අසඤ්ඤීනෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදවණ්ණනා

78-83. අථ න කොචි විසෙසො අත්ථීති චොදනං සොධෙති ‘‘කෙවලඤ්හී’’තිආදිනා. ‘‘අසඤ්ඤී’’ති ච ‘‘නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී’’ති ච ගණ්හන්තානං තා දිට්ඨියොති සම්බන්ධො. කාරණන්ති විසෙසකාරණං, දිට්ඨිසමුදාගමකාරණං වා. සතිපි කිඤ්චි කාරණපරියෙසනසම්භවෙ දිට්ඨිගතිකවාදානං අනාදරියභාවං දස්සෙතුං ‘‘න එකන්තෙන කාරණං පරියෙසිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. කස්මාති ආහ ‘‘දිට්ඨිගතිකස්සා’’තිආදි, එතෙන පරියෙසනක්ඛමාභාවතොති අපරියෙසිතබ්බකාරණං දස්සෙති. ඉදං වුත්තං හොති – අසඤ්ඤීවාදෙ අසඤ්ඤීභවෙ නිබ්බත්තසත්තවසෙන පවත්තො පඨමවාදො, ‘‘සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සතී’’ති එත්ථ වුත්තනයෙන සඤ්ඤංයෙව ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා තස්ස කිඤ්චනභාවෙන ඨිතාය අඤ්ඤාය සඤ්ඤාය අභාවතො ‘‘අසඤ්ඤී’’ති පවත්තො දුතියවාදො, තථා සඤ්ඤාය සහ රූපධම්මෙ, සබ්බෙ එව වා රූපාරූපධම්මෙ ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා පවත්තො තතියවාදො, තක්කගාහවසෙනෙව චතුත්ථවාදො පවත්තො.

දුතියචතුක්කෙපි කසිණරූපස්ස අසඤ්ජානනසභාවතාය අසඤ්ඤීති කත්වා අන්තානන්තිකවාදෙ වුත්තනයෙන චත්තාරො විකප්පා පවත්තා. නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදෙ පන නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීභවෙ නිබ්බත්තසත්තස්සෙව චුතිපටිසන්ධීසු, සබ්බත්ථ වා පටුසඤ්ඤාකිච්චං කාතුං අසමත්ථාය සුඛුමාය සඤ්ඤාය අත්ථිභාවපටිජානනවසෙන පඨමවාදො, අසඤ්ඤීවාදෙ වුත්තනයෙන සුඛුමාය සඤ්ඤාය වසෙන, සඤ්ජානනසභාවතාපටිජානනවසෙන ච දුතියවාදාදයො පවත්තාති. එවං කෙනචි පකාරෙන සතිපි කාරණපරියෙසනසම්භවෙ දිට්ඨිගතිකවාදානං පරියෙසනක්ඛමාභාවතො ආදරං කත්වා මහුස්සාහෙන තෙසං කාරණං න පරියෙසිතබ්බන්ති. එතෙසං පන සඤ්ඤීඅසඤ්ඤීනෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදානං සස්සතදිට්ඨිසඞ්ගහො ‘‘අරොගො පරං මරණා’’ති වචනතො පාකටොයෙව.