විපස්සනාඤාණකථාවණ්ණනා

234. ‘‘පුන චපරං මහාරාජ (පාළියං නත්ථි) භික්ඛූ’’ති වත්වාපි කිමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සො’’ති පදං පුන වුත්තන්ති චොදනායාහ ‘‘සො…පෙ… දස්සෙතී’’ති, යථාරුතවසෙන, නෙය්‍යත්ථවසෙන ච වුත්තාසු අට්ඨසු සමාපත්තීසු චිණ්ණවසිතාවිසිට්ඨං භික්ඛුං දස්සෙතුං එවං වුත්තන්ති අධිප්පායො. සෙසන්ති ‘‘සො’’ති පදත්ථතො සෙසං ‘‘එවං සමාහිතෙ’’තිආදීසු වත්තබ්බං සාධිප්පායමත්ථජාතං. ඤෙය්‍යං ජානාතීති ඤාණං, තදෙව පච්චක්ඛං කත්වා පස්සතීති දස්සනං, ඤාණමෙව දස්සනං න චක්ඛාදිකන්ති ඤාණදස්සනං, පඤ්චවිධම්පි ඤාණං, තයිදං පන ඤාණදස්සනපදං සාසනෙ යෙසු ඤාණවිසෙසෙසු නිරුළ්හං, තං සබ්බං අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘ඤාණදස්සනන්ති මග්ගඤාණම්පි වුච්චතී’’තිආදිමාහ. ඤාණදස්සනවිසුද්ධත්ථන්ති ඤාණදස්සනස්ස විසුද්ධිපයොජනාය. ඵාසුවිහාරොති අරියවිහාරභූතො සුඛවිහාරො. භගවතොපීති න කෙවලං දෙවතාරොචනමෙව, අථ ඛො තදා භගවතොපි ඤාණදස්සනං උදපාදීති අත්ථො. සත්තාහං කාලඞ්කතස්ස අස්සාති සත්තාහකාලඞ්කතො. ‘‘කාලාමො’’ති ගොත්තවසෙන වුත්තං. චෙතොවිමුත්ති [විමුත්ති (අට්ඨකථායං)] නාම අරහත්තඵලසමාපත්ති. යස්මා විපස්සනාඤාණං ඤෙය්‍යසඞ්ඛාතෙ තෙභූමකසඞ්ඛාරෙ අනිච්චාදිතො ජානාති, භඞ්ගානුපස්සනතො ච පට්ඨාය පච්චක්ඛතො තෙ පස්සති, තස්මා යථාවුත්තට්ඨෙන ඤාණදස්සනං නාම ජාතන්ති දස්සෙති ‘‘ඉධ පනා’’තිආදිනා.

අභිනීහරතීති විපස්සනාභිමුඛං චිත්තං තදඤ්ඤකරණීයතො නීහරිත්වා හරතීති අයං සද්දතො අත්ථො, අධිප්පායතො පන තං දස්සෙතුං ‘‘විපස්සනාඤාණස්සා’’තිආදි වුත්තං. තදභිමුඛභාවොයෙව හිස්ස තන්නින්නතාදිකරණං, තං පන වුත්තනයෙන අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ තස්මිං චිත්තෙ විපස්සනාක්කමෙන ජාතෙ විපස්සනාභිමුඛං චිත්තපෙසනමෙවාති දට්ඨබ්බං. තන්නින්නන්ති තස්සං විපස්සනායං නින්නං. ඉතරද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. තස්සං පොණං වඞ්කං පබ්භාරං නීචන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මජාලෙ වුත්තොයෙව. ඔදනකුම්මාසෙහි උපචීයති වඩ්ඪාපීයති, උපචයති වා වඩ්ඪතීති අත්ථං සන්ධාය ‘‘ඔදනෙනා’’තිආදි වුත්තං. අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මොති එත්ථ ‘‘අනිච්චධම්මො’’තිආදිනා ධම්මසද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. තත්ථ අනිච්චධම්මොති පභඞ්ගුතාය අද්ධුවසභාවො. දුග්ගන්ධවිඝාතත්ථායාති සරීරෙ දුග්ගන්ධස්ස විගමාය. උච්ඡාදනධම්මොති උච්ඡාදෙතබ්බතාසභාවො, ඉමස්ස පූතිකායස්ස දුග්ගන්ධභාවතො ගන්ධොදකාදීහි උබ්බට්ටනවිලිම්පනජාතිකොති අත්ථො. උච්ඡාදනෙන හි පූතිකායෙ සෙදවාතපිත්තසෙම්හාදීහි ගරුභාවදුග්ගන්ධානමපගමො හොති. මහාසම්බාහනං මල්ලාදීනං බාහුවඩ්ඪනාදිඅත්ථංව හොති, අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථං පන ඛුද්දකසම්බාහනමෙව යුත්තන්ති ආහ ‘‘ඛුද්දකසම්බාහනෙනා’’ති, මන්දසම්බාහනෙනාති අත්ථො. පරිමද්දනධම්මොති පරිමද්දිතබ්බතාසභාවො.

