2. භූතගාමවග්ගො
1. භූතගාමසික්ඛාපදං
89. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා ආළවියං විහරති අග්ගාළවෙ චෙතියෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආළවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්තා රුක්ඛං ඡින්දන්තිපි ඡෙදාපෙන්තිපි. අඤ්ඤතරොපි ආළවකො භික්ඛු රුක්ඛං ඡින්දති. තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘මා, භන්තෙ, අත්තනො භවනං කත්තුකාමො මය්හං භවනං ඡින්දී’’ති. සො භික්ඛු අනාදියන්තො ඡින්දි යෙව, තස්සා ච දෙවතාය දාරකස්ස බාහුං ආකොටෙසි. අථ ඛො තස්සා දෙවතාය එතදහොසි – ‘‘යංන්නූනාහං ඉමං භික්ඛුං ඉධෙව ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො තස්සා දෙවතාය එතදහොසි – ‘‘න ඛො මෙතං පතිරූපං යාහං ඉමං භික්ඛුං ඉධෙව ජීවිතා වොරොපෙය්‍යං. යන්නූනාහං භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සා දෙවතා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘සාධු සාධු දෙවතෙ! සාධු ඛො ත්වං, දෙවතෙ, තං භික්ඛුං ජීවිතා න වොරොපෙසි. සචජ්ජ ත්වං, දෙවතෙ, තං භික්ඛුං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යාසි, බහුඤ්ච ත්වං, දෙවතෙ, අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යාසි. ගච්ඡ ත්වං, දෙවතෙ, අමුකස්මිං ඔකාසෙ රුක්ඛො විවිත්තො තස්මිං උපගච්ඡා’’ති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා රුක්ඛං ඡින්දිස්සන්තිපි ඡෙදාපෙස්සන්තිපි එකින්ද්‍රියං සමණා සක්‍යපුත්තියා ජීවං විහෙඨෙස්සන්තී’’ති!
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආළවකා භික්ඛූ රුක්ඛං ඡින්දිස්සන්තිපි ඡෙදාපෙස්සන්තිපී’’ති…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, රුක්ඛං ඡින්දථාපි ඡෙදාපෙථාපී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, රුක්ඛං ඡින්දිස්සථාපි, ඡෙදාපෙස්සථාපි! ජීවසඤ්ඤිනො හි, මොඝපුරිසා, මනුස්සා රුක්ඛස්මිං, නෙතං මොඝපුරිසා අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
90. ‘‘භූතගාමපාතබ්‍යතාය පාචිත්තිය’’න්ති.
91. භූතගාමො නාම පඤ්ච බීජජාතානි – මූලබීජං, ඛන්ධබීජං, ඵළුබීජං, අග්ගබීජං, බීජබීජමෙව [බීජබීජඤ්චෙව (ඉතිපි)] පඤ්චමං.
මූලබීජං නාම – හලිද්දි, සිඞ්ගිවෙරං, වචා, වචත්තං, අතිවිසා, කටුකරොහිණී, උසීරං, භද්දමූත්තකං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලෙ ජායන්ති, මූලෙ සඤ්ජායන්ති, එතං මූලබීජං නාම.
ඛන්ධබීජං නාම – අස්සත්ථො, නිග්‍රොධො, පිලක්ඛො, උදුම්බරො, කච්ඡකො, කපිත්ථනො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ඛන්ධෙ ජායන්ති, ඛන්ධෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඛන්ධබීජං නාම.
ඵළුබීජං නාම – උච්ඡු, වෙළු, නළො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි පබ්බෙ ජායන්ති, පබ්බෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඵළුබීජං නාම.
අග්ගබීජං නාම – අජ්ජුකං, ඵණිජ්ජකං, හිරිවෙරං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි අග්ගෙ ජායන්ති, අග්ගෙ සඤ්ජායන්ති, එතං අග්ගබීජං නාම.
බීජබීජං නාම – පුබ්බණ්ණං, අපරණ්ණං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි බීජෙ ජායන්ති, බීජෙ සඤ්ජායන්ති, එතං බීජබීජං නාම.
92. බීජෙ බීජසඤ්ඤී ඡින්දති වා ඡෙදාපෙති වා, භින්දති වා භෙදාපෙති වා, පචති වා පචාපෙති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. බීජෙ වෙමතිකො ඡින්දති වා ඡෙදාපෙති වා, භින්දති වා භෙදාපෙති වා, පචති වා පචාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. බීජෙ අබීජසඤ්ඤී ඡින්දති වා ඡෙදාපෙති වා, භින්දති වා භෙදාපෙති වා, පචති වා පචාපෙති වා, අනාපත්ති. අබීජෙ බීජසඤ්ඤී ආපත්ති දුක්කටස්ස. අබීජෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අබීජෙ අබීජසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
93. අනාපත්ති – ‘‘ඉමං ජාන, ඉමං දෙහි, ඉමං ආහර, ඉමිනා අත්ථො, ඉමං කප්පියං කරොහී’’ති භණති, අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තස්ස, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
භූතගාමසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඨමං.
