6. කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

342. ඡට්ඨෙ එත්තකෙනාති එත්තකෙන දාරුආදිනා. අපරිච්ඡින්නප්පමාණායොති අපරිච්ඡින්නදාරුආදිප්පමාණායො. මූලච්ඡෙජ්ජාය පුරිසං යාචිතුං න වට්ටතීති පරසන්තකභාවතො මොචෙත්වා අත්තනොයෙව සන්තකං කත්වා යාචිතුං න වට්ටති. එවං මූලච්ඡෙජ්ජාය අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතට්ඨානතො යාචන්තස්ස අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තියා දුක්කටං. දාසං අත්තනො අත්ථාය සාදියන්තස්සපි දුක්කටමෙව ‘‘දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 194) වචනතො. ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො පන දාසං මූලච්ඡෙජ්ජාය යාචන්තස්ස සාදියනවසෙන දුක්කටං. සකකම්මං න යාචිතබ්බාති පාණාතිපාතසික්ඛාපදරක්ඛණත්ථං වුත්තං. අනියමෙත්වාපි න යාචිතබ්බාති මනුස්සානං අඤ්ඤථා ගාහස්සපි සම්භවතො වුත්තං, සුද්ධචිත්තෙන පන හත්ථකම්මං යාචන්තස්ස ආපත්ති නාම නත්ථි.

සබ්බකප්පියභාවදීපනත්ථන්ති සබ්බසො කප්පියභාවදීපනත්ථං. මූලං දෙථාති වත්තුං වට්ටතීති යස්මා මූලං දස්සාමාති තෙහි පඨමං වුත්තත්තා විඤ්ඤත්ති න හොති, යස්මා ච මූලන්ති භණිතං සාමඤ්ඤවචනතො අකප්පියවචනං න හොති, තස්මා මූලං දෙථාති වත්තුං වට්ටති. අනජ්ඣාවුත්ථකන්ති අපරිග්ගහිතං. අකප්පියකහාපණාදි න දාතබ්බන්ති කිඤ්චාපි අකප්පියකහාපණාදිං අසාදියන්තෙන කප්පියවොහාරතො දාතුං වට්ටති, තථාපි සාරුප්පං න හොති. මනුස්සා ච එතස්ස සන්තකං කිඤ්චි අත්ථීති විහෙඨෙතබ්බං මඤ්ඤන්තීති අකප්පියකහාපණාදිදානං පටික්ඛිත්තං. තථෙව පාචෙත්වාති හත්ථකම්මවසෙනෙව පාචෙත්වා. ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති එත්තකෙපි පුච්ඡිතෙ යදත්ථාය පවිට්ඨො, තං කථෙතුං වට්ටති පුච්ඡිතපඤ්හත්තා.

වත්තන්ති චාරිත්තං, ආපත්ති පන න හොතීති අධිප්පායො. කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බානීති සාඛාය ලග්ගරජස්මිං පත්තෙ පතිතෙපි සාඛං ඡින්දිත්වා ඛාදිතුකාමතායපි සති සුඛපරිභොගත්ථං වුත්තං. ‘‘නදිං වා…පෙ… ආහරා’’ති වත්ථුං වට්ටතීති අපරිග්ගහිතත්තා වුත්තං. ගෙහතො…පෙ… පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති පරිග්ගහිතඋදකත්තා විඤ්ඤත්තියා දුක්කටං හොතීති අධිප්පායො. අලජ්ජීහි…පෙ… න කාරෙතබ්බන්ති ඉදං උත්තරිභඞ්ගාධිකාරත්තා අජ්ඣොහරණීයං සන්ධාය වුත්තං. බාහිරපරිභොගෙසු පන අලජ්ජීහිපි හත්ථකම්මං කාරෙතුං වට්ටතීති.

ගොණං පන…පෙ… ආහරාපෙතුං න වට්ටතීති අත්තනො අත්ථාය මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන ආහරාපෙතුං න වට්ටති. ආහරාපෙන්තස්ස දුක්කටන්ති අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තියා දුක්කටං. අත්තනො අත්ථාය සාදියනෙපි දුක්කටමෙව ‘‘හත්ථිගවාස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 194) වුත්තත්තා. තෙනෙවාහ ‘‘ඤාතකපවාරිතට්ඨානතොපි මූලච්ඡෙජ්ජාය යාචිතුං න වට්ටතී’’ති. රක්ඛිත්වාති යථා චොරා න හරන්ති, එවං රක්ඛිත්වා. ජග්ගිත්වාති තිණදානාදීහි ජග්ගිත්වා. න සම්පටිච්ඡිතබ්බන්ති අත්තනො අත්ථාය ගොණෙ සාදියනස්ස පටික්ඛිත්තත්තා වුත්තං.

