17. ඣානපච්චයනිද්දෙසවණ්ණනා

17. සොමනස්සදොමනස්සසඞ්ඛාතානීති සොමනස්සදොමනස්සපරියායෙන වුත්තානි, ඣානඞ්ගභාවවිසෙසනතො වා සොමනස්සදොමනස්සභූතානෙව සුඛදුක්ඛානි ඣානඞ්ගානි, න ඉතරසුඛදුක්ඛානීති ඣානඞ්ගභූතානංයෙව සුඛදුක්ඛානං ඣානඞ්ගභාවදස්සනත්ථං සොමනස්සදොමනස්සග්ගහණං කතං. ඉදානි යථාවුත්තමෙව ‘‘ද්විපඤ්චවිඤ්ඤාණෙසූ’’තිආදිනා විත්ථාරතො විභාවෙති, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. තෙනාති විසෙසනභූතෙන සොමනස්සදොමනස්සග්ගහණෙන.

අභිනිපාතමත්තත්තාති ආරම්මණකරණමත්තභාවතො. චින්තනාපවත්තියා උපනිජ්ඣායනපවත්තියා. යථාවුත්තෙනෙව කාරණෙනාති ‘‘උපනිජ්ඣානාකාරස්ස අභාවතො’’ති එතෙන කාරණෙන. පුබ්බෙතිආදිතො. චත්තාරි අඞ්ගානි වජ්ජිතානීති සත්තසු අඞ්ගෙසු දස්සියමානෙසු චත්තාරි අඞ්ගානි වජ්ජිතානි. අට්ඨකථා හෙසාති ලෙසෙන අපකාසෙතබ්බතාය කාරණමාහ. තීසුපි එකමෙව වත්තබ්බං සියා, තංසමානලක්ඛණතාය ඉතරෙසං තිණ්ණම්පි ගහණං හොතීති. තිණ්ණං පන වචනෙනාති උපෙක්ඛාසුඛදුක්ඛානං අඣානඞ්ගතාදස්සනත්ථෙන වචනෙන. තතො උපෙක්ඛාදිතො අඤ්ඤස්ස ධම්මස්ස චිත්තෙකග්ගතාය ඣානඞ්ගන්ති උද්ධටභාවො ආපජ්ජති අඣානඞ්ගෙසු අග්ගහිතත්තා. යථාවුත්තකාරණතොති ‘‘උපනිජ්ඣානාකාරස්ස අභාවතො’’ති වුත්තකාරණතො අඤ්ඤෙන කාරණෙන අනුද්ධටභාවො වා ආපජ්ජති අනුපනිජ්ඣායනසභාවෙහි සද්ධිං අග්ගහිතත්තා උපනිජ්ඣායනාකාරභාවතො අඤ්ඤෙනෙව කාරණෙන චිත්තෙකග්ගතාය පාළියං අනුද්ධටභාවො ආපජ්ජති. තංදොසපරිහරණත්ථන්ති යථාවුත්තදොසවිනිමොචනත්ථං.

යෙ පනාතිආදි පදකාරමත්තදස්සනං. සොමනස්සාදීහීති සොමනස්සදොමනස්සඣානඞ්ගුපෙක්ඛාහි. අවිභූතභාවො උපෙක්ඛනං. උපෙක්ඛා හි අවිභූතකිච්චා වුත්තා. සමානානං කෙසං? සුඛාදීනං, කෙහි? සොමනස්සාදීහි, කථං? සුඛ…පෙ… යුත්තතාති යොජනා. න චිත්තෙකග්ගතායාති සුඛාදීහි, තදඤ්ඤෙහි අභිනිරොපනාදීහි ච අනින්ද්‍රියකිච්චතාය ච අනුපනිජ්ඣායනකිච්චතාය ච අසමානතාය පඤ්චවිඤ්ඤාණෙසු චිත්තෙකග්ගතාය ඣානඞ්ගන්ති අනුද්ධටභාවෙ කාරණං න වත්තබ්බන්ති. සාති චිත්තෙකග්ගතා. එත්ථාති ‘‘උපෙක්ඛාසුඛදුක්ඛානී’’ති එතස්මිං අට්ඨකථාවචනෙ න ගහිතා. විචිකිච්ඡායුත්තමනොධාතුආදීසූති විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තචිත්තෙ මනොධාතුයා සම්පටිච්ඡනාදීසු ච. තස්සාපි චිත්තෙකග්ගතායපි.

ඣානපච්චයනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.