2. අඤ්ඤවාදකසික්ඛාපදං
94. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඡන්නො අනාචාරං ආචරිත්වා සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති – ‘‘කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථා’’ති? යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා ඡන්නො සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරිස්සති – කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථා’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, ඡන්න, සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරසි – කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරිස්සසි – කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථාති! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… විගරහිත්වා…පෙ… ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො අඤ්ඤවාදකං රොපෙතු. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, රොපෙතබ්බං. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
95. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. අයං ඡන්නො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො අඤ්ඤවාදකං රොපෙය්‍ය. එසා ඤත්ති.
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. අයං ඡන්නො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති. සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො අඤ්ඤවාදකං රොපෙති. යස්සායස්මතො ඛමති ඡන්නස්ස භික්ඛුනො අඤ්ඤවාදකස්ස රොපනා, සො තුණ්හස්ස; යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
‘‘රොපිතං සඞ්ඝෙන ඡන්නස්ස භික්ඛුනො අඤ්ඤවාදකං. ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.
අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඡන්නං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා දුබ්භරතාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘අඤ්ඤවාදකෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
96. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඡන්නො සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො ‘‘අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරන්තො – ‘‘ආපත්තිං ආපජ්ජිස්සාමී’’ති තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා ඡන්නො සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, ඡන්න, සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… විගරහිත්වා…පෙ… ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො විහෙසකං රොපෙතු. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, රොපෙතබ්බං. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
97. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. අයං ඡන්නො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො විහෙසකං රොපෙය්‍ය. එසා ඤත්ති.
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. අයං ඡන්නො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා අනුයුඤ්ජීයමානො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති. සඞ්ඝො ඡන්නස්ස භික්ඛුනො විහෙසකං රොපෙති. යස්සායස්මාතො ඛමති ඡන්නස්ස භික්ඛුනො විහෙසකස්ස රොපනා, සො තුණ්හස්ස; යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
‘‘රොපිතං සඞ්ඝෙන ඡන්නස්ස භික්ඛුනො විහෙසකං. ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.
අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඡන්නං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා දුබ්භරතාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
98. ‘‘අඤ්ඤවාදකෙ විහෙසකෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
99. අඤ්ඤවාදකො නාම සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති – ‘‘කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථා’’ති. එසො අඤ්ඤවාදකො නාම.
විහෙසකො නාම සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති. එසො විහෙසකො නාම.
100. ආරොපිතෙ අඤ්ඤවාදකෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති – ‘‘කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථා’’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ආරොපිතෙ විහෙසකෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. රොපිතෙ අඤ්ඤවාදකෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති – ‘‘කො ආපන්නො, කිං ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො, කථං ආපන්නො, කං භණථ, කිං භණථා’’ති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. රොපිතෙ විහෙසකෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ වත්ථුස්මිං වා ආපත්තියා වා අනුයුඤ්ජීයමානො තං න කථෙතුකාමො තං න උග්ඝාටෙතුකාමො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
101. ධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤී අඤ්ඤවාදකෙ විහෙසකෙ, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ධම්මකම්මෙ වෙමතිකො අඤ්ඤවාදකෙ විහෙසකෙ, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤී අඤ්ඤවාදකෙ විහෙසකෙ, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
102. අනාපත්ති අජානන්තො පුච්ඡති, ගිලානො වා න කථෙති; ‘‘සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං වා කලහො වා විග්ගහො වා විවාදො වා භවිස්සතී’’ති න කථෙති; ‘‘සඞ්ඝභෙදො වා සඞ්ඝරාජි වා භවිස්සතී’’ති න කථෙති; ‘‘අධම්මෙන වා වග්ගෙන වා නකම්මාරහස්ස වා කම්මං කරිස්සතී’’ති න කථෙති; උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
අඤ්ඤවාදකසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.