සකටං දෙථාති…පෙ… වට්ටතීති මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන සකටං දෙථාති වත්තුං න වට්ටති. තාවකාලිකං වට්ටතීති තාවකාලිකං කත්වා සබ්බත්ථ යාචිතුං වට්ටති. වල්ලිආදීසු ච පරපරිග්ගහිතෙසු එසෙව නයොති යොජෙතබ්බං. ගරුභණ්ඩප්පහොනකෙසුයෙව ච වල්ලිආදීසූති එත්ථ ආදි-සද්දෙන වෙළුමුඤ්ජපබ්බජතිණමත්තිකානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. යං පන වත්ථුවසෙන අප්පං හුත්වා අග්ඝවසෙන මහන්තං හරිතාලහිඞ්ගුලකාදි, තං ගරුභණ්ඩං අප්පහොන්තම්පි යාචිතුං න වට්ටතීති වදන්ති.

සාති විඤ්ඤත්තිං පරාමසති. සා ච ඉධ පරිකථාදිනා යෙන කෙනචි අධිප්පායවිඤ්ඤාපනං විඤ්ඤත්තීති ගහෙතබ්බා. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙන සබ්බ’’න්ති, සබ්බප්පකාරෙනාති අත්ථො. තෙන ‘‘පරිකථාදිවසෙනපි විඤ්ඤාපනං න වට්ටතී’’ති දීපෙති. පරිකථොභාසනිමිත්තකම්මම්පි හි චීවරපිණ්ඩපාතෙසු ද්වීසු පච්චයෙසු න වට්ටති. ඉදානි සෙනාසනපච්චයෙ අධිප්පෙතං විඤ්ඤත්තිං පරිකථාදීහි විසෙසෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘ආහර දෙහීති විඤ්ඤත්තිමත්තමෙව න වට්ටතී’’ති ආහ. පරිකථොභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්තීති එත්ථ පරිකථා නාම පරියායෙන කථනං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සෙනාසනං සම්බාධන්තිආදිවචනං. ඔභාසො නාම උජුකමෙව අකථෙත්වා යථා අධිප්පායො විභූතො හොති, එවං ඔභාසනං, උපාසකා, තුම්හෙ කුහිං වසථාති? පාසාදෙ, භන්තෙති. භික්ඛූනං පන, උපාසකා, පාසාදො න වට්ටතීතිආදිවචනං. නිමිත්තකම්මං නාම පච්චයෙ උද්දිස්ස යථා අධිප්පායො විඤ්ඤායති, එවං නිමිත්තකම්මං, සෙනාසනත්ථං භූමිපරිකම්මාදීනි කරොන්තස්ස ‘‘කිං, භන්තෙ, කරොසි, කො කාරාපෙතී’’ති වුත්තෙ ‘‘න කොචී’’තිආදිවචනං.

ඉදානි ගිලානපච්චයෙ විඤ්ඤත්තිආදිකං සබ්බම්පි වට්ටතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගිලානපච්චයෙ පනා’’තිආදි. තථා උප්පන්නං පන භෙසජ්ජං රොගෙ වූපසන්තෙ පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, න වට්ටතීති? තත්ථ විනයධරා ‘‘භගවතා රොගසීසෙන පරිභොගස්ස ද්වාරං දින්නං, තස්මා අරොගකාලෙපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, ආපත්ති න හොතී’’ති වදන්ති. සුත්තන්තිකා පන ‘‘කිඤ්චාපි ආපත්ති න හොති, ආජීවං පන කොපෙති, තස්මා සල්ලෙඛප්පටිපත්තියං ඨිතස්ස න වට්ටති, සල්ලෙඛං කොපෙතී’’ති වදන්ති. උක්කමන්තීති අපගච්ඡන්ති.

