නිස්සග්ගියකථාවණ්ණනා

551. එවං අනියතකථං දස්සෙත්වා ඉදානි නිස්සග්ගියකථං දස්සෙතුමාහ ‘‘ඛොම’’න්තිආදි. ඛොමන්ති එවංනාමකං චීවරං. ඛොමන්ති ගච්ඡවිසෙසස්ස නාමං, තස්ස වාකෙහි කතචීවරං කාරණොපචාරවොහාරවසෙන ‘‘ඛොම’’න්ති වුත්තං. කප්පාසන්ති කප්පාසසුත්තමයං චීවරං, ඉදම්පි වුත්තනයෙනෙව ‘‘කප්පාස’’න්ති වුච්චති. කොසෙය්‍යං නාම කොසකාරකිමිකොසං, කොසෙන නිබ්බත්තං සුත්තං කොසෙය්‍යං. ඉධ පන තෙන කොසෙය්‍යසුත්තෙන නිබ්බත්තං චීවරං ‘‘කොසෙය්‍ය’’න්ති වුත්තං. සාණන්ති සාණවාකසුත්තෙහි වායිත්වා කතචීවරං. ඉදඤ්ච ඛොමං විය දට්ඨබ්බං. භඞ්ගන්ති ඛොමසුත්තාදීනි සබ්බානි, එකච්චානි වා මිස්සෙත්වා කතචීවරං. ඉදම්පි කරණප්පකාරෙන ලද්ධනාමකං. ‘‘භඞ්ගං නාම එකා ගච්ඡජාති, තස්සා වාකමයසුත්තෙහි වායිත්වා කතචීවර’’න්ති කෙචි. ඉමස්මිං පක්ඛෙ ඛොමං විය ගහෙතබ්බං. කම්බලන්ති මනුස්සලොමවාළලොමං විනා සෙසලොමෙහි වායිත්වා කතචීවරං වුත්තන්ති. ඉදං ‘‘චීවරං නාම ඡන්නං චීවරානං අඤ්ඤතරං චීවර’’න්ති (පාරා. 463) පදභාජනෙ ච ‘‘ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ග’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.462-463) අට්ඨකථාය ච වුත්තං සන්ධායාහ. ‘‘ජාතිතො’’ති ඉදං පමාණාදිභෙදස්ස වක්ඛමානත්තා වුත්තං. ජාතිතොති ඛොමාදිසාමඤ්ඤතො. සාමඤ්ඤඤ්හි ‘‘ජාතී’’ති වුච්චති. දීඝරස්සථූලසුඛුමනීලපීතාදිභෙදභින්නානං සබ්බෙසං වත්ථාවයවානං සඞ්ගාහිකඛොමසුත්තමයතාසාමඤ්ඤං ජාතීති වුත්තං හොති. එවං සෙසෙසුපි.

552. දුකූලන්ති එවංනාමකං රුක්ඛවාකමයචීවරං. පත්තුණ්ණන්ති පත්තුණ්ණදෙසෙ සඤ්ජාතවත්ථං. ‘‘පත්තුණ්ණං කොසෙය්‍යවිසෙසො’’ති අභිධානකොසෙ වුත්තං. චිනන්ති චිනදෙසෙ උප්පන්නවත්ථං. සොමාරපට්ටකන්ති සොමාරදෙසෙ උප්පන්නවත්ථං. ‘‘සොමාරචිනපටක’’න්තිපි ලිඛන්ති, සොයෙවත්ථො. ඉද්ධිජන්ති එහිභික්ඛූනං පුඤ්ඤිද්ධියා නිබ්බත්තං චීවරං. දෙවදින්නන්ති දෙවතාහි දින්නං චීවරං. තඤ්හි කප්පරුක්ඛෙ නිබ්බත්තං, ජාලිනියා දෙවකඤ්ඤාය අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස දින්නවත්ථසදිසං. තස්සාති ජාතිතො ඡබ්බිධස්ස කප්පියචීවරස්ස. ඉදං ඡබ්බිධචීවරං යථාරහං අනුලොමිකං වුත්තන්ති අත්ථො. දුකූලඤ්හි සාණස්ස අනුලොමං වාකමයත්තා, පත්තුණ්ණාදීනි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි පාණකෙහි කතසුත්තමයත්තා, ඉද්ධිජම්පි ඛොමාදීනංයෙව අඤ්ඤතරං හොතීති තෙසං අනුලොමං, දෙවදින්නම්පි ඛොමාදීනංයෙව අනුලොමං හොති තෙසං අඤ්ඤතරභාවතො. යථාහ –

‘‘සාණස්ස තු දුකූලඤ්හි, ඉද්ධිජං දෙවදින්නකං;

ඛොමාදීනංවසිට්ඨංතු, කොසෙය්‍යස්සානුලොමික’’න්ති.

553. තිණ්ණං චීවරානං සමාහාරො තිචීවරන්ති පමාණයුත්තං සඞ්ඝාටිආදිනාමෙන අධිට්ඨිතචීවරස්සෙව නාමත්තා තදෙව වුච්චති. ගණනවසෙන යං කිඤ්චි චීවරත්තයං න වත්තබ්බං. සමුද්දෙකදෙසොපි යථා ‘‘සමුද්දො’’ති වුච්චති, එවං අධිට්ඨිතෙසු තීසු චීවරෙසු අඤ්ඤතරං ‘‘තිචීවර’’න්ති වුච්චති. පරික්ඛාරචොළන්ති සඞ්ඝාටිආදිවිසිට්ඨනාමෙහි අනධිට්ඨිතං ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ ආයාමෙන අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමං චීවර’’න්ති (පාරා. 358) අනුඤ්ඤාතං පච්ඡිමචීවරපරියන්තං කත්වා කතාකතස්ස යස්ස කස්සචි චීවරස්ස රුළ්හිසඤ්ඤා.

මුඛං සන්දමානලාලං පුඤ්ඡති එතෙනාති මුඛපුඤ්ඡනන්ති කපොලතො නිච්චං සන්දමානලාලානං පුඤ්ඡනත්ථාය අනුඤ්ඤාතස්ස චීවරවිසෙසස්ස නාමං. නිසීදන්ති එත්ථාති නිසීදනන්ති ච භික්ඛූනං අත්ථරිත්වා නිසීදිතුං අනුඤ්ඤාතස්ස චීවරස්ස නාමං. අධිට්ඨෙය්‍යාති ‘‘ඉමං කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි’’න්තිආදිනා (වි. වි. 585) වක්ඛමානනයෙන නාමං ගහෙත්වා අධිට්ඨෙය්‍යාති අත්ථො. පච්චත්ථරණමෙව චාති සඞ්ඝිකෙ මඤ්චපීඨෙ සරීරසම්ඵුසනෙන ආපජ්ජිතබ්බාය ආපත්තියා මොචනත්ථාය තත්ථ අත්ථරිත්වා පරිභොගත්ථාය අනුඤ්ඤාතං පච්චත්ථරණචීවරඤ්ච.

554. එකාහන්ති වසනකිරියාය අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. තිචීවරන්ති තිචීවරෙන. විප්පවසෙය්‍යාති ‘‘සඞ්ඝාටියා වා උත්තරාසඞ්ගෙන වා අන්තරවාසකෙන වා’’ති (පාරා. 476) වුත්තත්තා එකදෙසෙ සමුදායොපචාරවසෙන අවයවස්ස වචනතො තිණ්ණං චීවරානං අඤ්ඤතරෙනාතිපි වුත්තං හොති. ‘‘තථා’’ති ඉමිනා ‘‘විනා’’ති ඉදං පච්චාමසති. අධිට්ඨාති අධිට්ඨායාති ගහෙතබ්බං ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’ති (ම. නි. 1.22, 23; අ. නි. 6.58) යථා, එත්ථ ‘‘වළඤ්ජියමාන’’න්ති සෙසො, අධිට්ඨාය වළඤ්ජියමානං නිසීදනං තථා විනා චතුමාසං න වසෙය්‍යාති යොජනා.