එවං අනියමිතකාලවසෙන අත්ථං වත්වා ඉදානි නියමිතකාලවසෙන අත්ථං වදති ‘‘දහරකාලෙ’’තිආදිනා. වා-සද්දො චෙත්ථ අත්ථදස්සනවසෙනෙව අත්ථන්තරවිකප්පනස්ස විඤ්ඤායමානත්තා න පයුත්තො, ලුත්තනිද්දිට්ඨො වා. දහරකාලෙති අචිරවිජාතකාලෙ. සයාපෙත්වා අඤ්ඡනපීළනාදිවසෙන පරිමද්දනධම්මොති සම්බන්ධො. මිතන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, තෙන යථාපමාණං, මන්දං වා අඤ්ඡනපීළනාදීනි දස්සෙති. අඤ්ඡනඤ්චෙත්ථ ආකඩ්ඪනං. පීළනං සම්බාහනං. ආදිසද්දෙන සමිඤ්ජනඋග්ගමනාදීනි සඞ්ගණ්හාති. එවං පරිහරිතොපීති උච්ඡාදනාදිනා සුඛෙධිතොපි. භිජ්ජති චෙවාති අනිච්චතාදිවසෙන නස්සති ච. විකිරති චාති එවං භින්දන්තො ච කිඤ්චි පයොජනං අසාධෙන්තො විප්පකිණ්ණොව හොති. එවං නවහි පදෙහි යථාරහං කායෙ සමුදයවයධම්මානුපස්සිතා දස්සිතාති ඉමමත්ථං විභාවෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඡහි පදෙහීති ‘‘රූපී, චාතුමහාභූතිකො, මාතාපෙත්තිකසම්භවො, ඔදනකුම්මාසූපචයො, උච්ඡාදනධම්මො, පරිමද්දනධම්මො’’ති ඉමෙහි ඡහි පදෙහි. යුත්තං තාව හොතු මජ්ඣෙ තීහිපි පදෙහි කායස්ස සමුදයකථනං තෙසං තදත්ථදීපනතො, ‘‘රූපී, උච්ඡාදනධම්මො, පරිමද්දනධම්මො’’ති පන තීහි ත්පදෙහි කථං තස්ස තථාකථනං යුත්තං සියා තෙසං තදත්ථස්ස අදීපනතොති? යුත්තමෙව තෙසම්පි තදත්ථස්ස දීපිතත්තා. ‘‘රූපී’’ති හි ඉදං අත්තනො පච්චයභූතෙන උතුආහාරලක්ඛණෙන රූපෙන රූපවාති අත්ථස්ස දීපකං. පච්චයසඞ්ගමවිසිට්ඨෙ හි තදස්සත්ථිඅත්ථෙ අයමීකාරො. ‘‘උච්ඡාදනධම්මො, පරිමද්දනධම්මො’’ති ච ඉදං පදද්වයං තථාවිධරූපුප්පාදනෙන සණ්ඨානසම්පාදනත්ථස්ස දීපකන්ති. ද්වීහීති ‘‘භෙදනධම්මො, විද්ධංසනධම්මො’’ති ද්වීහි පදෙහි. නිස්සිතඤ්ච කායපරියාපන්නෙ හදයවත්ථුම්හි නිස්සිතත්තා විපස්සනාචිත්තස්ස. තදා පවත්තඤ්හි විපස්සනාචිත්තමෙව ‘‘ඉදඤ්ච මෙ විඤ්ඤාණ’’න්ති ආසන්නපච්චක්ඛවසෙන වුත්තං. පටිබද්ධඤ්ච කායෙන විනා අප්පවත්තනතො, කායසඤ්ඤිතානඤ්ච රූපධම්මානං ආරම්මණකරණතො.