344. මණි කණ්ඨෙ අස්සාති මණිකණ්ඨො, මණිනා උපලක්ඛිතො වා කණ්ඨො අස්සාති මණිකණ්ඨොති මජ්ඣපදලොපීසමාසො දට්ඨබ්බො. දෙවවණ්ණන්ති දෙවත්තභාවං. පසන්නාකාරන්ති පසන්නෙහි කාතබ්බකිච්චං, කායවෙය්‍යාවච්චසඞ්ඛාතං උපට්ඨානන්ති වුත්තං හොති. මණියාචනාය තස්ස අනාගමනෙන අත්තනො වඩ්ඪි හොතීති වුත්තං ‘‘මණිනා මෙ අත්ථො’’ති, මන්තපදනීහාරෙන වා තථා වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

345. වත්තමානසමීපෙති වත්තමානස්ස සමීපෙ අතීතෙ. එවං වත්තුං ලබ්භතීති ‘‘ආගතොසී’’ති වත්තබ්බෙ වත්තමානසමීපත්තා ‘‘ආගච්ඡසී’’ති එවං වත්තමානවොහාරෙන වත්තුං ලබ්භති. ලක්ඛණං පනෙත්ථ සද්දසත්ථානුසාරතො වෙදිතබ්බං. සො එව නයොති ‘‘ආගතොම්හී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘ආගච්ඡාමී’’ති අයම්පි වත්තමානසමීපෙ වත්තමානවොහාරොති දස්සෙති.

348-349. යස්මා පන න සක්කා කෙවලං යාචනාය කිඤ්චි කාතුං, තස්මා ‘‘සයං යාචිතකෙහි උපකරණෙහී’’ති අධිප්පායත්ථො වුත්තො. උද්ධංමුඛං ලිත්තා උල්ලිත්තා, අධොමුඛං ලිත්තා අවලිත්තා. යස්මා පන උද්ධංමුඛං ලිම්පන්තා යෙභුය්‍යෙන අන්තො ලිම්පන්ති, අධොමුඛං ලිම්පන්තා ච බහි, තස්මා වුත්තං ‘‘උල්ලිත්තාති අන්තොලිත්තා, අවලිත්තාති බහිලිත්තා’’ති. තත්ථ උල්ලිත්තා නාම ඨපෙත්වා තුලාපිට්ඨසඞ්ඝාතවාතපානධූමඡිද්දාදිභෙදං අලෙපොකාසං අවසෙසෙ ලෙපොකාසෙ කුට්ටෙහි සද්ධිං ඝටෙත්වා ඡදනස්ස අන්තො සුධාය වා මත්තිකාය වා ලිත්තා. අවලිත්තා නාම වුත්තනයෙනෙව ඡදනස්ස බහි ලිත්තා. උල්ලිත්තාවලිත්තා නාම තථෙව ඡදනස්ස අන්තො ච බහි ච ලිත්තා.

බ්‍යඤ්ජනං සමෙතීති ‘‘කාරයමානෙනා’’ති හෙතුකත්තුවසෙන උද්දිට්ඨපදස්ස ‘‘කාරාපෙන්තෙනා’’ති හෙතුකත්තුවසෙනෙව නිද්දෙසස්ස කතත්තා බ්‍යඤ්ජනං සමෙති. යදි එවං ‘‘කරොන්තො වා කාරාපෙන්තො වා’’ති කස්මා තස්ස පදභාජනං වුත්තන්ති ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. ‘‘අත්තනා විප්පකතං පරෙහි පරියොසාපෙතී’’තිආදිවචනතො ‘‘කරොන්තෙනපි ඉධ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ ඉධ වුත්තනයෙනෙවාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව. උභොපෙතෙති කාරකකාරාපකා. කාරයමානෙනාති ඉමිනාව පදෙන සඞ්ගහිතාති කථං සඞ්ගහිතා. න හි කාරයමානො කරොන්තො නාම හොති, එවං පනෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො – යස්මා කරොන්තෙනපි කාරයමානෙනපි ඉධ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං, තස්මා කාරයමානෙන එවං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති වුත්තෙ පගෙව කරොන්තෙනාති ඉදං අත්ථතො ආගතමෙවාති ‘‘කාරයමානෙනා’’ති භගවතා වුත්තං. තතො ‘‘කාරයමානෙනා’’ති වුත්තෙ සාමත්ථියතො ලබ්භමානොපි අත්ථො තෙනෙව සඞ්ගහිතො නාම හොතීති. බ්‍යඤ්ජනං විලොමිතං භවෙය්‍යාති යස්මා ‘‘කාරයමානෙනා’’ති ඉමස්ස ‘‘කරොන්තෙනා’’ති ඉදං පරියායවචනං න හොති, තස්මා කරොන්තෙන වා කාරාපෙන්තෙන වාති පදත්ථවසෙන නිද්දෙසෙ කතෙ බ්‍යඤ්ජනං විරුද්ධං භවෙය්‍යාති අධිප්පායො. අත්ථමත්තමෙවාති පදත්ථතො සාමත්ථියතො ච ලබ්භමානං අත්ථමත්තමෙව.