555. කප්පියන්ති කප්පියකාරණං නීලාදිවණ්ණභෙදකරණං. කප්පියන්ති ච කාරණෙ කාරියූපචාරෙන ගහෙතබ්බං. බින්දුං දත්වාති ‘‘නීලං වා කද්දමං වා කාළසාමං වා’’ති (පාචි. 368) වුත්තලොහමලාදිනා යෙන කෙනචිපි මඞ්ගුලපිට්ඨිප්පමාණාදිකං බින්දුං දත්වා. තත්ථාති තෙසු අධිට්ඨාතබ්බෙසු තිචීවරාදීසු, නිද්ධාරණෙ භුම්මං. තිචීවරන්ති නිද්ධාරිතබ්බං. උපපන්නන්ති යුත්තං. පමාණෙනාති අනන්තරං වක්ඛමානෙන පමාණෙන. අධිට්ඨාතබ්බන්ති ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා වක්ඛමානනයෙන නාමං වත්වා අධිට්ඨාතබ්බං. එවකාරෙන පන නාමං වත්වා න විකප්පෙතබ්බන්ති දස්සෙති. එස නයො සෙසචීවරෙසුපි. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ තිචීවරං අධිට්ඨාතුං, න විකප්පෙතු’’න්තිආදි (මහාව. 358). තස්මා තිචීවරාදීනි අධිට්ඨහන්තෙන ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නාමං වත්වා අධිට්ඨාතබ්බං. විකප්පෙන්තෙන පන ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටි’’න්තිආදිනා තස්ස චීවරස්ස නාමං අග්ගහෙත්වා ‘‘ඉමං චීවරං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති විකප්පෙතබ්බං. තිචීවරං වා හොතු අඤ්ඤං වා, යදි තං තං නාමං ගහෙත්වා විකප්පෙති, අවිකප්පිතං හොති අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ තිට්ඨති. තං චීවරන්ති සම්බන්ධො.

556-7. ‘‘උපපන්නං පමාණෙනා’’ති එත්ථ වුත්තප්පමාණං දස්සෙතුමාහ ‘‘පච්ඡිමන්තෙනා’’තිආදි. සඞ්ඝටිතට්ඨෙන සඞ්ඝාටි. වත්ථඛණ්ඩානි සිබ්බනකම්මෙන සඞ්ඝටෙත්වා කතත්තා ‘‘සඞ්ඝාටී’’ති චීවරානං සාමඤ්ඤනාමං. ඉධ පන රුළ්හියා අන්තරවාසකාදිවිසෙසනාමබ්‍යතිරිත්තෙ චීවරවිසෙසෙ වත්තති. මුට්ඨිපඤ්චකාති එත්ථ එකාදීනමට්ඨාරසන්තානං සඞ්ඛ්‍යාසද්දානං සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තමානත්තා පඤ්චසද්දො චීවරප්පමාණප්පකරණතො ලබ්භමානහත්ථසඞ්ඛාතරතනෙයෙව පවත්තති, තෙනෙව මුට්ඨිසද්දොපි උත්තරපදලොපෙන මුට්ඨිරතනෙ වත්තති. පඤ්චන්නං පූරණො පඤ්චමො, මුට්ඨියා පඤ්චමො මුට්ඨිපඤ්චමො. මුට්ඨිපඤ්චමො පරිමාණමෙතිස්සාති ‘‘මුට්ඨිපඤ්චමකා’’ති වත්තබ්බෙ ම-කාරලොපෙන ‘‘මුට්ඨිපඤ්චකා’’ති සඞ්ඝාටි වුත්තා.

මුට්ඨිත්තිකාති එත්ථ වුත්තනයෙන සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තමානො ති-සද්දො චීවරප්පමාණප්පකරණතො ලබ්භමානහත්ථසඞ්ඛාතරතනෙයෙව වත්තති, තෙනෙව මුට්ඨිසද්දොපි උත්තරපදලොපෙන මුට්ඨිරතනෙ වත්තති. තිණ්ණං පූරණො තතියො, මුට්ඨියා තතියො මුට්ඨිතතියො, මුට්ඨිතතියො පරිමාණමෙතිස්සාති ‘‘මුට්ඨිතතියකා’’ති වත්තබ්බෙ තිය-පච්චයලොපෙන ‘‘මුට්ඨිත්තිකා’’ති සඞ්ඝාටියෙව වුච්චති. එවමුපරිපි. තිරියන්ති තිරියතො.

උත්තමන්තෙනාති උක්කට්ඨපරිමාණන්තෙන. සත්ථුනො චීවරූනාපීති ‘‘තත්‍රිදං සුගතස්ස සුගතචීවරප්පමාණං, දීඝසො නව විදත්ථියො සුගතවිදත්ථියා, තිරියං ඡ විදත්ථියො’’ති (පාචි. 548) වුත්තප්පමාණසුගතචීවරතො ඌනාපි. පි-සද්දො සම්භාවනෙ, උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන තත්තකම්පි වට්ටති, තතො චෙ ඌනං වත්තබ්බමෙව නත්ථීති අත්ථො. අන්තද්වයසන්දස්සනෙන උභයමජ්ඣෙ යං පහොනකරුච්චනකප්පමාණං, තං ගහෙතබ්බන්ති දස්සෙති.

558. මුට්ඨිපඤ්චකසද්දො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනිධ දීඝන්තෙ වත්තති. මුට්ඨිපඤ්චකො දීඝන්තො යස්ස, යස්මිං වා පමාණෙති විග්ගහො, දීඝන්තතො මුට්ඨිපඤ්චකප්පමාණෙනාති වුත්තං හොති. ‘‘මුට්ඨිපඤ්චම’’න්තිපි ලිඛන්ති. තිරියන්තතොති විත්ථාරන්තතො. අඩ්ඪහත්ථො අඩ්ඪො උත්තරපදලොපෙන, සො තෙය්‍යො තතියො යස්ස පමාණස්සාති ගහෙතබ්බං, තං, අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණං හොතීති අත්ථො. ද්විහත්ථං වාති ද්වෙ හත්ථා යස්ස පමාණස්සාති විග්ගහො, ද්විරතනප්පමාණං වා හොතීති අත්ථො. ඉදඤ්ච ‘‘තිරියං ද්විහත්ථොපි වට්ටති. පාරුපනෙනපි හි සක්කා නාභිං පටිච්ඡාදෙතු’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469) අට්ඨකථාගතත්තා වුත්තං. ‘‘සෙසෙ අන්තරවාසකෙ’’ති ඉදං යථාවුත්තපරිමාණෙන පරිමිතචීවරනිදස්සනං.

559. අහතාහතකප්පානන්ති එත්ථ ‘‘වත්ථාන’’න්ති සෙසො. අහතානං වත්ථානන්ති නවවත්ථානං. අහතතො කිඤ්චි ඌනානි අහතකප්පානි, තෙසං නවවොහාරූපගානං කතිපයධොතානං වත්ථානන්ති වුත්තං හොති. සඞ්ඝාටීති සඞ්ඝාටිනාමකචීවරං. දිගුණාති දුපට්ටකතා.

560. උතුද්ධටානන්ති අතික්කන්තදිවසානං, බහුකාලං නිවාසෙත්වා පරිච්චත්තානන්ති වුත්තං හොති. අථ වා යානි උතුතො උද්ධටානි, තෙසං වත්ථානන්ති ගහෙතබ්බං, තිණ්ණං උතූනමඤ්ඤතරං අතික්කමිත්වා ඨිතානං පුරාණවත්ථානන්ති වුත්තං හොති. චීවරානන්ති චීවරත්ථානි වත්ථානෙව ගහිතානි. චතුග්ගුණාති චතුපට්ටා. සෙසා දුවෙති අන්තරවාසකඋත්තරාසඞ්ගා ද්වෙ. යථාසුඛන්ති යථාරුචි. පංසුකූලන්ති සුසානාදීසු පතිතපිලොතිකචීවරං.

