2. උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

471-473. දුතියෙ අථානන්දත්ථෙරො කථං ඔකාසං පටිලභති, කිං කරොන්තො ච ආහිණ්ඩතීති ආහ ‘‘ථෙරො කිරා’’තිආදි. අවිප්පවාසෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, අවිප්පවාසත්ථන්ති අත්ථො, විප්පවාසපච්චයා යා ආපත්ති, තදභාවත්ථන්ති වුත්තං හොති.

475-476. එවං ඡින්නපලිබොධොති එවං ඉමෙහි චීවරනිට්ඨානකථිනුබ්භාරෙහි ඡින්නපලිබොධො. අධිට්ඨිතෙසූති තිචීවරාධිට්ඨානනයෙන අධිට්ඨිතෙසු. තිචීවරෙන විප්පවුත්ථො හොතීති ‘‘රුක්ඛො ඡින්නො, පටො දඩ්ඪො’’තිආදීසු විය අවයවෙපි සමුදායවොහාරො ලබ්භතීති වුත්තං.

477-478. පරිඛාය වා පරික්ඛිත්තොති ඉමිනා ච සමන්තා නදීතළාකාදිඋදකෙන පරික්ඛිත්තොපි පරික්ඛිත්තොයෙවාති දස්සෙති. එත්තාවතාති ‘‘පරික්ඛිත්තො’’ති ඉමිනා වචනෙන. ආකාසෙ අරුණං උට්ඨාපෙතීති ඝරස්ස උපරි ආකාසෙ අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණං අතික්කමිත්වා අරුණං උට්ඨාපෙති. ඝරං නිවෙසනුදොසිතාදිලක්ඛණමෙව, න පන පාටියෙක්කං ඝරං නාම අත්ථීති ආහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි.

479. පාළියං වුත්තනයෙන ‘‘සභායෙ’’ති අවත්වා ‘‘සභාය’’න්ති පච්චත්තවචනං සභාය-සද්දස්ස නපුංසකලිඞ්ගතාවිභාවනත්ථං වුත්තං. සභා-සද්දපරියායොපි හි සභාය-සද්දො නපුංසකලිඞ්ගයුත්තො ඉධ වුත්තොති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන සභා වුත්තා’’ති ආහ. චීවරහත්ථපාසෙ වසිතබ්බං නත්ථීති චීවරහත්ථපාසෙයෙව වසිතබ්බන්ති නත්ථි. යං තස්සා…පෙ… න විජහිතබ්බන්ති එත්ථ තස්සා වීථියා සම්මුඛට්ඨානෙ සභායද්වාරානං ගහණෙනෙව තත්ථ සබ්බානිපි ගෙහානි සා ච අන්තරවීථි ගහිතායෙව හොති. අතිහරිත්වා ඝරෙ නික්ඛිපතීති තං වීථිං මුඤ්චිත්වා ඨිතෙ අඤ්ඤස්මිං ඝරෙ නික්ඛිපති. පුරතො වා පච්ඡතො වා හත්ථපාසෙති ඝරස්ස හත්ථපාසං සන්ධාය වදති.

නිවෙසනාදීසු පරික්ඛිත්තතාය එකූපචාරතා, අපරික්ඛිත්තතාය නානූපචාරතා ච වෙදිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘එතෙනෙවුපායෙනා’’තිආදිමාහ. නිවෙසනාදීනි ගාමතො බහි සන්නිවිට්ඨානි ගහිතානීති වෙදිතබ්බං. අන්තොගාමෙ ඨිතානඤ්හි ගාමග්ගහණෙන ගහිතත්තා ගාමපරිහාරොයෙවාති. සබ්බත්ථාපීති ගාමාදීසු අජ්ඣොකාසපරියන්තෙසු පන්නරසසු. පරික්ඛෙපාදිවසෙනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන අපරික්ඛෙපස්සෙව ගහණං වෙදිතබ්බං, න එකකුලාදීනම්පි.

480-487. ඔවරකො නාම ගබ්භස්ස අබ්භන්තරෙ අඤ්ඤො ගබ්භොතිපි වදන්ති. මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදොති චන්දිකඞ්ගණයුත්තො පාසාදො.

489. සත්ථොති ජඞ්ඝසත්ථො සකටසත්ථො වා. පරියාදියිත්වාති විනිවිජ්ඣිත්වා. වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති ‘‘අන්තොපවිට්ඨෙන…පෙ… ඨිතො හොතී’’ති. තත්ථ අන්තොපවිට්ඨෙනාති ගාමස්ස නදියා වා අන්තොපවිට්ඨෙන. නදීපරිහාරො ච ලබ්භතීති එත්ථ ‘‘විසුං නදීපරිහාරස්ස අවුත්තත්තා ගාමාදීහි අඤ්ඤත්ථ විය චීවරහත්ථපාසොයෙව නදීපරිහාරො’’ති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. විහාරසීමන්ති අවිප්පවාසසීමං සන්ධායාහ. විහාරං ගන්ත්වා වසිතබ්බන්ති අන්තොසීමාය යත්ථ කත්ථචි වසිතබ්බං. සත්ථසමීපෙයෙවාති ඉදං යථාවුත්තඅබ්භන්තරපරිච්ඡෙදවසෙන වුත්තං. පාළියං නානාකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා හත්ථපාසා න විජහිතබ්බන්ති එත්ථ හත්ථපාසො නාම සත්ථස්ස හත්ථපාසොති වෙදිතබ්බං.