උද්දෙසොති උද්දිසිතබ්බො. අබ්බොහාරිකන්ති අප්පමාණං. ‘‘ආයාමතො ච විත්ථාරතො චා’’ති අවත්වා විකප්පත්ථස්ස වා-සද්දස්ස වුත්තත්තා එකතොභාගෙන වඩ්ඪිතෙපි ආපත්තියෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘යො පනා’’තිආදිමාහ. තිහත්ථාති වඩ්ඪකීහත්ථෙන තිහත්ථා. පමාණයුත්තො මඤ්චොති පකතිවිදත්ථියා නවවිදත්ථිප්පමාණො මඤ්චො. පමාණිකා කාරෙතබ්බාති උක්කට්ඨප්පමාණං සන්ධාය වුත්තත්තා උක්කට්ඨප්පමාණයුත්තාව කුටි අදෙසිතවත්ථුකා න වට්ටති, පමාණතො පන ඌනතරා අදෙසිතවත්ථුකාපි වට්ටතීති කස්සචි සන්දෙහො සියාති තංනිවත්තනත්ථං ‘‘පමාණතො ඌනතරම්පී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පමාණතො ඌනතරන්ති පාළියං වුත්තප්පමාණතො ඌනතරං. පච්ඡිමෙන පමාණෙන චතුහත්ථතො ඌනතරා කුටි නාම න හොතීති චතුහත්ථතො පට්ඨාය කුටිලක්ඛණප්පත්තං කුටිං දස්සෙතුං ‘‘චතුහත්ථං පඤ්චහත්ථම්පී’’ති වුත්තං. කලලලෙපොති කෙනචි සිලෙසෙන කතලෙපො, තම්බමත්තිකාදිකලලලෙපො වා. අලෙපො එවාති අබ්බොහාරිකායෙවාති අධිප්පායො. පිට්ඨසඞ්ඝාටො ද්වාරබාහා. ඔලොකෙත්වාපීති අපලොකෙත්වාපි, අපලොකනකම්මවසෙනපි කාතුං වට්ටතීති අධිප්පායො.

353. යථා සීහාදීනං ගොචරාය පක්කමන්තානං නිබද්ධගමනමග්ගො න වට්ටති, එවං හත්ථීනම්පි නිබද්ධගමනමග්ගො න වට්ටති. එතෙසන්ති සීහාදීනං. චාරිභූමීති ගොචරභූමි. න ගහිතාති න වාරිතාති අධිප්පායො. ආරොග්‍යත්ථායාති නිරුපද්දවත්ථාය. සෙසානීති පුබ්බණ්ණනිස්සිතාදීනි. පුබ්බණ්ණනිස්සිතන්ති එත්ථ පුබ්බණ්ණවිරුහනට්ඨානං පුබ්බණ්ණ-සද්දෙන ගහිතං. තෙනාහ – ‘‘සත්තන්නං ධඤ්ඤානං…පෙ… ඨිත’’න්ති. අභිහනන්ති එත්ථාති අබ්භාඝාතං. ‘‘වෙරිඝර’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං ‘‘චොරානං මාරණත්ථාය කත’’න්ති වුත්තං. ධම්මගන්ධිකාති හත්ථපාදාදිඡින්දනගන්ධිකා.