3. උජ්ඣාපනකසික්ඛාපදං
103. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො සඞ්ඝස්ස සෙනාසනඤ්ච පඤ්ඤපෙති භත්තානි ච උද්දිසති. තෙන ඛො පන සමයෙන මෙත්තියභූමජකා [මෙත්තියභූම්මජකා (සී. ස්‍යා.)] භික්ඛූ නවකා චෙව හොන්ති අප්පපුඤ්ඤා ච. යානි සඞ්ඝස්ස ලාමකානි සෙනාසනානි තානි තෙසං පාපුණන්ති ලාමකානි ච භත්තානි. තෙ ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං භික්ඛූ උජ්ඣාපෙන්ති – ‘‘ඡන්දාය දබ්බො මල්ලපුත්තො සෙනාසනං පඤ්ඤපෙති, ඡන්දාය ච භත්තානි උද්දිසතී’’ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම මෙත්තියභූමජකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං භික්ඛූ උජ්ඣාපෙස්සන්තී’’ති…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දබ්බං මල්ලපුත්තං භික්ඛූ උජ්ඣාපෙථා’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, දබ්බං මල්ලපුත්තං භික්ඛූ උජ්ඣාපෙස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘උජ්ඣාපනකෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
104. තෙන ඛො පන සමයෙන මෙත්තියභූමජකා භික්ඛූ – ‘‘භගවතා උජ්ඣාපනකං පටික්ඛිත්ත’’න්ති, ‘‘එත්තාවතා භික්ඛූ සොස්සන්තී’’ති [විහෙසිස්සන්තීති (ඉතිපි)] භික්ඛූනං සාමන්තා ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං ඛිය්‍යන්ති – ‘‘ඡන්දාය දබ්බො මල්ලපුත්තො සෙනාසනං පඤ්ඤපෙති, ඡන්දාය ච භත්තානි උද්දිසතී’’ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම මෙත්තියභූමජකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං ඛිය්‍යිස්සන්තී’’ති…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දබ්බං මල්ලපුත්තං ඛිය්‍යථා’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, දබ්බං මල්ලපුත්තං ඛිය්‍යිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
105. ‘‘උජ්ඣාපනකෙ ඛිය්‍යනකෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
106. උජ්ඣාපනකං නාම උපසම්පන්නං සඞ්ඝෙන සම්මතං සෙනාසනපඤ්ඤාපකං වා භත්තුද්දෙසකං වා යාගුභාජකං වා ඵලභාජකං වා ඛජ්ජභාජකං වා අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකං වා අවණ්ණං කත්තුකාමො, අයසං කත්තුකාමො, මඞ්කුකත්තුකාමො, උපසම්පන්නං උජ්ඣාපෙති වා ඛිය්‍යති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤී උජ්ඣාපනකෙ ඛිය්‍යනකෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ධම්මකම්මෙ වෙමතිකො උජ්ඣාපනකෙ ඛිය්‍යනකෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤී උජ්ඣාපනකෙ ඛිය්‍යනකෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අනුපසම්පන්නං උජ්ඣාපෙති වා ඛිය්‍යති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. උපසම්පන්නං සඞ්ඝෙන අසම්මතං සෙනාසනපඤ්ඤාපකං වා භත්තුද්දෙසකං වා යාගුභාජකං වා ඵලභාජකං වා ඛජ්ජභාජකං වා අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකං වා අවණ්ණං කත්තුකාමො, අයසං කත්තුකාමො, මඞ්කුකත්තුකාමො, උපසම්පන්නං වා අනුපසම්පන්නං වා උජ්ඣාපෙති වා ඛිය්‍යති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නං සඞ්ඝෙන සම්මතං වා අසම්මතං වා සෙනාසනපඤ්ඤාපකං වා භත්තුද්දෙසකං වා යාගුභාජකං වා ඵලභාජකං වා ඛජ්ජභාජකං වා අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකං වා අවණ්ණං කත්තුකාමො, අයසං කත්තුකාමො, මඞ්කුකත්තුකාමො, උපසම්පන්නං වා අනුපසම්පන්නං වා උජ්ඣාපෙති වා ඛිය්‍යති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤී ආපත්ති දුක්කටස්ස.
107. අනාපත්ති පකතියා ඡන්දා දොසා මොහා භයා කරොන්තං උජ්ඣාපෙති වා ඛිය්‍යති වා, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
උජ්ඣාපනකසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං තතියං.