561. ‘‘තීණිපී’’තිආදීසු ‘‘තිචීවරෙ කයිරමානෙ සබ්බං ඡින්නකං නප්පහොතී’’ති පාළියං ආගතවත්ථුම්හි ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අඡින්නක’’න්ති (මහාව. 360) ආදිවචනතො ‘‘චීවර’’න්ති සෙසො. ඡින්දිතබ්බන්ති වත්ථානි ඡින්දිත්වා සිබ්බෙත්වා කාතබ්බං. පහොති චෙති වත්ථානි ඡින්දිත්වා කරණෙ යදි චීවරස්ස පහොති. සබ්බෙසූති තීසු චීවරෙසු. අප්පහොන්තෙසූති වත්ථානං ඡින්දිත්වා සිබ්බනෙන අප්පහොන්තෙසු. අන්වාධිකන්ති වත්ථෙ ඌනාතිරෙකං අපනෙත්වා ආගන්තුකපත්තසඞ්ඛාතං අනුවාතං චීවරස්ස පරියන්තෙ, මජ්ඣෙ ච යථාරහං දීඝරස්සපරිමාණයුත්තං අල්ලියාපෙතබ්බන්ති වුත්තං හොති.

562. අච්ඡින්නං වාති යථාවුත්තනයෙන අච්ඡින්නං වා. අනාදින්නන්ති අනාදින්නආගන්තුකපත්තං. තිචීවරන්ති තීසු චීවරෙසු එකෙකන්ති වුත්තං හොති. දුබ්භොගෙනාති දුට්ඨු පරිභොගෙන. යථා පරිභුත්තං නස්සති, තථා කිලිට්ඨානං ධොවනාදිමකත්වා නිවාසනාදිනා පරිභොගෙන.

563-4. කුසින්ති ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච අනුවාතං චීවරමජ්ඣෙ තාදිසමෙව දීඝපත්තඤ්ච. වුත්තඤ්හෙතං චීවරක්ඛන්ධඅට්ඨකථායං ‘‘කුසීති ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච අනුවාතාදීනං දීඝපත්තානමෙතං අධිවචන’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). අඩ්ඪකුසින්ති අනුවාතසදිසං චීවරමජ්ඣෙ තත්ථ තත්ථ රස්සපත්තං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘අඩ්ඪකුසීති අන්තරන්තරා රස්සපත්තානං නාම’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). මණ්ඩලන්ති එකෙකස්මිං ඛණ්ඩෙ මහාමණ්ඩලං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘මණ්ඩලන්ති පඤ්චඛණ්ඩිකචීවරස්ස එකෙකස්මිං ඛණ්ඩෙ මහාමණ්ඩල’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). අඩ්ඪමණ්ඩලන්ති මණ්ඩලස්ස අන්තො නිවෙසියමානං ඛුද්දකමණ්ඩලං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘අඩ්ඪමණ්ඩලන්ති ඛුද්දකමණ්ඩල’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). විවට්ටන්ති මණ්ඩලං, අඩ්ඪමණ්ඩලඤ්චාති ද්වෙ එකතො කත්වා සිබ්බිතං වෙමජ්ඣෙ ඛණ්ඩං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘විවට්ටන්ති මණ්ඩලඤ්ච අඩ්ඪමණ්ඩලඤ්ච එකතො කත්වා සිබ්බිතං මජ්ඣිමඛණ්ඩ’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). අනුවිවට්ටන්ති මජ්ඣිමඛණ්ඩස්ස උභොසු පස්සෙසු සිබ්බිතං තථෙව ද්විමණ්ඩලපත්තං ඛණ්ඩද්වයං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘අනුවිවට්ටන්ති තස්ස උභොසු පස්සෙසු ද්වෙ ඛණ්ඩානී’’ති (මහාව. අට්ඨ. 345). බාහන්තන්ති තෙසං අනුවිවට්ටානං බාහිරපස්සෙ සිබ්බිතං බාහිරඛණ්ඩද්වයං. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘බාහන්තන්ති තෙසං අනුවිවට්ටානං බහි එකෙකං ඛණ්ඩ’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345).

පඤ්චන්නං සමාහාරො පඤ්චකං, දස්සිතප්පකාරපඤ්චඛණ්ඩෙහි සිබ්බිතචීවරං පඤ්චකං නාම. ආදි-සද්දෙන සත්තඛණ්ඩාදීහි සිබ්බිතචීවරානං ගහණං. තෙනෙවෙත්ථාහ ‘‘කත්තබ්බං තු තිචීවර’’න්ති. සත්තඛණ්ඩස්ස චීවරස්ස එකං මජ්ඣිමඛණ්ඩං විවට්ටනාමමෙව හොති, තස්ස උභොසු පස්සෙසු ද්වෙ ද්වෙ ඛණ්ඩානි චූළානුවිවට්ටමහානුවිවට්ටසඞ්ඛාතානි අනුවිවට්ටනාමානෙව හොන්ති. වුත්තඤ්චෙතං අට්ඨකථායං ‘‘අථ වා අනුවිවට්ටන්ති විවට්ටස්ස එකපස්සතො ද්වින්නං, එකපස්සතො ද්වින්නන්ති චතුන්නම්පි ඛණ්ඩානමෙතං නාම’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). බාහන්තන්ති ද්වීසු පරියන්තෙසු සිබ්බනීයං බාහිරඛණ්ඩද්වයං, තඤ්ච සඞ්ඝටෙත්වා බාහමත්ථකෙ ඨපියමානත්තා ‘‘මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තී’’තිආදීසු විය ආධෙය්‍යෙ ආධාරොපචාරවසෙන බාහාති ච චීවරස්ස පරියන්තාවයවත්තා ‘‘අන්ත’’න්ති ච වුච්චති. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘බාහන්තන්ති සුප්පමාණං චීවරං පාරුපන්තෙන සංහරිත්වා බාහාය උපරි ඨපිතා උභො අන්තා බහිමුඛා තිට්ඨන්ති, තෙසං එතං නාම’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 345). ඉදං සත්තඛණ්ඩචීවරමෙව මහාඅට්ඨකථායං විහිතන්ති ඉදානිපි තදෙව වට්ටති. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘අයමෙව හි නයො මහාඅට්ඨකථායං වුත්තො’’ති. භික්ඛුනා කුසිං…පෙ… බාහන්තම්පිචාති සබ්බං විධිං දස්සෙත්වාව ඡින්නං පඤ්චකාදිප්පභෙදකං සමණසාරුප්පං තිචීවරං කත්තබ්බන්ති යොජනා.

565-6. යථාවුත්තවිධිං අවිරාධෙත්වා චීවරං කප්පබින්දුං දත්වා සඞ්ඝාටිආදිනාමෙන අධිට්ඨාය පරිභුඤ්ජන්තස්ස අධිට්ඨානං කථං භිජ්ජතීති ආහ ‘‘දානෙනා’’තිආදි. දානෙනාති අඤ්ඤස්ස දානෙන. අච්ඡිජ්ජගාහෙනාති අඤ්ඤෙන අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන. විස්සාසග්ගහණෙන චාති අත්තනි විස්සාසෙන අඤ්ඤස්ස ගහණෙන. හීනායාවත්තනෙනාති සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය ගිහිභාවූපගමනෙන අඤ්ඤස්ස දානෙ විය චීවරෙ නිරාලයභාවෙනෙව පරිච්චත්තා.