ආවිජ්ජිතුං න සක්කා හොතීති ඡින්දතටාදිසම්භවතො න සක්කා හොති ආවිජ්ජිතුං. පාචිනන්ති කුටිවත්ථුසාමන්තා චිනිතබ්බඅධිට්ඨානං. කිඤ්චාපි ඉධ පුබ්බපයොගසහපයොගානං අදින්නාදානෙ විය විසෙසො නත්ථි, තථාපි තෙසං විභාගෙන දස්සනං ඡින්දිත්වා පුන කාතබ්බාති එත්ථ කුටියා භෙදනපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං කතං. තදත්ථායාති තච්ඡනත්ථාය. එවං කතන්ති අදෙසිතවත්ථුං පමාණාතික්කන්තං වා කතං. දාරුනා කතං කුට්ටං එත්ථාති දාරුකුට්ටිකා, කුටි. සිලාකුට්ටිකන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. පණ්ණසාලන්ති බහි පණ්ණෙහි ඡාදෙතබ්බං උල්ලිත්තාවලිත්තං කුටිමෙව වදති. තෙනෙවාහ ‘‘සභිත්තිච්ඡදනං ලිම්පිස්සාමී’’ති.

අන්තොලෙපෙනෙව නිට්ඨාපෙතුකාමං සන්ධාය ‘‘අන්තොලෙපෙ වා’’තිආදි වුත්තං. බහිලෙපෙ වාති එත්ථාපි එසෙව නයො. තස්මිං ද්වාරබද්ධෙ වා වාතපානෙ වා ඨපිතෙති යොජෙතබ්බං. තස්සොකාසන්ති තස්ස ද්වාරබද්ධස්ස වා වාතපානස්ස වා ඔකාසං. පුන වඩ්ඪෙත්වා වාති පුබ්බෙව ඨපිතොකාසං ඛුද්දකං චෙ, භෙදනෙන පුන වඩ්ඪෙත්වා. ලෙපො න ඝටියතීති පුබ්බෙ දින්නලෙපො ද්වාරබද්ධෙන වා වාතපානෙන වා සද්ධිං න ඝටියති, එකාබද්ධං හුත්වා න තිට්ඨතීති වුත්තං හොති. තන්ති ද්වාරබද්ධං වා වාතපානං වා. පඨමමෙව සඞ්ඝාදිසෙසොති ලෙපකිච්චස්ස නිට්ඨිතත්තා ද්වාරබද්ධං වා වාතපානං වා ඨපනතො පුබ්බෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසො. අට්ඨඞ්ගුලමත්තෙන අප්පත්තච්ඡදනං කත්වාති එත්ථ එවං මෙ ආපත්ති න සියාති භිත්තියං වා ඡදනෙ වා එකඞ්ගුලමත්තම්පි ඔකාසං ලෙපෙන අඝටෙත්වා ඨපෙති, වට්ටතීති වදන්ති. මත්තිකාකුට්ටමෙව මත්තිකාලෙපසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතීති ආහ – ‘‘සචෙ මත්තිකාය කුට්ටං කරොති, ඡදනලෙපෙන සද්ධිං ඝටනෙ ආපත්තී’’ති. උභින්නං අනාපත්තීති පුරිමස්ස ලෙපස්ස අඝටිතත්තා දුතියස්ස අත්තුද්දෙසිකතාසම්භවතො උභින්නං අනාපත්ති, තස්මා විනාපි වත්තසීසෙන තෙන අනාණත්තො තස්ස කරොමීති කරොති, උභින්නං අනාපත්තියෙව. සචෙ තෙන ආණත්තො කරොති, මූලට්ඨස්සෙව ආපත්ති.

354. ඡත්තිංස චතුක්කානි නාම ‘‘භික්ඛු කුටිං කරොතී’’තිආදිම්හි පඨමවාරෙ අදෙසිතවත්ථුකචතුක්කං දෙසිතවත්ථුකචතුක්කං පමාණාතික්කන්තචතුක්කං පමාණිකචතුක්කං අදෙසිතවත්ථුකප්පමාණාතික්කන්තචතුක්කං දෙසිතවත්ථුකප්පමාණිකචතුක්කන්ති ඡ චතුක්කානි, එවං සමාදිසතිවාරාදීසුපි පඤ්චසූති ඡත්තිංස. ආපත්තිභෙදදස්සනත්ථං වුත්තානීති ‘‘සාරම්භෙ චෙ භික්ඛු වත්ථුස්මිං අපරික්කමනෙ’’ති අවිසෙසෙන මාතිකාය වුත්තත්තා සාරම්භඅපරික්කමනෙසුපි සඞ්ඝාදිසෙසොව සියාති මිච්ඡාගාහනිවත්තනත්ථං සාරම්භෙ අපරික්කමනෙ ච දුක්කටං, අදෙසිතවත්ථුකතාය පමාණාතික්කන්තතාය ච සඞ්ඝාදිසෙසොති එවං ආපත්තිභෙදදස්සනත්ථං වුත්තානි.

