සීහවික්කීළිතනයවණ්ණනා

ආඝාතානන්දාදීනමකරණ-වචනෙන සතිසිද්ධි. මිච්ඡාජීවාපටිවිරතිවචනෙන වීරියසිද්ධි. වීරියෙන හි කාමබ්‍යාපාදවිහිංසාවිතක්කෙ විනොදෙති, වීරියසාධනඤ්ච ආජීවපාරිසුද්ධිසීලන්ති. පාණාතිපාතාදීහි පටිවිරතිවචනෙන සතිසිද්ධි. සතියා හි සාවජ්ජානවජ්ජො දිට්ඨො හොති. තත්ථ ච ආදීනවානිසංසෙ සල්ලක්ඛෙත්වා සාවජ්ජං පහාය අනවජ්ජං සමාදාය වත්තති. තථා හි සා ‘‘නිය්‍යාතනපච්චුපට්ඨානා’’ති වුච්චති. ‘‘තයිදං භික්ඛවෙ, තථාගතො පජානාතී’’තිආදිනා සමාධිපඤ්ඤාසිද්ධි. පඤ්ඤවා හි යථාභූතාවබොධො සමාහිතො ච යථාභූතං පජානාතීති.

තථා ‘‘නිච්චො ධුවො’’තිආදිනා අනිච්චෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො, ‘‘අරොගො පරං මරණා, එකන්තසුඛී අත්තා, දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො’’ති ච එවමාදීහි අසුඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො. ‘‘පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො’’තිආදිනා අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපල්ලාසො. සබ්බෙහෙව දිට්ඨිප්පකාසනපදෙහි අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති විපල්ලාසොති එවමෙත්ථ චත්තාරො විපල්ලාසා සිද්ධා හොන්ති, තෙසං පටිපක්ඛතො චත්තාරි සතිපට්ඨානානි සිද්ධානෙව. තත්ථ චතූහි යථාවුත්තෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි චත්තාරො පුග්ගලා නිද්දිසිතබ්බා. කථං දුවිධො හි තණ්හාචරිතො මුදින්ද්‍රියො තික්ඛින්ද්‍රියොති, තථා දිට්ඨිචරිතොපි. තෙසු පඨමො අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපල්ලත්ථදිට්ඨිකො සතිබලෙන යථාභූතං කායසභාවං සල්ලක්ඛෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. දුතියො අසුඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති විපල්ලත්ථදිට්ඨිකො ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’තිආදිනා (ම. නි. 1.26; අ. නි. 4.14; 6.58) වුත්තෙන වීරියසංවරසඞ්ඛාතෙන වීරියබලෙන තං විපල්ලාසං විධමති. තතියො අනිච්චෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති විපල්ලත්ථදිට්ඨිකො සමාධිබලෙන සමාහිතභාවතො සඞ්ඛාරානං ඛණිකභාවං යථාභූතං පටිවිජ්ඣති. චතුත්ථො සන්තතිසමූහකිච්චාරම්මණඝනවිචිත්තත්තා ඵස්සාදිධම්මපුඤ්ජමත්තෙ අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති විපල්ලත්ථදිට්ඨිකො චතුකොටිකසුඤ්ඤතාමනසිකාරෙන තං මිච්ඡාභිනිවෙසං විද්ධංසෙති. චතූහි චෙත්ථ විපල්ලාසෙහි චතුරාසවොඝයොගගන්ථඅගතිතණ්හුප්පාදුපාදානසත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිඅපරිඤ්ඤාදිවසෙන සබ්බොපි අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො. තථා චතූහි සතිපට්ඨානෙහි චතුබ්බිධඣානවිහාරාධිට්ඨානසුඛභාගියධම්මඅප්පමඤ්ඤාසම්මප්පධානඉද්ධිපාදාදිවසෙන සබ්බොපි වොදානපක්ඛො නෙතබ්බො.

එත්ථ චායං සච්චයොජනා – සුභසඤ්ඤාසුඛසඤ්ඤාහි, චතූහිපි වා විපල්ලාසෙහි සමුදයසච්චං, තෙසමධිට්ඨානාරම්මණභූතා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චං, තෙසමප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා සතිපට්ඨානාදිකා මග්ගසච්චන්ති. අයං විපල්ලාසෙහි සංකිලෙසපක්ඛං, සද්ධින්ද්‍රියාදීහි වොදානපක්ඛං චතුසච්චයොජනමුඛෙන නයනලක්ඛණස්ස සීහවික්කීළිතනයස්ස භූමි, යථාහ ‘‘යො නෙති විපල්ලාසෙහි, කිලෙසෙ ඉන්ද්‍රියෙහි සද්ධම්මෙ’’තිආදි (නෙත්ති. 4.19).