4. පඨමසෙනාසනසික්ඛාපදං
108. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ හෙමන්තිකෙ කාලෙ අජ්ඣොකාසෙ සෙනාසනං පඤ්ඤපෙත්වා කායං ඔතාපෙන්තා කාලෙ ආරොචිතෙ තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිංසු න උද්ධරාපෙසුං, අනාපුච්ඡා පක්කමිංසු. සෙනාසනං ඔවට්ඨං හොති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථං හි නාම භික්ඛූ අජ්ඣොකාසෙ සෙනාසනං පඤ්ඤපෙත්වා තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිස්සන්ති න උද්ධරාපෙස්සන්ති, අනාපුච්ඡා පක්කමිස්සන්ති, සෙනාසනං ඔවට්ඨ’’න්ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අජ්ඣොකාසෙ…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
109. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චං වා පීඨං වා භිසිං වා කොච්ඡං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
110. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ අජ්ඣොකාසෙ වසිත්වා කාලස්සෙව සෙනාසනං අභිහරන්ති. අද්දසා ඛො භගවා තෙ භික්ඛූ කාලස්සෙව සෙනාසනං අභිහරන්තෙ. දිස්වාන එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨ මාසෙ අවස්සිකසඞ්කෙතෙ [වසිතුං අවස්සිකසංකෙතෙ (ඉතිපි)] මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා යත්ථ කාකා වා කුලලා වා න ඌහදන්ති තත්ථ සෙනාසනං නික්ඛිපිතු’’න්ති.
111. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සඞ්ඝිකං නාම සඞ්ඝස්ස දින්නං හොති පරිච්චත්තං.
මඤ්චො නාම චත්තාරො මඤ්චා – මසාරකො, බුන්දිකාබද්ධො, කුළීරපාදකො, ආහච්චපාදකො.
පීඨං නාම චත්තාරි පීඨානි – මසාරකං, බුන්දිකාබද්ධං, කුළීරපාදකං, ආහච්චපාදකං.
භිසි නාම පඤ්ච භිසියො – උණ්ණභිසි, චොළභිති, වාකභිසි, තිණභිසි, පණ්ණභිසි.
කොච්ඡං නාම – වාකමයං වා උසීරමයං වා මුඤ්ජමයං වා පබ්බජමයං [බබ්බජමයං (සී.)] වා අන්තො සංවෙඨෙත්වා බද්ධං හොති.
සන්ථරිත්වාති සයං සන්ථරිත්වා.
සන්ථරාපෙත්වාති අඤ්ඤං සන්ථරාපෙත්වා. අනුපසම්පන්නං සන්ථරාපෙති, තස්ස පලිබොධො. උපසම්පන්නං සන්ථරාපෙති, සන්ථාරකස්ස [සන්ථතස්ස (ඉතිපි)] පලිබොධො.
තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍යාති න සයං උද්ධරෙය්‍ය.
න උද්ධරාපෙය්‍යාති න අඤ්ඤං උද්ධරාපෙය්‍ය.
අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍යාති භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ආරාමිකං වා අනාපුච්ඡා මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
112. සඞ්ඝිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ වෙමතිකො…පෙ… සඞ්ඝිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
චිමිලිකං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා තට්ටිකං වා චම්මඛණ්ඩං වා පාදපුඤ්ඡනිං වා ඵලකපීඨං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අඤ්ඤස්ස පුග්ගලිකෙ, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අත්තනො පුග්ගලිකෙ අනාපත්ති.
113. අනාපත්ති උද්ධරිත්වා ගච්ඡති, උද්ධරාපෙත්වා ගච්ඡති, ආපුච්ඡං ගච්ඡති, ඔතාපෙන්තො ගච්ඡති, කෙනචි පලිබුද්ධං හොති, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
පඨමසෙනාසනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං චතුත්ථං.
5. දුතියසෙනාසනසික්ඛාපදං
114. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ සහායකා හොන්ති. තෙ වසන්තාපි එකතොව වසන්ති, පක්කමන්තාපි එකතොව පක්කමන්ති. තෙ අඤ්ඤතරස්මිං සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිංසු න උද්ධරාපෙසුං, අනාපුච්ඡා පක්කමිංසු. සෙනාසනං උපචිකාහි ඛායිතං හොති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිස්සන්ති න උද්ධරාපෙස්සන්ති, අනාපුච්ඡා පක්කමිස්සන්ති, සෙනාසනං උපචිකාහි ඛායිත’’න්ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිංසු න උද්ධරාපෙසුං, අනාපුච්ඡා පක්කමිංසු, සෙනාසනං උපචිකාහි ඛායිත’’න්ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තෙ, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසා සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා තං පක්කමන්තා නෙව උද්ධරිස්සන්ති න උද්ධරාපෙස්සන්ති, අනාපුච්ඡා පක්කමිස්සන්ති, සෙනාසනං උපචිකාහි ඛායිතං! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
115. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
116. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සඞ්ඝිකො නාම විහාරො සඞ්ඝස්ස දින්නො හොති පරිච්චත්තො.
සෙය්‍යං නාම භිසි, චිමිලිකා උත්තරත්ථරණං, භූමත්ථරණං, තට්ටිකා, චම්මඛණ්ඩො, නිසීදනං, පච්චත්ථරණං, තිණසන්ථාරො, පණ්ණසන්ථාරො.
