மாதி அத்தோ². பமாணத்தா த்³வின்னம்பி அப்பத்தியம் காரணமாஹ-‘அனுப⁴யபா⁴கி³ம்ஹி’ச்சாதி³, யதோ லத்³தா⁴வகாஸா ததோ ஸமானப³லாதி, இதிஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி, விருத்³தா⁴சாதி ஏத்த² இதிஸத்³த³ம் த³த்வா ‘அனுப⁴யபா⁴கி³ம்ஹி…பே… விருத்³தா⁴சாதி த்³வின்னம் வசனானம் பமாணத்தா உபி⁴ன்னம்பி அப்பவத்தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴ வேதி³தப்³போ³. ஸமானப³லானம் த்³வின்னம் லோகேபி விரோதி⁴த்தம் ஏகக்க²ணேயேவ உபி⁴ன்னம்பி காரியே அப்பவத்தி ச தி³ஸ்ஸதீதி தி³ட்ட²ந்தமாஹ ‘லோகேசே’த்யாதி³, ஏத்த² ச பேஸ்ஸஸ்ஸ (அ)விரோத⁴த்தி²னோ காரியே அப்பவத்திரிவ [அப்பவத்தியேவ (போத்த²கே)] ஸமானப³லான முபி⁴ன்னம் வசனானம் காரியே அப்பவத்தீதி ஸுகே²னோ பமாஸம்ஸந்த³னம் விஞ்ஞாதப்³ப³ம்.

ஜாதிபக்கே²யேவ ப⁴ஸ்ஸகாரேன த்³வின்னம் யுக³பதி³ப்பத்தியம் ‘லத்வாதீ³னமிவ’ பரியாயப்பஸங்கோ³ வண்ணிதோ, தஸ்ஸாயுத்தத்தமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘நசாபி’ச்சாதி³, பி⁴ன்னவிஸயத்தாதி த்³வின்னம் விதீ⁴னம் பி⁴ன்னவிஸயத்தா. அபி⁴ன்னவிஸயத்தே ஹி பரியாயகப்பனா யுத்திமதீ, அதோச லத்வாதீ³னமபி⁴ன்னவிஸயத்தம்படிபாத³யிதுமாஹ- ‘லத்வாத³யோ ஹி’ச்சாதி³, அனவயவேனேதி தா⁴து மத்ததோ விதா⁴னேனாவயவப்³யதிரேகஸப்³பா⁴வதோ ஸப்³ப³தா⁴துபரிக்³க³ஹேன, யத்த² யஸ்மிம் தா⁴த்வத்தே²கதே³ஸே பவத்தா ஸமானா பவத்தா ஸந்தோ லத்³தா⁴வகாஸா ஸியும் தஸ்ஸேகதே³ஸஸ்ஸ பரிஹாரேனாபி பரிச்சாகே³னாபி ந விதீ⁴யந்தேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, லத்வாதீ³ன மேகக்க²ணே அஸம்ப⁴வா ஏகஸ்மிம் கதே ஸதீதரவசனான மானத்த²க்யப்பஸங்கா³ச பரியாயேன ப⁴வந்தீதி யந்தம் யுத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. இஹாதி இமஸ்மிம் யுக³பதி³ப்பத்தியம், இஹ ததா²பா⁴வஸ்ஸ காரணமாஹ-‘ஸாவகா…பே… வசன’ந்தி, தத்தா²தி யுக³பதி³ப்பத்தியம். ஜாதியம்பத³த்தே² ‘‘புனப்பஸங்க³விஜானனா ஸித்³த⁴ம், விப்படிஸேதே⁴ யம் பா³தி⁴தம் தம்பா³தி⁴தமேவா’’தீமாஸமுபி⁴ன்னம் பரிபா⁴ஸனம்பவத்திம் படிபாதே³ந்தோ ஆஹ- ‘பரஸ்மிம் சே’த்யாதி³, பரஸ்மிந்தி இட்டே², பரிபா⁴ஸனம்பன அயமத்தோ² ‘புனப்பஸங்க³விஜானனாதி த்³வின்னம் ஸுத்தானமேகத்த²ப்ப ஸங்க³ஸங்கா²தே விப்படிஸேதே⁴ ஸதிபரமிட்ட²ம் பட²மம் ஹோதி, ஹோந்தேன தேன யதீ³தரஸ்ஸ நிமித்தோபகா⁴தோ ந கதோ ததா³ தஸ்ஸாபி புனப்பஸங்கோ³ தஸ்ஸ விஜானனா ஸித்³த⁴ந்தி, விப்படிஸேதே⁴ யதா²வுத்தே ஸதி பட²மம் ஹோந்தேன யம் ஸுத்தம் பா³தி⁴தம் தஸ்ஸ புனப்பவத்தியா யதி³ நிமித்தம் நத்தி² தம் பா³தி⁴தமேவே’தி. ப்³யத்தியம்பி வித்⁴யத்த²மேவித³ம் வசனம், ந நியமத்த²ந்தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ப்³யத்திய’மிச்சாதி³, ஏவம் மஞ்ஞதே ‘ப்³யத்தியம் படிலக்கி²யம்லக்க²ணப்பவத்தியம் த்³வின்னம் ஸாதா⁴ரணம் டா²னம்பதி யானி வசனானி பி⁴ன்னானி தேஸம்பி நிரவகாஸத்தேன துல்யப³லத்தா த்³வின்னம்படிபத்தியேவஸியா, நது பரியாயப்பஸங்கோ³’தி. ப்³யத்தியம்பி யதா²வுத்தானம் பரிபா⁴ஸானம் பவத்தி வுத்தவிதி⁴னேவாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘பரிபா⁴ஸானம்பி’ச்சாதி³மாஹ.

ஜாதியம்பத³த்தே² ‘‘வத்தமானேதி அந்தி, ஸி த², மி ம, தே அந்தே, ஸே வ்ஹே, ஏ ம்ஹே’’ச்சாதீ³னம் லக்க²ணானமேகமேகத்தே²பி வத்தமானேதி அந்தி, வத்தமானே ஸி த² இச்சாதீ³னம் வாக்யேகதே³ஸானம் க³ச்ச²திச்சாதோ³ க³ச்ச² ஸிச்சாதோ³ ச லக்கி²யே ஸகிம்பவத்தியா ஸப்³ப³ஸ்மிம் ஸகே விஸயே பட²ம மஜ்ஜி²மபுரிஸேகவசனஜாதி பரிஸமத்தாதி சரிதத்த²த்தா தும்ஹே க³ச்ச²தா²தி ஏத்த² த்³வீஹி த்³வின்னம் புரிஸான மேகக்க²ணே பவத்தியம் ந கஸ்ஸசி, ப்³யத்தியம்பி படிலக்கி²யம் லக்க²ணானி பி⁴ஜ்ஜந்தீதி ஸாதா⁴ரணம் டா²னம் பதிபி⁴ன்னேஹி லக்க²ணேஹி த்³வின்னம்பேகத்தே²-கக்க²ணே பவத்தியம் ந கஸ்ஸசி, ததா² வுத்தனயேனேவ திண்ணம் புரிஸானமேகக்க²ணே பவத்தியந்தி ஸப்³ப³தா² அப்பவத்தியம் ஸம்பத்தாயம் வசனமித³ம், பரோ ஹோதீதி மஜ்ஜி²முத்தமம் ப⁴வதீதி அதி⁴ப்பாயேன ‘யதே²’ச்சாதி³னா வுத்தம் வுத்திக³ந்த²ம்பஞ்ஹமுகே²னா ஹரித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘க்வபனா’திஆதி³மாஹ, நேத³முதா³ஹரணமம்ஹம் மனம் போ⁴ஸேதி-யதோ விப்படிஸேத⁴விஸயமேவேத³ம் ந ஹோதி, குதோ யதோ ‘‘வத்தமானேதி அந்தி’’ச்சாதி³ப்பபு⁴தீனம் வத்தமானேதி அந்திச்சாதீ³ஹி வாக்யேகதே³ஸேஹி நித்³தி³ட்டா²னமேவ புப்³ப³பரச்ச²க்கானம் புரிஸவசனவிஸேஸவிதா⁴யகேன ‘‘புப்³ப³பரச்ச²க்கான மேகானேகேஸு தும்ஹாம்ஹ ஸேஸேஸு த்³வேத்³வே மஜ்ஜி²முத்தமபட²மா’’ (6-14) தீமினா வாக்யாவயவேன தும்ஹாம்ஹஸேஸேஸு பயுஜ்ஜமானேஸு அப்பயுஜ்ஜமானேஸு வா யதா²க்கமம் புப்³ப³ச்ச²க்கானம் பரச்ச²க்கானஞ்ச மஜ்ஜி²முத்தமபட²மானம் பச்சேகம் த்³வேத்³வே வசனானி யதா²க்கமம் ப⁴வந்தீதி ‘க³ச்ச²த² க³ச்சா²மா’தி ஏத்த² ஏகக்க²ணே பவத்தியேவ நத்தி², த்³வின்னம்பன ஸாவகாஸான மேகக்க²ணே பவத்தியேவ ஹி விப்படிஸேதோ⁴தி, ததா²பி வுத்தனயேன விப்படிஸேத⁴ப்பகப்பனாபி ஸக்கா காதுந்தீத³முதா³ஹடம் ஸியாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம், இமிஸ்ஸா பன பரிபா⁴ஸாய நிராகுலப்பவத்தி ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’ தீமிஸ்ஸா வுத்தனயேன வேதி³தப்³பா³, கதாகதப்பஸங்கீ³ யோ விதி⁴, ஸோ நிச்சோ, யோத்வகதேயேவாயமனிச்சோதி வுத்தனிச்சானிச்சேஸு அந்தரங்க³ப³ஹிரங்கே³ஸு சாதுல்யப³லத்தா நாஸ்ஸ யோக³ஸ்ஸ ப்³யாபாரோ, ததா²ஹி நிச்சானிச்சேஸு நிச்சமேவ ப³லவந்தி நிச்சானிச்சானமதுல்யப³லதா, அந்தரங்க³ப³ஹிரங்க³ப்பகார(ம்பன) உபரி ‘‘லோபோ’’தி (1-39) ஸுத்தே பகாஸிஸ்ஸாம.

23. ஸங்கேதோ

வசனாரம்ப⁴ஸ்ஸ ப²லமாஹ-‘அனுப³ந்தோ⁴தி யம் வுத்தம்’த்யாதி³, வுத்தியம் ‘‘யோனவயவபூ⁴தோ ஸங்கேதோ’’தி ஸாமஞ்ஞேன வுத்தேபி ‘‘பா⁴ஸிஸ்ஸம் மாக³த⁴ம் ஸத்³த³லக்க²ண’’ந்தி ஸத்³த³லக்க²ணா பி⁴தா⁴னப்பகரணதோ ஸத்³த³ஸ்ஸானவயவபூ⁴தோதி விஞ்ஞாயதேதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘கஸ்ஸ’த்யாதி³ல்துப்பச்சயே லகாரோ உதா³ஹரணம், பகதியாதி³ ஸமுதா³யஸ்ஸாதிஆதி³வாக்யஸ்ஸ ஸாப்பாயமத்த²ம் விவரிதும் ‘ஏவமஞ்ஞதே’ச்சாதி³ வுத்தம், கேசி ஸத்³த³ஸத்த²காராதி பாணினிம் ஸந்தா⁴யாஹ, வசனந்தி ‘‘தஸ்ஸ லோபோ’’தி (1-3-9) வசனம், பயோகா³ஸமவாயிதாதி கத்தாஇச்சாதி³ப்பயோகே³ அஸமவாயிதா அப்பயோகி³தாதி அதி⁴ப்பாயோ, ஏவம்பிஸ்ஸ லோபோ வஸேயோ… அனுபுப்³போ³ ப³ந்தி⁴வினாஸத்தோ²தி ஆஹு உச்சாரிதபத⁴ம்ஸித்தா அனுப³ந்த்⁴யதே வினஸ்ஸதேத்யனுப³ந்தோ⁴தி இமாய ஸத்³த³ ப்³யுப்பத்தியாவஸேன.

