පඤ්ඤත්තිහාරවණ්ණනා

ආඝාතො වත්ථුවසෙන දසවිධෙන, එකූනවීසතිවිධෙන වා පඤ්ඤත්තො. අපච්චයො උපවිචාරවසෙන ඡධා පඤ්ඤත්තො. ආනන්දො පීතිආදිවසෙන වෙවචනෙන නවධා පඤ්ඤත්තො. පීති සාමඤ්ඤතො පන ඛුද්දිකාදිවසෙන පඤ්චධා පඤ්ඤත්තො. සොමනස්සං උපවිචාරවසෙන ඡධා, සීලං වාරිත්තචාරිත්තාදිවසෙන අනෙකධා, ගම්භීරතාදිවිසෙසයුත්තං ඤාණං චිත්තුප්පාදවසෙන චතුධා, ද්වාදසධා වා, විසයභෙදතො අනෙකධා ච, දිට්ඨිසස්සතාදිවසෙන ද්වාසට්ඨියා භෙදෙහි, තදන්තොගධවිභාගෙන අනෙකධා ච, වෙදනා ඡධා, අට්ඨසතධා, අනෙකධා ච, තස්සා සමුදයො පඤ්චධා, තථා අත්ථඞ්ගමොපි, අස්සාදො දුවිධෙන, ආදීනවො තිවිධෙන, නිස්සරණං එකධා, චතුධා ච, අනුපාදාවිමුත්ති දුවිධෙන, ‘‘අජානතං අපස්සත’’න්ති වුත්තා අවිජ්ජා විසයභෙදෙන චතුධා, අට්ඨධා ච, ‘‘තණ්හාගතාන’’න්තිආදිනා වුත්තා තණ්හා ඡධා, අට්ඨසතධා, අනෙකධා ච, ඵස්සො නිස්සයවසෙන ඡධා, උපාදානං චතුධා, භවො ද්විධා, අනෙකධා ච, ජාති වෙවචනවසෙන ඡධා, තථා ජරා සත්තධා, මරණං අට්ඨධා, නවධා ච, සොකො පඤ්චධා, පරිදෙවො ඡධා, දුක්ඛං චතුධා, තථා දොමනස්සං, උපායාසො චතුධා පඤ්ඤත්තොති අයං පභෙදපඤ්ඤත්ති, සමූහපඤ්ඤත්ති ච.

‘‘සමුදයො හොතී’’ති පභවපඤ්ඤත්ති, ‘‘යථාභූතං පජානාතී’’ති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති, සමුදයස්ස පහානපඤ්ඤත්ති, නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති, මග්ගස්ස භාවනාපඤ්ඤත්ති. ‘‘අන්තොජාලීකතා’’තිආදිසබ්බදිට්ඨීනං සඞ්ගහපඤ්ඤත්ති. ‘‘උච්ඡින්නභවනෙත්තිකො’’තිආදි දුවිධෙන පරිනිබ්බානපඤ්ඤත්තීති එවං ආඝාතාදීනං පභවපඤ්ඤත්තිපරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්තිආදිවසෙන. තථා ‘‘ආඝාතො’’ති බ්‍යාපාදස්ස වෙවචනපඤ්ඤත්ති. ‘‘අප්පච්චයො’’ති දොමනස්සස්සවෙවචනපඤ්ඤත්තීතිආදිවසෙන ච පඤ්ඤත්තිභෙදො විභජ්ජිතබ්බොති අයං එකෙකස්ස ධම්මස්ස අනෙකාහි පඤ්ඤත්තීහි පඤ්ඤපෙතබ්බාකාරවිභාවනලක්ඛණො පඤ්ඤත්තිහාරො නාම, තෙන වුත්තං ‘‘එකං භගවා ධම්මං, පණ්ණත්තීහි විවිධාහි දෙසෙතී’’තිආදි (නෙත්ති. 4.11).