6. දුතියසහසෙය්‍යසික්ඛාපදං
55. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරුද්ධො කොසලෙසු ජනපදෙ [එත්ථ අම්බට්ඨසුත්තාදිටීකා ඔලොකෙතබ්බා] සාවත්ථිං ගච්ඡන්තො සායං අඤ්ඤතරං ගාමං උපගච්ඡි. තෙන ඛො පන සමයෙන තස්මිං ගාමෙ අඤ්ඤතරිස්සා ඉත්ථියා ආවසථාගාරං පඤ්ඤත්තං හොති. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙන සා ඉත්ථී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං ඉත්ථිං එතදවොච – ‘‘සචෙ තෙ, භගිනි, අගරු, වසෙය්‍යාම එකරත්තං ආවසථාගාරෙ’’ති. ‘‘වසෙය්‍යාථ, භන්තෙ’’ති. අඤ්ඤෙපි අද්ධිකා යෙන සා ඉත්ථී තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා තං ඉත්ථිං එතදවොචුං – ‘‘සචෙ තෙ, අය්‍යෙ, අගරු වසෙය්‍යාම එකරත්තං ආවසථාගාරෙ’’ති. ‘‘එසො ඛො අය්‍යො සමණො පඨමං උපගතො; සචෙ සො අනුජානාති, වසෙය්‍යාථා’’ති. අථ ඛො තෙ අද්ධිකා යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොචුං – ‘‘සචෙ තෙ, භන්තෙ, අගරු, වසෙය්‍යාම එකරත්තං ආවසථාගාරෙ’’ති. ‘‘වසෙය්‍යාථ, ආවුසො’’ති. අථ ඛො සා ඉත්ථී ආයස්මන්තෙ අනුරුද්ධෙ සහ දස්සනෙන පටිබද්ධචිත්තා අහොසි. අථ ඛො සා ඉත්ථී යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච – ‘‘අය්‍යො, භන්තෙ, ඉමෙහි මනුස්සෙහි ආකිණ්ණො න ඵාසු විහරිස්සති. සාධාහං, භන්තෙ, අය්‍යස්ස මඤ්චකං අබ්භන්තරං පඤ්ඤපෙය්‍ය’’න්ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො සා ඉත්ථී ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස මඤ්චකං අබ්භන්තරං පඤ්ඤපෙත්වා අලඞ්කතප්පටියත්තා ගන්ධගන්ධිනී යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච – ‘‘අය්‍යො, භන්තෙ, අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො, අහං චම්හි අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා. සාධාහං, භන්තෙ, අය්‍යස්ස පජාපති භවෙය්‍ය’’න්ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා අනුරුද්ධො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො සා ඉත්ථී ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච – ‘‘අය්‍යො, භන්තෙ, අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො, අහඤ්චම්හි අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා. සාධු, භන්තෙ, අය්‍යො මඤ්චෙව පටිච්ඡතු [සම්පටිච්ඡතු (ස්‍යා.)] සබ්බඤ්ච සාපතෙය්‍ය’’න්ති. තතියම්පි ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො සා ඉත්ථී සාටකං නික්ඛිපිත්වා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස පුරතො චඞ්කමතිපි තිට්ඨතිපි නිසීදතිපි සෙය්‍යම්පි කප්පෙති. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපිත්වා තං ඉත්ථිං නෙව ඔලොකෙසි නපි ආලපි. අථ ඛො සා ඉත්ථී – ‘‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො! බහූ මෙ මනුස්සා සතෙනපි සහස්සෙනපි පහිණන්ති. අයං පන සමණො – මයා සාමං යාචියමානො – න ඉච්ඡති මඤ්චෙව පටිච්ඡිතුං සබ්බඤ්ච සාපතෙය්‍ය’’න්ති සාටකං නිවාසෙත්වා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යාහං එවමකාසිං. තස්සා මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිං සංවරායා’’ති. ‘‘තග්ඝ ත්වං, භගිනි, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යා ත්වං එවමකාසි. යතො ච ඛො ත්වං, භගිනි, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, භගිනි, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිඤ්ච සංවරං ආපජ්ජතී’’ති.
අථ ඛො සා ඉත්ථී තස්සා රත්තියා අච්චයෙන ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා, ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං ඉත්ථිං ආයස්මා අනුරුද්ධො ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො සා ඉත්ථී – ආයස්මතා අනුරුද්ධෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතා සමාදපිතා සමුත්තෙජිතා සම්පහංසිතා – ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති, එවමෙවං අය්‍යෙන අනුරුද්ධෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, තං භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසිකං මං අය්‍යො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.
අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො සාවත්ථියං ගන්ත්වා භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා අනුරුද්ධො මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙස්සතී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර ත්වං, අනුරුද්ධ, මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, අනුරුද්ධ, මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙස්සසි! නෙතං, අනුරුද්ධ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
56. ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය පාචිත්තිය’’න්ති.
57. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
මාතුගාමො නාම මනුස්සිත්ථී, න යක්ඛී [යක්ඛිනී (ක.)], න පෙතී, න තිරච්ඡානගතා; අන්තමසො තදහුජාතාපි දාරිකා, පගෙව මහත්තරී.
සහාති එකතො.
සෙය්‍යා නාම සබ්බච්ඡන්නා, සබ්බපරිච්ඡන්නා, යෙභුය්‍යෙනච්ඡන්නා, යෙභුය්‍යෙන පරිච්ඡන්නා.
සෙය්‍යං කප්පෙය්‍යාති අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ, මාතුගාමෙ නිපන්නෙ භික්ඛු නිපජ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. භික්ඛු නිපන්නෙ මාතුගාමො නිපජ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උභො වා නිපජ්ජන්ති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උට්ඨහිත්වා පුනප්පුනං නිපජ්ජන්ති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
58. මාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී සහසෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ වෙමතිකො සහසෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී සහසෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ, ආපත්ති දුක්කටස්ස. යක්ඛියා වා පෙතියා වා පණ්ඩකෙන වා තිරච්ඡානගතිත්ථියා වා සහසෙය්‍යං කප්පෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
59. අනාපත්ති සබ්බච්ඡන්නෙ සබ්බඅපරිච්ඡන්නෙ, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ සබ්බඅච්ඡන්නෙ [අනාපත්ති සබ්බඅච්ඡන්නෙ සබ්බඅපරිච්ඡන්නෙ, (සී.)], යෙභුය්‍යෙන අච්ඡන්නෙ, යෙභුය්‍යෙන අපරිච්ඡන්නෙ, මාතුගාමෙ නිපන්නෙ භික්ඛු නිසීදති, භික්ඛු නිපන්නෙ මාතුගාමො නිසීදති, උභො වා නිසීදන්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
දුතියසහසෙය්‍යසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං ඡට්ඨං.