490. එකකුලස්ස ඛෙත්තෙති අපරික්ඛිත්තං සන්ධාය වදති. යස්මා ‘‘නානාකුලස්ස පරික්ඛිත්තෙ ඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ඛෙත්තද්වාරමූලෙ වා තස්ස හත්ථපාසෙ වා වත්ථබ්බ’’න්ති වුත්තං, තස්මා ද්වාරමූලතො අඤ්ඤත්ථ අන්තොඛෙත්තෙපි වසන්තෙන චීවරං හත්ථපාසෙ කත්වායෙව වසිතබ්බං.

491-494. ‘‘විහාරො නාම සපරික්ඛිත්තො වා අපරික්ඛිත්තො වා සකලො ආවාසො’’ති වදන්ති. යස්මිං විහාරෙති එත්ථ පන එකං ගෙහමෙව වුත්තං. එකකුලනානාකුලසන්තකතා චෙත්ථ කාරාපකානං වසෙන වෙදිතබ්බා. ඡායාය ඵුට්ඨොකාසස්ස අන්තො එවාති යදා මහාවීථියං උජුකමෙව ගච්ඡන්තං සූරියමණ්ඩලං මජ්ඣන්හිකං පාපුණාති, තදා යං ඔකාසං ඡායා ඵරති, තං සන්ධාය වුත්තං. අගමනපථෙති යං තදහෙව ගන්ත්වා පුන ආගන්තුං සක්කා න හොති, තාදිසං සන්ධාය වුත්තං.

495. නදිං ඔතරතීති හත්ථපාසං මුඤ්චිත්වා ඔතරති. න ආපජ්ජතීති පරිභොගපච්චයා දුක්කටං නාපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘සො හී’’තිආදි. අපරිභොගාරහත්තාති ඉමිනාව නිස්සග්ගියචීවරං අනිස්සජ්ජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස දුක්කටං අචිත්තකන්ති සිද්ධං. එකං පාරුපිත්වා එකං අංසකූටෙ ඨපෙත්වා ගන්තබ්බන්ති ඉදං බහූනං සඤ්චාරට්ඨානෙ එවං අකත්වා ගමනං න සාරුප්පන්ති කත්වා වුත්තං. බහිගාමෙ ඨපෙත්වා…පෙ… විනයකම්මං කාතබ්බන්ති වුත්තත්තා අධිට්ඨානෙ විය පරම්මුඛා ඨිතම්පි නිස්සග්ගියං චීවරං නිස්සජ්ජිතුං නිස්සට්ඨචීවරඤ්ච දාතුං වට්ටතීති වෙදිතබ්බං.

ගමනෙ සඋස්සාහත්තා ‘‘නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භතී’’ති වුත්තං. මුහුත්තං සයිත්වා…පෙ… නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භතීති එත්ථ ‘‘උස්සාහෙ අපරිච්චත්තෙපි ගමනස්ස උපච්ඡින්නත්තා පුන උට්ඨාය සඋස්සාහං ගච්ඡන්තානම්පි අන්තරා අරුණෙ උට්ඨිතෙ නිස්සයො පටිප්පස්සම්භතියෙවා’’ති වදන්ති. පරතො මුහුත්තං ඨත්වාති එත්ථාපි එසෙව නයො. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා ගතාති එත්ථ සචෙ එවං ගච්ඡන්තා ‘‘පුරාරුණා අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිස්සාමා’’ති උස්සාහං විනාව ගතා හොන්ති, අරුණුග්ගමනෙ නිස්සයපටිප්පස්සද්ධි න වත්තබ්බා පඨමතරංයෙව පටිප්පස්සම්භනතො. අථ ‘‘පුරාරුණා පස්සිස්සාමා’’ති සඋස්සාහාව ගච්ඡන්ති, නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියෙව න වත්තබ්බා. එවඤ්ච සති ‘‘සහ අරුණුග්ගමනා නිස්සයො පටිප්පස්සම්භතී’’ති කස්මා වුත්තං? වුච්චතෙ – සඋස්සහත්තා පඨමතරං පටිප්පස්සද්ධි න වුත්තා. සතිපි ච උස්සාහභාවෙ එකතො ගමනස්ස උපච්ඡින්නත්තා ‘‘මුහුත්තං ඨත්වා’’ති එත්ථ විය සහ අරුණුග්ගමනා පටිප්පස්සද්ධියෙව වුත්තා.

අන්තොසීමායං ගාමන්ති අවිප්පවාසසීමාසම්මුතියා පච්ඡා පතිට්ඨාපිතගාමං සන්ධාය වදති ගාමං අන්තො කත්වා අවිප්පවාසසීමාසම්මුතියා අභාවතො. නෙව චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්තීති අවිප්පවාසසීමාභාවතො වුත්තං, න නිස්සයො පටිප්පස්සම්භතීති සඋස්සාහභාවතො. අන්තරාමග්ගෙයෙව ච නෙසං අරුණං උග්ගච්ඡතීති ධම්මං සුත්වා ආගච්ඡන්තානං අරුණං උග්ගච්ඡති. අස්සතියා ගච්ඡතීති අස්සතියා අත්තනො චීවරං අපච්චුද්ධරිත්වා ථෙරස්ස චීවරං අපච්චුද්ධරාපෙත්වා ගච්ඡති. එවං ගතෙ තස්මිං පච්ඡා ථෙරෙන සරිත්වා පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං දස්සෙති ‘‘අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වා දහරස්ස චීවරං විස්සාසෙන ගහෙත්වා ඨපෙතබ්බ’’න්ති. ගන්ත්වා වත්තබ්බොති ආගතකිච්චං නිට්ඨපෙත්වා විහාරං ගතෙන පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං දස්සෙති. අනධිට්ඨිතචීවරතා, අනත්ථතකථිනතා, අලද්ධසම්මුතිතා, රත්තිවිප්පවාසොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.