355-361. ‘‘ද්වීහි සඞ්ඝාදිසෙසෙහී’’ති වත්තබ්බෙ විභත්තිබ්‍යත්තයෙන ච වචනබ්‍යත්තයෙන ච ද්වින්නං සඞ්ඝාදිසෙසෙනාති වුත්තන්ති ආහ ‘‘ද්වීහි සඞ්ඝාදිසෙසෙහි…පෙ… අත්ථො වෙදිතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤස්ස වා දාතබ්බා’’ති වුත්තත්තා විප්පකතං කුටිං ලභිත්වා අත්තනො අත්ථාය කරොන්තස්සපි ආදිතො පට්ඨාය අකතත්තා අනාපත්තියෙවාති වදන්ති. අපචිනිතබ්බාති විද්ධංසෙතබ්බා. භූමිසමං කත්වාති කුටිවත්ථුසමං කත්වා.

364. න හෙත්ථ ලෙපො ඝටියතීති ඡදනලෙපස්ස අභාවතො වුත්තං, විසුංයෙව අනුඤ්ඤාතත්තා පන සචෙපි ලෙණස්ස අන්තො උපරිභාගෙ චිත්තකම්මාදිකරණත්ථං ලෙපං දෙන්ති, වට්ටතියෙව. ලෙපදානවසෙන අකතා ඉට්ඨකාදිගුහා ගුහා නාමාති ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. තිණෙහි වා පණ්ණෙහි වා ඡාදිතකුටිකාව වුත්තාති ‘‘කුක්කුටච්ඡිකගෙහං වට්ටතී’’ති වත්වා ‘‘ඡදනං දණ්ඩකෙහී’’තිආදිනා පුන තං දස්සෙන්තෙහි තිණපණ්ණච්ඡදනා කුටිකාව වුත්තා. ඡදනං දණ්ඩකෙහි ජාලබන්ධං කත්වාති ඡදනං දීඝතො තිරියතො ච ඨපිතදණ්ඩකෙහි ජාලං විය බන්ධිත්වා. ඔගුම්ඵෙත්වාති තිණාදිං විද්ධංසෙත්වා. භිත්තිලෙපෙන සද්ධිං ලෙපෙ ඝටිතෙති එත්ථ උල්ලිත්තාවලිත්තභාවස්ස ඡදනං සන්ධාය වුත්තත්තා සචෙපි භිත්තිලෙපෙන අනත්ථිකො හොති, ඡදනලෙපෙ සමන්තතො භිත්තියා අප්පමත්තකෙනපි ඝටිතෙ භිත්තිලෙපෙන විනාපි ආපත්තියෙවාති වදන්ති. උපචිකාමොචනත්ථමෙව හෙට්ඨා පාසාණකුට්ටං කත්වා තං අලිම්පිත්වා උපරි ලිම්පති, ලෙපො න ඝටියති නාම, අනාපත්තියෙවාති ඉමිනා අට්ඨකථාවචනෙන තං න සමෙති. තත්ථ කෙචි වදන්ති ‘‘භිත්තිං අලිම්පිතුකාමතාය අභාවතො ඡදනලෙපෙ පාසාණකුට්ටෙන සද්ධිං ඝටිතෙපි තත්ථ අනාපත්ති වුත්තා’’ති, තම්පි න යුත්තං. ‘‘උපචිකාමොචනත්ථමෙවා’’ති හි වුත්තත්තා පාසාණකුට්ටෙ පුන ලිම්පිතුකාමතාය අභාවොයෙව විඤ්ඤායති, තෙනෙව ‘‘තං අලිම්පිත්වා’’ති වුත්තං. තස්මා ‘‘උල්ලිත්තාදිභාවො…පෙ… ඡදනමෙව සන්ධාය වුත්තො’’ති ඉදං සතිපි භිත්තිලෙපෙ ඡදනලෙපෙන විනා ආපත්ති න හොතීති ඡදනලෙපස්ස පධානභාවදස්සනත්ථං වුත්තං, න පන භිත්තිලෙපෙන විනාපි ආපත්ති හොතීති දස්සනත්ථන්ති වදන්ති, ඉදමෙව චෙත්ථ යුත්තතරන්ති අම්හාකං ඛන්ති. එත්ථාති තිණකුටිකාය.

