1. ඛන්ධපදවණ්ණනා
6. ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මභාවෙන වුත්තා චත්තාරො ඛන්ධා හොන්තී’’තිආදිනා, ‘‘රූපක්ඛන්ධො අභිඤ්ඤෙය්‍යො’’තිආදිනා ච අභිඤ්ඤාතලක්ඛණවිසයාති ආහ ‘‘සභාවතො අභිඤ්ඤාතාන’’න්ති. පරිඤ්ඤෙය්‍යතාදීති ආදි-සද්දෙන පහාතබ්බසච්ඡිකාතබ්බභාවෙතබ්බතා සඞ්ගය්හති. අධිපතියාදීති අධිපතිපච්චයභාවඋපට්ඨානපදහනාදීනි. සච්චාදිවිසෙසො වියාති දුක්ඛසච්චාදිපරියායො අභිඤ්ඤෙය්‍යපීළනට්ඨාදිවිසෙසො විය. එවඤ්ච කත්වාති නයමුඛමාතිකාය අභිඤ්ඤෙය්‍යනිස්සයෙන වුච්චමානත්තා එව. තෙසං රූපධම්මානං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං ඛන්ධභාවෙන විය රූපක්ඛන්ධභාවෙන සභාගතා හොති, න වෙදනාක්ඛන්ධාදිභාවෙනාති සඞ්ගහලක්ඛණමාහ. ඉතීති තස්මා, යස්මා රූපධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං රූපක්ඛන්ධභාවෙන සභාගා, තස්මාති අත්ථො. රූපක්ඛන්ධභාවසඞ්ඛාතෙන රූපක්ඛන්ධභාවෙන අත්ථමුඛෙනෙව ගහණෙ. සද්දද්වාරෙන පන ගහණෙ රූපක්ඛන්ධවචනසඞ්ඛාතෙන වා රූපක්ඛන්ධවචනවචනීයතාසඞ්ඛාතෙන. ඉදානි තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘රූපක්ඛන්ධොති හී’’තිආදි වුත්තං.
පුරිමෙනාති රූපක්ඛන්ධෙන. සඤ්ඤාක්ඛන්ධමූලකාතිආදීසු ‘‘පුරිමෙන යොජියමානෙ’’තිආදිං ආනෙත්වා යථාරහං යොජෙතබ්බං. අභෙදතො පඤ්චකපුච්ඡාවිස්සජ්ජනං ඛන්ධපදනිද්දෙසෙ සබ්බපච්ඡිමමෙවාති ආහ ‘‘භෙදතො පඤ්චකපුච්ඡාවිස්සජ්ජනානන්තර’’න්ති.
ආයතනපදාදිවණ්ණනා
40. යදිපි එකකෙපි සදිසං විස්සජ්ජනං විස්සජ්ජනං සමුදයමග්ගසච්චානං ‘‘සමුදයසච්චං එකෙන ඛන්ධෙන…පෙ… මග්ගසච්චං එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතං, චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහි ආයතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිත’’න්ති (ධාතු. 41) නිද්දිට්ඨත්තා. එත්ථාති එතස්මිං ඉන්ද්‍රියපදනිද්දෙසෙ. චක්ඛුසොතචක්ඛුසුඛින්ද්‍රියදුකානන්ති චක්ඛුසොතදුකං චක්ඛුසුඛින්ද්‍රියදුකන්ති එතෙසං දුකානං. චක්ඛුසොතසුඛින්ද්‍රියානඤ්හි ‘‘එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතං, චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහි ආයතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිත’’න්ති එකකෙ සදිසං විස්සජ්ජනං. චක්ඛුසොතින්ද්‍රියදුකස්ස පන ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්ච සොතින්ද්‍රියඤ්ච එකෙන ඛන්ධෙන ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා, චතූහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා’’ති, ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්ච සුඛින්ද්‍රියඤ්ච ද්වීහි ඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා, තීහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා’’ති චක්ඛුසුඛින්ද්‍රියදුකස්ස ච අසදිසං විස්සජ්ජනං. නාපි දුකෙහි තිකස්සාති චක්ඛුසොතචක්ඛුසුඛින්ද්‍රියාදිදුකෙහි චක්ඛුසොතසුඛින්ද්‍රියාදිතිකස්ස නාපි සදිසං විස්සජ්ජනං. ඉධාති සච්චපදනිද්දෙසෙ. තිකෙන චාති දුක්ඛසමුදයමග්ගාදිතිකෙන ච. ‘‘පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා, න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා’’ති සදිසං විස්සජ්ජනං.