3. ඔධිසොකථාවණ්ණනා

274. ඔධිසොති භාගසො, භාගෙනාති අත්ථො. භාගො නාම යස්මා එකදෙසො හොති, තස්මා ‘‘එකදෙසෙන එකදෙසෙනා’’ති වුත්තං. තත්ථ යදි චතුන්නං මග්ගානං වසෙන සමුදයපක්ඛිකස්ස කිලෙසගණස්ස චතුභාගෙහි පහානං ‘‘ඔධිසො පහාන’’න්ති අධිප්පෙතං, ඉච්ඡිතමෙවෙතං සකවාදිස්ස ‘‘තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා දිට්ඨිගතානං පහානායා’’ති ච ආදිවචනතො. යස්මා පන මග්ගො චතූසු සච්චෙසු නානාභිසමයවසෙන කිච්චකරො, න එකාභිසමයවසෙනාති පරවාදිනො ලද්ධි, තස්මා යථා ‘‘මග්ගො කාලෙන දුක්ඛං පරිජානාති, කාලෙන සමුදයං පජහතී’’තිආදිනා නානක්ඛණවසෙන සච්චෙසු පවත්තතීති ඉච්ඡිතො, එවං පච්චෙකම්පි නානක්ඛණවසෙන පවත්තෙය්‍ය. තථා සති දුක්ඛාදීනං එකදෙසඑකදෙසමෙව පරිජානාති පජහතීති දස්සෙතුං පාළියං ‘‘සොතාපත්ති…පෙ… එකදෙසෙ පජහතී’’තිආදි වුත්තං. සති හි නානාභිසමයෙ පඨමමග්ගාදීහි පහාතබ්බානං සංයොජනත්තයාදීනං දුක්ඛදස්සනාදීහි එකදෙසඑකදෙසප්පහානං සියාති එකදෙසසොතාපත්තිමග්ගට්ඨාදිතා, තතො එව එකදෙසසොතාපන්නාදිතා ච ආපජ්ජති අනන්තරඵලත්තා ලොකුත්තරකුසලානං, න ච තං යුත්තං. න හි කාලභෙදෙන විනා සො එව සොතාපන්නො, අසොතාපන්නො චාති සක්කා විඤ්ඤාතුං. තෙනාහ ‘‘එකදෙසං සොතාපන්නො, එකදෙසං න සොතාපන්නො’’තිආදි.

අපිචායං නානාභිසමයවාදී එවං පුච්ඡිතබ්බො ‘‘මග්ගඤාණං සච්චානි පටිවිජ්ඣන්තං කිං ආරම්මණතො පටිවිජ්ඣති, උදාහු කිච්චතො’’ති. යදි ආරම්මණතොති වදෙය්‍ය, තස්ස විපස්සනාඤාණස්ස විය දුක්ඛසමුදයානං අච්චන්තපරිච්ඡෙදසමුච්ඡෙදා න යුත්තා තතො අනිස්සටත්තා, තථා මග්ගදස්සනං. න හි සයමෙව අත්තානං ආරබ්භ පවත්තතීති යුත්තං, මග්ගන්තරපරිකප්පනායං අනවට්ඨානං ආපජ්ජතීති, තස්මා තීණි සච්චානි කිච්චතො, නිරොධං කිච්චතො ආරම්මණතො ච පටිවිජ්ඣතීති එවමසම්මොහතො පටිවිජ්ඣන්තස්ස මග්ගඤාණස්ස නත්ථෙව නානාභිසමයො. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘යො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං පස්සති, දුක්ඛසමුදයම්පි සො පස්සතී’’තිආදි. න චෙතං කාලන්තරදස්සනං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘යො නු ඛො, ආවුසො, දුක්ඛං පස්සති, දුක්ඛසමුදයම්පි සො පස්සති, දුක්ඛනිරොධම්පි…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනිපටිපදම්පි සො පස්සතී’’ති (සං. නි. 5.1100) එකසච්චදස්සනසමඞ්ගිනො අඤ්ඤසච්චදස්සනසමඞ්ගිභාවවිචාරණායං තදත්ථසාධනත්ථං ආයස්මතා ගවංපතිත්ථෙරෙන ආභතත්තා පච්චෙකඤ්ච සච්චත්තයදස්සනස්ස යොජිතත්තා. අඤ්ඤථා පුරිමදිට්ඨස්ස පුන අදස්සනතො සමුදයාදිදස්සනෙ දුක්ඛාදිදස්සනමයොජනීයං සියා. න හි ලොකුත්තරමග්ගො ලොකියමග්ගො විය කතකාරිභාවෙන පවත්තති සමුච්ඡෙදකත්තා. තථා යොජනෙ ච සබ්බං දස්සනං දස්සනන්තරපරන්ති දස්සනානුපරමො සියා. එවං ආගමතො යුත්තිතො ච නානාභිසමයස්ස අසම්භවතො පච්චෙකං මග්ගානං ඔධිසො පහානං නත්ථීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං.

ඔධිසොකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.