1. ஸுமனஸுத்தம்

31. ஏகம் ஸமயம்…பே… அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. அத² கோ² ஸுமனா ராஜகுமாரீ பஞ்சஹி ரத²ஸதேஹி பஞ்சஹி ராஜகுமாரிஸதேஹி பரிவுதா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² ஸுமனா ராஜகுமாரீ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச –

‘‘இத⁴ஸ்ஸு, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதோ த்³வே ஸாவகா ஸமஸத்³தா⁴ ஸமஸீலா ஸமபஞ்ஞா – ஏகோ தா³யகோ, ஏகோ அதா³யகோ. தே காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³திம் ஸக்³க³ம் லோகம் உபபஜ்ஜேய்யும். தே³வபூ⁴தானம் பன நேஸம் [தேஸம் (ஸீ.)], ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ, ஸியா நானாகரண’’ந்தி?

‘‘ஸியா, ஸுமனே’’தி ப⁴க³வா அவோச – ‘‘யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் தே³வபூ⁴தோ ஸமானோ பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதி – தி³ப்³பே³ன ஆயுனா, தி³ப்³பே³ன வண்ணேன, தி³ப்³பே³ன ஸுகே²ன, தி³ப்³பே³ன யஸேன, தி³ப்³பே³ன ஆதி⁴பதேய்யேன. யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் தே³வபூ⁴தோ ஸமானோ இமேஹி பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதி’’.

‘‘ஸசே பன தே, ப⁴ந்தே, ததோ சுதா இத்த²த்தம் ஆக³ச்ச²ந்தி, மனுஸ்ஸபூ⁴தானம் பன நேஸம், ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ, ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘ஸியா, ஸுமனே’’தி ப⁴க³வா அவோச – ‘‘யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் மனுஸ்ஸபூ⁴தோ ஸமானோ பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதி – மானுஸகேன ஆயுனா, மானுஸகேன வண்ணேன, மானுஸகேன ஸுகே²ன, மானுஸகேன யஸேன, மானுஸகேன ஆதி⁴பதேய்யேன. யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் மனுஸ்ஸபூ⁴தோ ஸமானோ இமேஹி பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதி’’.

‘‘ஸசே பன தே, ப⁴ந்தே, உபோ⁴ அகா³ரஸ்மா அனகா³ரியம் பப்³ப³ஜந்தி, பப்³ப³ஜிதானம் பன நேஸம், ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ, ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘ஸியா, ஸுமனே’’தி ப⁴க³வா அவோச – ‘‘யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் பப்³ப³ஜிதோ ஸமானோ பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதி – யாசிதோவ ப³ஹுலம் சீவரம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி அப்பம் அயாசிதோ, யாசிதோவ ப³ஹுலம் பிண்ட³பாதம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி அப்பம் அயாசிதோ, யாசிதோவ ப³ஹுலம் ஸேனாஸனம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி அப்பம் அயாசிதோ, யாசிதோவ ப³ஹுலம் கி³லானப்பச்சயபே⁴ஸஜ்ஜபரிக்கா²ரம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி அப்பம் அயாசிதோ. யேஹி கோ² பன ஸப்³ரஹ்மசாரீஹி ஸத்³தி⁴ம் விஹரதி த்யஸ்ஸ மனாபேனேவ ப³ஹுலம் காயகம்மேன ஸமுதா³சரந்தி அப்பம் அமனாபேன, மனாபேனேவ ப³ஹுலம் வசீகம்மேன ஸமுதா³சரந்தி அப்பம் அமனாபேன, மனாபேனேவ ப³ஹுலம் மனோகம்மேன ஸமுதா³சரந்தி அப்பம் அமனாபேன, மனாபம்யேவ ப³ஹுலம் உபஹாரம் உபஹரந்தி அப்பம் அமனாபம். யோ ஸோ, ஸுமனே, தா³யகோ ஸோ அமும் அதா³யகம் பப்³ப³ஜிதோ ஸமானோ இமேஹி பஞ்சஹி டா²னேஹி அதி⁴க³ண்ஹாதீ’’தி.

‘‘ஸசே பன தே, ப⁴ந்தே, உபோ⁴ அரஹத்தம் பாபுணந்தி, அரஹத்தப்பத்தானம் பன நேஸம், ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ, ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘ஏத்த² கோ² பனேஸாஹம், ஸுமனே, ந கிஞ்சி நானாகரணம் வதா³மி, யதி³த³ம் விமுத்தியா விமுத்தி’’ந்தி [விமுத்தந்தி (ஸ்யா. கம்.)].

‘‘அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவஞ்சித³ம், ப⁴ந்தே, அலமேவ தா³னானி தா³தும் அலம் புஞ்ஞானி காதும்; யத்ர ஹி நாம தே³வபூ⁴தஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானி, மனுஸ்ஸபூ⁴தஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானி, பப்³ப³ஜிதஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானீ’’தி. ‘‘ஏவமேதம், ஸுமனே! அலஞ்ஹி, ஸுமனே, தா³னானி தா³தும் அலம் புஞ்ஞானி காதும்! தே³வபூ⁴தஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானி, மனுஸ்ஸபூ⁴தஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானி, பப்³ப³ஜிதஸ்ஸாபி உபகாரானி புஞ்ஞானீ’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. இத³ம் வத்வான [இத³ம் வத்வா (ஸீ. பீ.) ஏவமுபரிபி] ஸுக³தோ அதா²பரம் ஏதத³வோச ஸத்தா² –

‘‘யதா²பி சந்தோ³ விமலோ, க³ச்ச²ம் ஆகாஸதா⁴துயா;

ஸப்³பே³ தாராக³ணே லோகே, ஆபா⁴ய அதிரோசதி.

‘‘ததே²வ ஸீலஸம்பன்னோ, ஸத்³தோ⁴ புரிஸபுக்³க³லோ;

ஸப்³பே³ மச்ச²ரினோ லோகே, சாகே³ன அதிரோசதி.

‘‘யதா²பி மேகோ⁴ த²னயம், விஜ்ஜுமாலீ ஸதக்ககு;

த²லம் நின்னஞ்ச பூரேதி, அபி⁴வஸ்ஸம் வஸுந்த⁴ரம்.

‘‘ஏவம் த³ஸ்ஸனஸம்பன்னோ, ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸாவகோ;

மச்ச²ரிம் அதி⁴க³ண்ஹாதி, பஞ்சடா²னேஹி பண்டி³தோ.

‘‘ஆயுனா யஸஸா சேவ [ஆயுனா ச யஸேன ச (க.)], வண்ணேன ச ஸுகே²ன ச;

ஸ வே போ⁴க³பரிப்³யூள்ஹோ [போ⁴க³பரிப்³பூ³ள்ஹோ (ஸீ.)], பேச்ச ஸக்³கே³ பமோத³தீ’’தி. பட²மம்;