24. வண்ண

‘அதேனா’தி (2-108) ஏத்த² அதோதி ரஸ்ஸப்³யத்தினித்³தே³ஸோ வா ஸியா ரஸ்ஸஜாதினித்³தே³ஸோ வா ஸகலனிஸ்ஸயப்³யாபீ அத்த²ஜாதி நித்³தே³ஸோவா, தத்த² ரஸ்ஸப்³யத்தினித்³தே³ஸே ஸதி பு³த்³த⁴ஸித்³தா⁴தீ³ஸு யத்த²கத்த²சி அகாரோ க³ய்ஹதேதி நேட்ட²ப்பஸித்³தி⁴… கேஸஞ்சி அஸிஜ்ஜ²னதோ, ரஸ்ஸ ஜாதினித்³தே³ஸே பன பு³த்³த⁴ஸித்³தா⁴தி³ஸப்³பா³காரந்தானம் லக்க²ணிகக³வாத்³யகா ரந்தானஞ்சாகாரோ க³ய்ஹதீதி ஸப்³ப³தா² இட்ட²ப்பஸித்³தி⁴, நாஞ்ஞோ தீ³கோ⁴ ப்³யத்தந்தரத்தாதி நானிட்ட²ப்பத்தி ஆகாரதோ நாஸ்ஸேனாபா⁴வா, தஸ்மா அதோதி ரஸ்ஸஜாதினித்³தே³ஸே நிஸ்ஸிதே ஸப்³ப³மித³மிட்ட²ம் நிப்ப²ஜ்ஜதீதி நாத்த²ஜாதி நிஸ்ஸீயதே, ந ரஸ்ஸப்³யத்திச, ‘‘யுவண்ணானமே ஓலுத்தா’’தி (1-29) ஆதீ³ஸு பன ரஸ்ஸப்³யத்தியா ரஸ்ஸஜாதியா வா நித்³தே³ஸே ‘தஸ்ஸேத³ம் நோபேதி’ச்சாதீ³ஸு ஏஓஆதி³கமிட்ட²ம் கத்த²சி ப⁴வேய்ய, ந ஸப்³ப³த்த², ஸப்³ப³த்த² வா ப⁴வேய்ய ‘வாதேரிதம் ஸமோனா’திஆதீ³ஸு ப்³யத்தந்த ரத்தா, தஸ்மா ஸப்³ப³தா² இட்ட²ப்பஸித்³தி⁴யா இத்தஜாத்யாதி³ நிஸ்ஸீயதே, அத²வா வண்ணுச்சாரணம்பதி கேஸஞ்சி வண்ணுப்பத்திட்டா²னானம் உச்சனீசதது³ப⁴ய ஸம்ஹாரவஸேன வண்ணவிஸேஸுப்பத்தி த³ஸ்ஸனதோ தேஸம் வஸேன ரஸ்ஸ ப்³யத்தினித்³தே³ஸே ரஸ்ஸஜாதினித்³தே³ஸே வா வுத்தனயேன இட்டா²னிட்ட²ப்பத்தியம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³தா² இட்ட²ப்பஸித்³தி⁴யா இத்தஜாத்யாதி³ நிஸ்ஸீயதே, தத்த² வண்ண பரேன ஸவண்ணக்³க³ஹணம் நியமிதும் வசனமித³மாரத்³த⁴ந்தி ‘ஸப்³ப³த்தே²வா’திஆதி³னா வசனாரம்ப⁴ப²லமாஹ, ஸப்³ப³த்தே²வாதி ஸப்³ப³ஸ்மிம்யேவ ஸுத்தப்பதே³ஸே. நனு ஸயஞ்சாதி வுத்தேபி பரியத்தம், ந ஹ்யஞ்ஞம் ரூபா ஸயமத்தி², அஞ்ஞம் வா (ஸய)தோ ரூபந்தி ஸித்³தே⁴ப்யேவம் ஸதி அத்தே²த்த² பரோ கோசி விஸேஸோதி ஞாபேதும் ஸஞ்ச ரூப’ந்தி வுத்திகாரோ ஆஹாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ரூபஸ்ஸ விஸேஸிதப்³ப³த்தா ‘ஸஞ்ச ரூப’ந்தி வுத்தியம் நித்³தி³ஸீயமானத்தா ச ரூபந்தி விஞ்ஞாயதீதி ‘ஸஞ்ச க³ய்ஹதீ’தி வுத்தம், ஸம்ரூபக்³க³ஹணாயாபிஸத்³த³ம் கரோதோ-தி⁴ப்பாயோ-யந்தி வத்துமாஹ-‘அஞ்ஞதே²’ச்சாதி³, அஞ்ஞதா²தி அஞ்ஞேனப்பகாரேன ஸம்ரூபக்³க³ஹணாய அபிஸத்³தா³பா⁴வேதி அதி⁴ப்பாயோ, அஞ்ஞபத³த்தே²தி அஞ்ஞபத³த்த² ஸமாஸவிஸயே, கு³ணீபூ⁴தஸ்ஸாதி அப்பதா⁴னபூ⁴தஸ்ஸாகாரே காராதி³னோ, ஸமாஸேன வுத்தத்தா பதா⁴னதூ தத்தேபி கு³ணோ ப⁴வதி அஞ்ஞபத³த்தோ²-காரேகாராதி³ விதா⁴ய கத்தா, விதீ⁴யமானோ ஸவண்ணோவ பதா⁴னம்… இத³மத்தி²தாய தப்பவத்தியாதி. நனு வுத்தியமபிஸத்³த³ஸ்ஸாத்த²ம் வத³தா ஸயஞ்சேதி வத்தப்³ப³ம், ‘‘ததா² ஸயமத்தனீ’’தி நிக⁴ண்டு³தோ ஸயஞ்ச-த்தாகாரேகாராதி³ஞ்ச க³ய்ஹதீத்யமத்தோ² ஸம்பா⁴வீயதீதி சோத³னம்பனஸி நிதா⁴ய ‘ஸஞ்ச ரூப’ந்தி வத³ந்தோ ஸாதி⁴ப்பாயாருள்ஹம் கிஞ்சி அத்த²விஸேஸம் பகாஸேதும் ததே²வாஹாதி த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம்-‘ஸயஞ்சே’த்யாதி³, ‘‘த⁴னஞ்ஞாதீஸு ஸம்ஸத்³தோ³, ததா²த்தத்தனியேஸுபீ’’தி நிக⁴ண்டு³வசனதோ ‘ஸ’ந்தி அத்தாபி க³ய்ஹதி, கோ ஸோ ஸத்³த³ரூபம் ஸாதா⁴ரணம், ‘ஸ’ந்தி அத்தனியம்பி, கிந்தம் ஸத்³தா³ன மஸாதா⁴ரணம் ஸத்³த³ரூபம், ததா² ஸதி அத்தனியம் ரூபம் நாமாத்தஸங்கா²தஸத்³த³ஸம்ப³ந்தீ⁴தி ஆஹ-‘ஸம்ரூபம் ஸத்³தா³னமஸாதா⁴ரணம் ரூப’ந்தி, ஏதஞ்ச இத³ந்தீமினா ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம், அஸாதா⁴ரணந்தி அஸாதா⁴ரணம் ஸத்³த³ரூபம், ஸதி ஸம்ப⁴வே ப்³யபி⁴சாரே ச விஸேஸனஸ்ஸ ஸாத்த²கதாய அஸாதா⁴ரணந்தி ரூபம் விஸேஸதா ஸாதா⁴ரணஸ்ஸாபி ஸம்ப⁴வோ வுத்தோயேவ நாமாதி ஆஹ-‘து³வித⁴ம் ஹி’ச்சாதி³, கிந்தம் ஸாதா⁴ரணமஸாதா⁴ரணஞ்சரூபந்தி ஸாமஞ்ஞேன ரூபம் நித்³தி³ஸிதுமாஹ-‘தத்தா²’திஆதி³, தத்தா²தி நித்³தா⁴ரணே ஸத்தமீ, ஸத்³தா³னந்தி ஸாத்த²கனிரத்த²கானம் யேஸம்கேஸஞ்சி ஸத்³தா³னம், தம்தம் ஸத்³த³த்தாதீ³ஹி தேஸம்தேஸம் பு³த்³த⁴ அஇஆதீ³னம் ஸத்³தா³னம் ஸத்³த³த்தாதி³, உப⁴யத்த² ஆதி³ஸத்³தே³ன அத்தோ² ஸங்க³ஹிதோ, தேன ஸாதா⁴ரணம் ஸத்³த³ரூபமத்த²ரூபம் ததா²-ஸாதா⁴ரணந்தி சதுப்³பி³த⁴ம் ஸம்ரூபந்தி த³ஸ்ஸேதி, சதூஸுபி சேதேஸ்வஸாதா⁴ரணஸ்ஸ ஸத்³த³ரூபஸ்ஸேவோபானம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘தத்தா²’திஆதி³, ஸாதா⁴ரணரூபப்³யுதா³ஸேனாதி ஸாதா⁴ரணரூபஸ்ஸ பரிச்சாகே³ன, உபாதி³யந்தோ ரூபமேவ ஸத்³த³ஸ்ஸஸம், நாத்தோ²தி ச த³ஸ்ஸேதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ச ஸத்³தோ³ பனேத்த² ‘இத³ம் த³ஸ்ஸேதீ’தி ஹேட்டா² வுத்தம் ஸமுச்சினோதி, அஸாதா⁴ரணஸ்ஸேவோபாதி³யனே காரணமாஹ-‘தந்த’மிச்சாதி³, இதரந்தி யே ஸம்கேஸஞ்சி ஸத்³தா³னம் ஸத்³த³த்தாதி³, பரஸ்ஸாபீதி அஞ்ஞஸ்ஸ யஸ்ஸகஸ்ஸசி ஸத்³த³ஸ்ஸாபி, இதி இத³ம், பதிதம் பஸித்³த⁴ம், ஏத்த² பன இதிஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி, யஸ்மா இத³ம் யதா²வுத்தம் பஸித்³த⁴ம் தஸ்மா புப்³பா³சரியபரம்பராயாக³தோ பதே³ஸதோ உபாதி³யந்தோதி பகதம், ஸம்ஸத்³த³விஸேஸனஸாமத்தி²யேன அஸாதா⁴ரணரூபோபாதி³யனேபி அஸாதா⁴ரணம் ஸத்³த³ரூபமேவோபாதீ³யதி நாஸாதா⁴ரணமத்த²ரூபம்… இமினா வக்க²மானகாரணதா [தாய (போத்த²கே)] வஸேனாதி ஆஹ-‘ஸத்³த³ஸ்ஸே’ச்சாதி³, ஆஸன்னம்…ஸத்³த³தோ ஸத்³த³பா⁴வஸா நஞ்ஞத்தா, விபரியயதோதி விபரியாஸேன அனாஸன்ன பா⁴வேனாதி அத்தோ², சக்கு²விஸயோபி ஹி அத்தோ² கத²ம் ஸோதவிஸயஸத்³த³ஸ்ஸ ந ஆஸன்னோ ஸம்ரூபம்ப⁴விதுமரஹதீதி, காரணந்தரமாஹ-‘அஹேய்யத்தாசா’திஆதி³, அஹேய்யத்தாதி அபரிச்சஜனீயத்தா, இத³ம்பி நிச்சஸம்ப³ந்தி⁴த்தே காரணவசனம், தம் ஸத்³த³ரூபம், நிச்சஸம்ப³ந்தீ⁴தி நிரந்தரஸம்யோகீ³, விபரியயதோதி ஹேய்யத்தா, ததா²ஹிச்சாதி³னா அத்த²ஸ்ஸ ஹேய்யத்தம் போ³தே⁴தி, அபரம் காரணமாஹ-‘அஸாதா⁴ரணஞ்ச ரூபம்’த்யாதி³னா, ஸாதா⁴ரணோ பரியாய ஸத்³தா³னம், பச்சேதப்³ப³த்தாதி விஞ்ஞாதப்³ப³த்தா, இதா³னி காரணத்தயம் ஸமோதா⁴னேத்வா இமேஹி காரணேஹி ரூபமேவ ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸம்னாம, நாத்தோ²தி நியமேத்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘ததே³வ’ந்திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம், ததே³வந்தி யஸ்மா ஏவம், தம் தஸ்மாதி அத்தோ², ஸரூபப்பதா⁴னேதி ‘‘கோ³ஸ்ஸா வங’’ (1-32) த்யாதோ³ கோ³ஸ்ஸாத்யாதி³கே ஸரூபப்பதா⁴னே.

25. ந்து

ந்துஸுதியா ஜந்த்வாதீ³னம்பி ‘‘ந்தந்தூனம்ந்தோ யோம்ஹி பட²மே’’ (2-215) த்யாதி³னா க³ஹணப்பஸங்கே³ ஜாதியமபி⁴ப்பஸங்க³பா³த⁴னத்த²ம் ப்³யத்தியம் வந்த்வாதி³ ஸம்ப³ந்தீ⁴னமுபாதா³னத்தமித³மாரத்³த⁴ம் ‘‘வந்த்வவண்ணா’’ (4-79) ‘‘தமேத்த²ஸ்ஸத்தீதி மந்து’’ (4-78) ‘‘கத்தரி பூ⁴தே க்தவந்து க்தாவீ’’ (5-55) தி விஹிதா வந்த்வாத³யோ நாம.

இதி மோக்³க³ல்லானபஞ்சிகாடீகாயம் ஸாரத்த²விலாஸினியம்

பரிபா⁴ஸாதி⁴காரோ ஸமத்தோ.