සන්ථරිත්වාති සයං සන්ථරිත්වා.
සන්ථරාපෙත්වාති අඤ්ඤං සන්ථරාපෙත්වා.
තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍යාති න සයං උද්ධරෙය්‍ය.
න උද්ධරාපෙය්‍යාති න අඤ්ඤං උද්ධරාපෙය්‍ය.
අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍යාති භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ආරාමිකං වා අනාපුච්ඡා පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස පරික්ඛෙපං අතික්කමන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අපරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස උපචාරං අතික්කමන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ වෙමතිකො සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
117. විහාරස්ස උපචාරෙ වා උපට්ඨානසාලායං වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මඤ්චං වා පීඨං වා විහාරෙ වා විහාරස්සූපචාරෙ වා උපට්ඨානසාලායං වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය, අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
පුග්ගලිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අඤ්ඤස්ස පුග්ගලිකෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. අත්තනො පුග්ගලිකෙ අනාපත්ති.
118. අනාපත්ති උද්ධරිත්වා ගච්ඡති, උද්ධරාපෙත්වා ගච්ඡති, ආපුච්ඡං ගච්ඡති, කෙනචි පලිබුද්ධං හොති, සාපෙක්ඛො ගන්ත්වා තත්ථ ඨිතො ආපුච්ඡති, කෙනචි පලිබුද්ධො හොති, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
දුතියසෙනාසනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඤ්චමං.
6. අනුපඛජ්ජසික්ඛාපදං
119. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ වරසෙය්‍යායො පලිබුන්ධෙන්ති, ථෙරා භික්ඛූ වුට්ඨාපෙන්ති [එත්ථ තෙ ඉති කම්මපදං ඌනං විය දිස්සති]. අථ ඛො ඡබ්බග්ගියානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කෙන නු ඛො මයං උපායෙන ඉධෙව වස්සං වසෙය්‍යාමා’’ති? අථ ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙන්ති – යස්ස සම්බාධො භවිස්සති සො පක්කමිස්සතීති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙස්සන්තී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං …පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙථා’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
120. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ ජානං පුබ්බුපගතං භික්ඛුං අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය – යස්ස සම්බාධො භවිස්සති සො පක්කමිස්සතී’ති, එතදෙව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤං, පාචිත්තිය’’න්ති.
121. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං 2.0251 අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සඞ්ඝිකො නාම විහාරො සඞ්ඝස්ස දින්නො හොති පරිච්චත්තො.
ජානාති නාම වුඩ්ඪොති ජානාති, ගිලානොති ජානාති, සඞ්ඝෙන දින්නොති ජානාති.
අනුපඛජ්ජාති අනුපවිසිත්වා.
සෙය්‍යං කප්පෙය්‍යාති මඤ්චස්ස වා පීඨස්ස වා පවිසන්තස්ස වා නික්ඛමන්තස්ස වා උපචාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරති වා සන්ථරාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අභිනිසීදති වා අභිනිපජ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
එතදෙව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤන්ති න අඤ්ඤො කොචි පච්චයො හොති අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙතුං.
122. සඞ්ඝිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ වෙමතිකො අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
මඤ්චස්ස වා පීඨස්ස වා පවිසන්තස්ස වා නික්ඛමන්තස්ස වා උපචාරං ඨපෙත්වා සෙය්‍යං සන්ථරති වා සන්ථරාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අභිනිසීදති වා අභිනිපජ්ජති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. විහාරස්ස උපචාරෙ වා උපට්ඨානසාලායං වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා අජ්ඣොකාසෙ වා සෙය්‍යං සන්ථරති වා සන්ථරාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අභිනිසීදති වා අභිනිප්පජ්ජති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අඤ්ඤස්ස පුග්ගලිකෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. අත්තනො පුග්ගලිකෙ අනාපත්ති.
123. අනාපත්ති ගිලානො පවිසති, සීතෙන වා උණ්හෙන වා පීළිතො පවිසති, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
අනුපඛජ්ජසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං ඡට්ඨං.
7. නික්කඩ්ඪනසික්ඛාපදං
124. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ අඤ්ඤතරං පච්චන්තිමං මහාවිහාරං පටිසඞ්ඛරොන්ති – ‘‘ඉධ මයං වස්සං වසිස්සාමා’’ති. අද්දසංසු ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ විහාරං පටිසඞ්ඛරොන්තෙ. දිස්වාන එවමාහංසු – ‘‘ඉමෙ, ආවුසො, සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ විහාරං පටිසඞ්ඛරොන්ති. හන්ද නෙ වුට්ඨාපෙස්සාමා’’ති! එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ආගමෙථාවුසො, යාව පටිසඞ්ඛරොන්ති; පටිසඞ්ඛතෙ වුට්ඨාපෙස්සාමා’’ති.
