7. දිබ්බචක්ඛුකථාවණ්ණනා

373. විසිනොති විසෙසෙන බන්ධති විසයීනං අත්තපටිබන්ධං කරොතීති විසයො, ආරම්මණං, අනුභවති එතෙනාති ආනුභාවො, සාමත්ථියං, බලන්ති අත්ථො, ගොචරකරණං ගොචරො, විසයෙ ආනුභාවගොචරා විසය…පෙ… චරාති. තෙහි යථා විසිට්ඨං විසෙසං හොති, තථා පච්චයභූතෙන ඣානධම්මෙන ආහිතබලං කතබලාධානං. විසයග්ගහණඤ්චෙත්ථ ආනුභාවගොචරකරණානං පවත්තිට්ඨානදස්සනං යත්ථස්ස තෙහි උපත්ථද්ධත්තා බලාධානං පාකටං හොති. තෙනාහ ‘‘යාදිසෙ විසයෙ’’තිආදි. බලාධානඤ්ච උත්තරිමනුස්සධම්මතො මහග්ගතධම්මවිසෙසතො උප්පන්නෙහි පණීතෙහි චිත්තජරූපෙහි විසෙසාපත්ති. යං නිස්සාය පරාවුත්තීති එකෙ වදන්ති. පුරිමං මංසචක්ඛුමත්තමෙවාති යථාවුත්තබලාධානතො පුරිමං මංසචක්ඛුමත්තමෙව. වදන්තො සඞ්ගහකාරො. විසයග්ගහණං පාළියං කතං. න විසයවිසෙසදස්සනත්ථන්ති න විසයස්ස විසෙසදස්සනත්ථං. යතො උභින්නම්පි රූපායතනමෙව විසයොති විසයස්ස සදිසතං අවිසෙසං ආහ, සදිසස්ස වා විසෙසං දීපෙතීති යොජනා.

ධම්මුපත්ථද්ධ …පෙ… අධිප්පායො, අඤ්ඤථා ලද්ධියෙව න සියාති භාවො. මග්ගොති උපායො, කාරණන්ති අත්ථො. පකතිචක්ඛුමතො එව හි දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජති. කස්මා? කසිණාලොකං වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුඤාණස්ස උප්පාදනං, සො ච කසිණමණ්ඩලෙ උග්ගහනිමිත්තෙන විනා නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘මංසචක්ඛුපච්චයතාදස්සනත්ථමෙව වුත්ත’’න්ති. තෙනාති ‘‘මග්ගො’’ති වචනෙන. රූපාවචරජ්ඣානපච්චයෙනාති රූපාවචරජ්ඣානෙන පච්චයභූතෙන උප්පන්නානි රූපාවචරජ්ඣානචිත්තසමුට්ඨිතානි. ඣානකම්මසමුට්ඨිතෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තස්ස හෙසා ලද්ධි.

374. යෙන දිබ්බචක්ඛුනො පඤ්ඤාචක්ඛුභාවස්ස ඉච්ඡනෙන පටිජානනෙන. තීණි චක්ඛූනි මංසදිබ්බපඤ්ඤාචක්ඛූනි චක්ඛුන්තරභාවං වදතො භවෙය්‍යුං, තස්මා තං න ඉච්ඡතීති අත්ථො.

දිබ්බචක්ඛුකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.