කෙචි පන ‘‘හීනායාවත්තනෙනාති භික්ඛුනියා ගිහිභාවූපගමනෙනාති එවමත්ථං ගහෙත්වා භික්ඛු පන විබ්භන්තොපි යාව සික්ඛං න පච්චක්ඛාති, තාව භික්ඛුයෙවාති අධිට්ඨානං න විජහතී’’ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං ‘‘භික්ඛුනියා හීනායාවත්තනෙනා’’ති විසෙසෙත්වා අවුත්තත්තා, භික්ඛුනියා ච ගිහිභාවූපගමනෙ අධිට්ඨානවිජහනං විසුං වත්තබ්බන්ති නත්ථි තස්සා විබ්භමනෙනෙව අස්සමණිභාවතො.

සික්ඛායාති භික්ඛුසික්ඛාය. පහානෙනාති පච්චක්ඛානෙන. සික්ඛාපච්චක්ඛානං පනෙත්ථ සචෙ භික්ඛුලිඞ්ගෙ ඨිතො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, තස්ස කායලග්ගම්පිචීවරං අධිට්ඨානං විජහතීති දස්සනත්ථං ගහිතං. ‘‘සික්ඛාය ච පහානතො’’ති ච ලිඛන්ති, තං ‘‘හීනායාවත්තනෙනාපි, සික්ඛාය ච පහානතො’’ති පාඨක්කමෙ සති යුජ්ජති. යථාවුත්තො පන පාඨො ‘‘සික්ඛාය ච පහානෙන, හීනායාවත්තනෙනපී’’ති පාඨක්කමෙ යුජ්ජති. යථා තථා වා හොතු, න කොචි විරොධො.

පච්චුද්ධාරෙනාති චීවරස්ස පච්චුද්ධරණෙන. ‘‘කාලකිරියායා’’ති අට්ඨකථාවචනතො විනාසෙනාති චීවරසාමිකස්ස ජීවිතවිනාසොව වුච්චතීති. ලිඞ්ගස්ස පරිවත්තනාති භික්ඛුස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගපරිවත්තනා, භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගපරිවත්තනාති එවං උභයථා ලිඞ්ගස්ස පරිවත්තනෙන. සබ්බං නවවිධම්පි චීවරං. අධිට්ඨානන්ති එත්ථ ‘‘ඉමෙහි අට්ඨහී’’ති සෙසො. වුත්තොවායමත්ථො අට්ඨකථායං ‘‘තත්ථ පුරිමෙහි අට්ඨහි සබ්බචීවරානි අධිට්ඨානං විජහන්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469). භිජ්ජතීති පජහති. ඡිද්දස්ස භාවො ඡිද්දභාවො, තස්මිං, ඡිද්දෙ සති ඡිද්දෙ ජාතෙති වුත්තං හොති. තිචීවරන්ති තීසු චීවරෙසු අඤ්ඤතරන්ති වුත්තං හොති. තිචීවරමෙව වාති ගහෙතබ්බං. වුත්තඤ්ච ‘‘ඡිද්දභාවෙන පන තිචීවරස්සෙවා’’ති.

567. කීවප්පමාණෙ ඡිද්දෙ ජාතෙති ආහ ‘‘කනිට්ඨස්සා’’තිආදි. ‘‘කනිට්ඨ…පෙ… මාණක’’න්ති ඉමිනා හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදං දස්සෙති.

568. එකො තන්තුපීති දීඝතො වා තිරියතො වා එකම්පි සුත්තං.

569. ජිණ්ණට්ඨානෙ අග්ගළං දෙන්තෙන තෙචීවරිකෙන වත්තිතබ්බවිධිං දස්සෙතුමාහ ‘‘පඨම’’න්තිආදි. පඨමන්ති ඡින්නට්ඨානස්ස ඡින්දනතො පුබ්බෙයෙව. අග්ගළං දත්වාති වත්ථඛණ්ඩං අල්ලියාපෙත්වා. රක්ඛතීති එත්ථ ‘‘අධිට්ඨාන’’න්ති අනුවත්තතෙ, ‘‘තෙචීවරිකො භික්ඛූ’’ති ලබ්භති, එවං වත්ථඛණ්ඩං අල්ලියාපෙන්තො තෙචීවරිකො භික්ඛු අධිට්ඨානං රක්ඛතීති වුත්තං හොති. විපරියායෙන අධිට්ඨානං භින්දතීති ලබ්භති. පඨමං ද්වෙ කොටියො ඝටෙත්වාති යොජනා. මජ්ඣෙ ජිණ්ණං අධිට්ඨිතචීවරං මජ්ඣෙ ඡින්දන්තො තතො පුබ්බෙයෙව ද්වෙ කොටියො එකතො ඝටෙත්වා සිබ්බිත්වා. පච්ඡාති කොටිඝටනතො පච්ඡා. ඡින්දතීති මජ්ඣං උභයකොටිං කාතුං ඡින්දති. රක්ඛතීති වුත්තප්පකාරමෙව.

570. තිචීවරෙ කත්ථ ජාතං ඡිද්දමධිට්ඨානං භින්දතීති ආහ ‘‘චතුරඞ්ගුලා’’තිආදි. චත්තාරි ච අට්ඨ ච චතුරට්ඨං, චතුන්නං අට්ඨන්නං වා අඞ්ගුලානං සමාහාරො චතුරට්ඨඞ්ගුලං, තස්මාති ගහෙතබ්බං. චතුරඞ්ගුලා අට්ඨඞ්ගුලාති යොජනා. ඔරන්ති අබ්භන්තරං. එකඤ්ච ද්වෙ ච එකද්වෙ, තෙසං එකද්වින්නං, ‘‘චීවරාන’’න්ති පකරණතො ලබ්භති, එකස්ස චීවරස්ස, ද්වින්නඤ්ච චීවරානන්ති යොජනා. යථාසඞ්ඛ්‍යානුද්දෙසවසෙන එකස්ස තිරියතො චතුරඞ්ගුලතො ඔරං, ද්වින්නං තිරියතො අට්ඨඞ්ගුලතො ඔරන්ති යොජනා. වාක්‍යද්වයෙපි ‘‘ඡිද්දං භින්දතෙවා’’ති යොජෙතබ්බං.

එකස්ස චීවරස්සාති අන්තරවාසකචීවරස්ස. තිරියතොති විත්ථාරතො. චතුරඞ්ගුලං ඔරන්ති චතුරඞ්ගුලතො අබ්භන්තරෙ ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති. ද්වින්නන්ති උත්තරාසඞ්ගසඞ්ඝාටීනං. තිරියතොති විත්ථාරතො. අට්ඨඞ්ගුලතො ඔරන්ති අට්ඨඞ්ගුලතො අබ්භන්තරෙ. තිණ්ණම්පි දීඝතො විදත්ථියා ඔරං ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දතෙවාති යොජනා. එත්ථ විදත්ථි වඩ්ඪකිවිදත්ථි ගහෙතබ්බා. එවං වුත්තපරිච්ඡෙදබ්භන්තරෙ ඡිද්දෙ ජාතෙ තස්ස චීවරස්ස අතිරෙකචීවරත්තා දසාහමනතික්කමිත්වා සූචිකම්මං කත්වා අධිට්ඨාතබ්බං. තථා අකරොන්තෙන පන පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතබ්බං.

571. ‘‘නිසීදනස්සා’’ති ‘‘නිසීදනචීවරස්සා’’ති වත්තබ්බෙ උත්තරපදලොපෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. දියඩ්ඪාති එත්ථ විසෙසිතබ්බා විදත්ථි ‘‘ද්වෙ විදත්ථියො’’ති ච ‘‘සුගතස්ස විදත්ථියා’’ති ච වුත්තසාමත්ථියා ලබ්භති. අඩ්ඪෙන දුතියා දියඩ්ඪා, දුතියං අඩ්ඪමෙතස්සාති ‘‘දුතියඩ්ඪා’’ති වත්තබ්බෙ තිය-පච්චයලොපෙන ‘‘දියඩ්ඪා’’ති වුත්තං, අඩ්ඪදුතියාති වුත්තං හොති. ‘‘සුගතස්ස විදත්ථියා’’ති පමාණනියමස්ස කතත්තා වඩ්ඪකිවිදත්ථියා තිස්සො විදත්ථියො එකා සුගතවිදත්ථි හොති. ඉදං නිසීදනචීවරං දීඝතො වඩ්ඪකිහත්ථෙන තිහත්ථං, විත්ථාරතො ඡළඞ්ගුලාධිකද්විහත්ථප්පමාණං හොති. ‘‘දසා විදත්ථී’’ති (පාචි. 533) වුත්තත්තා දියඩ්ඪහත්ථා දසාති වෙදිතබ්බා.