අථ ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ එතදවොචුං – ‘‘උට්ඨෙථාවුසො, අම්හාකං විහාරො පාපුණාතී’’ති. ‘‘නනු, ආවුසො, පටිකච්චෙව [පටිගච්චෙව (සී.)] ආචික්ඛිතබ්බං, මයඤ්චඤ්ඤං පටිසඞ්ඛරෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘නනු, ආවුසො, සඞ්ඝිකො විහාරො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, සඞ්ඝිකො විහාරො’’ති. ‘‘උට්ඨෙථාවුසො, අම්හාකං විහාරො පාපුණාතී’’ති. ‘‘මහල්ලකො, ආවුසො, විහාරො. තුම්හෙපි වසථ, මයම්පි වසිස්සාමා’’ති. ‘‘උට්ඨෙථාවුසො, අම්හාකං විහාරො පාපුණාතී’’ති කුපිතා අනත්තමනා ගීවායං ගහෙත්වා නික්කඩ්ඪන්ති. තෙ නික්කඩ්ඪීයමානා රොදන්ති. භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘කිස්ස තුම්හෙ, ආවුසො, රොදථා’’ති? ‘‘ඉමෙ, ආවුසො, ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ කුපිතා අනත්තමනා අම්හෙ සඞ්ඝිකා විහාරා නික්කඩ්ඪන්තී’’ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ කුපිතා අනත්තමනා භික්ඛූ සඞ්ඝිකා විහාරා නික්කඩ්ඪිස්සන්තී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, කුපිතා අනත්තමනා භික්ඛූ සඞ්ඝිකා විහාරා නික්කඩ්ඪථා’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, කුපිතා අනත්තමනා භික්ඛූ සඞ්ඝිකා විහාරා නික්කඩ්ඪිස්සථ? නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
125. ‘‘යො පන භික්ඛු භික්ඛුං කුපිතො අනත්තමනො සඞ්ඝිකා විහාරා නික්කඩ්ඪෙය්‍ය වා නික්කඩ්ඪාපෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
126. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
භික්ඛුන්ති අඤ්ඤං භික්ඛුං.
කුපිතො අනත්තමනොති අනභිරද්ධො ආහතචිත්තො ඛිලජාතො.
සඞ්ඝිකො නාම විහාරො සඞ්ඝස්ස දින්නො හොති පරිච්චත්තො.
නික්කඩ්ඪෙය්‍යාති ගබ්භෙ ගහෙත්වා පමුඛං නික්කඩ්ඪති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පමුඛෙ ගහෙත්වා බහි නික්කඩ්ඪති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. එකෙන පයොගෙන බහුකෙපි ද්වාරෙ අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නික්කඩ්ඪාපෙය්‍යාති අඤ්ඤං ආණාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස [දුක්කටස්ස (කත්ථචි)]. සකිං ආණත්තො බහුකෙපි ද්වාරෙ අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
127. සඞ්ඝිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී කුපිතො අනත්තමනො නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ වෙමතිකො කුපිතො අනත්තමනො නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී කුපිතො අනත්තමනො නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. විහාරස්ස උපචාරා වා උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපා වා රුක්ඛමූලා වා අජ්ඣොකාසා වා නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නං විහාරා වා විහාරස්ස උපචාරා වා උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපා වා රුක්ඛමූලා වා අජ්ඣොකාසා වා නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
පුග්ගලිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අඤ්ඤස්ස පුග්ගලිකෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. අත්තනො පුග්ගලිකෙ අනාපත්ති.
128. අනාපත්ති අලජ්ජිං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, උම්මත්තකං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, භණ්ඩනකාරකං කලහකාරකං විවාදකාරකං භස්සකාරකං සඞ්ඝෙ අධිකරණකාරකං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, අන්තෙවාසිකං වා සද්ධිවිහාරිකං වා න සම්මා වත්තන්තං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තස්ස පරික්ඛාරං නික්කඩ්ඪති වා නික්කඩ්ඪාපෙති වා, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
නික්කඩ්ඪනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං සත්තමං.
8. වෙහාසකුටිසික්ඛාපදං
129. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ද්වෙ භික්ඛූ සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ උපරිවෙහාසකුටියා විහරන්ති?. එකො හෙට්ඨා විහරති [විහරන්ති, එකො හෙට්ඨා (?)], එකො උපරි. උපරිමො භික්ඛු ආහච්චපාදකං මඤ්චං සහසා අභිනිසීදි. මඤ්චපාදො නිප්පතිත්වා [පතිත්වා (ස්‍යා.)] හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො භික්ඛු විස්සරමකාසි. භික්ඛූ උපධාවිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොචුං – ‘‘කිස්ස ත්වං, ආවුසො, විස්සරමකාසී’’ති? අථ ඛො සො භික්ඛු භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං සහසා අභිනිසීදිස්සතී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තං භික්ඛුං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං සහසා අභිනිසීදසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං සහසා අභිනිසීදිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
130. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං වා පීඨං වා අභිනිසීදෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
131. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සඞ්ඝිකො නාම විහාරො සඞ්ඝස්ස දින්නො හොති පරිච්චත්තො.
