ඵස්සපච්චයවාරවණ්ණනා

118. පරම්පරපච්චයදස්සනත්ථන්ති යං දිට්ඨියා මූලකාරණං, තස්සාපි කාරණං, පුන තස්සපි කාරණන්ති එවං පච්චයපරම්පරදස්සනත්ථං. යෙන හි තණ්හාපරිතස්සිතෙන එතානි දිට්ඨිගතානි පවත්තන්ති, තස්ස වෙදයිතං පච්චයො, වෙදයිතස්සාපි ඵස්සො පච්චයොති එවං පච්චයපරම්පරවිභාවිනී අයං දෙසනා. කිමත්ථියං පන පච්චයපරම්පරදස්සනන්ති චෙ? අත්ථන්තරවිඤ්ඤාපනත්ථං. තෙන හි යථා දිට්ඨිසඞ්ඛාතො පඤ්ඤාපනධම්මො, තප්පච්චයධම්මා ච යථාසකං පච්චයවසෙනෙව උප්පජ්ජන්ති, න පච්චයෙහි විනා, එවං පඤ්ඤපෙතබ්බධම්මාපි රූපවෙදනාදයො, න එත්ථ කොචි සස්සතො අත්තා වා ලොකො වාති එවමත්ථන්තරං විඤ්ඤාපිතං හොති. තණ්හාදිට්ඨිපරිඵන්දිතං තදපි වෙදයිතං දිට්ඨිකාරණභූතාය තණ්හාය පච්චයභූතං ඵස්සපච්චයා හොතීති අත්ථො.

131. තස්ස පච්චයස්සාති තස්ස ඵස්සසඞ්ඛාතස්ස පච්චයස්ස. දිට්ඨිවෙදයිතෙ දිට්ඨියා පච්චයභූතෙ වෙදයිතෙ, ඵස්සපධානෙහි අත්තනො පච්චයෙහි නිප්ඵාදෙතබ්බෙ. සාධෙතබ්බෙ චෙතං භුම්මං. බලවභාවදස්සනත්ථන්ති බලවකාරණභාවදස්සනත්ථං. තථා හි විනාපි චක්ඛාදිවත්ථූහි, සම්පයුත්තධම්මෙහි ච කෙහිචි වෙදනා උප්පජ්ජති, න පන කදාචිපි ඵස්සෙන විනා, තස්මා ඵස්සො වෙදනාය බලවකාරණං. න කෙවලං වෙදනාය එව, අථ ඛො සෙසසම්පයුත්තධම්මානම්පි. සන්නිහිතොපි හි විසයො සචෙ චිත්තුප්පාදො ඵුසනාකාරවිරහිතො හොති, න තස්ස ආරම්මණපච්චයො භවතීති ඵස්සො සබ්බෙසම්පි සම්පයුත්තධම්මානං විසෙසපච්චයො. තථා හි භගවතා ධම්මසඞ්ගණීපකරණෙ චිත්තුප්පාදං විභජන්තෙන ‘‘ඵස්සො හොතී’’ති ඵස්සස්සෙව පඨමමුද්ධරණං කතං, වෙදනාය පන සාතිසයමධිට්ඨානපච්චයො එව. ‘‘පටිසංවෙදිස්සන්තී’’ති වුත්තත්තා ‘‘තදපී’’ති එත්ථාධිකාරොති ආහ ‘‘තං වෙදයිත’’න්ති. ගම්‍යමානත්ථස්ස වා-සද්දස්ස පයොගං පති කාමචාරත්තා, ලොපත්තා, සෙසත්තාපි ච එස න පයුත්තො. එවමීදිසෙසු. හොති චෙත්ථ –

‘‘ගම්‍යමානාධිකාරතො, ලොපතො සෙසතො චාති;

කාරණෙහි චතූහිපි, න කත්ථචි රවො යුත්තො’’ති.

‘‘යථා හී’’තිආදිනා ඵස්සස්ස බලවකාරණතාදස්සනෙන තදත්ථං සමත්ථෙති. තත්ථ පතතොති පතන්තස්ස. ථූණාති උපත්ථම්භකදාරුස්සෙතං අධිවචනං.