9. සාසඞ්කසික්ඛාපදවණ්ණනා

652. නවමෙ අන්තරඝරෙති අන්තරෙ ඝරානි එත්ථ, එතස්සාති වා අන්තරඝරන්ති ලද්ධවොහාරෙ ගොචරගාමෙ. තෙනාහ ‘‘අන්තොගාමෙ’’ති. පාළියං විප්පවසන්තීති ඉදං යස්මිං විහාරෙ වසන්තා අන්තරඝරෙ චීවරං නික්ඛිපිංසු, තතො අඤ්ඤත්ථ වසන්තෙ සන්ධාය වුත්තං. තස්මිඤ්හි විහාරෙ අන්තරඝරෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා වසිතුං අනුඤ්ඤාතත්තා තත්ථ වාසො විප්පවාසො නාම න හොති. දුබ්බලචොළා දුච්චොළා විරූපචොළා වා, දුච්චොළත්තා එව ලූඛචීවරා.

653. ‘‘පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති ඉමස්ස විභඞ්ගෙ ‘‘උපසම්පජ්ජා’’ති උද්ධරිතබ්බෙ ‘‘උපසම්පජ්ජ’’න්ති උද්ධරිත්වා ‘‘යො පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභො පටිලාභො’’තිආදි වුත්තං, තං සන්ධායාහ ‘‘උපසම්පජ්ජන්තිආදීසු වියා’’ති. ආදි-සද්දෙන ‘‘අනාපුච්ඡං වා පක්කමෙය්‍යා’’තිආදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. උපගන්ත්වාති උප-සද්දස්ස අත්ථමාහ. වසිත්වාති අඛණ්ඩං වසිත්වා. ‘‘යෙන යස්ස හි සම්බන්ධො, දූරට්ඨම්පි ච තස්ස ත’’න්ති වචනතො ‘‘ඉමස්ස…පෙ… ඉමිනා සම්බන්ධො’’ති වුත්තං. තත්ථ ඉමස්සාති ‘‘උපවස්ස’’න්ති පදස්ස. නික්ඛිපෙය්‍යාති ඨපෙය්‍ය.

එත්තාවතා ච පුරිමිකාය උපගන්ත්වා අඛණ්ඩං කත්වා වුත්ථවස්සෙන ආරඤ්ඤකෙසු සෙනාසනෙසු විහරන්තෙන සකලං කත්තිකමාසං තිචීවරෙන විප්පවසිතුං අනුඤ්ඤාතං හොති. අනත්ථතකථිනස්ස හි චීවරමාසෙ විප්පවාසො න වට්ටති අත්ථතකථිනානංයෙව අසමාදානචාරස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා. කෙචි පන ‘‘අනත්ථතකථිනානං චීවරමාසෙපි අසමාදානචාරො ලබ්භතී’’ති වත්වා බහුධා පපඤ්චෙන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. බ්‍යඤ්ජනවිචාරණන්ති ‘‘උපවස්ස උපවස්සිත්වා’’තිආදිවිචාරණං. තස්සපීති ‘‘වුත්ථවස්සාන’’න්ති විභඞ්ගපදස්ස. වුත්ථවස්සානන්ති ච නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. තෙනාහ – ‘‘එවරූපානං භික්ඛූනං අබ්භන්තරෙ’’ති. සෙනාසනෙසූති එත්ථ තථාරූපෙසූති සම්බන්ධිතබ්බං.

පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතොති එත්ථ ‘‘පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං නාම ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතා’’ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. අපරික්ඛිත්තස්ස පන ගාමස්ස පරියන්තෙ ඨිතඝරූපචාරතො පට්ඨාය එකො ලෙඩ්ඩුපාතො පරික්ඛෙපාරහට්ඨානන්ති ඉදමෙත්ථ සන්නිට්ඨානං. තෙනෙව විසුද්ධිමග්ගෙපි (විසුද්ධි. 1.31) වුත්තං ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස පඨමලෙඩ්ඩුපාතතො පට්ඨායා’’ති. සබ්බපඨමන්ති ගාමාභිමුඛදිසාභාගතො සබ්බපඨමං. තං පරිච්ඡෙදං කත්වාති තං පඨමසෙනාසනාදිං පරිච්ඡෙදං කත්වා. ඉදඤ්ච විනයධරානං මතෙන වුත්තං, මජ්ඣිමභාණකානං මතෙන පන ‘‘සෙනාසනාදීනං උපචාරෙ ඨිතස්ස එකලෙඩ්ඩුපාතං මුඤ්චිත්වා මිනිතබ්බ’’න්ති මජ්ඣිමභාණකා වදන්ති. තෙනෙව මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථායං ‘‘විහාරස්සපි ගාමස්සෙව උපචාරං නීහරිත්වා උභින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තරා මිනිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. පඤ්චධනුසතිකන්ති ආරොපිතෙන ආචරියධනුනා පඤ්චධනුසතප්පමාණං. තතො තතො මග්ගං පිදහතීති තත්ථ තත්ථ ඛුද්දකමග්ගං පිදහති. ධුතඞ්ගචොරොති ඉමිනා ඉමස්සපි සික්ඛාපදස්ස අඞ්ගසම්පත්තියා අභාවං දීපෙති.

