චතුබ්‍යූහහාරවණ්ණනා

මමන්ති අනෙරුත්තපදං, තථා වාති ච. භික්ඛනසීලා භික්ඛූ. පරෙන්තිවිරුද්ධභාවමුපගච්ඡන්තීති පරා, අඤ්ඤත්ථෙ පනෙතං අනෙරුත්තපදන්ති එවමාදිනා නෙරුත්තං, තං පන ‘‘එව’’න්තිආදිනිදානපදානං, ‘‘මම’’න්තිආදිපාළිපදානඤ්ච අට්ඨකථාවසෙන, තස්සා ලීනත්ථවිභාවනීවසෙන ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ. යෙ තෙ නින්දාපසංසාහි සම්මාකම්පිතචෙතසා මිච්ඡාජීවතො අනොරතා සස්සතාදිමිච්ඡාභිනිවෙසිනො සීලාදිධම්මක්ඛන්ධෙසු අප්පතිට්ඨිතා සම්මාසම්බුද්ධගුණරසස්සාදවිමුඛා වෙනෙය්‍යා, තෙ කථං නු ඛො යථාවුත්තදොසවිනිමුත්තා සම්මාපටිපත්තියා උභයහිතපරා භවෙය්‍යුන්ති අයමෙත්ථ භගවතො අධිප්පායො. එවමධිප්පෙතා පුග්ගලා, දෙසනාභාජනට්ඨානෙ ච දස්සිතා ඉමිස්සා දෙසනාය නිදානං.

පුබ්බාපරානුසන්ධි පන පදසන්ධිපදත්ථනිද්දෙසනික්ඛෙපසුත්තදෙසනාසන්ධිවසෙන ඡබ්බිධා. තත්ථ ‘‘මම’’න්ති එතස්ස ‘‘අවණ්ණ’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධොතිආදිනා පදස්ස පදන්තරෙන සම්බන්ධො පදසන්ධි. ‘‘මම’’න්ති වුත්තස්ස භගවතො ‘‘අවණ්ණ’’න්ති වුත්තෙන පරෙහි උපවදිතෙන අගුණෙනසම්බන්ධොතිආදිනා පදත්ථස්ස පදත්ථන්තරෙන සම්බන්ධො පදත්ථසන්ධි. ‘‘මමං වා භික්ඛවෙ, පරෙ අවණ්ණං භාසෙය්‍යු’’න්තිආදිදෙසනා සුප්පියෙන පරිබ්බාජකෙන වුත්තඅවණ්ණානුසන්ධිවසෙන පවත්තා. ‘‘මමං වා භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යු’’න්තිආදිදෙසනා බ්‍රහ්මදත්තෙන මාණවෙන වුත්තවණ්ණානුසන්ධිවසෙන පවත්තා. ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා දුරනුබොධා’’තිආදිදෙසනා භික්ඛූහි වුත්තවණ්ණානුසන්ධිවසෙන පවත්තාති එවං නානානුසන්ධිකස්ස සුත්තස්ස තංතදනුසන්ධීහි, එකානුසන්ධිකස්ස ච පුබ්බාපරභාගෙහි සම්බන්ධො නිද්දෙසසන්ධි.නික්ඛෙපසන්ධි පන චතුබ්බිධසුත්තනික්ඛෙපවසෙන. සුත්තසන්ධි ච තිවිධසුත්තානුසන්ධිවසෙන අට්ඨකථායං එව විචාරිතා, අම්හෙහි ච පුබ්බෙ සංවණ්ණිතා. එකිස්සා දෙසනාය දෙසනාන්තරෙහි සද්ධිං සංසන්දනං දෙසනාසන්ධි, සා පනෙවං වෙදිතබ්බා – ‘‘මමං වා භික්ඛවෙ…පෙ… න චෙතසො අනභිරද්ධි කරණීයා’’ති අයං දෙසනා ‘‘උභතොදණ්ඩකෙන චෙපි භික්ඛවෙ, කකචෙන චොරා ඔචරකා අඞ්ගමඞ්ගානි ඔකන්තෙය්‍යුං, තත්‍රපි යො මනො පදූසෙඤ්ඤ, න මෙ සො තෙන සාසනකරො’’ති (ම. නි. 1.232) ඉමාය දෙසනාය සද්ධිං සංසන්දති. ‘‘තුම්හංයෙවස්ස තෙන අනන්තරායො’’ති අයං ‘‘කම්මස්සකා මාණව සත්තා කම්මදායාදා කම්මයොනී කම්මබන්ධූ කම්මපටිසරණා කම්මං සත්තෙ විභජති, යදිදං හීනපණීතතායා’’ති (ම. නි. 3.289-297) ඉමාය, ‘‘අපි නු තුම්හෙ…පෙ… ආජානෙය්‍යාථා’’ති අයං –