ஸரலோபாதி³ வண்ணனா

26. ஸரோ

ஆதா⁴ரவிஸேஸாபஸ்ஸயனந்தி ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரவிஸேஸஸ்ஸ நிஸ்ஸயனம், ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரம் வினா ஆதா⁴ரந்தரே க³ஹிதே ஸதி வசனந்தரம் ஸுத்தந்தரம் வினா ப்³யவஹிதனிவத்தி காதும் ந ச ஸக்காதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கேசீதி பு³த்³த⁴ப்பியாசரியாத³யோ த³ஸ்ஸேதி, தே ஹி யதி³ வண்ணேன காலேன வா ப்³யவதா⁴னேபி ஸந்தி⁴ ப⁴வேய்ய ததா³ ஸரேதி நிமித்தஸ்ஸோ பாதா³னம் நிரத்த²கம் ப⁴வேய்யாதி ஸரேதி நிமித்தோபாதா³னஸாமத்தி²யேனானேன வண்ணாதி³ப்³யவதா⁴னே நோ ஸந்தீ⁴தி மஞ்ஞமானா ‘நிமித்தோ’ச்சாதி³கம் வாக்யமாஹு, தத³யுத்தந்தி தேஹி’நிமித்தோ’ச்சாதி³னா யம் வுத்தம், தம் அயுத்தந்தி அத்தோ², அயுத்தத்தே காரணம் ப்³யபி⁴சாரஸப்³பா⁴வேன ஸாமத்தி²யாபா⁴வோயேவாதி ப்³யபி⁴சாரந்த³ஸ்ஸேத்வா ஸாமத்தி²யாபா⁴வந்த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அவஸானே,ச்சாதி³, காரியாபா⁴வேபீதி ஏத்த² ந கேவலம் ‘இத³மேவ ஸச்சம், ஸுமனா ப⁴வந்து அதோ²பி’த்யாதோ³ வண்ணகாலப்³யவதா⁴னேயேவ, அத² கோ² ‘ஏதே ந ஸச்சேன ஸுவத்தி² ஹோதூ’த்யாதோ³ அவஸானே ‘பமாதோ³ மச்சுனோ பத³ம்’ த்யாதோ³ அந்த பி³ந்து³ ஸங்கா²தனிமித்தந்தரே வா காரியாபா⁴வேபி நிமித்தோ பாதா³னஸ்ஸ ஸாத்த²கதோதி அபிஸத்³த³ஸ்ஸத்தோ², ஸாத்த²கதோதி பா⁴வப்பச்சயலோபேன பா⁴வப்பதா⁴னவஸேன வா வுத்தம், ஸாத்த²கத்ததோதி வுத்தம் ஹோதி, அஞ்ஞதா² நிமித்தோபாதா³னமேவ ஸாத்த²கம் நாமாதி ‘நிமித்தோ பாதா³னஸ்ஸ ஸாத்த²கதோ’தி ந யுஜ்ஜதி, அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘அவஸானே நிமிந்தரே வா காரியாபா⁴வேன ப்³யபி⁴சாரஸப்³பா⁴வா அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணம் ஸாமத்தி²யம் நத்தி², நிமித்தந்துப்³யவதா⁴னேபி சத்தி², யதா²’தா³ருனிமித்தம் வனோபஸங்கமன’ந்தி தஸ்மா வண்ணகாலப்³யவதா⁴னேபி ஸரேதி நிமித்தே ஸதி லோபகாரியம் பப்போதே வா’தி. லுப்பதீதி ‘தத்ரிமே’ச்சாதி³னா கத²னகாலே ந தி³ஸ்ஸதீதி அத்தோ², அத³ஸ்ஸனமத்தமேவ ஹி லோபோ, அஞ்ஞதா² ‘தத்ரா’தி³ஸத்³த³ரூபாபா⁴வப்பத்தியா அத்த²ப்பதீதி காரித்தமேஸம் ந ஸியாதி, பட²மாய நித்³தி³ட்டோ²… வுத்தத்தா கம்மஸ்ஸ, ஸரஸ்ஸாதி வதே³ய்ய… பா⁴வே கா²தி³ப்பச்சயேன அவுத்தகம்மத்தா, இஹாதி இமினா ஸத்த²ந்தரே பா⁴வஸாத⁴னவஸேன க³ஹணம் விபா⁴வேதி, க³ந்த² லாக⁴வோ… ஸரஸ்ஸ லோபோதி வா லோபம் பப்போதீதி வா அவத்தப்³ப³த்தா, ஸரோதி பட²மாய நித்³தி³ட்ட²த்தா ஸரோ லோபோ நாம ஹோதீதி ஸங்காபி ஸியாதி ஆஹ-‘ந சே’ச்சாதி³, இஹாதி இமஸ்மிம் ஸுத்தே, ஹோந்திச்சாதோ³பி புப்³ப³ஸரலோபே ஹந்திச்சாதி³கம்பி ஸியாத்யாஸங்கியாஹ-‘ஸோசே’ச்சாதி³, உஸ்ஸக்³க³தோ ஆக³தோ ஸம்பூ⁴தோ தஸ்ஸ வா அயம்தி ஓஸ்ஸக்³கி³கோ புப்³ப³லோபோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ ஓஸ்ஸக்³கி³கத்தம், ஓஸ்ஸக்³கி³கத்தா புப்³ப³லோபஸ்ஸ காரியந்தரேஹி பரலோபாதீ³ஹி அபவாத³விதீ⁴ஹி ஆபா³தி⁴தோ ஏவ, ஸோ ச புப்³ப³லோபோ ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ‘‘பரோ க்வசீ’’தி (91-27) க்வசிக்³க³ஹணேன புப்³ப³பரலோபானம் துல்யப³லத்தாபா⁴வா யதா² க³மப்பத்திதோ பரலோபஸ்ஸாபவாத³ரூபத்தம், அஜ்ஜா²ஸிதேதி பவிட்டே², ந ஹோதி… பரலோபாபவாதே³ன பா³தி⁴தத்தா, தேஹீதி பரலோபாதீ³ஹி, ஸப்³ப³தா² முத்தவிஸயோ ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியந்தி, விகப்பேன முத்தவிஸயோ லதே வாதி.

27. பரோ

இதிஸத்³தோ³ இத³மத்தே², க்வசி லோபனீயோ ஹோதீதி இத³ம் வசனம் தீ³பேதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கிந்தி ஆஹ-‘பயோகா³னுஸாரித’ந்தி, கஸ்ஸாதி ஆஹ-‘காரியஸ்ஸ பரலோபஸ்ஸா’தி, கேன ஹேதுனாதி ஆஹ ‘க்வசிக்³க³ஹணேனா’தி, கத்தா²தி ஆஹ-‘இஹ இமஸ்மிம் ஸுத்தே’தி, தேனாதி தேன பயோகா³னுஸாரிதாதீ³பனேன, யதா²பயோக³ந்தி ஆக³மபயோகா³னதிக்கமேன, நிச்சம் பக்கே²வா பரலோபோ ஸியாதி ஹோந்திச்சாதோ³ நிச்சம், லதாவாதிஆதீ³ஸு பக்கே² வா பரலோபோ ப⁴வேய்ய, ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘கஸ்மிந்தி அத்தே² க்வாதி நிப்ப²ன்னேனானியமவுத்தினா அனியமத்த²ஸ்ஸேவ விஸேஸகதோ வசனே ஸப்³ப³த்தே²வானியதத்த²வுத்தித்தா க்வசிஸத்³தோ³-யம் யதா²க³மம் நிச்சமனிச்சமஸந்தஞ்ச விதி⁴ம் தீ³பேதி, தத்த² ஹோந்திச்சாதி³கோ நிச்ச பக்கோ² பரலோபஸ்ஸேவ விஸயோ, லதாவாதிஆதி³கோ அனிச்சபக்கோ² உப⁴யஸாதா⁴ரணத்தா புப்³ப³லோபஸ்ஸாபி விஸயோதி இமினா நிச்சம் பக்கே² வா பரலோபோ ஹோதி, அஸந்தபக்கோ² பன ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியந்திஆதி³கோ புப்³ப³லோபஸ்ஸேவ விஸயோ ஸப்³ப³தா²னேன பரிச்சத்தத்தா’’தி, தீஸுபி சேதேஸு பன பக்கே²ஸு நிச்சானிச்சபக்கே²ஸு யேவஸ்ஸாபவாத³ரூபதா… புப்³ப³லோபஸ்ஸ ஸப்³ப³தா² ஹோந்திச்சாதோ³ நிவாரகத்தா வா விதா⁴யகத்தா வா பரலோபஸ்ஸ, ந த்வஸந்தபக்கே²… புப்³ப³லோபஸ்ஸேவ ஸப்³ப³தா²னேன தி³ன்னா வஸரத்தா, லோகக்³கோ³திஆதி³ து க்வசிஸத்³த³ஸ்ஸ பயோகா³னுஸாரிதா தீ³பகத்தா நிச்சே அஸந்தேவாபி விதி⁴ம்ஹி தீ³பிதே பரலோபேன வா நிப்ப²ஜ்ஜதீதி நேட்ட²ப்³யாகா⁴தோ, ஏவம் தாவ க்வசிக்³க³ஹணே ஸப்³ப³தா²னிட்ட²பரிஹாரேன இட்ட²ப்பஸித்³தி⁴ ஸியா, தத³பா⁴வேகத²ந்தி தத³பா⁴வே விரோத⁴மாஹ-‘அஞ்ஞதே’ச்சாதி³, பரியாயேன ப⁴வந்தீதி க்வசிக்³க³ஹணாபா⁴வே ‘பரோ’தி ஸுத்தம் ஸியா ததா² ஸதி ஸுத்தத்³வயமேகவிஸயம் துல்யப³லஞ்ச ஸியா, தத்த² விப்படிஸேதா⁴பா⁴வா பமாணபூ⁴தானமாசரிய (வசனா)நம் நிரத்த²கதா மா ப⁴வீதி வாரேன ப⁴வந்தீதி அத்தோ², இதீதி இமினா பரியாயப⁴வனகாரணேன, பக்கே²யேவ ஸியாதி லதாவாதிஆதீ³ஸு புப்³ப³லோபே பரியாயப்பவத்தே பரியாயேன பரலோபஸ்ஸாப்பவத்திதோ லதாவாதி பக்கே²யேவ பரலோபோ ப⁴வேய்ய, ஹோந்திச்சாதோ³ நிச்சம் ந ஸியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, தஞ்சாதி தம் பரியாயப⁴வனஞ்ச, கோ² வாக்யாலங்காரே, படிபத³ந்தி பத³ம்ப த³ம்பதி ஹோதி, நேகதே³ஸபரிஹாரேனாபி, தேனாஹ ‘ந கத்த²சீ’தி, இமினா இத³ம் தீ³பேதி ‘‘ஸப்³ப³த்த² விகப்பப்பஸத்தியா ஹந்தி, ஸத்³த⁴ந்த்³ரியம்த்யாதி³கம் ‘‘ந த்³வேவா’’தி (1-28) ஸுத்தேபி ஹந்திச்சாதி³கஞ்சானிட்ட²ரூபம்பி ஸம்பஜ்ஜதீ’’தி. நசேவமிட்ட²ந்தி ஏவமித³ம் யதா²வுத்தம் விகப்பவிதா⁴னம் ஸத்³த³லக்க²ணஞ்ஞூஹி நேவாபி⁴மதந்தி அத்தோ², தமேவ ஸாதே⁴தி ‘பரலோபோ ஹி’ச்சாதி³னா, அதா² நிச்சபக்கே² வா பரலோபே கதே-நேன பரிச்சத்தட்டா²னே உஸ்ஸக்³க³ப்பவத்தியா லதாவ லதேவாதி ரூபத்³வயம் ஸம்பஜ்ஜதி தஸ்மா பயோகா³னுஸாரிதாதீ³பகேன க்வசிஸத்³தே³னேவ ஹோந்தி ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் லதாவ லதேவாதி பயோக³ ஸம்ப⁴வோபி, ததா²பி அனிச்சபக்கே² லதாஇவாதி ததியரூபப்பஸித்³தி⁴யா பரியாயேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி பரிகப்பேதி ‘நனு சேத்யாதி³னா, அத² ‘‘பரோ க்வசீ’தி க்வசிக்³க³ஹணே ஸதி அப(வாத³ரூப)த்தா கத²ம்பரியாயப்பவத்தீதி மனஸி நிதா⁴யானிச்சபக்கே² பரியாயப்பவத்திதீ³பனத்த²ம் ‘‘ந த்³வேவா’’தி ஸுத்திதந்தி அபவாதே³ ரூபத்தயேபி பரியாயப்பவத்தியம் தோ³ஸாபா⁴வமாஹ-‘நாயம் தோ³ஸோ’ச்சாதி³, ததா²ஹிச்சாதி³னா ‘‘ந த்³வேவா’’தி ஸுத்தேனேவ பரியாயஸ்ஸாபி தீ³பிதத்தம் ஸாதே⁴தி, ஸா ச ஏகத்த²ப்பவத்தி பரியாயம் வினா ந ஸம்ப⁴வதி… ஏகக்க²ணே பவத்யஸப்³பா⁴வாதி அதி⁴ப்பாயோ, நனு ச க்வசாபா⁴வே பரியாயப்பவத்தியம் யதா²வுத்த தோ³ஸஸ்ஸேவாப்பஸங்க³தோ மா ஹோது பரியாயோ, பி⁴ன்னவிஸயே பன புப்³ப³பரலோபப்பவத்தியா ‘‘ந த்³வேவா’தி நிஸேதே⁴ லதேவ லதாவ லதாஇவாதி ரூபத்தயம் நிப்ப²ஜ்ஜதீதி சோத³னம் மனஸி நிதா⁴யாஹ-‘நசே’ச்சாதி³, தத்த² தோ³ஸமாஹ-‘ததா² ச ஸதி’ச்சாதி³னா, கத்த²சி தே³மிச்சாதோ³ நிச்சம் புப்³ப³லோபஸ்ஸேவ, கத்த²சி ஹோந்திச்சாதோ³ நிச்சம் பரலோபஸ்ஸேவ, விகப்பேன வா கத்த²சி யதோ²த³கம் யதா²உத³கம் த்யாதோ³ புப்³ப³லோபஸ்ஸேவ கத்த²சி இதிபி இச்சபிச்சாதோ³ பரலோபஸ்ஸேவ கத்த²சி லதேவ லதாவ லதாஇவாச்சாதோ³ பரியாயேனுப⁴யலோபஸ்ஸேவ த³ஸ்ஸனதோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏத்த²ச இதிபீதி வவத்தி²தவிபா⁴ஸத்த தீ³பனேன க்வசிஸத்³தே³ன பரலோபே கதே-ஞ்ஞத்ர புப்³ப³ லோபே ஸம்பத்தே ‘‘ந த்³வேவா’’தி ஏத்தா²னுவத்தமான க்வசானுபா⁴வேன நிச்சம் நிஸேதே⁴ இச்சபிச்சேவ ப⁴வதி. ஸம்ப³ஜ்ஜ²தி தேஸு தேஸு ஸுத்தேஸு. பரிச்சே²தோ³தி கம்மத்த²வஸேன ஆதா⁴ரவஸேன வாதி ஆஹ-‘பரிச்சி²ஜ்ஜதி’ச்சாதி³.

28. நத்³வே

தத்த²சாதி சஸத்³தே³ன ப⁴விதப்³ப³ம், ததா² ச ஸதி அஞ்ஞோஞ்ஞானஜ்ஜா²ஸி தம் யதோ²த³கம் யதா²உத³கம்த்யாதி³ இதிபி இச்சபிச்சாதி³ச ஸங்க³ஹிதம் ப⁴வதீதி, புப்³ப³லோபே பரலோபே ச பரியாயேன ஸம்பத்தே த்³வின்னம்பி பக்கே² அபா⁴வே ஸதி கத²மித³ம் யுஜ்ஜதீதி சோதே³தி‘யஜ்ஜேவ’மிச்சாதி³னா, யஜ்ஜேவந்தி ஹி அயம் நிபாதஸமுதா³யோ அனிட்டா²பாத³னாரம்ப⁴ வத்ததே, ஏவஞ்சே க³ய்ஹதீதி அத்தோ², ததே³தி அத்த²தோ விஞ்ஞாயதி, நிச்சம் ஸந்தி⁴காரியாபா⁴வே காரணமாஹ-‘உபஸிலேஸா பா⁴வதோ’தி, ததே³வ ஸமத்தே²தி ஈதி³ஸேஸு ஹி’ச்சாதி³னா, வத்துமிட்ட²த்தாதி இமினா ஸன்னிகம்ஸோ வண்ணான மத்³த⁴மத்தகாலப்³யவதா⁴னா பச்சாஸத்தி, ஸன்னிகம்ஸஸ்ஸேதஸ்ஸ வசனிச்சா²யம் ஸதியேவ ஸந்தி⁴காரியம் ஹோதீதி தீ³பேதி, உபஸிலேஸாபா⁴வோ வாதி உபஸிலேஸாபா⁴வோ ஏவ ப⁴வதி, நாஞ்ஞதா²தி அதி⁴ப்பாயோ, தத³பா⁴வேசாதி தஸ்ஸ உபஸிலேஸஸ்ஸ அபா⁴வே ச, ஸந்தி⁴காரியாபா⁴வே காரணமாஹ-‘காலந்தரேன ப்³யவதா⁴னா’தி, காலந்தரேனாதி உப⁴யத்த² டி²தவண்ணான முச்சாரணகாலதோ அஞ்ஞேன மஜ்ஜ²ப்பதிதகாலேன, ஸந்தி⁴ ஹோதேவ… ஸன்னிகம்ஸவசனிச்சா²வஸேன உபஸிலேஸபா⁴வதோ, பு³த்³த⁴ வீர அத்து²ராஜபுத்தம் அஜராமரோதி சே²தோ³, யதி³பி ஸப்³ப³ம்பேதம் யஜ்ஜேவம்த்யாதி³னா வுத்தம் க்வசி ஸத்³த³ப்பபா⁴வேனேவ ஸிஜ்ஜ²தி, ததா²பி பகாரோ-யம்பி ஸத்தே² யோஜேதப்³போ³ வாதி த³ஸ்ஸேதும் வுத்தோ.