235. සුට්ඨු ඔභාසතීති සුභො, පභාසම්පන්නො මණි, තාය එව පභාසම්පත්තියා මණිනො භද්‍රතාති අත්ථමත්තං දස්සෙතුං ‘‘සුභොති සුන්දරො’’ති වුත්තං. පරිසුද්ධාකරසමුට්ඨානමෙව මණිනො සුවිසුද්ධජාතිතාති ආහ ‘‘ජාතිමාති පරිසුද්ධාකරසමුට්ඨිතො’’ති. සුවිසුද්ධරතනාකරතො සමුට්ඨිතොති අත්ථො. ආකරපරිවිසුද්ධිමූලකො එව හි මණිනො කුරුවින්දජාතිආදිජාතිවිසෙසොති. ඉධාධිප්පෙතස්ස පන වෙළුරියමණිනො විළූර (වි. ව. අට්ඨ. 34 ආදයො වාක්‍යක්ඛ්ඛ්න්ධෙසු පස්සිතබ්බං) පබ්බතස්ස, විළූර ගාමස්ස ච අවිදූරෙ පරිසුද්ධාකරො. යෙභුය්‍යෙන හි සො තතො සමුට්ඨිතො. තථා හෙස විළූරනාමකස්ස පබ්බතස්ස, ගාමස්ස ච අවිදූරෙ සමුට්ඨිතත්තා වෙළුරියොති පඤ්ඤායිත්ථ, දෙවලොකෙ පවත්තස්සපි ච තංසදිසවණ්ණනිභතාය තදෙව නාමං ජාතං යථා තං මනුස්සලොකෙ ලද්ධනාමවසෙන දෙවලොකෙ දෙවතානං, සො පන මයූරගීවාවණ්ණො වා හොති වායසපත්තවණ්ණො වා සිනිද්ධවෙණුපත්තවණ්ණො වාති ආචරියධම්මපාලත්ථෙරෙන පරමත්ථදීපනියං (වි. ව. අට්ඨ. 34) වුත්තං. විනයසංවණ්ණනාසු (වි. වි. ටී. 1.281) පන ‘‘අල්ලවෙළුවණ්ණො’’ති වදන්ති. තථා හිස්ස ‘‘වංසවණ්ණො’’තිපි නාමං ජාතං. ‘‘මඤ්ජාරක්ඛිමණ්ඩලවණ්ණො’’ති ච වුත්තො, තතොයෙව සො ඉධ පදෙසෙ මඤ්ජාරමණීති පාකටො හොති. චක්කවත්තිපරිභොගාරහපණීතතරමණිභාවතො පන තස්සෙව පාළියං වචනං දට්ඨබ්බං. යථාහ ‘‘පුන චපරං ආනන්ද රඤ්ඤො මහාසුදස්සනස්ස මණිරතනං පාතුරහොසි, සො අහොසි මණි වෙළුරියො සුභො ජාතිමා අට්ඨංසො’’තිආදි (දී. නි. 2.248). පාසාණසක්ඛරාදිදොසනීහරණවසෙනෙව පරිකම්මනිප්ඵත්තීති දස්සෙති ‘‘අපනීතපාසාණසක්ඛරො’’ති ඉමිනා.

ඡවියා එව සණ්හභාවෙන අච්ඡතා, න සඞ්ඝාතස්සාති ආහ ‘‘අච්ඡොති තනුච්ඡවී’’ති. තතො චෙව විසෙසෙන පසන්නොති දස්සෙතුං ‘‘සුට්ඨු පසන්නො’’ති වුත්තං. පරිභොගමණිරතනාකාරසම්පත්ති සබ්බාකාරසම්පන්නතා. තෙනාහ ‘‘ධොවනවෙධනාදීහී’’තිආදි. පාසාණාදීසු ධොතතා ධොවනං, කාළකාදිඅපහරණත්ථාය චෙව සුත්තෙන ආවුනත්ථාය ච විජ්ඣිතබ්බතා වෙධනං. ආදිසද්දෙන තාපසණ්හකරණාදීනං සඞ්ගහො. වණ්ණසම්පත්තින්ති ආවුනිතසුත්තස්ස වණ්ණසම්පත්තිං. කස්මාති වුත්තං ‘‘තාදිස’’න්තිආදි, තාදිසස්සෙව ආවුතස්ස පාකටභාවතොති වුත්තං හොති.