එත්ථ ච තිණකුටිකාය එව සබ්බථා අනාපත්තිභාවස්ස දස්සනං පරිවාරපාළිං ආනෙත්වා තිණකුටිකාය සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තිභාවො සුඛෙන සක්කා සාධෙතුන්ති කතං. තිණකුටිකාය ච සබ්බථා අනාපත්තිභාවෙ සාධිතෙ තෙනෙව නයෙන ලෙණගුහාදීසුපි සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තිභාවො සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති. තෙනෙව ‘‘යං පනා’’තිආදි වුත්තං. තථා හි තිණකුටිකාය සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තිභාවෙ සාධිතෙ තෙනෙව නයෙන අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොන්තස්සපි සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තිභාවො අත්ථතො දස්සිතොයෙව හොති. එවඤ්ච සති භික්ඛු සමාදිසිත්වා පක්කමති ‘‘කුටිං මෙ කරොථා’’ති, සමාදිසති ච දෙසිතවත්ථුකා ච හොතු අනාරම්භා ච සපරික්කමනා චාති, තස්ස කුටිං කරොන්ති අදෙසිතවත්ථුකං සාරම්භං අපරික්කමනං. ‘‘ආපත්ති කාරුකානං තිණ්ණං දුක්කටාන’’න්ති පාළියං අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොන්තස්සපි සාරම්භාදිපච්චයාපි දුක්කටං කස්මා වුත්තන්ති ඉමං චොදනං මනසි නිධාය ‘‘යං පන…පෙ… අකරණපච්චයා වුත්ත’’න්ති ඉදං වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොන්තස්සපි සාරම්භාදිපච්චයාපි අනාපත්තියෙව. ‘‘ආපත්ති කාරුකානං තිණ්ණං දුක්කටාන’’න්ති ඉදං පන අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොන්තස්ස න සාරම්භාදිපච්චයා ආපත්තිදස්සනත්ථං වුත්තං, කිඤ්චරහි යථාසමාදිට්ඨාය අකරණපච්චයා ආපත්තිදස්සනත්ථන්ති. යස්මා බහූසු පොත්ථකෙසු සතසොධිතසම්මතෙ ච පුරාණපොත්ථකෙ අයමෙව පාඨක්කමො දිස්සති, තස්මා යථාදිට්ඨපාඨානුක්කමෙනෙවෙත්ථ අත්ථො පකාසිතො. කත්ථචි පොත්ථකෙ පන ‘‘කුටිලක්ඛණප්පත්තම්පි කුටිං…පෙ… අනාපත්තී’’ති ඉමස්සානන්තරං ‘‘යං පනා’’තිආදිපාඨං ලිඛන්ති, එවඤ්ච සති තත්ථ අධිප්පායො පාකටොයෙව. අනාපත්තීති වත්වාති උපොසථාගාරඤ්ච භවිස්සති, අහඤ්ච වසිස්සාමීතිආදීසු වාසාගාරත්ථාය එව අනියමිතත්තා අනාපත්තීති වත්වා.

පමාණාතික්කන්තකුටිකරණලක්ඛණා කිරියායෙව, අදෙසිතවත්ථුමූලිකායපි ආපත්තියා අඞ්ගං හොති පමාණාතික්කන්තමූලිකායපි, තදුභයං එකතො කත්වා ‘‘කිරියාකිරියතො’’ති වුත්තං. වත්ථුං අදෙසාපෙත්වා පමාණයුත්තං කුටිං කරොන්තස්සපි වත්ථුං දෙසාපෙත්වා අකිරියාය කුටිකරණකිරියාය ච සමුට්ඨානතො කිරියාකිරියතොව සමුට්ඨාතීති වෙදිතබ්බං. අචිත්තකන්ති පණ්ණත්තිඅජානනචිත්තෙන අචිත්තකං. උල්ලිත්තාදීනං අඤ්ඤතරතා, හෙට්ඨිමප්පමාණසම්භවො, අදෙසිතවත්ථුතා, පමාණාතික්කන්තතා, අත්තුද්දෙසිකතා, වාසාගාරතා, ලෙපඝට්ටනාති ඉමානෙත්ථ ඡ වා සත්ත වා අඞ්ගානි.

කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.