29. யுவ

நனு ஸுத்தே ‘லுத்தா’தி பஞ்சமீ நித்³தே³ஸா ‘பரேஸ’ந்தி ஹோது, ‘யதா²க்கமம்’தி து வசனாபா⁴வே கத²ம் யதா²க்கமந்தீத³ம் வுத்தந்தி ஆஹ-‘ஸமே’ச்சாதி, ஸமா ஸங்க்²யா க³ணனா யேஸு தே ஸமஸங்க்²யா-உத்³தே³ஸினோ அனுதே³ஸினோ ச, உத்³தி³ஸனம் பட²மம் நித்³தி³ஸனம் உத்³தே³ஸோ, அனுதி³ஸனம் பச்சா² கத²னம் அனுதே³ஸோ, உத்³தே³ஸோ அனுதே³ஸோ ஏஸமத்தீ²தி உத்³தே³ஸினோ அனுதே³ஸினோ, தேஸம் ஸமஸங்க்²யானமுத்³தே³ஸீனம் அனுதே³ஸீனஞ்ச, இவண்ணுவண்ணாஹி உத்³தே³ஸினோ த்³வே, ஏ ஓகாரா அனுதே³ஸினோ ச த்³வேதி உத்³தே³ஸீனமனுதே³ஸீனஞ்ச டா²ன்யாதே³ஸானம் ஸமஸங்க்²யா ஸியா, ஸதியஞ்ச தஸ்ஸம் யதா²க்கம மாத³ஸா விதீ⁴யந்தே, லோகதோ ஸித்³தி⁴முபத³ஸ்ஸேதி ‘ததா²ஹி’ச்சாதி³னா. அவ…பே… ஏ ஓதி பரேஸம் மதம், விப்படிபத்தீதி விருத்³தா⁴ படிபத்தி படிஜானனம், பரே ‘‘ஸதிபி ஹேட்டா² வாக்³க³ஹணே‘க்வசாஸவண்ணம் லுத்தே’தி ஸுத்தே க்வசிக்³க³ஹணகரணதோ அவண்ணே ஏவ லுத்தே அஸவண்ணோ விதி⁴ ஹோதி, ததோ இத⁴ ந ஹோதி தி³ட்டு²பாதா³ன’’ந்தி வத³ந்தி, க்வசீதி அதி⁴காரோ இத⁴ ந ஹோதி மஹுஸ்ஸவோ மாதூபட்டா²னந்தி, பதிஸத்³தோ³ ஆதா⁴ரத்தோ², தேன ஸமானாதி⁴கரணோ உரஸத்³தோ³பீதி உரஸ்மிந்தி நிச்ச ஸமாஸத்தா அஸகபதே³ன விக்³க³ஹே கதே ‘‘அஸங்க்²யம் விப⁴த்தி’’ச்சாதி³னா (3-2) ஸுத்தேன அஸங்க்²யஸமாஸோதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘விப⁴த்யத்தே²ஸங்க்²யஸமாஸோ’தி, ஏத்த² பன யுவண்ணானந்தி ஸம்ஸாமி ஸமீபஸமூஹ விகாராவயவாதீ³ஸு டா²ன்யாதே³ஸஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ², தஸ்மா இவண்ணுவண்ணானம் டா²னே ஏ ஓஆதே³ஸா ஹோந்தீதி அத்தோ², டா²னம்பன திதா⁴ அபகம்ஸோ நிவத்தி பஸங்கோ³ சேதி, தத்த² கு³ன்னம் டா²னே அஸ்ஸா ஸம்ப³ந்தீ⁴யந்து [ப³ஜ்ஜ²ந்து (ஜினிந்த³பு³த்³தி⁴)] தி அபகம்ஸோ டா²னஸத்³த³ஸ்ஸத்தோ², ‘‘ஸேம்ஹஸ்ஸ டா²னே கடுகமோஸத⁴ம் தா³தப்³ப³’’ந்தி நிவத்தி ‘‘த³ப்³பா⁴னம் டா²னே ஸரேஹி அத்த²ரிதப்³ப³’’ந்தி பஸங்கோ³, தேஸு இத⁴ பட²மது³தியா ந யுஜ்ஜந்தி… நிச்சத்தா ஸத்³த³த்த²ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ அபனயனவினாஸா ந யுஜ்ஜந்தீதி, ததியோ து (யுஜ்ஜதி)… ஸுத்தே அத்தா²பி⁴தா⁴னாய இவண்ணுவண்ணானம் பவத்திப்பஸங்கே³ தத³த்தா²பி⁴தா⁴னாயேவ ஏஓஆதே³ஸா ப⁴வந்தீதி.

30. யவா

‘‘ஸத்தமியம் புப்³ப³ஸ்ஸே’’தி (1-14) புப்³ப³ஸ்ஸ காரியவிதா⁴னதோ ஸத்தமீ நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ பரதா விஞ்ஞாயதீதி வுத்தியம் ‘பரே’தி வுத்தம், ஏவமுபரிபி, பரேஹி இச்சஸ்ஸ அஜ்ஜி²ணமுத்தோ’தி ஸாதே⁴தும் ‘‘ஸப்³போ³சந்தி’’ ‘‘அஜ்ஜோ² அதீ⁴’’தி ச ஸுத்திதம், தேஸமித⁴ பச்சக்கா²தபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²மாஹ-‘இத³’மிச்சாதி³, அப்³ப⁴க்கா²னந்தி [அப்³பு⁴க்³க³போ⁴] இமினாவ ஸித்³த⁴ந்தி ‘‘அப்³போ⁴ அபீ⁴’’தி ச ந வத்தப்³ப³ம், இதி+அஸ்ஸ இதி டி²தே பரலோபோதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘இதி அஸ்ஸ பரலோபோ’தி ஆஹ, அன்வக³மாதிஆதீ³ஸு நிச்சம்.

31. ஏஓ

புத்தா மே+அத்தி², அஸந்தோ+ஏத்தா²தி பத³ச்சே²தோ³.

32. கோ³ஸ்ஸ

அந்தாதே³ஸத்தோ²தி ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி (1-17) பா³த⁴கஸ்ஸ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸா’’தி (1-19) பா³த⁴கேன ‘‘வானுப³ந்தோ⁴’’தி (1-18) ஸுத்தேன அந்தாதே³ஸத்தோ², தேனேவ வுத்தம்-‘பா³த⁴கபா³த⁴னத்தோ²யமாரம்போ⁴’தி, அவவாதே³ஸே புப்³ப³ஸரலோபே தீ³கே⁴ச க³வாஸ்ஸம், க³வச்ச²ந்தி நிச்சம். இத³ம் கத²ம் ஸிஜ்ஜ²தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இத³ந்தி யத²ரிவேச்சாதி³கம், கிம் வினா ஸிஜ்ஜ²தீதி ஆஹ-‘ஏவாதி³ஸ்ஸா’திஆதி³, ஏவஸ்ஸ ஆதி³ஏகாரோ ஏவாதி³, தஸ்ஸ, ரிஆதே³ஸமந்தரேனாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, சஸத்³தோ³ அட்டா²னப்பயுத்தோ, ரஸ்ஸவிதா⁴னஞ்சாதி யோஜனீயோ, கதேபி தஸ்மிந்தி தஸ்மிம் ஸுத்தே விஹிதே ச, ந ஸிஜ்ஜ²தீதி ஏவாதி³ஸ்ஸ ரிஆதே³ஸோ ந கதோதி கத்வா வுத்தம், பு⁴ஸம்+ஏவாதி (பன) டி²தே மஹாவுத்தினா ஏவாதி³ஸ்ஸ இஆதே³ஸே ரூபஸித்³தி⁴ ஹோதேவ, இத⁴ பன பகாரந்தரேன ‘பு⁴ஸாமிவே’தி ஸாதே⁴துமாஹ ‘தம்பி’ச்சாதி³.

33. ப்³யஞ்ஜ

ரஸ்ஸதீ³கா⁴னந்தி ஸுத்தே அவுத்தே கத²ம் ரஸ்ஸதீ³கா⁴னந்தி லப⁴தி உத்³தே³ஸினோதி ஆஹ-‘தீ³க⁴ஸ்ஸா’திஆதி³, தீ³க⁴ஸ்ஸாதி ரஸ்ஸஸ்ஸாதி ச டா²னஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ², பச்சாஸத்யாதி டா²னஸோ பச்சாஸத்யா, இத³ஞ்ச நிஸ்ஸய வஸேன வுத்தம், நிஸ்ஸயகரணமேகோ ஸத்தா²க³தோ ஞாயோதி, இத⁴ நிச்சம்-வீதினாமேதி து²ல்லச்சயம், இத⁴ ந ஹோதி-ஜனோ ஸாயம்.

34. ஸர

டா²னஸம்ப³ந்தே⁴தி டி²தி டா²னம் பஸங்கோ³, ஸம்ப³ந்த⁴னம்-ஸம்ப³ந்தோ⁴, டா²ன்யாதே³ஸபா⁴வலக்க²ணோ டா²னேயோக³னிமித்தபூ⁴தோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ டா²னஸம்ப³ந்தோ⁴ தஸ்மிம், த்³வே ரூபானி ஹோந்தீதி இமினா ந ஸரூபப்பதா⁴னோதி த³ஸ்ஸிதம் ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஹேதுமாஹ-‘ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸா’தி, த்³வே ரூபானிஹோந்தீத்யாதி³ வசனமித³ம் [பத³மித³ம் (போத்த²கே)] த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸரூபப்பதா⁴னேபி த்³விஸத்³தே³ த்³விஸத்³த³ஸாமஞ்ஞேன ஸங்க்²யாத்³விஸத்³தா³னுஸிட்ட²ம் நப்பயுஜ்ஜதே, தஸ்ஸ (பன) ஸங்க்²யேய்யவசனஸங்க்²யாபா⁴வா ஏகவசனமேவ ( ) [(பன) (போத்த²கே)] ஹோதீ’’தி, இமினா ச-த்த²ப்பதா⁴னோ-யம் நித்³தே³ஸோ ந ஸரூபப்பதா⁴னோதி த³ஸ்ஸேதி, அதி⁴பதிபச்சயோ அதி⁴பதிப்பச்சயோதி அனிச்சம், இத⁴ ந ஹோதி இத⁴ மோத³தீதி, தம் க²ணந்தி ஏத்த² ஏகங்க³விகலம் பச்சுதா³ஹரணந்தி ஸரம்ஹா பரத்தாபா⁴வா ந த்³வித்தம்.

35. சது

தப்³ப³க்³கே³ ததியபட²மாதி கஸ்மா வுத்தம் சதுத்த² (து³திய) ஸத்³தே³ஹி வக்³க³க்க²ரேஸ்வேவ க³ய்ஹமானேஸு ததா² நித்³தே³ஸோ யுத்தோ, ந ஹி சதுன்னம்பூரணோ சதுத்தோ² த்³வின்னம்பூரணோ து³தியோதி அக்க²ராயேவ வுச்சந்தீதி ஆஸங்கிய ‘வினாபீ’திஆதி³மாஹ, அக்க²ரே அக்க²ரவிஸயே சதுத்தா²தி³ வோஹாரோ கரீயமானோ வக்³க³க்³க³ஹணம் வினாபி வக்³க³க்க²ரேயேவ ருள்ஹோ பஸித்³தோ⁴தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஹேதும்ஹி இதிஸத்³தோ³, யதோ ஏவம், தஸ்மா காரணா ‘தப்³ப³க்³கே³ ததியபட²மா’தி வுத்தந்தி அதி⁴ப்பாயோ, தப்³ப³க்³கே³தி சதுத்த²து³தியா யஸ்மிம், தஸ்மிம்யேவ வக்³கே³தி அத்தோ², பச்சாஸத்தீதி பதி ஆபுப்³பா³ ‘ஸத³-விஸரணக³த்யவஸாத³னேஸு’இச்சஸ்மா இத்தி²யம் பா⁴வேத்திம்ஹி நிப்ப²ஜ்ஜதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘பச்சாஸீத³ன’மிச்சாதி³, யதா²யோக்³க³ந்தி சதுத்த²க்க²ரே சதுத்த²ஸ்ஸ ததியோ து³தியக்க²ரே து³தியஸ்ஸ பட²மோதி ஏவம் யோக்³க³மனதிக்கம்ம, த⁴ஸ்ஸ த³பா⁴வோதி இமினாவ புப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ஸ்ஸ த³த்தமுபலக்கே²தி, ததா² யஸத்தே²ரோதி. தே²ரோதி ஏத்த² ஏகாரோ வக்³க³க்க²ரோ ந ஹோதீதி தஸ்மிம் தவக்³க³து³தியக்க²ரஸ்ஸ தஸ்ஸ தோ பட²மோ ந ஹோதி. பந்தோ²தி ஏத்த² தவக்³க³ து³தியக்க²ரேன த²காரேன தப்³ப³க்³க³பூ⁴தே நகாரே ஸதீபி ந ஸோ தப்³ப³க்³க³து³தியக்க²ரோதி ந தஸ்ஸ பட²மோ தோ, ஏத்த² நிக்³கோ⁴ஸோ நிகோ⁴ஸோதிஆதி³ அனிச்சம், த³ட்³டோ⁴ நிட்டா²னந்தி நிச்சம்.