‘‘සාසඞ්කානී’’ති සම්මතානීති චොරානං නිවිට්ඨොකාසාදිදස්සනෙන ‘‘සාසඞ්කානී’’ති සම්මතානි. සන්නිහිතබලවභයානීති චොරෙහි මනුස්සානං හතවිලුත්තාකොටිතභාවදස්සනතො සන්නිහිතබලවභයානීති අත්ථො. සචෙ පච්ඡිමිකායාතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන විභාවෙති. යත්‍ර හි පිණ්ඩායාතිආදිනා වුත්තප්පමාණමෙව විසෙසෙත්වා දස්සෙති. සාසඞ්කසප්පටිභයමෙවාති එත්ථ සාසඞ්කං වා සප්පටිභයං වා හොතු, වට්ටතියෙව.

පාළියං ‘‘සියා ච තස්ස භික්ඛුනො කොචිදෙව පච්චයො තෙන චීවරෙන විප්පවාසාය, ඡාරත්තපරමං තෙන භික්ඛුනා තෙන චීවරෙන විප්පවසිතබ්බ’’න්ති ඉමිනා අන්තරඝරෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා තස්මිං විහාරෙ වසන්තස්ස අඤ්ඤත්ථ ගමනකිච්චෙ සති විහාරතො බහි ඡාරත්තං විප්පවාසො අනුඤ්ඤාතො. වසනට්ඨානතො හි අඤ්ඤත්ථ ඡාරත්තං විප්පවාසො වුත්තො, න තස්මිං විහාරෙ වසන්තස්ස. තෙන ච ‘‘පුන ගාමසීමං ඔක්කමිත්වාති එත්ථ සචෙ ගොචරගාමතො පුරත්ථිමාය දිසාය සෙනාසනං, අයඤ්ච පච්ඡිමදිසං ගතො හොතී’’තිආදි වුත්තං. තතොයෙව ච මාතිකාට්ඨකථායම්පි (කඞ්ඛා. අට්ඨ. සාසඞ්කසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘තතො චෙ උත්තරි විප්පවසෙය්‍යා’’ති එත්ථ ‘‘ඡාරත්තතො උත්තරි තස්මිං සෙනාසනෙ සත්තමං අරුණං උට්ඨාපෙය්‍යා’’ති අත්ථො වුත්තො. භදන්තබුද්ධදත්තාචරියෙන පන පාකටතරං කත්වා අයමෙවත්ථො වුත්තො. වුත්තඤ්හි තෙන –

‘‘යං ගාමං ගොචරං කත්වා, භික්ඛු ආරඤ්ඤකෙ වසෙ;

තස්මිං ගාමෙ ඨපෙතුං තං, මාසමෙකන්තු වට්ටති.

‘‘අඤ්ඤත්ථෙව වසන්තස්ස, ඡාරත්තපරමං මතං;

අයමස්ස අධිප්පායො, පටිච්ඡන්නො පකාසිතො’’ති.

‘‘කොසම්බියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොතී’’ති ආගතත්තා ‘‘කොසම්බකසම්මුති අනුඤ්ඤාතා’’ති වුත්තං. කොසම්බකස්ස භික්ඛුනො සම්මුති කොසම්බකසම්මුති. සෙනාසනං ආගන්ත්වාති වුසිතවිහාරස්සෙව සන්ධාය වුත්තත්තා තස්මිං ගාමූපචාරෙපි අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ අරුණං උට්ඨාපෙතුං න වට්ටති. වසිත්වාති අරුණං උට්ඨාපෙත්වා. ගතට්ඨානස්ස අතිදූරත්තා ‘‘එවං අසක්කොන්තෙනා’’ති වුත්තං. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව ගතට්ඨානෙ.

සාසඞ්කසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.