වෙහාසකුටි නාම මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස අසීසඝට්ටා.
ආහච්චපාදකො නාම මඤ්චො අඞ්ගෙ විජ්ඣිත්වා ඨිතො හොති. ආහච්චපාදකං නාම පීඨං අඞ්ගෙ විජ්ඣිත්වා ඨිතං හොති.
අභිනිසීදෙය්‍යාති තස්මිං අභිනිසීදති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අභිනිපජ්ජෙය්‍යාති තස්මිං අභිනිපජ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
132. සඞ්ඝිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං වා පීඨං වා අභිනිසීදති වා අභිනිපජ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සඞ්ඝිකෙ වෙමතිකො…පෙ… සඞ්ඝිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී උපරිවෙහාසකුටියා ආහච්චපාදකං මඤ්චං වා පීඨං වා අභිනිසීදති වා අභිනිපජ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
පුග්ගලිකෙ සඞ්ඝිකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුග්ගලිකෙ පුග්ගලිකසඤ්ඤී අඤ්ඤස්ස පුග්ගලිකෙ, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අත්තනො පුග්ගලිකෙ, අනාපත්ති.
133. අනාපත්ති – අවෙහාසකුටියා සීසඝට්ටාය හෙට්ඨා අපරිභොගං හොති, පදරසඤ්චිතං හොති, පටාණි දින්නා හොති, තස්මිං ඨිතො ගණ්හති වා ලග්ගෙති වා, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
වෙහාසකුටිසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං අට්ඨමං.
9. මහල්ලකවිහාරසික්ඛාපදං
134. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො ඡන්නස්ස උපට්ඨාකො මහාමත්තො ආයස්මතො ඡන්නස්ස විහාරං කාරාපෙති. අථ ඛො ආයස්මා ඡන්නො කතපරියොසිතං විහාරං පුනප්පුනං ඡාදාපෙති, පුනප්පුනං ලෙපාපෙති. අතිභාරිතො විහාරො පරිපති. අථ ඛො ආයස්මා ඡන්නො තිණඤ්ච කට්ඨඤ්ච සංකඩ්ඪන්තො අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස යවඛෙත්තං දූසෙසි. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භදන්තා අම්හාකං යවඛෙත්තං දූසෙස්සන්තී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා ඡන්නො කතපරියොසිතං විහාරං පුනප්පුනං ඡාදාපෙස්සති, පුනප්පුනං ලෙපාපෙස්සති, අතිභාරිතො විහාරො පරිපතී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ඡන්නං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර ත්වං, ඡන්න, කතපරියොසිතං විහාරං පුනප්පුනං ඡාදාපෙසි, පුනප්පුනං ලෙපාපෙසි, අතිභාරිතො විහාරො පරිපතී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, කතපරියොසිතං විහාරං පුනප්පුනං ඡාදාපෙස්සසි, පුනප්පුනං ලෙපාපෙස්සසි, අතිභාරිතො විහාරො පරිපති! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
135. ‘‘මහල්ලකං පන භික්ඛුනා විහාරං කාරයමානෙන යාවද්වාරකොසා අග්ගළට්ඨපනාය ආලොකසන්ධිපරිකම්මාය ද්වත්තිච්ඡදනස්ස පරියාය අප්පහරිතෙ ඨිතෙන අධිට්ඨාතබ්බං. තතො චෙ උත්තරිං අප්පහරිතෙපි ඨිතො අධිට්ඨහෙය්‍ය පාචිත්තිය’’න්ති.
136. මහල්ලකො නාම විහාරො සස්සාමිකො වුච්චති.
විහාරො නාම උල්ලිත්තො වා හොති අවලිත්තො වා උල්ලිත්තාවලිත්තො වා.
කාරයමානෙනාති කරොන්තො වා කාරාපෙන්තො වා.
යාව ද්වාරකොසාති පිට්ඨසඞ්ඝාටස්ස [පීඨසංඝාටස්ස (ඉතිපි), පිට්ඨිසඞ්ඝාටස්ස (ස්‍යා.)] සමන්තා හත්ථපාසා.
අග්ගළට්ඨපනායාති ද්වාරට්ඨපනාය.
