යුත්තිහාරසංවණ්ණනා

මමන්ති සාමිනිද්දෙසො යුජ්ජති සභාවනිරුත්තියා තථාපයොගදිස්සනතො, අවණ්ණස්ස ච තදපෙක්ඛත්තා. වාති විකප්පනත්ථනිද්දෙසො යුජ්ජති නෙපාතිකානමනෙකත්ථත්තා, එත්ථ ච නියමාභාවතො. භික්ඛවෙති ආමන්තනනිද්දෙසො යුජ්ජති තදත්ථෙයෙව එතස්ස පයොගස්ස දිස්සනතො, දෙසකස්ස ච පටිග්ගාහකාපෙක්ඛතොති එවමාදිනා බ්‍යඤ්ජනතො ච –

සබ්බෙන සබ්බං ආඝාතාදීනමකරණං තාදිභාවාය සංවත්තතීති යුජ්ජති ඉට්ඨානිට්ඨෙසු සමප්පවත්තිසබ්භාවතො. යස්මිං සන්තානෙ ආඝාතාදයො උප්පන්නා, තන්නිමිත්තකා අන්තරායා තස්සෙව සම්පත්තිවිබන්ධාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති කම්මානං සන්තානන්තරෙසු අසඞ්කමනතො. චිත්තමභිභවිත්වා උප්පන්නා ආඝාතාදයො සුභාසිතදුබ්භාසිතසල්ලක්ඛණෙපි අසමත්ථතාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති කොධලොභානං අන්ධතමසභාවතො. පාණාතිපාතාදිදුස්සීල්‍යතො වෙරමණී සබ්බසත්තානං පාමොජ්ජපාසංසාය සංවත්තතීති යුජ්ජති සීලසම්පත්තියා මහතො කිත්තිසද්දස්ස අබ්භුග්ගතත්තා. ගම්භීරතාදිවිසෙසයුත්තෙන ගුණෙන තථාගතස්ස වණ්ණනා එකදෙසභූතාපි සකලසබ්බඤ්ඤුගුණග්ගහණාය සංවත්තතීති යුජ්ජති අනඤ්ඤසාධාරණත්තා. තජ්ජාඅයොනිසොමනසිකාරපරික්ඛතානි අධිගමතක්කනානි සස්සතවාදාදිඅභිනිවෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති කප්පනජාලස්ස අසමුග්ඝාටිතත්තා. වෙදනාදීනං අනවබොධෙන වෙදනාපච්චයා තණ්හා වඩ්ඪතීති යුජ්ජති අස්සාදානුපස්සනාසබ්භාවතො, සති ච වෙදයිතභාවෙ (වෙදයිතරාගෙ (දී. නි. ටී. 1.149) තත්ථ අත්තත්තනියගාහො, සස්සතාදිගාහො ච විපරිප්ඵන්දතීති යුජ්ජති කාරණස්ස සන්නිහිතත්තා. තණ්හාපච්චයා හි උපාදානං සම්භවති. සස්සතාදිවාදෙ පඤ්ඤපෙන්තානං, තදනුච්ඡවිකඤ්ච වෙදනං වෙදයන්තානං ඵස්සො හෙතූති යුජ්ජති විසයින්ද්‍රියවිඤ්ඤාණසඞ්ගතියා විනා තදභාවතො. ඡඵස්සායතනනිමිත්තං වට්ටස්ස අනුපච්ඡෙදොති යුජ්ජති තත්ථ අවිජ්ජාතණ්හානං අප්පහීනත්තා. ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයත්ථඞ්ගමාදිපජානනා සබ්බදිට්ඨිගතිකසඤ්ඤං අතිච්ච තිට්ඨතීති යුජ්ජති චතුසච්චපටිවෙධභාවතො. ඉමාහියෙව ද්වාසට්ඨියා සබ්බදිට්ඨිගතානං අන්තොජාලීකතභාවොති යුජ්ජති අකිරියවාදාදීනං, ඉස්සරවාදාදීනඤ්ච තදන්තොගධත්තා, තථා චෙව හෙට්ඨා සංවණ්ණිතං. උච්ඡින්නභවනෙත්තිකො තථාගතස්ස කායොති යුජ්ජති භගවතො අභිනීහාරසම්පත්තියා චතූසු සතිපට්ඨානෙසු ඨත්වා සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං යථාභූතං භාවිතත්තා. කායස්ස භෙදා පරිනිබ්බුතං න දක්ඛන්තීති යුජ්ජති අනුපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තියං රූපාදීසු කස්සචිපි අනවසෙසතොති ඉමිනා නයෙන අත්ථතො ච සුත්තෙ බ්‍යඤ්ජනත්ථානං යුත්තිතාවිභාවනලක්ඛණො යුත්තිහාරො නාම යථාහ ‘‘සබ්බෙසං හාරානං, යා භූමී’’තිආදි (නෙත්ති. 4.3).