දෙසනාහාරවණ්ණනා

ඉදානි නෙත්තියා, පෙටකොපදෙසෙ ච වුත්තනයවසෙන හාරාදීනං නිද්ධාරණං. තත්ථ ‘‘අත්තා, ලොකො’’ති ච දිට්ඨියා අධිට්ඨානභාවෙන, වෙදනාඵස්සායතනාදිමුඛෙන ච ගහිතෙසු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු තණ්හාවජ්ජිතා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චං. තණ්හා සමුදයසච්චං. තං පන ‘‘පරිතස්සනාගහණෙන තණ්හාගතාන’’න්ති, ‘‘වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’ති ච පදෙහි සමුදයග්ගහණෙනඤ්ච පාළියං සරූපෙන ගහිතමෙව. අයං තාව සුත්තන්තනයො.

අභිධම්මෙ පන විභඞ්ගප්පකරණෙ ආගතනයෙන ආඝාතානන්දාදිවචනෙහි, ‘‘ආතප්පමන්වායා’’තිආදිපදෙහි, චිත්තපදොසවචනෙන, සබ්බදිට්ඨිගතිකපදෙහි, කුසලාකුසලග්ගහණෙන, භවග්ගහණෙන, සොකාදිග්ගහණෙන, දිට්ඨිග්ගහණෙන, තත්ථ තත්ථ සමුදයග්ගහණෙන චාති සඞ්ඛෙපතො සබ්බලොකියකුසලාකුසලධම්මවිභාවනපදෙහි ගහිතා ධම්මකිලෙසා සමුදයසච්චං. තදුභයෙසමප්පවත්ති නිරොධසච්චං. තස්ස පන තත්ථ තත්ථ වෙදනානං අත්ථඞ්ගමනිස්සරණපරියායෙහි පච්චත්තං නිබ්බුතිවචනෙන, අනුපාදාවිමුත්තිවචනෙන ච පාළියං ගහණං වෙදිතබ්බං. නිරොධපජානනා පටිපදා මග්ගසච්චං. තස්සපි තත්ථ තත්ථ වෙදනානං සමුදයාදීනි යථාභූතපටිවෙධනාපදෙසෙන ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයාදීනි යථාභූතපජානනපරියායෙන, භවනෙත්තියා උච්ඡෙදවචනෙන ච ගහණං වෙදිතබ්බං.

තත්ථ සමුදයෙන අස්සාදො, දුක්ඛෙන ආදීනවො, මග්ගනිරොධෙහි නිස්සරණන්ති එවං චතුසච්චවසෙන, යානි පාළියං සරූපෙනෙව ආගතානි අස්සාදාදීනවනිස්සරණානි, තෙසඤ්ච වසෙන ඉධ අස්සාදාදයො වෙදිතබ්බා. වෙනෙය්‍යානං තාදිභාවාපත්තිආදි ඵලං. යඤ්හි දෙසනාය සාධෙතබ්බං හෙට්ඨා වුත්තං පයොජනං. තදෙව ඵලන්ති වුත්තොවායමත්ථො. තදත්ථඤ්හි ඉදං සුත්තං භගවතා දෙසිතං. ආඝාතාදීනමකරණීයතා, ආඝාතාදිඵලස්ස ච අනඤ්ඤසන්තානභාවිතා නින්දාපසංසාසු යථාසභාවං පටිජානනනිබ්බෙඨනානීති එවං තංතංපයොජනාධිගමහෙතු උපායො. ආඝාතාදීනං කරණපටිසෙධනාදිඅපදෙසෙන අත්ථකාමෙහි තතො චිත්තං සාධුකං රක්ඛිතබ්බන්ති අයං ආණාරහස්ස ධම්මරාජස්ස ආණත්තීති. අයං අස්සාදාදීනවනිස්සරණඵලූපායාණත්තිවසෙන ඡබ්බිධධම්මසන්දස්සනලක්ඛණො දෙසනාහාරො නාම. වුත්තඤ්ච –

‘‘අස්සාදාදීනවතා, නිස්සරණම්පි ච ඵලං උපායො ච;

ආණත්තී ච භගවතො, යොගීනං දෙසනාහාරො’’ති.