36. விதிஸ்ஸ

இதிஸத்³தோ³-நுகரணம். நிபாதஸ்ஸ பகதிவியா-நுகரணம் ப⁴வதி, அனுகரணஞ்ச த்³விதா⁴ அஸாது⁴ஸத்³த³ரூபம் ஸாது⁴ஸத்³த³ரூபந்தி, தேஸு பா⁴ரவாஹகோ கோசி தேன பீளிதோ ‘அஹோ பா⁴ரோ’தி வத்தப்³பே³ ஸத்திவேகல்லா ‘அஹோ பா³ல’ இச்சாஹ, தம்ஸமீபவத்தீ ‘கிமயமாஹே’தி கேனசி புட்டோ² ஸமானோ ‘அஹோ பா³ல இச்சயமாஹே’தி வத³தி, இத⁴மஸாது⁴ஸத்³த³ரூபம், இதீதி பன ஸாது⁴ஸத்³த³ரூபம், தஸ்மா ததோ-நுகாரியேனாத்தே²ன ஸாத்த²கத்தா டா²னஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ².

37. ஏஓ

நனு ‘‘விதிஸ்ஸேவே வா’’தி (1-36) வோத்யனுவத்திய அவண்ணே ஏஓனம் வோ ஹோதீதி ச ஸக்கா விஞ்ஞாதும், ததா² ஸதி ‘அவண்ணே க்வசி வோ ஹோதீ’’தி வத்தப்³ப³ம் ‘அஹோதி வா’தி கஸ்மா வுத்தந்தி சோத³னமாஸங்கியாஹ-‘ஓகாரஸ்ஸபி’ச்சாதி³, டா²னிபா⁴வேன நித்³தி³ட்ட²த்தாதி ‘‘ஏஓன’’ந்தி (1-31) வகாராதே³ஸஸ்ஸ விஜ்ஜமானத்தா வகாராதே³ஸம்பதி புன ஓகாரோ டா²னிபா⁴வேன நித்³தி³ஸிதப்³போ³ ந ஸியாதி அதி⁴ப்பாயேனாஹ, ந நிமித்தந்தி ஏஓனம் வகாராதே³ஸத்த²ம் அவண்ணோ காரணம் ந ஹோதீதி அத்தோ², அஞ்ஞதா²தி அவண்ணஸ்ஸ நிமித்தத்தே, ஓகாரம் ந படே²ய்யாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, மகாராக³மே’யாச கமாக³தே அக்³க³மக்கா²யதீ’தி, ஸ்வே ப⁴வந்தி விக்³க³ய்ஹ தனப்பச்சயே தத்³தி⁴தவுத்தியம் விப⁴த்தியா ‘‘ஏகத்த²தாயம்’’தி (2-119) லோபே அகாராதே³ஸே தீ³கே⁴ச ஸ்யாதி³ம்ஹி ஸ்வாதனம் த்³வித்தே ஹிய்யத்தனம். ஸ்வாதனந்திஆதீ³ஸு நிச்சம், இத⁴ நஹோதி பரேச ந விஜானந்தீதி.

38. நிக்³க³

கத²‘மாக³மோ ஹோதீ’தி வுத்தம் யதி³ நிக்³க³ஹீதமாக³மோ ஸியா ஸுத்தே ஆக³மக்³க³ஹணேன வா ப⁴விதப்³ப³ம் ஞ-ம-காத்³ய நுப³ந்த⁴விஸேஸேன வா த்யாஸங்கியாஹ-‘அஸதி பி’ச்சாதி³, ஆக³மாவஸாயே காரணமாஹ-‘ஆதே³ஸத்தாயோகா³’தி, ஆதே³ஸத்தாயோகோ³ கத²ம் விஞ்ஞாயதி ச்சாஹ-‘டா²னினித்³தே³ஸாபா⁴வதோ’தி, ததா² ஸதி ஆக³மினித்³தே³ஸாபா⁴வா ஆக³மத்தம்பி ந ஸியாதி சோதே³தி ‘யஜ்ஜேவ’மிச்சாதி³னா, ந-இதி சோத³னம் படிக்கி²பித்வா தஸ்ஸ ஆக³மத்தமேவ ஸாதே⁴துமாஹ-‘தஸ்ஸா’திஆதி³, தஸ்ஸாதி நிக்³க³ஹீதஸ்ஸ, ரஸ்ஸானுப்பவத்திதோ ரஸ்ஸஸரமேவ அனுக³ந்த்வா பவத்திதோ, அயமேவத்தோ² வுத்தியம்பி த³ஸ்ஸிதோயேவாதி வத்துமாஹ-‘ஏததே³வே’ச்சாதி³, புரிமா ஜாதீதி விஸேஸனஸமாஸேகதே ரஸ்ஸே ச பி³ந்த்³வாக³மோ, பரனிமித்தஸ்ஸானித்³தி³ட்ட²த்தா ப³ஹுஸத்³தே³-ந்தஸ்ஸ பி³ந்த்³வாக³மே ப³ஹும், ஸதிபி பயோகா³னுஸாரித்ததீ³பகஸ்ஸ க்வசிஸத்³த³ஸ்ஸாபி வவத்தி²தவிபா⁴ஸத்தே வாஸத்³த³ஸ்ஸாபி தாதி³ஸத்தஸ்ஸேவ படிபாத³கத்த ஸபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ‘வவத்தி²தவிபா⁴ஸத்தா வாதி⁴காரஸ்ஸா’தி வுத்தியம் வுத்தம், வவத்தி²தஸ்ஸ லக்கி²யஸ்ஸ அனுரோதே⁴ன லக்க²ணப்பவத்திகா விபா⁴ஸா வவத்தி²தவிபா⁴ஸா, அபே⁴தே³ன து வாதி⁴காரோ வவத்தி²த விபா⁴ஸா, தஸ்ஸா பா⁴வோ வவத்தி²தவிபா⁴ஸத்தம், தஸ்மா, இத⁴ ந ஹோதி இத⁴ மோத³தி, இமஸ்மிம் டா²னே ஆக³மத்தப்பகாஸகோ டா²னினித்³தே³ ஸாபா⁴வா ஆதே³ஸத்தாயோக³ஸங்கா²தோ காரணவிஸேஸோ ஸமத்தோ², தஸ்ஸ பா⁴வோ ஸாமத்தி²யம்-அத்த²ப³ல-மஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணம், ஸசாதி ஸோ ஆக³மோ ச.

39. லோபோ

லோபஸத்³த³ஸ்ஸ பா⁴வஸாத⁴னமத்தமேவ ஸாதே⁴துமாஹ-‘தேனே’ச்சாதி³, லோபோதி யதி³ கம்மஸாத⁴னோ ஸியா ததா³ தேன ஸமானாதி⁴கரணம் கத்வா உபரி ‘‘பரஸரோ’’தி ஸுத்தமாரபீ⁴யேய்யாதி ப்³யதிரேகமாஹ ‘ந பரஸரோ’தி, இத⁴ ந ஹோதி ஸங்க³ரோ.

40. பர

த்வம்ஸி த்வமஸீதி விகப்போ, இத⁴ ந ஹோதி தாஸாஹம்.

41. வக்³கே³

நனு வக்³கே³வக்³க³ந்தோதி ஏத்தகேயேவ வுத்தே யஸ்மிம் (கிஸ்மி)ஞ்சி வக்³க³க்க²ரே பரே பி³ந்து³னோ யோகோசி வக்³க³ந்தோ அனியமேன ப⁴வேய்ய ததா² ஸதி அனிட்ட²ம்பி ஸியாத்யாஸங்கிய பச்சாஸத்திம் ஸன்னிஸ்ஸாயானிட்ட² நிவத்திந்த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘வக்³கே³ வக்³க³ந்தோ’திச்சாதி³, ஸோவாதி வக்³க³ந்தோவ, தஸ்மிந்தி வக்³க³க்க²ரே.

42. யேவ

நனு ஸத்³த³த்தா ப்³யபி⁴சாரித்தா ஏவஸ்ஸ தாவ ஸத்³தோ³ ஹோது, ஸம்யதோ, ஸம்ஹிதோதி ஸத்³தே³கதே³ஸபூ⁴தானம்பி ஸம்ப⁴வா தேபி க³ஹே தப்³பா³ ஸியுந்தி ‘யஏவஹி ஸத்³தே³ஸு’தி யஹீனம்பி கத²ம் ஸத்³த³வோஹாரோ கதோதி ஆஹ ‘ஏவா’திஆதி³, ஏத்தா²யமதி⁴ப்பாயோ ‘அப்³யபி⁴சாரினா ப்³யபி⁴சாரீ நியம்யதே’தி.

43. யேஸம்

யஸத்³தே³ புப்³ப³ஸுத்தேனேவ ஸம்ஸ்ஸப்யாதே³ஸே ஸித்³தே⁴ ஸோ ( ) [(தஸ்ஸ) (போத்த²கே)] ய காரமத்தேயேவ பரே ஸம்ஸ்ஸேவ (யதா²) ஸியாதி ஸுத்தமித³மாரத்³த⁴ம்.

44. வன

டா²னினமாஸிலிஸ்ஸ க³ச்ச²தி பவத்ததீதி ஆக³மோ நாம, கோ-யமேத்த² டா²னீதி ஆஹ-‘ஸரஸ்ஸாதி, ஸுத்தே அனுவத்தஸ்ஸ ச அவிஜ்ஜமானத்தா ‘ஸரஸ்ஸா’தி குதோ லப்³ப⁴தீதி சோதே³தி ‘நனு சே’த்யாதி³னா. ஆக³மஸுதியா வனாதீ³னம் டா²னிஸுதியா அபா⁴வேபி ஸாமத்தி²யா ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ வா ஆக³மோ ஸியா ஸரஸ்ஸ வா, யதி³ ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ வா ஸியா (ந) ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி (5-92) ஸுத்தித மாசரியேன, தஸ்மா ததே³வ ஞாபேதி ‘ஸரோ யேவேத்த² டா²னீ ப⁴விதுமரஹதீ’தி. வுச்சதேச்சாதி³னா பரிஹாரமாஹ, நிபுப்³பா³ பதி³ஸ்மா அனப்பச்சயே ‘‘பதா³தீ³னம் க்வசீ’’தி யுகஅந்தாவயவோ ‘‘தவக்³க³வரனா’’தி³னா (1-48) யே த³ஸ்ஸ ஜோ ‘‘வக்³க³ல ஸேஹிதே’’தி (1-49) (யஸ்ஸ ஜோ) நிபஜ்ஜனம், மானந்தத்யாதீ³ஸூதி அதி⁴காராதி ‘‘க்யோ பா⁴வகம்மேஸ்வபரோக்கே²ஸு மானந்தத்யாதீ³ஸூ’’தி (5-17) இதோ மானந்தத்யாதீ³ஸுதி அதி⁴காரா, பச்சயந்தரேதி மானந்தத்யாதீ³தோ அஞ்ஞஸ்மிம் பச்சயே, கச்சாயனேன ‘அதிப்பகோ³கோ²தாவா’தி ஸாத⁴னத்த²ம் ‘‘க்வசி ஓ ப்³யஞ்ஜனே’’தி ஓகாராக³மோ க³காராக³மோ ச ஸுத்தந்தரேன விஹிதோ, தம் பகாரந்தரேன ஸாதே⁴தும் வுத்தியம்-‘அதிப்பகோ³ கோ² தாவா’தி யம் வுத்தம் தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘அதிப்பா’திஆதி³ வுத்தம்.