572. චතස්සොති එත්ථාපි ‘‘විදත්ථියො’’ති සාමත්ථියාව ලබ්භති. ‘‘කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදියා’’ති විභත්තිපරිණාමෙන දීඝතොති යොජනා.

573. අඩ්ඪං තෙය්‍යං තතියං යස්සා සා අඩ්ඪතෙය්‍යා, අඩ්ඪතතියාති වුත්තං හොති.

574. තතො උත්තරිං තදුත්තරිං, තස්ස තස්ස වුත්තප්පමාණතො අතිරෙකං. අධිකච්ඡෙදනන්ති අධිකස්ස පමාණාතිරිත්තට්ඨානස්ස ඡෙදනං අස්ස පාචිත්තියස්ස දෙසනායාති අධිකච්ඡෙදනං, වුත්තප්පමාණතො අධිකට්ඨානං ඡින්දිත්වා දෙසෙතබ්බං පාචිත්තියං. උදීරිතං වුත්තං පාළියාති අත්ථො.

575. අප්පමාණෙනාති ගුණවසෙන අප්පමාණෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන.

576. සබ්බං වට්ටතීති සම්බන්ධො. ‘‘සබ්බ’’න්ති ඉමිනා අට්ඨකථාය ආගතං නීලාදිං සඞ්ගණ්හාති. මහන්තාදිභෙදං සබ්බං පච්චත්ථරණචීවරං වට්ටති.

577. ‘‘මුඛපුඤ්ඡනචොළං එක’’න්ති පදච්ඡෙදො. එකං ධොවිත්වා යාව සුක්ඛාපීයති, තාව අඤ්ඤෙන මුඛපුඤ්ඡනෙන භවිතබ්බත්තා ආහ ‘‘ද්වෙපි වට්ටන්ති සබ්බථා’’ති.

579. පමාණතො, ගණනතො ච අතීතාති පමාණගණනාතීතා. ‘‘පමාණාතීතා’’ති වචනෙන විනයධරානං අප්පමාණගුණතං දස්සෙති, ‘‘ගණනාතීතා’’ති ඉමිනා අතික්කන්තගණනතං. පකතං විනයෙ පඨමං කතං බුද්ධෙන භගවතා පඤ්ඤත්තං ජානන්තීති පකතඤ්ඤූ, විනයධරා, තෙ පකතඤ්ඤුනො. අපරිමාණගුණමණිගණභූසිතඋපාලිදාසකාදිමහාථෙරාචරියපරම්පරාගතා සඞ්ඛ්‍යාපථාතීතා විනයධරාති වුත්තං හොති.

580. සුගතට්ඨඞ්ගුලායාමන්ති වඩ්ඪකිරතනප්පමාණදීඝං. චතුරඞ්ගුලවිත්ථතන්ති වඩ්ඪකිවිදත්ථිප්පමාණවිත්ථාරං. විකප්පනුපගං පච්ඡිමං චීවරං නාම හොති. පච්ඡිමං චීවරන්ති පරිස්සාවනපටාදීනං විසෙසනං, පච්ඡිමචීවරප්පමාණන්ති වුත්තං හොති.

581. පරිස්සාවපටන්ති උදකපරිස්සාවනත්ථං පටං. පත්තත්ථවිකන්ති පත්තකඤ්චුකං. පොත්ථකත්ථවිකන්ති පොත්ථකකඤ්චුකං. ආදිග්ගහණෙන පච්ඡිමප්පමාණාදිං යං කිඤ්චි පටං, දණ්ඩපටඤ්ච සඞ්ගණ්හාති.

582. අධිට්ඨාතුන්ති පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං. ඨපිතෙති අනධිට්ඨාය ඨපිතෙ. මහාපච්චරියං පන ‘‘අනාපත්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469) ආහ. නත්ථි දොසතාති දොසො එව දොසතා. ‘‘අත්තනො සන්තකභාවතො මොචෙත්වා ඨපිතං සන්ධාය මහාපච්චරියං අනාපත්ති වුත්තා’’ති වදන්ති. ‘‘ඉමිනා භෙසජ්ජං චෙතාපෙස්සාමි, ඉදං මාතුයා දස්සාමී’’ති ඨපෙන්තෙන අධිට්ඨාතබ්බං. ‘‘ඉදං භෙසජ්ජස්ස, මාතුයා’’ති විභජිත්වා සසන්තකභාවතො මොචිතෙ අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථීති අධිප්පායො. හොති චෙත්ථ –

‘‘යං වත්ථං භික්ඛුනා ලද්ධං, කතං මාතාදිසන්තකං;

නිස්සග්ගියං න හොතීති, තමාහු විනයඤ්ඤුනො’’ති.

583. වස්සමාසෙ චතුරොති වස්සානෙ චතුරො මාසෙ, අධිට්ඨානකිරියාය චත්තාරො මාසෙ අවිච්ඡෙදොති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිවාසෙතබ්බා සාටිකා වස්සිකසාටිකා.

584. කණ්ඩුං පටිච්ඡාදෙතීති කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි, කණ්ඩුරොගාතුරස්ස භික්ඛුනො තප්පටිච්ඡාදනත්ථමනුඤ්ඤාතචීවරස්සෙතමධිවචනං. හොන්ති චෙත්ථ –

‘‘මාතිකට්ඨකථායස්සා, කණ්ඩුච්ඡාදිකසාටියා;

න කාලාතික්කමෙ වුත්තං, අධිට්ඨානවිවට්ටනං.

අධිට්ඨානපහානඞ්ගෙ-සු වුත්තත්තා විසෙසතො;

වීමංසිතබ්බං විඤ්ඤූහි, තත්ථ යං කාරණං සියා’’ති.

586. ‘‘අසම්මුඛෙ එතන්ති චා’’ති වචනෙනෙව සම්මුඛෙ ‘‘ඉම’’න්ති විඤ්ඤායති. විචක්ඛණො පච්චුද්ධරෙය්‍යාති යොජනා.

587. අධිට්ඨිතන්ති අධිට්ඨානං.

588. ඉති සබ්බමිදන්ති එවං වුත්තං ඉදං තිචීවරාදීනං පමාණාදිසබ්බවිධානං. තෙචීවරිකභික්ඛුනොති තිචීවරාධිට්ඨානෙන අධිට්ඨිතතෙචීවරිකස්ස විනයතෙචීවරිකස්ස. තිණ්ණං චීවරානං සමාහාරො තිචීවරං, තිණ්ණං තිචීවරානං සමාහාරොති ‘‘තිතිචීවර’’න්ති වත්තබ්බෙ එකදෙසසරූපෙකසෙසනයෙන ‘‘තිචීවර’’න්ති නවචීවරානි සඞ්ගහිතානි, තිචීවරෙ නියුත්තො තෙචීවරිකොති විනයතෙචීවරිකො වුච්චති. ධුතඞ්ගතෙචීවරිකස්සාපි තිචීවරෙ ඉදමෙව විධානන්ති සොපි සඞ්ගය්හති. අඤ්ඤෙසු වා පන ඡසු චීවරෙසු පරික්ඛාරචොළං එකං අංසකාසාවමෙව වට්ටති. තථා වත්වාවාති ‘‘ඉමං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නයෙන වත්වා. තං පරික්ඛාරචොළං. පරික්ඛාරචොළමස්ස අත්ථි, තත්ථ වා නියුත්තොති පරික්ඛාරචොළිකො.

