7. ධම්මදෙසනාසික්ඛාපදං
60. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උදායී සාවත්ථියං කුලූපකො හොති, බහුකානි කුලානි උපසඞ්කමති. අථ ඛො ආයස්මා උදායී පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන අඤ්ඤතරං කුලං තෙනුපසඞ්කමි. තෙන ඛො පන සමයෙන ඝරණී නිවෙසනද්වාරෙ නිසින්නා හොති, ඝරසුණ්හා ආවසථද්වාරෙ නිසින්නා හොති. අථ ඛො ආයස්මා උදායී යෙන ඝරණී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ඝරණියා උපකණ්ණකෙ ධම්මං දෙසෙසි. අථ ඛො ඝරසුණ්හාය එතදහොසි – ‘‘කි නු ඛො සො සමණො සස්සුයා ජාරො උදාහු ඔභාසතී’’ති?
අථ ඛො ආයස්මා උදායී ඝරණියා උපකණ්ණකෙ ධම්මං දෙසෙත්වා යෙන ඝරසුණ්හා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ඝරසුණ්හාය උපකණ්ණකෙ ධම්මං දෙසෙසි. අථ ඛො ඝරණියා එතදහොසි – ‘‘කිං නු ඛො සො සමණො ඝරසුණ්හාය ජාරො උදාහු ඔභාසතී’’ති? අථ ඛො ආයස්මා උදායී ඝරසුණ්හාය උපකණ්ණකෙ ධම්මං දෙසෙත්වා පක්කාමි. අථ ඛො ඝරණී ඝරසුණ්හං එතදවොච – ‘‘හෙ ජෙ, කිං තෙ එසො සමණො අවොචා’’ති? ‘‘ධම්මං මෙ, අය්‍යෙ, දෙසෙසි’’. ‘‘අය්‍යාය පන කිං අවොචා’’ති? ‘‘මය්හම්පි ධම්මං දෙසෙසී’’ති. තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යො උදායී මාතුගාමස්ස උපකණ්ණකෙ ධම්මං දෙසෙස්සති! නනු නාම විස්සට්ඨෙන විවටෙන ධම්මො දෙසෙතබ්බො’’ති?
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තාසං ඉත්ථීනං උජ්ඣායන්තීනං ඛිය්‍යන්තීනං විපාචෙන්තීනං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උදායී මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙස්සතී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං උදායිං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර ත්වං, උදායි, මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙස්සසි. නෙතං මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙය්‍ය පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
61. තෙන ඛො පන සමයෙන උපාසිකා භික්ඛූ පස්සිත්වා එතදවොචුං – ‘‘ඉඞ්ඝාය්‍යා ධම්මං දෙසෙථා’’ති. ‘‘න, භගිනී, කප්පති මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. ‘‘ඉඞ්ඝාය්‍යා ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙථ, සක්කා එත්තකෙනපි ධම්මො අඤ්ඤාතු’’න්ති. ‘‘න, භගිනී, කප්පති මාතුගාමස්ස ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. කුක්කුච්චායන්තා න දෙසෙසුං. උපාසිකා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා අම්හෙහි යාචියමානා ධම්මං න දෙසෙස්සන්තී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තාසං උපාසිකානං උජ්ඣායන්තීනං ඛිය්‍යන්තීනං විපාචෙන්තීනං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්ස ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛූ මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
62. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ – ‘‘භගවතා අනුඤ්ඤාතං මාතුගාමස්ස ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති තෙ අවිඤ්ඤුං පුරිසවිග්ගහං උපනිසීදාපෙත්වා මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙන්ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ අවිඤ්ඤුං පුරිසවිග්ගහං උපනිසීදාපෙත්වා මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’’ති!
අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අවිඤ්ඤුං පුරිසවිග්ගහං උපනිසීදාපෙත්වා මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙථා’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, අවිඤ්ඤුං පුරිසවිග්ගහං උපනිසීදාපෙත්වා මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
63. ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමස්ස උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, පාචිත්තිය’’න්ති.
64. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
මාතුගාමො නාම මනුස්සිත්ථී; න යක්ඛී න පෙතී න තිරච්ඡානගතා; විඤ්ඤූ, පටිබලා සුභාසිතදුබ්භාසිතං දුට්ඨුල්ලාදුට්ඨුල්ලං ආජානිතුං.
උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහීති අතිරෙකඡප්පඤ්චවාචාහි.
ධම්මො නාම බුද්ධභාසිතො, සාවකභාසිතො, ඉසිභාසිතො, දෙවතාභාසිතො, අත්ථූපසඤ්හිතො, ධම්මූපසඤ්හිතො.
දෙසෙය්‍යාති පදෙන දෙසෙති, පදෙ පදෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අක්ඛරාය දෙසෙති, අක්ඛරක්ඛරාය ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙනාති ඨපෙත්වා විඤ්ඤුං පුරිසවිග්ගහං. විඤ්ඤූ නාම පුරිසවිග්ගහො, පටිබලො හොති සුභාසිතදුබ්භාසිතං දුට්ඨුල්ලාදුට්ඨුල්ලං ආජානිතුං.
65. මාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ වෙමතිකො උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
යක්ඛියා වා පෙතියා වා පණ්ඩකස්ස වා තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහිත්ථියා වා උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
66. අනාපත්ති විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙන, ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, ඌනකඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙති, උට්ඨහිත්වා පුන නිසීදිත්වා දෙසෙති, මාතුගාමො උට්ඨහිත්වා පුන නිසීදති තස්මිං දෙසෙති, අඤ්ඤස්ස මාතුගාමස්ස දෙසෙති, පඤ්හං පුච්ඡති, පඤ්හං පුට්ඨො කථෙති, අඤ්ඤස්සත්ථාය භණන්තං මාතුගාමො සුණාති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
ධම්මදෙසනාසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං සත්තමං.