ආලොකසන්ධිපරිකම්මායාති වාතපානපරිකම්මාය සෙතවණ්ණං කාළවණ්ණං ගෙරුකපරිකම්මං මාලාකම්මං ලතාකම්මං මකරදන්තකං පඤ්චපටිකං.
ද්වත්තිච්ඡදනස්ස පරියායං අප්පහරිතෙ ඨිතෙන අධිට්ඨාතබ්බන්ති – හරිතං නාම පුබ්බණ්ණං අපරණ්ණං. සචෙ හරිතෙ ඨිතො අධිට්ඨාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මග්ගෙන ඡාදෙන්තස්ස ද්වෙ මග්ගෙ අධිට්ඨහිත්වා තතියං මග්ගං ආණාපෙත්වා පක්කමිතබ්බං. පරියායෙන ඡාදෙන්තස්ස ද්වෙ පරියායෙ අධිට්ඨහිත්වා තතියං පරියායං ආණාපෙත්වා පක්කමිතබ්බං.
137. තතො චෙ උත්තරි අප්පහරිතෙපි ඨිතො අධිට්ඨහෙය්‍යාති ඉට්ඨකාය 2.0262 ඡාදෙන්තස්ස ඉට්ඨකිට්ඨකාය ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සිලාය ඡාදෙන්තස්ස සිලාය සිලාය ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සුධාය ඡාදෙන්තස්ස පිණ්ඩෙ පිණ්ඩෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තිණෙන ඡාදෙන්තස්ස කරළෙ කරළෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පණ්ණෙන ඡාදෙන්තස්ස පණ්ණෙ පණ්ණෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අතිරෙකද්වත්තිපරියායෙ අතිරෙකසඤ්ඤී අධිට්ඨාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපරියායෙ වෙමතිකො අධිට්ඨාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපරියායෙ ඌනකසඤ්ඤී අධිට්ඨාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ඌනකද්වත්තිපරියායෙ අතිරෙකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපරියායෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපරියායෙ ඌනකසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
138. අනාපත්ති ද්වත්තිපරියායෙ, ඌනකද්වත්තිපරියායෙ, ලෙණෙ, ගුහාය, තිණකුටිකාය, අඤ්ඤස්සත්ථාය, අත්තනො ධනෙන, වාසාගාරං ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
මහල්ලකවිහාරසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං නවමං.
10. සප්පාණකසික්ඛාපදං
139. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා ආළවියං විහරති අග්ගාළවෙ චෙතියෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආළවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්තා ජානං සප්පාණකං උදකං තිණම්පි මත්තිකම්පි සිඤ්චන්තිපි සිඤ්චාපෙන්තිපි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආළවකා භික්ඛූ ජානං සප්පාණකං උදකං තිණම්පි මත්තිකම්පි සිඤ්චිස්සන්තිපි සිඤ්චාපෙස්සන්තිපී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආළවකෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ජානං සප්පාණකං උදකං තිණම්පි මත්තිකම්පි සිඤ්චථපි සිඤ්චාපෙථපී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, ජානං සප්පාණකං උදකං තිණම්පි මත්තිකම්පි සිඤ්චිස්සථපි සිඤ්චාපෙස්සථපි! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
140. ‘‘යො පන භික්ඛු ජානං සප්පාණකං උදකං තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චෙය්‍ය වා සිඤ්චාපෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
141. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
ජානාති නාම [ජානං නාම (ස්‍යා.)] සාමං වා ජානාති අඤ්ඤෙ වා තස්ස ආරොචෙන්ති.
සිඤ්චෙය්‍යාති සයං සිඤ්චති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
සිඤ්චාපෙය්‍යාති අඤ්ඤං ආණාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස [ආපත්ති දුක්කටස්ස (කත්ථචි)]. සකිං ආණත්තො බහුකම්පි සිඤ්චති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
142. සප්පාණකෙ සප්පාණකසඤ්ඤී තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චති වා සිඤ්චාපෙති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සප්පාණකෙ වෙමතිකො තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චති වා සිඤ්චාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සප්පාණකෙ අප්පාණකසඤ්ඤී තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චති වා සිඤ්චාපෙති වා, අනාපත්ති. අප්පාණකෙ සප්පාණකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අප්පාණකෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අප්පාණකෙ අප්පාණකසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
143. අනාපත්ති අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තස්ස, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
සප්පාණකසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දසමං.
භූතගාමවග්ගො දුතියො.
තස්සුද්දානං –
භූතං අඤ්ඤාය උජ්ඣායං, පක්කමන්තෙන තෙ දුවෙ;
පුබ්බෙ නික්කඩ්ඪනාහච්ච, ද්වාරං සප්පාණකෙන චාති.