‘‘කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධං තමං තදා හොති, යං කොධො සහතෙ නර’’න්ති. (අ. නි. 7.64; මහානි. 5, 156, 195); –

ඉමාය, ‘‘මමං වා භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං…පෙ… න චෙතසො උබ්බිලාවිතත්තං කරණීය’’න්ති අයං ‘‘ධම්මාපි වො භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා’’ති (ම. නි. 1.240), ‘‘කුල්ලූපමං වො භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි නිත්ථරණත්ථාය, නො ගහණත්ථායා’’ති (ම. නි. 1.240) ච ඉමාය, ‘‘තත්‍ර චෙ තුම්හෙ…පෙ… තුම්හංයෙවස්ස තෙන අන්තරායො’’ති අයං –

‘‘ලුද්ධො අත්ථං න ජානාති, ලුද්ධො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධං තමං තදා හොති, යං ලොභො සහතෙ නර’’න්ති. (ඉතිවු. 88; මහානි. 5, 156; චූළනි. 128) ච –

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනාබද්ධා, මච්ඡාව කුමීනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතර’’න්ති. (උදා. 64; නෙත්ති. 27, 90; පෙටකො. 14) ච –

ඉමාය, ‘‘අප්පමත්තකං ඛො පනෙතං සීලමත්තක’’න්ති අයං ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, අයම්පි ඛො බ්‍රාහ්මණ යඤ්ඤො පුරිමෙහි යඤ්ඤෙහි අප්පට්ඨතරො ච අප්පසමාරම්භතරො ච මහප්ඵලතරො ච මහානිසංසතරො චා’’ති (දී. නි. 1.353) ඉමාය පඨමජ්ඣානස්ස සීලතො මහප්ඵලමහානිසංසතරතාවචනෙන ඣානතො සීලස්ස අප්පඵලඅප්පානිසංසතරභාවදීපනතො.

‘‘පාණාතිපාතං පහායා’’තිආදිදෙසනා ‘‘සමණො ඛලු භො ගොතමො සීලවා අරියසීලෙන සමන්නාගතො’’තිආදිදෙසනාය (දී. නි. 1.304), ‘‘අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා’’තිආදිදෙසනා ‘‘අධිගතො ඛො ම්‍යායං ධම්මො ගම්භීරො දුද්දසො දුරනුබොධො’’තිආදිදෙසනාය, (දී. නි. 2.67; ම. නි. 1.281; 2.337; සං. නි. 1.172; මහාව. 7, 8) ගම්භීරතාදිවිසෙසයුත්තධම්මපටිවෙධෙන හි ඤාණස්ස ගම්භීරාදිභාවො විඤ්ඤායති.

‘‘සන්ති භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා පුබ්බන්තකප්පිකා’’තිආදිදෙසනා ‘‘සන්ති භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා පුබ්බන්තකප්පිකා…පෙ… අභිවදන්ති සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං, මොඝමඤ්ඤන්ති ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්ති, අසස්සතො, සස්සතො ච අසස්සතො ච, නෙවසස්සතො ච නාසස්සතො ච, අන්තවා, අනන්තවා, අන්තවා ච අනන්තවා ච, නෙවන්තවා ච නානන්තවා ච අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං, මොඝමඤ්ඤන්ති ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්තී’’තිආදිදෙසනාය (ම. නි. 3.27).