46. ச²

த்³வாத³யோ அட்டா²ரஸந்தா ப³ஹுவசனந்தாதி ‘ச²கீ’தி வத்தப்³பே³ ‘சா²’தி ஏகவசனம் ந யுஜ்ஜதீதி சோதே³தி ‘நனுசா’திஆதி³னா, பரிஹரதி நச்சாதி³னா, நேதி ‘ச²ளோ’தி அயுத்தோ-யம் நித்³தே³ஸோ ந ஹோதீதி அத்தோ², ச²ஸத்³த³ஸ்ஸ அனுகரணத்தா ச²ஸத்³தா³னுகரணத்தா, ஹேட்டா² வுத்தஸாது⁴ஸத்³த³ரூபா ஸாது⁴ஸத்³த³ரூபமனுகரணம் விப⁴ஜதி ‘அனுகரணஞ்ச து³வித⁴’மிச்சாதி³னா, பரிச்சத்தோ ஜஹிதோ அத்தோ² விதி⁴னிஸேத⁴ரூபோ யஸ்ஸ தம் பரிச்சத்தத்தம், ஏத்த² பன ச²ஸத்³தே³ன ச²ஸங்க்²யாவிஸேஸோ பரிச்சத்தோ, அபி⁴தா⁴யதோ ஹோதீதி இமினா ச²ஸத்³த³ஸ்ஸ அனுகாரியேனாத்தே²னாத்த²வந்தத்த²மாஹ, ஏகவசனந்தஸ்ஸ நித்³தே³ஸோ கதோ… ச²ஸத்³த³வசனீயஸ்ஸ ச²ஸ்ஸ ஏகத்தா, அனுகாரியஸ்ஸாதி ஏகாதி³னோ ஸங்க்²யா ஸத்³த³ஸ்ஸ தத³ஞ்ஞஸ்ஸ வா யத³னுகாரியமேகாதி³கம் தத³ஞ்ஞம் வா ஸத்³த³ரூபம் தஸ்ஸ. ஸங்க்²யாதி³விஸேஸந்தி ஏகத்தாதி³ஸங்க்²யாவிஸேஸம் தத³ஞ்ஞம் வா, ‘‘யோம்ஹி த்³வின்னம் து³வே த்³வே’’தி (2-219) ஸுத்தே த்³விஸத்³தோ³-நுகாரியம் த்³விஸத்³த³ரூபம் தப்³ப³சனீயஞ்ச த்³விஸங்க்²யாவிஸேஸம்பராமஸதீதி தப்³பா³சகம் த்³வின்னந்தி ப³ஹுவசனம், அத² ‘ளஞி’தி கஸ்மா ந வுத்தம் ஏவஞ்ஹி ஸதி ஞானப³ந்த⁴த்தாளகாரோ ஆத்³யவயவோ ப⁴விதுமரஹதீதி சோத³னம்மனஸி நிதா⁴ய ‘ச²ஸத்³தா³’திஆதி³மாஹ, அந்தாபவாதே³ன விதீ⁴யமானோ ளகாரோ ச² ஸத்³தா³ பரஸ்ஸாதி³ஸ்ஸ ஆக³மத்தா…பே… ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அந்தாபவாதே³னாதி இமினா ‘ஸரஸ்ஸா’தி ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸதோ ‘‘ச²ளீயந்தஸ்ஸா’’தீ-மஸ்ஸ விஸயபா⁴வம் தீ³பேதி, பரஸ்ஸாதி இமினா ‘சா²’தி பஞ்சமீனித்³தே³ஸதோ ‘‘பஞ்சமியம் பரஸ்ஸா’’தீமஸ்ஸ விஸயபா⁴வம், ஆதி³ஸ்ஸாதி இமினா ளஸ்ஸேகவண்ணத்தா அந்தாபவாதே³ன ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தி ஸுத்தே ந ஆத்³யந்தோ வியேகோபி ஸரோதி ஸரஸ்ஸாதி³ஸ்ஸ பத்திம் த³ஸ்ஸேதி, அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘சா²’தி பஞ்சமீனித்³தே³ஸா ‘‘பஞ்சமியம் பரஸ்ஸா’’தி (1-15) பரஸ்ஸ ஸம்பத்தம் காரியம் ஏகவண்ணத்தா ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி (1-17) அந்தஸ்ஸ ஸம்பத்தம் ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தி (1-16) ஆதி³வண்ணஸ்ஸ பப்போதீ’’தி. ஆதி³பூ⁴தோவ ஹோதீதி அஸதிபி ஞகாரே ஆக³மக்³க³ஹணானுவத்தியா ஆக³மினம் ஸரம் அவினாஸேந்தோ தஸ்ஸ ஆத்³யவயவபூ⁴தோவ ஹோதீதி அத்தோ², லகாரம் கரோந்தி ‘‘யவமத³னதரலாசாக³மா’’தி ஸுத்தேன, தந்தி லகாரகரணம் உபி⁴ன்னமவிஸேஸவசனஞ்ச அயுத்ததம் த³ஸ்ஸேதி ‘தேஸம்பி’ச்சாதி³னா, தேஸம்பீதி கச்சாயனானம்பி, அக்க²ரஸஞ்ஞாயந்தி ‘‘அக்க²ராபாத³யோ ஏகசத்தாலீஸ’’ந்தி விதீ⁴யமானஅக்க²ர ஸஞ்ஞாயம். அவிஸேஸே லளானம் நானத்தாபா⁴வே, பாகடோ வாதி இமினா ஸுதிலிபிபே⁴த³ஸ்ஸ பச்சக்க²ஸித்³த⁴தந்த³ஸ்ஸேதி, தத்த² ஹி ஸோதவிஞ்ஞாணவீதி²யா லளானம் விஸும்விஸும் க³ஹணம் ஸுதி, தம்தம் தே³ஸவாஸீனம் லேகா² வ வத்தா²னம் லிபி, தேஸம் பே⁴தோ³ ஸோதசக்கு²விஞ்ஞாணக³ய்ஹத்தா பச்சக்க²ஸித்³தோ⁴, ச²ளபி⁴ஞ்ஞாதி விகப்பேன ளகாராக³மபக்கே² ரூபம்.

47. தத³

இஸ்ஸ அத்தம் நிபாதனா, த³காரோ பன ‘‘மயதா³ ஸரே’’தி (1-44), பத³ந்தரேனாதிஆதீ³தி இமினா அஞ்ஞேன பதே³ன, ஸாதூ⁴னி ப⁴வந்தீதி வுத்தி பாட²ஸ்ஸ அத்த²ம் வத்தும் ‘ஸாதூ⁴னி ப⁴வந்தீதி நிபாதனதோ’தி ஆஹ, தத்த² காரணமாஹ-‘ய’மிச்சாதி³, அப்பத்தஸ்ஸ பாபனம்பத்தஸ்ஸ படிஸேதோ⁴ ச நிபாதனம், தேஸம் இத⁴ பாடா²தி தேஸம் ததா² இச்ச²ந்தானம் இதா⁴தி நிபாதஸ்ஸ இமஸ்மிம் தத³மினாதி³ஸுத்தே பாடா², உத்³த⁴ஸ்ஸ உதூ³தி உத்³த⁴ம் க²மஸ்ஸாதி அஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸே உத்³த⁴ம்க² இதி டி²தே உத்³த⁴ம்ஸத்³த³ஸ்ஸ உது³ஆதே³ஸோ, அஸ-போ⁴ஜனே இச்சஸ்மா ‘‘க்வசண’ இதி (5-41) ஸுத்தேன அண்பச்சயே அஸஸத்³தோ³ நிப்ப²ஜ்ஜதீதி ஆஹ-‘பிஸிதமஸனா’தி ‘‘க்வசண’’ இதி மஹியம் ரவதீதி டி²தே இமினாவ க³ணனிபாதனேன ஸமாஸே கதே மயூரஸத்³தோ³ நிப்ப²ஜ்ஜதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘மஹிஸத்³த³ஸ்ஸே’ச்சாதி³, அஸ்ஸ தத³மினாதி³க³ணஸ்ஸ ஆக³திக³ணத்தா ஏவமஞ்ஞேபீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, வுத்தந்தி பாட²ஸேஸோ. தீ³க⁴னிகாயாதீ³ஸு பஞ்சஸு நிகாயேஸூதி–

‘‘தீ³க⁴மஜ்ஜி²மஸம்யுத்த, அங்கு³த்தரிககு²த்³த³கா;

நிகாயா (பஞ்ச) க³ம்பீ⁴ரா, த⁴ம்மதோ அத்த²தோசிமே’’தி.

வுத்தேஸு தீ³கா⁴க³மாதீ³ஸு பஞ்சஸு நிகாயேஸு, ஞாதப்³பா³தி வண்ணா க³மாதி³த்³வாரேன ஜானிதப்³பா³, பஞ்சவித⁴ம் பஞ்சப்பகாரம் நிருத்தமுச்சதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நிப்³ப³சனம் நிருத்தம், நபும்ஸகே பா⁴வே த்தோ, அத்த²கத²னவாக்ய புப்³ப³கமுச்சாரணமிச்சத்தோ², தத³பி⁴தா⁴யி ஸத்த²மப்யபி⁴தா⁴னே-பி⁴தே⁴ய்யோ பசாரா தத³த்த²தாய வா நிருத்தமுச்சதே, வுத்தனிருத்தி லக்க²ணேன…பே… வேதி³தப்³பா³தி இமினா நிருத்தஸத்தே² யே ஸத்³தா³ படிபத³ம் நிப்பா²தி³யந்தி தேஸமித³ம் ஸாமஞ்ஞேன நிப்பா²த³னந்தி தீ³பேதி, த்³வாரே நியுத்தோ தோ³வாரிகோதி ஏத்த² ணிகே த³காரவகாரானம் மஜ்ஜே² ஓகாராக³மோ, ஹிம்ஸிஸ்மாதி ‘ஹிம்ஸ-ஹிம்ஸாய’ மிச்சஸ்மா, அப்பச்சயேதி ‘‘ஸாவகாரகேஸ்வ க⁴ண்க⁴கா’’தி (5-44) அப்பச்சயே, நிஜகோதி ஏத்த² ஜகாரஸ்ஸ யகாரே நியகோ. அத² வண்ணவிகாரோதி வுத்தத்தா ஜவண்ணஸ்ஸ யாதே³ஸே நியகாத³யோ தாவ ஸிஜ்ஜ²ந்து, ஸுஸானாத³யோ கத²ம் ச²வபதா³தி³விகாரத்தா ஸுஸானாதீ³னந்தி ஆஹ ‘பத³விகாரோபி’ச்சாதி³. அஞ்ஞதா² வண்ணஸமுதா³யாதே³ஸஸ்ஸ விஸும்க³ஹணே ச²ப்³பி³தோபத்தியா ‘பஞ்சவித⁴ம் நிருத்த’ந்தி ஸங்க்²யானியமோ ந யுஜ்ஜேய்யாதி பா⁴வோ. யோகோ³ ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததா²ஹிச்சாதி³னா தா⁴துஸ்ஸ அத்தா²திஸயேன யோக³ம்பாகடீகரோதி, ரவனகிரியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴தி கேகாயிதான்யஸத்³த³னகிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தோ⁴. மயூரோதி ஏத்த² ரவதி மயூரராவே ஏவ வத்ததே, ந ஸாமஞ்ஞேன ரவனகிரியாமத்தேதி பா⁴வோ.

48. தவ

வண்ணமத்தஸ்ஸே வாதி வண்ணஸாமஞ்ஞஸ்ஸேவ, மத்தஸத்³தோ³ ஏத்த² ஸாமஞ்ஞ வசனோ. யகாரஸ்ஸச சாதே³ஸோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த³யகாரானம் ஜத்தந்திஸ்ஸ இமினா, யஸ்ஸ ‘‘வக்³க³லஸேஹி தே’’தி (1-49) ஜத்தம், அத்தானமதி⁴கிச்ச பவத்தந்தி அத்தே² அஸங்க்²யஸமாஸோ.

49. வக்³க³

யந்தம் ஸத்³தா³னம் நிச்சஸம்ப³ந்தி⁴த்தேபி பக்கந்தவிஸயத்தா தம்ஸத்³தோ³ யம்ஸத்³த³ம் நாபேக்க²தேத்யாஹ-‘தேதி அனந்தர’இச்சாதி³, தம் ஸத்³தோ³ ஹி பக்கந்த விஸயோ ததா² பஸித்³த⁴விஸயோ அனுபூ⁴தவிஸயோ ச யம்ஸத்³த³ம் நாபேக்க²தே, யதா² சேஸோ யம்ஸத்³த³ன்னா பேக்க²தே, தம் ஸப்³ப³ம் மஹாஸாமினாதி⁴காயம் ஸுபோ³தா⁴லங்காரடீகாயம்–

முனிந்த³சந்த³ஸஞ்ஜாத, ஹாஸசந்த³னலிம்பிதா;

பல்லவாத⁴வலாதஸ்ஸே, வேகோ நாத⁴ரபல்லவோதி (122).

ஏதிஸ்ஸா கா³தா²ய அம்ஹேஹி வித்தா²ரிதனயேன க³ஹேதப்³ப³ம், யதா² ரஹந்தி ஸகம்மாகம்மதா⁴தூனமனுரூபம்.

50. வேவா

கிஞ்சாபீத³ம் [இத³ம்கிஞ்சாபி (போத்த²கே)] விகப்பனத்த²ம் கதந்தி ஹேட்டி²மேன நி(ந்னான)த்தம் விஞ்ஞாயதி, ததா²பி இமினா வாகாரேன விகப்போவ, ஹேட்டி²மே பன க்வசாதி⁴காரா ஹகாரந்ததா⁴துதோ த்⁴யண்பச்சயே மேஹ்யம், தோ³ஹ்யம் ஸினேஹ்யம், லேஹ்யந்திபி ப⁴வத்வேவ.

53. ஸம்யோ

வத்துனோ-த்தப்பதா⁴னத்தமத்தவசஸீதி நியதாவயவவாசினோ உபாதா³னாதி வுத்தமனேகத்த²த்தேப்யாதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ, ஆதி³யதீத்யாதீ³தி கம்மஸா த⁴னோசாயமாதி³ஸத்³தோ³, ஸோயமத்தோ² ஸுமங்க³லப்பஸாத³னியா கு²த்³த³ஸிக்கா² டீகாய‘ஆதி³தோ உபஸம்பன்னா’தி ஏத்த² அம்ஹேஹி வுத்தனயேன வேதி³தப்³போ³, ஸம்யுஜ்ஜதீதி ஸம்யோகோ³-ஏகத்ராவட்டி²தப்³யஞ்ஜனா.