මණි විය කරජකායො පච්චවෙක්ඛිතබ්බතො. ආවුතසුත්තං විය විඤ්ඤාණං අනුපවිසිත්වා ඨිතත්තා. චක්ඛුමා පුරිසො විය විපස්සනාලාභී භික්ඛු සම්මදෙව තස්ස දස්සනතො, තස්ස පුරිසස්ස මණිනො ආවිභූතකාලො විය තස්ස භික්ඛුනො කායස්ස ආවිභූතකාලො තන්නිස්සයස්ස පාකටභාවතො. සුත්තස්සාවිභූතකාලො විය තෙසං ධම්මානමාවිභූතකාලො තන්නිස්සිතස්ස පාකටභාවතොති අයමෙත්ථ උපමාසම්පාදනෙ කාරණවිභාවනා, ‘‘ආවුතසුත්තං විය විපස්සනාඤාණ’’න්ති කත්ථචි පාඨො, ‘‘ඉදඤ්ච විඤ්ඤාණ’’න්ති වචනතො පන ‘‘විඤ්ඤාණ’’න්ති පාඨොව සුන්දරතරො, ‘‘විපස්සනාවිඤ්ඤාණ’’න්ති වා භවිතබ්බං. විපස්සනාඤාණං අභිනීහරිත්වාති විපස්සනාඤාණාභිමුඛං චිත්තං නීහරිත්වා.

තත්‍රාති වෙළුරියමණිම්හි. තදාරම්මණානන්ති කායසඤ්ඤිතරූපධම්මාරම්මණානං. ‘‘ඵස්සපඤ්චමකාන’’න්තිආදිපදත්තයස්සෙතං විසෙසනං අත්ථවසා ලිඞ්ගවිභත්තිවචනවිපරිණාමොති කත්වා පච්ඡිමපදස්සාපි විසෙසනභාවතො. ඵස්සපඤ්චමකග්ගහණෙන, සබ්බචිත්තචෙතසිකග්ගහණෙන ච ගහිතධම්මා විපස්සනාචිත්තුප්පාදපරියාපන්නා එවාති දට්ඨබ්බං. එවඤ්හි තෙසං විපස්සනාවිඤ්ඤාණගතිකත්තා ආවුතසුත්තං විය ‘‘විපස්සනාවිඤ්ඤාණ’’න්ති හෙට්ඨා වුත්තවචනං අවිරොධිතං හොති. කස්මා පන විපස්සනාවිඤ්ඤාණස්සෙව ගහණන්ති? ‘‘ඉදඤ්ච මෙ විඤ්ඤාණං එත්ථ සිතං එත්ථ පටිබද්ධ’’න්ති ඉමිනා තස්සෙව වචනතො. ‘‘අයං ඛො මෙ කායො’’තිආදිනා හි විපස්සනාඤාණෙන විපස්සිත්වා ‘‘තදෙව විපස්සනාඤාණසම්පයුත්තං විඤ්ඤාණං එත්ථ සිතං එත්ථ පටිබද්ධ’’න්ති නිස්සයවිසයාදිවසෙන මනසි කරොති, තස්මා තස්සෙව ඉධ ගහණං සම්භවති, නාඤ්ඤස්සාති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘විපස්සනාවිඤ්ඤාණස්සෙව වා ආවිභූතකාලො’’ති. ධම්මසඞ්ගහාදීසු (ධ. ස. 2 ආදයො) දෙසිතනයෙන පාකටභාවතො චෙත්ථ ඵස්සපඤ්චමකානං ගහණං, නිරවසෙසපරිග්ගහණතො සබ්බචිත්තචෙතසිකානං, යථාරුතං දෙසිතවසෙන පධානභාවතො විපස්සනාවිඤ්ඤාණස්සාති වෙදිතබ්බං. කිං පනෙතෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස ආවිභවන්ති, උදාහු පුග්ගලස්සාති? පච්චවෙක්ඛණඤාණස්සෙව, තස්ස පන ආවිභූතත්තා පුග්ගලස්සාපි ආවිභූතා නාම හොන්ති, තස්මා ‘‘භික්ඛුනො ආවිභූතකාලො’’ති වුත්තන්ති.

