දුතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

229. තාහි තාහි උදකසිරාහි උබ්භිජ්ජති උද්ධං නික්ඛමතීති උබ්භිදං, තාදිසං උදකං යස්සාති උබ්භිදොදකො, ද-කාරස්ස පන ත-කාරෙ කතෙ උබ්භිතොදකො, ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘උබ්භින්නඋදකො’’ති වුත්තං, නදීතීරෙ ඛතකූපකො විය උබ්භිජ්ජනකඋදකොති අත්ථො. උබ්භිජ්ජනකම්පි උදකං කත්ථචි හෙට්ඨා උබ්භිජ්ජිත්වා ධාරාවසෙන උට්ඨහිත්වා බහි ගච්ඡති, න තං කොචි අන්තොයෙව පතිට්ඨිතං කාතුං සක්කොති ධාරාවසෙන උට්ඨහනතො, ඉධ පන වාලිකාතටෙ විය උදකරහදස්ස අන්තොයෙව උබ්භිජ්ජිත්වා තත්ථෙව තිට්ඨති, න ධාරාවසෙන උට්ඨහිත්වා බහි ගච්ඡතීති විඤ්ඤායති අඛොභකස්ස සන්නිසින්නස්සෙව උදකස්ස අධිප්පෙතත්තාති ඉමමත්ථං සන්ධායාහ ‘‘න හෙට්ඨා’’තිආදි. හෙට්ඨාති උදකරහදස්ස හෙට්ඨා මහාඋදකසිරා, ලොහිතානුගතා ලොහිතසිරා විය උදකානුගතො පථවිපදෙසො ‘‘උදකසිරා’’ති වුච්චති. උග්ගච්ඡනකඋදකොති ධාරාවසෙන උට්ඨහනකඋදකො. අන්තොයෙවාති උදකරහදස්ස අන්තො සමතලපදෙසෙ එව. උබ්භිජ්ජනකඋදකොති උබ්භිජ්ජිත්වා තත්ථෙව තිට්ඨනකඋදකො. ආගමනමග්ගොති බාහිරතො උදකරහදාභිමුඛං ආගමනමග්ගො. කාලෙන කාලන්ති රුළ්හීපදං ‘‘එකො එකායා’’තිආදි (පාරා. 443, 444, 452) වියාති වුත්තං ‘‘කාලෙ කාලෙ’’ති. අන්වද්ධමාසන්ති එත්ථ අනුසද්දො බ්‍යාපනෙ. වස්සානස්ස අද්ධමාසං අද්ධමාසන්ති අත්ථො. එවං අනුදසාහන්ති එත්ථාපි. වුට්ඨින්ති වස්සනං. අනුප්පවච්ඡෙය්‍යාති න උපවච්ඡෙය්‍ය. වස්සසද්දතො චස්ස සිද්ධීති දස්සෙති ‘‘න වස්සෙය්‍යා’’ති ඉමිනා.

‘‘සීතා වාරිධාරා’’ති ඉත්ථිලිඞ්ගපදස්ස ‘‘සීතං ධාර’’න්ති නපුංසකලිඞ්ගෙන අත්ථවචනං ධාරසද්දස්ස ද්විලිඞ්ගිකභාවවිඤ්ඤාපනත්ථං. සීතන්ති ඛොභනාභාවෙන සීතලං, පුරාණපණ්ණතිණකට්ඨාදිසංකිණ්ණාභාවෙන වා සෙතං පරිසුද්ධං. සෙතං සීතන්ති හි පරියායො. කස්මා පනෙත්ථ උබ්භිදොදකොයෙව රහදො ගහිතො, න ඉතරෙති අනුයොගමපනෙති ‘‘හෙට්ඨා උග්ගච්ඡනඋදකඤ්හී’’තිආදිනා. උග්ගන්ත්වා උග්ගන්ත්වා භිජ්ජන්තන්ති උට්ඨහිත්වා උට්ඨහිත්වා ධාරාකිරණවසෙන උබ්භිජ්ජන්තං, විනස්සන්තං වා. ඛොභෙතීති ආලොළෙති. වුට්ඨීති වස්සනං. ධාරානිපාතපුබ්බුළකෙහීති උදකධාරානිපාතෙහි ච තතොයෙව උට්ඨිතඋදකපුබ්බුළකසඞ්ඛාතෙහි ඵෙණපටලෙහි ච. එවං යථාක්කමං තිණ්ණම්පි රහදානමගහෙතබ්බතං වත්වා උබ්භිදොදකස්සෙව ගහෙතබ්බතං වදති ‘‘සන්නිසින්නමෙවා’’තිආදිනා. තත්ථ සන්නිසින්නමෙවාති සම්මා, සමං වා නිසින්නමෙව, අපරික්ඛොභතාය නිච්චලමෙව, සුප්පසන්නමෙවාති අධිප්පායො. ඉද්ධිනිම්මිතමිවාති ඉද්ධිමතා ඉද්ධියා තථා නිම්මිතං ඉව. තත්ථාති තස්මිං උපමොපමෙය්‍යවචනෙ. සෙසන්ති ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිකං.