1. නසුත්තසාධනකථාවණ්ණනා

297. ‘‘අතීතං අනාගතං පච්චුප්පන්න’’න්ති අයං කාලවිභාගපරිච්ඡින්නො වොහාරො ධම්මානං තං තං අවත්ථාවිසෙසං උපාදාය පඤ්ඤත්තො. ධම්මො හි සකිච්චක්ඛණෙ පච්චුප්පන්නො, තතො පුබ්බෙ අනාගතො, පච්ඡා අතීතොති වුත්තොවායමත්ථො. තත්ථ යදිපි ධම්මා අනිච්චතාය අනවට්ඨිතා, අවත්ථා පන තෙසං යථාවුත්තා වවත්ථිතාති තදුපාදානා කාලපඤ්ඤත්තිපි වවත්ථිතා එව. න හි අතීතාදි අනාගතාදිභාවෙන වොහරීයති, ඛන්ධාදිපඤ්ඤත්ති පන අනපෙක්ඛිතකාලවිසෙසා. තීසුපි හි කාලෙසු රූපක්ඛන්ධො රූපක්ඛන්ධොව, තථා සෙසා ඛන්ධා ආයතනධාතුයො ච. එවමවට්ඨිතෙ යස්මා පරවාදී ‘‘අත්ථී’’ති ඉමං පච්චුප්පන්නනියතං වොහාරං අතීතානාගතෙසුපි ආරොපෙති, තස්මා සො අද්ධසඞ්කරං කරොති. පරමත්ථතො අවිජ්ජමානෙ විජ්ජමානෙ කත්වා වොහරතීති තතො විවෙචෙතුං ‘‘අතීතං ඛන්ධා’’තිආදිකා අයං කථා ආරද්ධා.

යස්මා පන රුප්පනාදිසභාවෙ අතීතාදිභෙදභින්නෙ ධම්මෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා තත්ථ රාසට්ඨං උපාදාය ඛන්ධපඤ්ඤත්ති, චක්ඛුරූපාදීසු කාරණාදිඅත්ථං සුඤ්ඤතට්ඨඤ්ච උපාදාය ආයතනපඤ්ඤත්ති ධාතුපඤ්ඤත්ති ච, තස්මා සා අද්ධත්තයසාධාරණා, න අතීතාදිපඤ්ඤත්ති විය අද්ධවිසෙසාධිට්ඨානාති ආහ ‘‘ඛන්ධාදිභාවාවිජහනතො අතීතානාගතාන’’න්ති. තෙ පනෙතෙ අතීතාදිකෙ ඛන්ධාදිකෙ විය සභාවධම්මතො සඤ්ජානන්තො පරවාදී ‘‘අත්ථී’’ති පටිජානාතීති ආහ ‘‘අතීතානාගතානං අත්ථිතං ඉච්ඡන්තස්සා’’ති. සෙසමෙත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, නිරුත්තිපථා’’ති සුත්තං නිරුත්තිපථසුත්තං. තත්ථ හි පච්චුප්පන්නස්සෙව අත්ථිභාවො වුත්තො, න අතීතානාගතානං. තෙන වුත්තං ‘‘අත්ථිතාය වාරිතත්තා’’ති. යදි එවං ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, නිබ්බාන’’න්ති ඉදං කථන්ති? තං සබ්බදා උපලද්ධිතො වුත්තං නිච්චසභාවඤාපනත්ථං අසඞ්ඛතධම්මස්ස, ඉධ පන සඞ්ඛතධම්මානං ඛණත්තයසමඞ්ගිතාය අත්ථිභාවො න තතො පුබ්බෙ පච්ඡා චාති පඤ්ඤාපනත්ථං ‘‘යං, භික්ඛවෙ, රූපං…පෙ… න තස්ස සඞ්ඛා භවිස්සතී’’ති වුත්තං. එතෙන ‘‘අත්ථී’’ති සමඤ්ඤාය අනුපාදානතො අතීතං අනාගතං පරමත්ථතො නත්ථීති දස්සිතං හොති. ඉමිනාවූපායෙනාති ‘‘ඛන්ධාදිභාවාවිජහනතො’’ති එවං වුත්තෙන හෙතුනා. උපපත්තිසාධනයුත්ති හි ඉධ ‘‘උපායො’’ති වුත්තා.

නසුත්තසාධනකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.