8. අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

646. අට්ඨමෙ අසම්මොහත්ථන්ති දසාහානාගතපදෙ අසම්මොහත්ථං. පඨමපදස්සාති දසාහානාගතපදස්ස. තානි දිවසානීති තෙසු දිවසෙසු. උප්පජ්ජෙය්‍යාති සඞ්ඝතො වා ගණතො වා උජුකං අත්තනොයෙව වා උප්පජ්ජෙය්‍ය. පඤ්චමිතොති එත්ථ වස්සං වසන්තස්ස සඞ්ඝස්ස පඤ්චමිතො පුබ්බෙ උප්පන්නං අච්චෙකචීවරං පඤ්චමියං විභජිත්වා ගහිතං අච්චෙකචීවරපරිහාරමෙව ලභති. උජුකං අත්තනොයෙව උප්පන්නං චෙ, පඤ්චමියං උප්පන්නමෙව අච්චෙකචීවරපරිහාරං ලභති, න තතො පුබ්බෙති දට්ඨබ්බං.

සද්ධාමත්තකන්ති ධම්මස්සවනාදීහි තඞ්ඛණුප්පන්නං සද්ධාමත්තකං. ආරොචිතං චීවරන්ති ආරොචෙත්වා දින්නචීවරං. ඡට්ඨියං උප්පන්නචීවරස්ස එකාදසමො අරුණො චීවරකාලෙ උට්ඨාතීති ආහ ‘‘ඡට්ඨිතො පට්ඨායා’’තිආදි. ඨපිතචීවරම්පීති පධානචීවරදස්සනමුඛෙන සබ්බම්පි අතිරෙකචීවරං වුත්තං. අථ ‘‘චීවරමාසෙපි අතිරෙකචීවරං නික්ඛිපිතුං වට්ටතී’’ති ඉදං කුතො ලද්ධන්ති චෙ? ‘‘විසුං අනනුඤ්ඤාතෙපි ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ ‘චීවරකාලසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්ච මාසා’ති වදන්තෙන තතියකථිනසික්ඛාපදෙ ‘අකාලචීවරං නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්නං, අත්ථතෙ කථිනෙ සත්තමාසෙ උප්පන්න’න්ති වදන්තෙන ච අනුඤ්ඤාතමෙව හොතී’’ති වදන්ති. ‘‘අට්ඨකථාවචනප්පමාණෙන ගහෙතබ්බ’’න්ති ච කෙචි.

650. ඉදානි පඨමකථිනාදිසික්ඛාපදෙහි තස්ස තස්ස චීවරස්ස ලබ්භමානං පරිහාරං ඉධෙව උපසංහරිත්වා දස්සෙන්තො ‘‘ඉති අතිරෙකචීවරස්ස දසාහං පරිහාරො’’තිආදිමාහ. ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසදිවසාධිකා පඤ්ච මාසා’’ති අයමෙව පාඨො ගහෙතබ්බො. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘කාමඤ්චෙස ‘දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං ධාරෙතබ්බ’න්ති ඉමිනාව සිද්ධො, අට්ඨුප්පත්තිවසෙන පන අපුබ්බං විය අත්ථං දස්සෙත්වා සික්ඛාපදං ඨපිත’’න්ති පාඨං වත්වා ‘‘දසදිවසාධිකො මාසො, දසදිවසාධිකා පඤ්ච මාසාති පාඨෙන භවිතබ්බ’’න්ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං තස්ස පමාදපාඨත්තා. න හි දසාහෙන අසම්පත්තාය කත්තිකතෙමාසිකපුණ්ණමාය චීවරකාලතො පුබ්බෙ දස දිවසා අධිකා හොන්ති. එවඤ්හි සති ‘‘නවාහානාගතං කත්තිකතෙමාසිකපුණ්ණම’’න්ති වත්තබ්බං.

මාතිකාට්ඨකථායම්පි (කඞ්ඛා. අට්ඨ. අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘පවාරණමාසස්ස ජුණ්හපක්ඛපඤ්චමිතො පට්ඨාය උප්පන්නස්ස චීවරස්ස නිධානකාලො දස්සිතො හොතී’’ති වත්වා ‘‘කාමඤ්චෙස ‘දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං ධාරෙතබ්බ’න්ති ඉමිනාව සිද්ධො, අට්ඨුප්පත්තිවසෙන පන අපුබ්බං විය අත්ථං දස්සෙත්වා සික්ඛාපදං ඨපිත’’න්ති පාඨො දස්සිතො, සොපි පමාදපාඨොයෙව. ‘‘ජුණ්හපක්ඛපඤ්චමිතො පට්ඨායා’’ති ච වුත්තත්තා තත්ථෙව පුබ්බාපරවිරොධොපි සියා, ඡට්ඨිතො පට්ඨායාති වත්තබ්බං. එවඤ්හි සති ‘‘දසාහපරමසික්ඛාපදෙනෙව සිද්ධ’’න්ති සක්කා වත්තුං. ඉමමෙව ච පමාදපාඨං ගහෙත්වා භදන්තබුද්ධදත්තාචරියෙන ච –

‘‘තස්සාච්චායිකවත්ථස්ස, කථිනෙ තු අනත්ථතෙ;

පරිහාරෙකමාසොව, දසාහපරමො මතො.

‘‘අත්ථතෙ කථිනෙ තස්ස, පඤ්ච මාසා පකාසිතා;

පරිහාරො මුනින්දෙන, දසාහපරමා පනා’’ති. –

වුත්තං.

අච්චෙකචීවරකාලෙ උප්පන්නත්තා ‘‘අච්චෙකචීවරසදිසෙ’’ති වුත්තං. ‘‘පඤ්චමියං උප්පන්නං අනච්චෙකචීවරං දසාහං අතික්කාමයතො චීවරකාලතො පුබ්බෙයෙව ආපත්ති හොති, න චීවරකාලාතික්කමෙ, තස්මා චීවරකාලාතික්කමෙ පුන ආපජ්ජිතබ්බාය ආපත්තියා අභාවං සන්ධාය ‘අනච්චෙකචීවරෙ අනච්චෙකචීවරසඤ්ඤී අනාපත්තී’ති වුත්ත’’න්ති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. විකප්පනුපගපච්ඡිමප්පමාණස්ස අච්චෙකචීවරස්ස අත්තනො සන්තකතා, දසාහානාගතාය කත්තිකතෙමාසිකපුණ්ණමාය උප්පන්නභාවො, අනධිට්ඨිතඅවිකප්පිතතා, චීවරකාලාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

අච්චෙකචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.