යස්මා පනිදං විපස්සනාඤාණං මග්ගඤාණානන්තරං හොති, තස්මා ලොකියාභිඤ්ඤානං පරතො, ඡට්ඨභිඤ්ඤාය ච පුරතො වත්තබ්බං, අථ කස්මා සබ්බාභිඤ්ඤානං පුරතොව වුත්තන්ති චොදනාලෙසං දස්සෙත්වා පරිහරන්තො ‘‘ඉදඤ්ච විපස්සනාඤාණ’’න්තිආදිමාහ. ‘‘ඉදඤ්ච මග්ගඤාණානන්තර’’න්ති හි ඉමිනා යථාවුත්තං චොදනාලෙසං දස්සෙති. තත්ථ ‘‘මග්ගඤාණානන්තර’’න්ති සිඛාප්පත්තවිපස්සනාභූතං ගොත්‍රභුඤාණං සන්ධාය වුත්තං. තදෙව හි අරහත්තමග්ගස්ස, සබ්බෙසං වා මග්ගඵලානමනන්තරං හොති, පධානතො පන තබ්බචනෙනෙව සබ්බස්සපි විපස්සනාඤාණස්ස ගහණං දට්ඨබ්බං අවිසෙසතො තස්ස ඉධ වුත්තත්තා. මග්ගසද්දෙන ච අරහත්තමග්ගස්සෙව ගහණං තස්සෙවාභිඤ්ඤාපරියාපන්නත්තා, අභිඤ්ඤාසම්බන්ධෙන ච චොදනාසම්භවතො. ලොකියාභිඤ්ඤානං පුරතො වුත්තං විපස්සනාඤාණං තාසං නානන්තරතාය අනුපකාරං, ආසවක්ඛයඤාණසඞ්ඛාතාය පන ලොකුත්තරාභිඤ්ඤාය පුරතො වුත්තං තස්සා අනන්තරතාය උපකාරං, තස්මා ඉදං ලොකියාභිඤ්ඤානං පරතො, ඡට්ඨාභිඤ්ඤාය ච පුරතො වත්තබ්බං. කස්මා පන උපකාරට්ඨානෙ තථා අවත්වා අනුපකාරට්ඨානෙව භගවතා වුත්තන්ති හි චොදනා සම්භවති. ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි පරිහාරදස්සනං. තත්ථ එවං සන්තෙපීති යදිපි ඤාණානුපුබ්බියා මග්ගඤාණස්ස අනන්තරතාය උපකාරං හොති, එවං සතිපීති අත්ථො.

අභිඤ්ඤාවාරෙති ඡළභිඤ්ඤාවසෙන වුත්තෙ දෙසනාවාරෙ. එතස්ස අන්තරා වාරො නත්ථීති පඤ්චසු ලොකියාභිඤ්ඤාසු කථිතාසු ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තාදීසු (ම. නි. 1.65) විය ඡට්ඨාභිඤ්ඤාපි අවස්සං කථෙතබ්බා අභිඤ්ඤාලක්ඛණභාවෙන තප්පරියාපන්නතො, න ච විපස්සනාඤාණං ලොකියාභිඤ්ඤානං, ඡට්ඨාභිඤ්ඤාය ච අන්තරා පවෙසෙත්වා කථෙතබ්බං අනභිඤ්ඤාලක්ඛණභාවෙන තදපරියාපන්නතො. ඉති එතස්ස විපස්සනාඤාණස්ස තාසමභිඤ්ඤානං අන්තරා වාරො නත්ථි, තස්මා තත්ථ අවසරාභාවතො ඉධෙව රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානානන්තරං විපස්සනාඤාණං කථිතන්ති අධිප්පායො. ‘‘යස්මා චා’’තිආදිනා අත්ථන්තරමාහ. තත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො, තෙන න කෙවලං විපස්සනාඤාණස්ස ඉධ දස්සනෙ තදෙව කාරණං, අථ ඛො ඉදම්පීති ඉමමත්ථං සමුච්චිනාතීති ආචරියෙන (දී. නි. ටී. 1.235) වුත්තං. සද්දවිදූ පන ඊදිසෙ ඨානෙ ච-සද්දො වා-සද්දත්ථො, සො ච විකප්පත්ථොති වදන්ති, තම්පි යුත්තමෙව අත්ථන්තරදස්සනෙ පයුත්තත්තා. අත්තනා පයුජ්ජිතබ්බස්ස හි විජ්ජමානත්ථස්සෙව ජොතකා උපසග්ගනිපාතා යථා මග්ගනිදස්සනෙ සාඛාභඞ්ගා, යථා ච අදිස්සමානා ජොතනෙ පදීපාති එවමීදිසෙසු. හොති චෙත්ථ –