589. ‘‘තිචීවරං පන පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටති, න වට්ටතී’’ති අනුයොගං කත්වා ‘‘වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469) අට්ඨකථාය වුත්තත්තා ඉධ ‘‘තිචීවර’’න්ති චීවරත්තයමෙව වුත්තං. ‘‘සුඛපරිහාරත්ථං එකම්පි විකප්පෙතබ්බ’’න්ති වචනතො එකදෙසෙ සමුදායොපචාරවසෙන එකම්පි විකප්පෙතබ්බමෙව හොති.

පරික්ඛාරචොළං කාතුම්පි වට්ටතීති බද්ධසීමතො බහි වසන්තෙන එකකෙන තෙචීවරිකෙන අන්තොඅරුණෙ අසතියා තීසු චීවරෙසු හත්ථපාසෙ අකතෙසු නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං හොතීති, විනයකම්මං කාතුං සභාගපුග්ගලානං දුල්ලභත්තා ච සුඛපරිහාරත්ථං තීසු එකං වා සබ්බානි එව වා තිචීවරනාමෙන කතාධිට්ඨානානි පච්චුද්ධරිත්වා පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටතීති වුත්තං හොති.

එවං අග්ගහෙත්වා ‘‘සචෙ තිචීවරං පරික්ඛාරචොළාධිට්ඨානං ලභෙය්‍ය, උදොසිතසික්ඛාපදෙ පරිහාරො නිරත්ථකො භවෙය්‍යා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469) වුත්තං මහාපදුමත්ථෙරස්ස මතං දස්සෙතුමාහ ‘‘එවං චුදොසිතෙ’’තිආදි. එවං චෙති එවං තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨහිත්වා පරිහරිතුං වට්ටති චෙ. උදොසිතෙති ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස අනන්තරෙ දුතියකථිනසික්ඛාපදෙ. වුත්තො පරිහාරොති ‘‘එකකුලස්ස ගාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච. අන්තොගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොගාමෙ වත්ථබ්බ’’න්තිආදිනා (පාරා. 478) නයෙන පදභාජනාවසානෙ වුත්තො, ඉධ ච ‘‘ගාමාදීසු පදෙසෙසූ’’තිආදිනා නයෙන අනන්තරං වක්ඛමානො තිචීවරස්ස පරිහරණවිධි. නිරත්ථකොති පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨිතචීවරස්ස තෙන විධිනා තිචීවරං අපරිහරන්තස්සාපි භික්ඛුනො අනාපත්තිභාවතො නිප්පයොජනොති අත්ථො.

590. තප්පරිහරිතුමාහ ‘‘න’’ඉච්චාදි. න නිරත්ථකොති යොජනා. හෙතුං දස්සෙතුමාහ ‘‘තෙචීවරිකස්සෙවා’’තිආදි. යො තිචීවරනාමෙන අධිට්ඨානං අපච්චුද්ධරිත්වා සතිං උපට්ඨපෙත්වා අන්තොඅරුණෙ චීවරං හත්ථපාසතො අමොචෙත්වා අරුණං උට්ඨාපෙති, තාදිසස්ස තෙචීවරිකස්සෙව තස්මිං සික්ඛාපදෙ උදොසිතපරිහාරස්ස භගවතා දෙසිතත්තාති අත්ථො. යස්මා තාදිසස්සෙව තෙචීවරිකස්ස උදොසිතසික්ඛාපදෙ පරිහාරො වුත්තො, තස්මා. තං සබ්බම්පීති තං නවවිධං සබ්බම්පි චීවරං. පරික්ඛාරචොළස්සාති පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨහිත්වා චීවරං පරිභුඤ්ජිතුකාමස්ස පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨාතුං වට්ටති.

591. ඉමිනා උදොසිතපරිහාරස්ස අනිරත්ථකභාවං සාධෙත්වා ඉදානි ‘‘තිචීවරං පරික්ඛාරචොළනාමෙනාපි අධිට්ඨාතුං වට්ටතී’’ති ඉමස්ස අධිකත්ථස්ස මහාකාරුණිකෙන අනුඤ්ඤාතභාවෙ කිරියන්තරානුජානනසඞ්ඛාතඅධිකවචනස්ස ඤාපකහෙතුභාවං දස්සෙතුමාහ ‘‘අධිට්ඨෙතී’’තිආදි. ඉමස්මිංයෙව සික්ඛාපදෙ අනාපත්තිවාරෙ ‘‘අනාපත්ති අන්තොදසාහං අධිට්ඨෙති, විකප්පෙතී’’ති පාඨෙ අනාපත්තිභාවෙ ‘‘අධිට්ඨෙතී’’ති එත්තකෙනෙව පරියත්තෙ (පාරා. 469) ‘‘විකප්පෙතී’’ති කිරියන්තරානුජානනෙන පකාරන්තරෙනාපි දොසො නත්ථීති අධිප්පායස්ස විඤ්ඤාපිතත්තාති අත්ථො.

592. එවං කරොන්තස්සාති තිචීවරනාමෙන අධිට්ඨානං පච්චුද්ධරිත්වා පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨහන්තස්ස. ඉදානි අතිප්පසඞ්ගං දස්සෙතුකාමස්ස චොදකස්ස අධිප්පායං දස්සෙතුමාහ ‘‘එව’’න්තිආදි. මූලාධිට්ඨානං පහාය කාතබ්බප්පකාරන්තරස්සාපි විජ්ජමානත්තා තිචීවරං පච්චුද්ධරිත්වා මුඛපුඤ්ඡනාදිකං කත්වා අධිට්ඨහතොපි දොසො න සියාති කස්මා නාපජ්ජතීති අත්ථො. නඉති අතිප්පසඞ්ගනිවාරණෙ.

593. කිච්චවිධානතොති තෙසං මුඛපුඤ්ඡනාදීනං අත්තනො අත්තනො කිච්චස්ස සාධනතො, තාදිසං කිච්චවිසෙසාපෙක්ඛං විනා තංතංනාමෙන අධිට්ඨාතුං න යුජ්ජතීති අධිප්පායො. අකිච්චස්සාති මුඛපුඤ්ඡනාදිකිච්චරහිතස්ස. අධිකස්සාති පච්චුද්ධරිත්වා පඨමං අධිට්ඨානස්ස විජහිතත්තා අතිරෙකස්ස. අස්සාති තිචීවරස්ස. අධිට්ඨානං තු යුජ්ජතීති දසාහං අනතික්කමිත්වා පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨානං පන යුජ්ජති.

594. නිධානස්ස මුඛං උපායොති නිධානමුඛං, අන්තරවාසකාදිතංතංචීවරනාමෙන අධිට්ඨානතො අතිරෙකං යං කිඤ්චි චීවරං යථා ඨපිතං ආපත්තිං න කරොති, තථා නිධානස්ස උපායොති අත්ථො. එතං පරික්ඛාරචොළාධිට්ඨානං. මහාපච්චරියන්ති බ්‍රාහ්මණතිස්සභයෙ භික්ඛුසඞ්ඝං ජම්බුදීපං නෙතුං සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස ආණත්තියා විසුකම්මෙන නිම්මිතමහාපච්චරියං නිසීදිත්වා ලිඛිතත්තා තංනාමකායං විනයට්ඨකථායං, ‘‘මහාපච්චරියාදිසූ’’තිපි ලිඛන්ති.

595. පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨානවිධානස්ස වුත්තප්පමාණං කතමන්ති ආහ ‘‘චීවර’’න්තිආදි. ‘‘නිදානෙ උප්පත්තිතො’’ති පදච්ඡෙදො. ‘‘චීවරං පරිපුණ්ණ’’න්ති නිදානෙ ‘‘තිචීවරං සම්පුණ්ණං විජ්ජති, ඉදමතිරෙකචීවරං කිං කාතබ්බ’’න්ති භික්ඛූහි භගවතො ආරොචිතවත්ථුම්හි. උප්පත්තිතොති පරික්ඛාරචොළාධිට්ඨානස්ස උප්පන්නත්තා, අනුඤ්ඤාතත්තාති අත්ථො. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූනං පරිපුණ්ණං හොති තිචීවරං, අත්ථො ච හොති පරිස්සාවනෙහිපි ථවිකාහිපි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ පරික්ඛාරචොළක’’න්ති (මහාව. 357) එත්ථ පාළියං එවං විප්පවාසසුඛත්ථං නාමෙනාධිට්ඨිතතිචීවරං අධිට්ඨානං පච්චුද්ධරිත්වා පරික්ඛාරචොළනාමෙන අධිට්ඨාතුං වට්ටතීති සාධනෙන තදෙකසාධනත්තා එව එකම්පි චීවරං විකප්පෙතුං වට්ටතීති වුත්තමෙව හොති. තෙනෙවාහ අට්ඨකථායං ‘‘එවඤ්ච සති යො තිචීවරෙ එකෙන චීවරෙන විප්පවසිතුකාමො හොති, තස්ස තිචීවරාධිට්ඨානං පච්චුද්ධරිත්වා විප්පවාසසුඛත්ථං විකප්පනාය ඔකාසො දින්නො හොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469).

596-8. එත්තාවතා කප්පියචීවරඤ්ච තත්ථ කත්තබ්බඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි අකප්පියචීවරං දස්සෙතුමාහ ‘‘කුසවාකාදී’’තිආදි. කුසන්ති දබ්බතිණං. වාකන්ති රුක්ඛාදීනං වාකං. ආදි-සද්දෙන ඵලකං ගහිතං, චීර-සද්දො චීවරපරියායො, ඉමස්මිං කුසාදයො ගන්ථෙත්වා කතෙ චීවරෙයෙව වත්තති. කෙසජං කම්බලන්ති මනුස්සකෙසෙහි වීතකම්බලඤ්ච. වාලජං කම්බලන්ති අස්සවාලචමරවාලෙහි වීතකම්බලඤ්ච. උලූකපක්ඛන්ති කොසියසකුණපත්තං. ඉධ පන තං ගන්ථෙත්වා කතචීවරමෙව ගහෙතබ්බං. අජිනක්ඛිපෙති අජිනදීපිචම්මෙ. ‘‘ධාරයතො ථුල්ලච්චය’’න්ති පච්චෙකං සම්බන්ධො.

කදලිදුස්සෙති කදලිවාකමයවත්ථෙ. එරකදුස්සෙති එරකමයවත්ථෙ. අක්කදුස්සෙති අක්කදණ්ඩෙ වා තෙසං සුත්තානි වා ගහෙත්වා කතවත්ථෙ. පොත්ථකෙති මකචිවාකමයවත්ථෙ. තිරීටෙ වාති එවංනාමකෙ රුක්ඛතචෙ. වෙඨනෙති සීසවෙඨනෙ. කඤ්චුකෙති කවචෙ.

සබ්බනීලකෙති කෙවලනීලකෙ. එස නයො මඤ්ජෙට්ඨාදීසු. මහානාමරත්තෙති තනුපදුමදලවණ්ණරත්තෙ. මහාරඞ්ගරත්තෙති සතපදිවණ්ණරත්තෙ.

599. අච්ඡින්නදසකෙති අච්ඡින්නා දසා යස්ස, තස්මිං චීවරෙ. එස නයො දීඝදසෙපි. ඵලදසෙති ඵලසදිසගන්ථිතා දසා යස්ස, තස්මිං. පුප්ඵදසෙති කණ්ණිකං බන්ධිත්වා විකාසෙත්වා කතා දසා යස්ස, තස්මිං චීවරෙති අත්ථො. අච්ඡින්නචීවරස්සාති නග්ගං කත්වා චොරෙහි විලුත්තචීවරස්ස. එත්ථාති කුසවාකාදීසු, සබ්බනීලාදීසු ච. කිඤ්චීති එකම්පි අකප්පියං නත්ථි අනනුලොමිකං නත්ථි. ‘‘නග්ගෙන එතෙසු අකප්පියචීවරෙසු යංකිඤ්චි ලද්ධං, තෙන හිරිකොපිනං පටිච්ඡාදෙත්වා පච්ඡා කප්පියචීවරෙ ලද්ධෙ තං අධිවාසෙත්වා ඉදං අකප්පියචීවරං පරිච්චජිතබ්බං. සබ්බනීලකාදිවත්ථෙසු ලද්ධෙසු කප්පියරජනෙන රජිත්වා, තං වණ්ණං නාසෙත්වා වා කප්පියවත්ථානි උභයපස්සෙසු අල්ලියාපෙත්වා, පටිච්ඡාදෙත්වා වා නිවාසෙතුං වට්ටතී’’ති අට්ඨකථායං වුත්තං.

600. ‘‘අන්තොදසාහ’’න්ති ඉදං ‘‘අධිට්ඨෙතී’’තිආදීහි සබ්බපදෙහිපි යොජෙතබ්බං. විස්සජ්ජෙතීති අඤ්ඤස්ස දෙති. ඉධ දානං දුවිධං සම්මුඛාදානං, පරම්මුඛාදානන්ති. පටිග්ගාහකං දිස්වා ‘‘ඉදං තුය්හං දම්මී’’ති දානං සම්මුඛාදානං නාම. පරම්මුඛා ‘‘ඉදං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති දින්නං පරම්මුඛාදානං. ‘‘ඉදං ත්වං ගණ්හාහී’’ති වා ‘‘තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වා වුත්තෙ ‘‘මය්හං ගණ්හාමී’’ති සචෙ වදති, දානගහණද්වයම්පි සුද්ධං. ‘‘ඉදං තව සන්තකං කරොහි, තව සන්තකං හොතු, තව සන්තකං හොතී’’ති දායකෙන වුත්තෙ ගණ්හන්තොපි ‘‘මම සන්තකං කරොමි, මම සන්තකං හොතු, මම සන්තකං හොතී’’ති වදති චෙ, දානං, ගහණඤ්ච අසුද්ධං හොති. ‘‘තව සන්තකං කරොහී’’ති වුත්තෙ පන ‘‘සාධු භන්තෙ මය්හං ගණ්හාමී’’ති වත්වා ගණ්හාති, ගහණං සුද්ධං. ‘‘ඉදං තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙ ‘‘අහං න ගණ්හාමී’’ති වදති, පුන ‘‘දින්නං මයා, තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙ ඉතරොපි පුන පටික්ඛිපති, තං චීවරං කස්සචි අසන්තකත්තා දසාහාතික්කමෙනාපි නිස්සග්ගියං න හොතීති පච්ඡා තෙසු ද්වීසු යො ඉච්ඡති, තෙන අධිට්ඨාය පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති සබ්බමිදං අට්ඨකථාය (පාරා. අට්ඨ. 2.469 අත්ථතො සමානං) වුත්තං.

අධිට්ඨිතචීවරෙ අධිට්ඨානෙ වෙමතිකෙන අත්තනො විමතිං පඨමං ආවි කත්වා ‘‘සචෙ අනධිට්ඨිතං, එවං කතෙ කප්පියං හොතී’’ති චින්තෙත්වා නිස්සජ්ජෙත්වා විනයකම්මං කරොන්තස්ස මුසාවාදදොසො නාපජ්ජති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘න හි එවං ජානාපෙත්වා විනයකම්මං කරොන්තස්ස මුසාවාදො හොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469). ‘‘කෙචි ‘තථා වෙමතිකචීවරං අඤ්ඤෙන විස්සාසෙන ගහෙත්වා පුන දාතබ්බ’න්ති වදන්ති, තං න සුන්දර’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469 ථොකං විසදිසං) තත්ථෙව වුත්තං.