54. விச்சா²

யம்வத்ததேதி வுத்திவசனம் நிக்கி²பித்வா தஸ்ஸ அத்த²ம் வத்துமாரப⁴தே ‘ஸம்ப⁴வாபேக்கா²யே’ச்சாதி³, யம்வத்ததேதி ச ஸுத்தே அவிஜ்ஜமானேபி க³ம்மமானத்த²ஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ பயோக³ம்பதி காமசாரோதி வுத்தியம் வுத்தம், யஸத்³த³ஸ்ஸானியமத்த²வுத்தித்தேபி பத³வாக்யதோ நாஞ்ஞம் ஸம்ப⁴வதி விச்சா²யமாபி⁴க்க²ஞ்ஞே ச வத்தமானந்தி ஆஹ ‘ஸம்ப⁴வாபேக்கா²யபத³ம் வாக்யம்வா’தி, ஸம்ப⁴வதீதி ஸம்ப⁴வோ-பத³ம் வாக்யம் வா, தஸ்மிம் அபேக்கா²ய பத³ம் வாக்யம் வா வத்ததேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, வத்ததேதி விச்சா²யமாபி⁴ஞ்ஞே சாத்தே² வத்ததே, நனு பத³ஸ்ஸ வாக்யஸ்ஸ வா விஸும்யேவ த³ப்³பா³த³யோ அத்தா², தம் கத²மித³ மேதஸ்மிம் வத்துத⁴ம்மே கிரியாத⁴ம்மே ச விச்சா²பி⁴க்க²ஞ்ஞத்தே² வத்ததேதி அனுயோக³ம் ஸந்தா⁴யாஹ-‘விஸயபா⁴வேனா’திஆதி³, விச்சா²ய வத்துத⁴ம்மஸ்ஸ கிரியாத⁴ம்மஸ்ஸ சாபி⁴க்க²ஞ்ஞஸ்ஸ விஸயோ பத³ம் வாக்யம் வா… அனஞ்ஞத்த²வுத்திவஸேன தத்த²ப்பவத்தியா, தம் வஸேனச, அபி⁴தா⁴யகத்தேன சேதி கோ³சரத்தேன பகாஸகத்தேன சாதி அத்தோ², யம்வத்ததேதி அஜ்ஜா²ஹடஸ்ஸ யந்தி பட²மந்தஸ்ஸ விப⁴த்திவிபரிணாமம் த³ஸ்ஸேதி (தஸ்ஸாதி) ஆதி³னா, இமினா இத³ம் தீ³பேதி ‘‘யஜ்ஜபி ‘விச்சா²பி⁴க்க²ஞ்ஞேஸ்வி’ த்யத்ர ச²ட்டீ²னோச்சாரீயதே, ததா²பி ச²ட்டீ²பஸித்³தி⁴ ஹோதேவ, கத²ம் த்³வே இச்சாதே³ஸனித்³தே³ஸா ஆதே³ஸோ ச ஸம்ப³ந்தீ⁴னமபேக்க²தே, ‘விச்சா²பி⁴க்க²ஞ்ஞேஸூ’தி சாத்த²னித்³தே³ஸோ, ந சாத்த²ஸ்ஸாதே³ஸேன ஸம்ப³ந்தோ⁴ உபபஜ்ஜதே, தஸ்மா விச்சா²பி⁴க்க²ஞ்ஞேஸு யம் பத³ம் வாக்யம் வா வத்ததே தஸ்ஸ த்³வே ப⁴வந்திச்சேவம் ச²ட்டீ²யத்தோ² ஸக்கா வத்து’’ந்தி, த்³வே ரூபானி ஹோந்தீதி த³ஸ்ஸிதம் ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸத்³த³ரூபே ஸங்க்²யய்யேதி து³தியா ப³ஹுவசனந்தம் படிபாத³யமானோதி ஏத்த² படிபாத³னகிரியாய ஸம்ப³ந்தே⁴னோபதி³ட்ட²ம், ‘‘வாக்யந்தரட்டோ²பி ஸத்³தோ³ தத³ஞ்ஞஸ்மிம்பி ஸம்ப³ந்த⁴முபயாதீ’’தி த்³விஸத்³தோ³தி இத³ம் உபரி வாக்யத்³வயேப்யுபயுஜ்ஜதி ‘த்³விஸத்³தோ³ வுத்தோ, த்³விஸத்³தோ³ ந ஸரூபப்பதா⁴னோ’தி, அத² ஸரூபப்பதா⁴னோ கஸ்மா ந வுத்தோதி ஆஹ-‘ப³ஹுவசனேன நித்³தே³ஸா’தி, அத² த்³வேதி ஸாமஞ்ஞேன வுத்தத்தா பத³வாக்யானம் டா²னே த்³விப்³ப³சனம் வா ஸியா, தானேவா வத்தந்தீதி த்³விப்பயோகோ³ வா, ததா² ஸதி ‘யம்வத்ததே தஸ்ஸா’தி கஸ்மா பட²மமேவ நிஸ்ஸாய வுத்தியம் விவரணம் கதந்தி ஆஹ-‘ஏவஞ்சா’திஆதி³, இதா³னி த்³விப்பயோக³பக்க²ஸ்ஸ ஸதோ³ஸத்தா அக³ஹிதபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘யதா³த்வி’ த்யாதி³, துஸத்³தோ³ புப்³ப³ஸ்மா பக்கா² விஸேஸஸ்ஸ பத³ஸ்ஸகோ [விஸேஸனத்தோ² (போத்த²கே)], தத்த² ஹி த்³வே [த்³வேரூப (போத்த²கே)] ஸத்³த³ரூபான்யாதி³ஸீயந்தே, இஹ து ஸோவ ஸத்³தோ³ த்³விராவத்ததே, ஆவுத்தீ ஸங்க்²யேய்யாதி ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘த்³விஸத்³தோ³-யம் ‘‘ஆத³ஸஹி ஸங்க்²யா ஸங்க்²யேய்யே வத்தந்தே’’தி வசனதோ ஸங்க்²யேய்யவசனோ, தஸ்மேஹ ஸங்க்²யேய்யம் ஸத்³த³ரூபம் வா ஸியா ஆவுத்தி வா, இச்சபி நித்³தே³ஸோ தது³ப⁴யமபேக்கி²ய நபும்ஸகலிங்கே³ன வா ஸியா இத்தி²லிங்கே³ன வா, தத்த² யதா³ நபும்ஸகலிங்கே³ன நித்³தே³ஸோ, ததா³ ஸத்³த³ரூபானி ஸங்க்²யேய்யானி ப⁴வந்தி, யதா³ து இத்தி²லிங்கே³ன, ததா³ ஸத்³த³ஸ்ஸாவுத்தீ உச்சாரணலக்க²ணா கிரியா ஸங்க்²யேயா ப⁴வந்தி, ததோ சேத்த² ஆவுத்தீஅபி ஸங்க்²யேயா ஹோந்தீ’’தி, ததா³ த்³விப்பயோகோ³ த்³விப்³ப³வசனந்தி ஏஸ பக்கோ²தி அயமேத்த² பா⁴வோ’’ யதா³ த்³வே ஆவுத்தியோ விதீ⁴யந்தே ததா³ த்³விப்பயோகோ³ த்³விப்³ப³சனந்தே ஸோபேக்கோ², (அத்ர டா²ன்யாதே³ஸபா⁴வோ நத்தி²) [நதுட்டா²னே த்³விப்³ப³சனபக்கோ² (போத்த²கே)] ஆவுத்தி ஹி கிரியா, தஸ்ஸா சேஹ ஸத்³தோ³ ஸாத⁴னம், ந ச கிரியாய ஸாத⁴னஸ்ஸ ச டா²ன்யாதே³ஸபா⁴வோ உபபஜ்ஜதே, தஸ்மா யதா³வுத்தீ விதீ⁴யந்தே, ததா³ தி³ப்பயோகோ³ த்³விப்³ப³சனந்தே-ஸோ பக்கோ² ப⁴வதீ’’தி, அயம்பி பக்கோ² பாணினீயேஹி பரிக்³க³ஹீதோ, தத³யுத்தம் தோ³ஸது³ட்ட²த்தாதி ஸந்த³ஸ்ஸயமாஹ-‘ஸோ பனே’த்யாதி³, தே ஹி து³தியம்பி பக்க²மப்³பு⁴பக³ம்ம உபசாரமத்ததோ பே⁴தோ³, வத்து²தோத்வபே⁴தோ³ வாதி போனோபுஞ்ஞேன தம் ஸாதே⁴ந்தி. கத²ம்பன ஸதோ³ஸத்தம் யேனாயம் ந க³ஹிதோத்யாஹ- ‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, ண்யோ நஸியாதி ‘‘தஸ்ஸ பா⁴வகம்மேஸு த்த தா த்தன ண்ய ணேய்ய ணிய ணியா’’தி (4-59) பா⁴வே விதீ⁴யமானோ ண்யோ த்³விப்பயோக³பக்கே² ஸத்³த³பே⁴த³ஸப்³பா⁴வா புன புனேதி ஸமுதா³யஸபா⁴வதோ புனபுன பா⁴வோதி அத்தே² புனபுன ஸமுதா³யதோ ந ப⁴வேய்யாதி அத்தோ², ந கேவலம் ண்யோவ, அத² கோ² ஏகபத³ந்தோக³தா⁴னம் ஸரானம் ஸரானமாதி³பூ⁴தஸ்ஸுகாரஸ்ஸ ப⁴வந்தோ ஓகாரோபி ‘‘ஸரானமாதி³ஸ்ஸா யுவண்ணஸ்ஸா ஏஓ ணானுப³ந்தே⁴’’தி (4-124) ந ஸியா, ‘‘மனாத்³யாபாதீ³னமோமயே ச ‘‘இதி (3-59) ஓகாரோ பன பக்க²த்³வயேபி ஹோதேவ… உத்தரபத³ஸ்ஸ நிமித்தபா⁴வேன க³ஹிதத்தா, புப்³ப³பக்கே²பி ஹி த்³வே ஸத்³த³ரூபான்யேவாதி³ஸீயந்தேதி ஹோதேவ பத³ பே⁴தோ³, வக்க²தி ஹி ‘ஸதீபி அத்தக³தே பே⁴தே³’தி. நனு ஆவுத்தித⁴ம்மபே⁴த³ ஸத்³த³ஸ்ஸுபசரிதோ பே⁴தோ³, ஸரூபதோ த்வபே⁴தோ³வ, அஞ்ஞதா² ஆவுத்தியேவ ந ஸியா, ஏகஸ்ஸ ஹி வத்து²னோ ஆவுத்தி ஹோதிச்சாஹ‘நாந்தரேனே’ச்சாதி³, அஞ்ஞதே²தி உபசரிதோ பே⁴தோ³ ந ஸபா⁴வதோதி சே, காரியம்ப⁴வதீதி ஏவி ந ஸக்கா வத்துந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸபா⁴வதோ த்வபே⁴தோ³ வாதி உபசாராபா⁴வேன வத்து²தோ விஜ்ஜமானபே⁴த³மவதா⁴ரயதி, அஞ்ஞதா²தி யதி³ பே⁴தோ³ ஸியா, ஆவுத்தியேவ ந ஸியாதி ஏத்தா²யமதி⁴ப்பாயோ ‘‘யதி³ ஸபா⁴வதோவ பே⁴தோ³ பி⁴ன்னஸ்ஸ பன கத²மாவுத்தி ஸியா’’தி, டா²னிஸதி³ஸத்தாதி ‘‘டா²னீவியாதே³ஸோ’’தி பரிபா⁴ஸமுபலக்கே²தி.

கிரியாயாதிஆதீ³ஸு ஸஹத்தே² ததியா… கிரியாதீ³ஹி த³ப்³பா³த்³யத்தா²னம் வத்து [கத்து] ப்³யாபனிச்சா²பவத்திதோ, தே³ஸாதீ³தி ( ) [(ஹி) (போத்த²கே)] ஆதி³ஸத்³தே³ன காலாவத்தா²தி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி, நானாகாரயுத்தமேவ பி⁴ன்னம் நாம ஹோதீதி ஆஹ-‘அனேகப்பகாரயுத்தே’தி, ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸதோ வுத்தம் ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, தேனாதி யேன ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸேன ஸகிம் ப்³யாபனிச்சா² ஜோதீயதி தேன கரணபூ⁴தேன ஹேதுபூ⁴தேன வா, கமேன ப்³யாபிதுமிச்சா²யம் ஜாதிஆதீ³னஞ்ச ப்³யாபிதுமிச்சா²யந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, தத்த² அயஞ்ச கா³மோ ரமணீயோ அயஞ்ச கா³மோ ரமணீயோதி கமேன ப்³யாபிதுமிச்சா², ஏத்த² கிஞ்சாபி ரமணீயகு³ணேன கா³மத³ப்³ப³யோகோ³ அத்தி², ததா²பி கா³மானம் கு³ணேன யோகோ³, ஸப்³போ³ கா³மோ ரமணீயோதி பா³ஹுல்லேன, நத்தி² ஸாகல்லேன [கமேன (போத்த²கே)] ப்³யாபிதுமிட்ட²த்தந்தி ஸகலப்³யாபனிச்சா²யாபா⁴வோதி ந த்³விப்³ப³சனம், ஏவமுபரி யோஜேத்வா அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³, ஸம்பன்னோ யவோதி ஸம்பன்னகு³ணேன யவஜாதியா ப்³யாபிதுமிச்சா², ஏகத்தா² ஜாதி, அனேகத்த² நிஸ்ஸயா விச்சா² [ஏகத்தா²ஜாதி, ஏகமத்த²ம் ஞாபயிஸ்ஸாமீதி ஜாதிஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜதே அனே கத்த²னிஸ்ஸயாச விச்சா², அனேகத்த²ம் ஸஞ்ஞாபயிஸ்ஸாமீதி விச்சா²பயுஜ்ஜதே-தி மஹாப⁴ஸ்ஸே], ஸோப⁴னம் த⁴வக²தி³ரந்தி ஸோப⁴னகு³ணேன த⁴வாதி³த³ப்³பா³னம் ப்³யாபிதுமிச்சா², அத்த²ஸத்³தே³னேத்த² த³ப்³பா³த³யோ வத்துமிட்டா²தி ஆஹ-‘த³ப்³ப³கு³ணகிரியாலக்க²ணே’தி, விஸத்³தோ³ பனேத்த² ப்³யாபனத்தோ²தி ஆஹ-‘ப்³யாபிதும் ஸம்ப³ந்தி⁴து’ந்தி, ஸாதி விச்சா², வத்துத⁴ம்மோதி ‘ருக்க²ம்ருக்க²’மிச்சாதி³கம் யோ வத³தி, தஸ்ஸ வத்துனோ த⁴ம்மோ… இச்சா²லக்க²ணஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ தப்படிப³த்³த⁴த்தா, ஸத்³தோ³தி ருக்க²மிச்சாதி³கோ, தஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ யம் ரூபம் அத்த பா⁴வோ, தமேவ பச்சாஸத்யா ‘‘ஸுதானுமிதேஸு ஸுதஸம்ப³ந்தோ⁴வ ப³லவா’’தி விச்சா² பி⁴க்க²ஞ்ஞேஸு வத்தமானஸ்ஸ ஸுதஸ்ஸேவ தஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ பச்சாஸன்னபா⁴வதோ த்³விஸங்க்²யா யுத்தம் த்³விஸங்கா²தாய ஸங்க்²யாய ‘ருக்க²ம் ருக்க²’மிச்சேவம் யுத்தம் அதிதி³ஸீயதே ஸுத்தே த்³வேஇச்சனேன, த்³விப்³ப³சனஸ்ஸேவ [த்³விப்³ப³சனமேவ (போத்த²கே)] ஹி த்³விஸங்க்²யாயுத்ததா, அத² கதமேகவசனந்தஸ்ஸ த்³விப்³ப³சனம், ததா²ஹி ஸப்³பே³யேவேதேத்த² விச்சா²யம் த்³வித்தேஹ்யபி⁴த⁴யந்தேதி ப³ஹத்தா ப³ஹுவசனம் பப்போதி, ஏகவசனந்து ந ஸிஜ்ஜ²தி ‘ருக்க²ம் ருக்க²ம் ஸிஞ்சதீ’தி ஏகத்தா²பி⁴தா⁴னபி⁴ன்னஸப்³ப³ருக்க²ப்பதீதீதி கத²மேகவசனந்தஸ்ஸ த்³விப்³ப³வசனந்தீ ஆஸங்கியாஹ-‘தத்தே²’ச்சாதி³, அத்த²ஸாமத்தி²யாதி ‘ப³ஹுவசனந்தப்பயோகே³ஹி’ச்சாதி³னா வக்க²மானனயேன ப³ஹுவசனந்தப்பயோகே³னேவ விச்சா²த்த²ஜோதனதோ ந தத்த² த்³வீப்³ப³சனம் ஸியா, ப⁴விதப்³ப³ஞ்ச த்³விப்³ப³சனே (ந, ஏ) கவசனத்தமந்தரேன ந சாத்தி² த்³விப்³ப³சனாவகா ஸோதி பதீதி ப³லாவக³தோ யோ-த்தோ², தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணம் ஸாமத்தி²யம் அத்த²ஸாமத்தி²யம், அத்த²ஸாமத்தி²யா ஏகவசனந்தஸ்ஸ த்³வீப்³ப³சனந்தி ஸம்ப³ந்தா⁴, கிரியாதி³யோக³ந்தி கிரியாகு³ணாதி³ ஸம்ப³ந்தோ⁴, மந்த்வாதி ப்³யாபிதுமிச்சா²யந்தீமஸ்ஸ புப்³ப³கிரியாவசனம், அபி⁴ஸம்ஹரித்வாதி ஏகதோகத்வா. ஸத்³த³ஸ்ஸ தாதி³ஸத்த²பச்சாயகத்தே ஸாமத்தி²யம் ஸத்³த³ஸத்தி [ஸத்³த³ஸ்ஸ]. யுக³பதா³தி⁴கரணதாயம் ஸஹவசனிச்சா²யம் ப³ஹுவசனப்பவத்தியேவ, ந தத்த² த்³விப்³ப³சனந்தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அதோயேவே’ச்சாதி³, அதோ யேவாதி ப³ஹுவசனந்தஸ்ஸ ஸத்³த³ஸத்தியா விச்சா²ஜோதனதோ த்³விப்³ப³சனாபா⁴வாயேவ, ஏவமஞ்ஞதே- ‘இத⁴ பன யோக³பஜ்ஜம் து³வித⁴ம் ஸத்³த³யோக³பஜ்ஜம் அத்த²யோக³பஜ்ஜஞ்ச, தத்த² கிஞ்சி ஸாத்த²கானம் ஸத்³த³யோக³பஜ்ஜமத்த²யோக³ பஜ்ஜம் ந ஸம்ப⁴வதீதி, யுக³பதி³ அதி⁴கரணம் த⁴வாதி³ அத்தோ² யஸ்ஸ ஸோத⁴வக²தி³ரபலாஸஸத்³தோ³ யுக³பதா³தி⁴கரணோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ ததா², தஸ்ஸஞ்ச ஸதி, ஸத்³த³யோக³பஜ்ஜமந்தரேன பி⁴ன்னத்தா²னமேகஸத்³த³வசனீயான மேகதோ பபத்தி அத்த²யோக³பஜ்ஜம், தம் ஸஹவசனிச்சா²யந்தி இமினா த³ஸ்ஸிதந்தி தஸ்ஸம் ஸஹவசனிச்சா²யஞ்ச ஸதி, ஸோப⁴னா த⁴வக²தி³ரபலாஸா ஸோப⁴னா ருக்கா²தி ஸோப⁴னகு³ணயோகே³பி ப³ஹுவசனேனேவ விச்சா²ஜோதனதோ த்³விப்³ப³சனாபா⁴வோதி, ஸோப⁴னம் த⁴வக²தி³ரந்தி பன ஸதீபி ஸத்³த³யோக³பஜ்ஜே ஸமாஹாரத்தா நத்த²த்த²யோக³பஜ்ஜ [நாத்வயாக³பஜ்ஜ (போத்த²கே)] ந்தி ஏகவசனந்தத்தா த்³வித்தப்பஸங்கே³பி ஸோப⁴னம் த⁴வக²தி³ரந்தி ஸத்³தா³னம் ஸகிம் ப்³யாபனிச்சா²யாபா⁴வா ந த்³விப்³ப³சனந்தி ஹேட்டா² வுத்தம்.

