තතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

231. ‘‘උප්පලිනී’’තිආදි ගච්ඡස්සපි වනස්සපි අධිවචනං. ඉධ පන ‘‘යාව අග්ගා, යාව ච මූලා’’ති වචනයොගෙන ‘‘අප්පෙකච්චානී’’තිආදිනා උප්පලගච්ඡාදීනමෙව ගහෙතබ්බතාය වනමෙවාධිප්පෙතං, තස්මා ‘‘උප්පලානීති උප්පලගච්ඡානි. එත්ථාති උප්පලවනෙ’’තිආදිනා අත්ථො වෙදිතබ්බො. අවයවෙන හි සමුදායස්ස නිබ්බචනං කතං. එකඤ්හි උප්පලගච්ඡාදි උප්පලාදියෙව, චතුපඤ්චමත්තම්පි පන උප්පලාදිවනන්ති වොහරීයති, සාරත්ථදීපනියං පන ජලාසයොපි උප්පලිනිආදිභාවෙන වුත්තො. එත්ථ චාති එතස්මිං පදත්තයෙ, එතෙසු වා තීසු උප්පලපදුමපුණ්ඩරීකසඞ්ඛාතෙසු අත්ථෙසු. ‘‘සෙතරත්තනීලෙසූ’’ති උප්පලමෙව වුත්තං, සෙතුප්පලරත්තුප්පලනීලුප්පලෙසූති අත්ථො. යං කිඤ්චි උප්පලං උප්පලමෙව උප්පලසද්දස්ස සාමඤ්ඤනාමවසෙන තෙසු සබ්බෙසුපි පවත්තනතො. සතපත්තන්ති එත්ථ සතසද්දො බහුපරියායො ‘‘සතග්ඝී සතරංසි සූරියො’’තිආදීසු විය අනෙකසඞ්ඛ්‍යාභාවතො. එවඤ්ච කත්වා අනෙකපත්තස්සාපි පදුමභාවෙ සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. පත්තන්ති ච පුප්ඵදලමධිප්පෙතං. වණ්ණනියමෙන සෙතං පදුමං,රත්තං පුණ්ඩරීකන්ති සාසනවොහාරො, ලොකෙ පන ‘‘රත්තං පදුමං, සෙතං පුණ්ඩරීක’’න්ති වදන්ති. වුත්තඤ්හි ‘‘පුණ්ඩරීකං සිතං රත්තං, කොකනදං කොකාසකො’’ති. රත්තවණ්ණතාය හි කොකනාමකානං සුනඛානං නාදයතො සද්දාපයතො, තෙහි ච අසිතබ්බතො ‘‘කොකනදං, කොකාසකො’’ති ච පදුමං වුච්චති. යථාහ ‘‘පද්මං යථා කොකනදං සුගන්ධ’’න්ති. අයං පනෙත්ථ වචනත්ථො උදකං පාති, උදකෙ වා ප්ලවතීති උප්පලං. පඞ්කෙ දවති ගච්ඡති, පකාරෙන වා දවති විරුහතීති පදුමං. පණ්ඩරං වණ්ණමස්ස, මහන්තතාය වා මුඩිතබ්බංඛණ්ඩෙතබ්බන්ති පුණ්ඩරීකං ම-කාරස්ස ප-කාරාදිවසෙන. මුඩිසද්දඤ්හි මුඩරිසද්දං වා ඛණ්ඩනත්ථමිච්ඡන්ති සද්දවිදූ, සද්දසත්ථතො චෙත්ථ පදසිද්ධි. යාව අග්ගා, යාව ච මූලා උදකෙන අභිසන්දනාදිභාවදස්සනත්ථං පාළියං ‘‘උදකානුග්ගතානී’’ති වචනං, තස්මා උදකතො න උග්ගතානිච්චෙව අත්ථො, න තු උදකෙ අනුරූපගතානීති ආහ ‘‘උදකා…පෙ… ගතානී’’ති. ඉධ පන උප්පලාදීනි විය කරජකායො, උදකං විය තතියජ්ඣානසුඛං දට්ඨබ්බං.