තථා ‘‘සන්ති භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අපරන්තකප්පිකා’’තිආදිදෙසනා ‘‘සන්ති භික්ඛවෙ …පෙ… අභිවදන්ති සඤ්ඤී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා. ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්ති අසඤ්ඤී, සඤ්ඤී ච අසඤ්ඤී ච, නෙවසඤ්ඤී ච නාසඤ්ඤී ච අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා. ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්ති සතො වා පන සත්තස්ස උච්ඡෙදං විනාසං විභවං පඤ්ඤපෙන්ති, දිට්ඨධම්මනිබ්බානං වා පනෙකෙ අභිවදන්තී’’න්තිආදිදෙසනාය (ම. නි. 3.21), ‘‘වෙදනානං සමුදයඤ්ච…පෙ… තථාගතො’’තිආදිදෙසනා ‘‘තදිදං සඞ්ඛතං ඔළාරිකං, අත්ථි ඛො පන සඞ්ඛාරානං නිරොධො, අත්ථෙතන්ති ඉති විදිත්වා තස්ස නිස්සරණදස්සාවී තථාගතො තදුපාතිවත්තො’’තිආදිදෙසනාය (ම. නි. 3.29), ‘‘තදපි තෙසං…පෙ… විප්ඵන්දිතමෙවා’’ති අයං ‘‘ඉදං තෙසං වත අඤ්ඤත්‍රෙව සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා පච්චත්තංයෙව ඤාණං භවිස්සති පරිසුද්ධං පරියොදාත’න්ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. පච්චත්තං ඛො පන භික්ඛවෙ, ඤාණෙ අසති පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ යදපි තෙ භොන්තො සමණබ්‍රාහ්මණා තත්ථ ඤාණභාවමත්තමෙව පරියොදාපෙන්ති, තදපි තෙසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං උපාදානමක්ඛායතී’’තිආදිදෙසනාය (සං. නි. 2.43), ‘‘තදපි ඵස්සපච්චයා’’ති අයං ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදාන’’න්ති (සං. නි. 2.45), ‘‘ඡන්දමූලකා ඉමෙ ආවුසො ධම්මා මනසිකාරසමුට්ඨානා ඵස්සසමොධානා වෙදනාසමොසරණා’’ති (පරියෙසිතබ්බං) ච ආදිදෙසනාය, ‘‘යතො ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනාන’’න්තිආදිදෙසනා ‘‘යතො ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු නෙව වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න සඤ්ඤං, න සඞ්ඛාරෙ, න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, සො එවං අසමනුපස්සන්තො න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියති, අනුපාදියං න පරිතස්සති, අපරිතස්සං පච්චත්තංයෙව පරිනිබ්බායතී’’තිආදිදෙසනාය, ‘‘සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ද්වාසට්ඨියා වත්ථූහි අන්තොජාලීකතා’’තිආදිදෙසනා ‘‘යෙ හි කෙචි භික්ඛවෙ…පෙ… අභිවදන්ති, සබ්බෙතෙ ඉමානෙව පඤ්ච කායානි අභිවදන්ති එතෙසං වා අඤ්ඤතර’’න්තිආදිදෙසනාය (ම. නි. 3.26), ‘‘කායස්ස භෙදා…පෙ… දෙවමනුස්සා’’ති අයං –

‘‘අච්චී යථා වාතවෙගෙන ඛිත්තා (උපසිවාති භගවා),

අත්ථං පලෙති න උපෙති සඞ්ඛං;

එවං මුනී නාමකායා විමුත්තො,

අත්ථං පලෙති න උපෙති සඞ්ඛ’’න්ති. (සු. නි. 1080) –

ආදිදෙසනාය සද්ධිං සංසන්දතීති. අයං නෙරුත්තමධිප්පායදෙසනානිදානපුබ්බාපරානුසන්ධීනං චතුන්නං විභාවනලක්ඛණො චතුබ්‍යූහහාරො නාම. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘නෙරුත්තමධිප්පායො’’තිආදි (නෙත්ති. 4.6).