வாத்திககாரேன ‘‘ஆனுபுப்³பி³யே த்³வே ப⁴வந்தீதி வத்தப்³ப³’’ந்தி (8-1-1-வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘ஆனுபுப்³பி³யேபி’ச்சாதி³னா, அத்தே²வானுபுப்³பி³யேபி விச்சா² ததோவ த்³வித்தந்தி படிபாத³ய ‘மானுபுப்³பி³ய’மிச்சாதி³னா ‘அத்தி²யேவேச்சாதி³னோ வுத்திவாக்யஸ்ஸ விவரணமாஹ. கா³மஜாதியா துல்யஜாதியானம் தி³ஸா தே³ஸாதி³பே⁴தே³ன பி⁴ன்னானமிவ கா³மானம், ந ஏத்த² விச்சா², மூலமக்³க³ம் வா ஹி முக்²ய மேகமேவ… ஹேட்டு²த்³த⁴பா⁴க³ந்தராபா⁴வேனேகத்தா, யேனுபரியதோ⁴ பா⁴கா³பேக்கா²ய கதமூலக்³க³ப்³யபதே³ஸேன பி⁴ன்னஜாதியா மூலக்³க³பா⁴கா³, தே பி⁴ன்னஜாதியா, ந ச பி⁴ன்னஜாதியானம் விச்சா² ஹோதி, ந ஹி கோ³கோ³தி வுத்தே (வாஹீக)க³தா விச்சா²வக³ம்யதேதி ஆசரியஜினிந்த³பு³த்³தி⁴னா ஆனுபுப்³பி³யே விச்சா²யாபா⁴வம் படிபாதி³தம், தம் விக⁴டயிதும் ‘யதி³ ஹி’ச்சாதி³னா யம் வுத்தியம் வுத்தம், தம் விபஞ்சிதுமாஹ- ‘யதே²’ச்சாதி³, நஸன்னிவிட்டோ²தி ந பதிட்டி²தோ, நத்தீ²தி வுத்தம் ஹோதி, யஸ்ஸூபரிபா⁴கோ³ அத்தி² தம்பி மூலந்தி மூல ப்³யபதே³ஸஸ்ஸாபேக்கா² கதத்தமாஹ, உப⁴யந்தி மூலமக்³க³ஞ்ச, ததா² அஞ்ஞேபி மூலக்³க³பா⁴கா³தி இமினா மூலக்³க³பே⁴தா³னம் ஹேட்டா² விய க³ஹணே ஸதி ப³ஹுத்தமாஹ, புப்³ப³கதி²தேனாதி ‘ருக்கா²தீ³னம் பா³ஹுல்லேனா’திஆதி³னா புப்³பே³ வுத்தனயேன, இத³ம் வுத்தம் ஹோதி ‘‘மூலாதீ³னம் பா³ஹுல்லேன தூ²லாதி³ கு³ணயோக³ம்மந்த்வா ஸத்தமீவிப⁴த்தியுத்தேன மூலாதி³ஸத்³த³ஸஹிதேன ஸப்³ப³ ஸத்³தே³ன மூலாதி³கமத்த²மபி⁴ஸம்ஹரித்வா ஸப்³ப³ஸ்மிம் மூலே தூ²லா ஸப்³ப³ஸ்மிம் அக்³கே³ ஸுகு²மாதி ஏவம் (வத்துனோ) ப்³யாபிதுமிச்சா²யமேகவசனந்தஸ்ஸ விச்சா²யந்த்வேவ த்³விப்³ப³சன’’ந்தி.

ஜேட்டா²னம் விச்சா²ஸம்ப⁴வே ஸப்³ப³கனிட்ட²ஸ்ஸ ஜேட்ட²த்தாபா⁴வானுப்பவேஸோ ந ஸியாதி ஆனுபுப்³பி³யமத்தவசனிச்சா²யம் தேனேவ த்³வித்தமபி⁴ஹிதம் ‘ஜேட்ட²ம் ஜேட்ட²மனுப்பவேஸயா’தி தேனேவாசரியேன, தத³து⁴னா விக⁴டீயதி ‘ஜேட்ட²’ மிச்சாதி³னா, கனிட்டோ²பி பவேஸீயதீதி கனிட்ட²ஸ்ஸபி விச்சா²ஸம்ப⁴வமாஹ, தத்த² காரணமாஹ-‘யதே²வ ஹி’ச்சாதி³, பரஸ்ஸாதி மஜ்ஜி²மஸ்ஸாதி ஏத்த² விஸேஸனம், கனிட்ட²ஸ்ஸாபி ஜேட்ட²ப்³யபதே³ஸோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, யதா²வுத்தமேவ ஸமத்தே²தி ‘வத்திச்சா²னிப³ந்த⁴னே ஹி’ச்சாதி³னா, வத்திச்சா²தி³ப³ந்த⁴னேதி வத்துனோ இச்சா² நிப³ந்த⁴னம் காரணமஸ்ஸாதி ஸமாஸோ, வத்து²ஸபா⁴வே வத்து² தத்தே², அபி⁴னிவேஸோ பவத்தி, நாபி⁴ஸம்பு⁴ணாதி ந பப்போதி.

‘‘ஸகத்தே² வதா⁴ரியமானே நேகஸ்மிம் த்³வே ப⁴வந்தீதி வத்தப்³ப³’’ந்தி (8-1-12-வா) வாத்திககாரேன வுத்தம், ததா³ஹ ‘ஸகத்தே²’இச்சாதி³, அத்த²ப்பகாரணாத்³யனபேக்க²ஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ அத்தே² ஸகத்தே² அவதா⁴ரியமானே ஏத்தகமேவேதி க³ம்மமானே அனேகஸ்மிம் தி³ய்யமானே த்³விப்³ப³சனமிட்ட²ம் மதம் பாணினியானந்தி அத்தோ², அயம்பனேஸமதி⁴ப்பாயோ ‘மாஸகம் மாஸகம் இமம்ஹா கஹாபணா ப⁴வந்தானம் த்³வின்னம் தே³ஹீ த்யத்ர த்³வே ஏவ மாஸா தா³துமிச்சி²தா, கஹாபணம் நாம–

சத்தாரோ விஹயோ கு³ஞ்ஜா, த்³வேகு³ஞ்ஜா மாஸகோ ப⁴வே;

த்³வே அக்கா²வ மாஸகாபஞ்ச,க்கா²னம் த⁴ரணமட்ட²கம்தி.

வுத்தவிதி⁴னானேகமாஸகஸமுதா³யோ, தத்த² ந ஸப்³பே³ கஹாபண ஸம்ப³ந்தி⁴னோ மாஸா தா³னகிரியாய ப்³யாபிதா, த்³வேயேவாதி நேத்த²த்த² விச்சா²தி யதா²வுத்தவத்தப்³பே³ன த்³விப்³ப³சன’’ந்தி, தம் த³ஸ்ஸேத்வாதி தம் த்³விப்³ப³சனோதா³ஹரணம் த³ஸ்ஸேத்வா, படிபாத³யிதும் விச்சா²யமேவ த்³வித்தம் த³ஸ்ஸேதும்… மாஸகம் மாஸகமிச்சாதோ³த்வயமதி⁴ப்பாயோ-‘‘தே³ஹீதி தா³னகிரியாய மாஸ்ஸ ப்³யாபிதுமிட்டா²தி விச்சா²யமேவேத்த² த்³விப்³ப³சனம், ததா²ஹ்யதோ த்³விருத்தா விச்சா²வ க³ம்யதே’’தி, ஸத்³த³ந்தரதோச்சாதி³கம் கிமாஸங்கிய வுத்தந்தி ஆஹ‘தே³ஹீ’திஆதி³, அவதா⁴ரணே பதீயமானேதி கஹாபணஸம்ப³ந்தி⁴னி ப³ஹும்ஹி மாஸகஸமுதா³யே மாஸகத்³வயனிச்ச²யே விஞ்ஞாயமானே ஸதி, அவிஸேஸேன ஸாமஞ்ஞேன மாஸானம் தே³ஹீதி தா³னகிரியாய ப்³யாபனா பா⁴வாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸத்³த³ந்தரதோச்சாதி³னோ ஸாதி⁴ப்பாயமத்த²மபி⁴தா⁴துமாரப⁴தே ‘பதே³னே’ச்சாதி³, ஏத்த² பதே³னாதி மாஸகமிச்சனேன பதே³ன, இமம்ஹா கஹாபணாதி இத³மேத்த² ஸத்³த³ந்தரம், கதாபி⁴ஸங்க²ரணஸ்ஸாதி மாஸகம் மாஸகமிச்சேவம் நிப்பா²தி³தஸ்ஸ, ஸத்³த³ந்தரதோதி இமினா பத³ந்தரயோகோ³ க³ஹிதோதி ஆஹ-‘பத³ந்தரேன யோக³தோ’தி அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘‘த்³வித்தகரணகாலே ஸத்³த³ந்தரவசனீயஸ்ஸத்த²ஸ்ஸானபேக்கி²தத்தா மாஸகம்மாஸகந்தி அவிஸேஸேன மாஸகவிச்சா²யம் த்³வித்தம், தத³னு பன இமம்ஹா கஹாபணாதிஸத்³த³ந்தரஸம்ப³ந்தே⁴ ஸதி யதி³ கஹாபணஸம்ப³ந்த்⁴ய ந வஸேஸமாஸகவிச்சா² பரிக்³க³ய்ஹதி ததா³ இமஸ்ஸ கஹாபணஸ்ஸாதி ச²ட்டி²யா ப⁴விதப்³ப³ம், இமம்ஹா கஹாபணாதி பன அவதி⁴பஞ்சமீனித்³தே³ஸதோ கஹாபணதோ த்³வயமேவ க³ஹேத்வா ப⁴வந்தானம் த்³வின்னம் தே³ஹீதி இமம்ஹா கஹாபணாதி ஸத்³த³ந்தரதோவதா⁴ரணம் க³ம்யதே’’தி.