‘‘අත්ථන්තරදස්සනම්හි, ච සද්දො යදි දිස්සති;

සමුච්චයෙ විකප්පෙ සො, ගහෙතබ්බො විභාවිනා’’ති.

අකතසම්මසනස්සාති හෙතුගබ්භපදං. තථා කතසම්මසනස්සාති ච. ‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා භෙරවම්පි රූපං පස්සතොති එත්ථ ඉද්ධිවිධඤාණෙන භෙරවං රූපං නිම්මිනිත්වා මංසචක්ඛුනා පස්සතොතිපි වත්තබ්බං. එවම්පි හි අභිඤ්ඤාලාභිනො අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකස්ස භයං සන්තාසො උප්පජ්ජති උච්චවාලිකවාසිමහානාගත්ථෙරස්ස වියා’’ති ආචරියෙන (දී. නි. ටී. 1.235) වුත්තං. යථා චෙත්ථ, එවං දිබ්බාය සොතධාතුයා භෙරවං සද්දං සුණතොති එත්ථාපි ඉද්ධිවිධඤාණෙන භෙරවං සද්දං නිම්මිනිත්වා මංසසොතෙන සුණතොපීති වත්තබ්බමෙව. එවම්පි හි අභිඤ්ඤාලාභිනො අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකස්ස භයං සන්තාසො උප්පජ්ජති උච්චවාලිකවාසිමහානාගත්ථෙරස්ස විය. ථෙරො හි කොඤ්චනාදසහිතං සබ්බසෙතං හත්ථිනාගං මාපෙත්වා දිස්වා, සුත්වා ච සඤ්ජාතභයසන්තාසොති අට්ඨකථාසු (විභ. අට්ඨ. 2.882; ම. නි. අට්ඨ. 1.81; විසුද්ධි. 2.733) වුත්තො. අනිච්චාදිවසෙන කතසම්මසනස්ස දිබ්බාය…පෙ… භයං සන්තාසො න උප්පජ්ජතීති සම්බන්ධො. භයවිනොදනහෙතු නාම විපස්සනාඤාණෙන කතසම්මසනතා, තස්ස, තෙන වා සම්පාදනත්ථන්ති අත්ථො. ඉධෙවාති චතුත්ථජ්ඣානානන්තරමෙව. ‘‘අපිචා’’තිආදිනා යථාපාඨං යුත්තතරනයං දස්සෙති. විපස්සනාය පවත්තං පාමොජ්ජපීතිපස්සද්ධිපරම්පරාගතසුඛං විපස්සනාසුඛං. පාටියෙක්කන්ති ඣානාභිඤ්ඤාදීහි අසම්මිස්සං විසුං භූතං සන්දිට්ඨිකං සාමඤ්ඤඵලං. තෙනාහ භගවා ධම්මපදෙ –

‘‘යතො යතො සම්මසති, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

ලභතී පීතිපාමොජ්ජං, අමතං තං විජානත’’න්තිආදි. (ධ. ප. 374);

ඉධාපි වුත්තං ‘‘ඉදම්පි ඛො මහාරාජ සන්දිට්ඨිකං සාමඤ්ඤඵලං…පෙ… පණීතතරඤ්චා’’ති, තස්මා පාළියා සංසන්දනතො ඉමමෙව නයං යුත්තතරන්ති වදන්ති. ආදිතොවාති අභිඤ්ඤානමාදිම්හියෙව.