විනස්සතීති චොරාදීහි විනස්සති. ‘‘නස්සති, ඩය්හති, අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්තී’’ති ඉමානිපි විනාසප්පකාරත්තා ‘‘විනස්සතී’’ති ඉමිනාව සඞ්ගය්හන්ති. තත්ථ ‘‘නස්සතී’’ති ඉදං චොරාදීහි හටං සන්ධාය වුත්තං, ‘‘විනස්සතී’’ති ඉදං උන්දූරඛායිතාදිං සන්ධාය වුත්තං, ‘‘ඩය්හතී’’ති අග්ගිනා දඩ්ඪං සන්ධාය. විස්සාසෙති එත්ථ සන්දිට්ඨො ච සම්භත්තො ච ආලපිතො ච ජීවති ච ගහිතෙ චත්තමනො හොතීති පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන අත්තනි විස්සාසෙන අඤ්ඤෙන ගහිතෙති අත්ථො. පකාසිතාති ‘‘අනාපත්ති අන්තොදසාහං අධිට්ඨෙතී’’තිආදිනා (පාරා. 469) නයෙන වුත්තා.

601. ඉදං පන සමුට්ඨානං නාමෙන කථිනසමුට්ඨානං නාමාති අත්ථො. ඉදං කථිනසමුට්ඨානං නාම කායවාචතො ච කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති. අතිරෙකචීවරභාවස්ස ජානනචිත්තෙන පණ්ණත්තිජානනචිත්තෙ අසතිපි ආපත්තිසම්භවතො අචිත්තං. අනධිට්ඨානතො, අවිකප්පනතො ච අක්‍රියං. කම්මට්ඨානමනුයුඤ්ජන්තො වා චෙතියාදිං වන්දන්තො වා එකාදසමං අරුණං උට්ඨාපෙති, කුසලචිත්තො ආපජ්ජති, කලහාදිපසුතො වා වීතික්කමං ජානන්තො වා උට්ඨාපෙති, අකුසලචිත්තො ආපජ්ජති, ඛීණාසවො පන අසතියා වා පණ්ණත්තිං අජානන්තො වා තථා කරොන්තො අබ්‍යාකතචිත්තො ආපජ්ජතීති තිචිත්තං. වුත්තනයෙන කම්මට්ඨානාදිමනුයුඤ්ජන්තස්ස සොමනස්සචිත්තසමඞ්ගිනො සුඛවෙදනා, උපෙක්ඛාචිත්තසමඞ්ගිනො උපෙක්ඛාවෙදනා, කලහාදිපසුතස්ස දොමනස්සචිත්තසමඞ්ගිනො දුක්ඛවෙදනා හොතීති තිවෙදනං. එස නයො උපරිපි එවරූපෙ ඨානෙ යොජෙතබ්බො.

පඨමකථිනකථාවණ්ණනා.

602. ගාමාදීසු පදෙසෙසු තිපඤ්චසූති තිචීවරානි නික්ඛිපිත්වා විප්පවාසෙන දොසං, උප්පජ්ජනට්ඨානඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘ගාමො එකූපචාරො’’තිආදිනා (පාරා. 477) නයෙන පාළියං වුත්තගාමනිවෙසනඋදොසිතඅට්ටමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථඛෙත්තධඤ්ඤකර- ණආරාමවිහාරරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසසඞ්ඛාතෙසු පන්නරසසු චීවරනික්ඛෙපට්ඨානෙසූති වුත්තං හොති. එත්ථ ගාමො නාම එකකුටිකාදිගාමො.

නිවෙසනං නාම ගාමතො බහි චතුසාලාදිකො ගෙහො. තෙනාහ ගණ්ඨිපදෙ ‘‘ගාමනිවෙසනානං විසෙසං වදන්තා ‘පුන එකපරිච්ඡෙදං කත්වා නිවෙසිතා බහුගෙහා නිවෙසනං නාම හොන්තී’ති වදන්ති, තස්මා ඉදං නිවෙසනාදි සබ්බං ‘ගාමතො බහී’ති ගහෙතබ්බ’’න්ති. ඉදඤ්ච තත්ථෙව වුත්තං ‘‘නිවෙසනාදිකං අන්තොගාමෙ චෙ හොති, ගාමෙ වුත්තපරිහාරස්සෙව ලබ්භනතො අන්තොගාමතො බහී’ති ගහෙතබ්බ’’න්ති.

අට්ඨකථායං ‘‘උදොසිතොති යානාදීනං භණ්ඩානං සාලා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.482-487) වුත්තසරූපං උදොසිතං නාම. ‘‘අට්ටොති පටිරාජාදිපටිබාහනත්ථං ඉට්ඨකාහි කතො බහලභිත්තිකො චතුපඤ්චභූමිකො පතිස්සයවිසෙසො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.482-487) වුත්තසරූපො අට්ටො නාම. ‘‘මාළොති එකකූටසඞ්ගහිතො චතුරස්සපාසාදො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 482-487) වුත්තො එකකණ්ණිකසඞ්ගහිතො චතුරස්සගෙහො මාළො නාම. පාසාදොති දීඝපාසාදො. හම්මියන්ති මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. නාවාති යානප්පත්ති. සත්ථන්ති ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථවසෙන දුවිධො ජනසමූහො, සො ච නිවිට්ඨානිවිට්ඨවසෙන පච්චෙකං දුවිධො. තත්ථ නිවිට්ඨෙ වතිආදිපරික්ඛෙපොපි හොතෙව.

ඛෙත්තන්ති යවඛෙත්තාදිඛෙත්තං. ධඤ්ඤකරණං ඛලං. ආරාමො පුප්ඵාරාමො, ඵලාරාමො ච. විහාරොති එකම්පි සෙනාසනං වුච්චති. ‘‘රුක්ඛො නාම යං මජ්ඣන්තිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරතී’’ති (පාරා. 494) වුත්තප්පමාණපරිච්ඡන්නො රුක්ඛො. අජ්ඣොකාසො නාම සත්තබ්භන්තරො, සො විඤ්චාටවිආදිඅගාමකාරඤ්ඤෙ ච මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ සමුද්දදීපෙ ච ලබ්භති. මච්ඡබන්ධානං අගමනපථො නාම උදකපිට්ඨියා ගන්ත්වා පුන තදහෙව ගෙහං ආගන්තුං අසක්කුණෙය්‍යතාය දූරො සමුද්දප්පදෙසො වුච්චති.

අයං ගාමාදිකො පච්චෙකං එකූපචාරො, නානූපචාරොති දුවිධො. තත්ථ අජ්ඣොකාසං විනා ගාමාදිකො තංතංරාජාදිසාමිකකුලානං එකත්ථනානත්ථවසෙන එකකුලසන්තකො චෙ හොති, එකූපචාරො. නානාකුලසන්තකො චෙ, නානූපචාරො හොති. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ගාමො එකූපචාරො නාම එකකුලස්ස ගාමො හොතී’’තිආදි (පාරා. 478). අට්ඨකථායම්පි වුත්තං ‘‘එකකුලස්ස ගාමොති එකස්ස රඤ්ඤො වා භොජකස්ස වා ගාමො’’ති ච ‘‘නානාකුලස්ස ගාමොති නානාරාජූනං වා භොජකානං වා ගාමො වෙසාලීකුසිනාරාදිසදිසො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.479) ච.

එකකුලෙන කාරාපිතො විහාරො එකූපචාරො, නානාකුලෙහි කාරාපිතො නානූපචාරො හොති. යථාහ ගණ්ඨිපදෙ ‘‘විහාරෙ එකකුලනානාකුලවොහාරො කාරාපකානං වසෙන වුත්තො’’ති. අජ්ඣොකාසෙ පන උපචාරභෙදො අබ්භන්තරවසෙන වෙදිතබ්බො. වුත්තඤ්චෙතං පාළියං ‘‘අජ්ඣොකාසො එකූපචාරො නාම අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා එකූපචාරො. තතො පරං නානූපචාරො’’ති. ඉධ එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිරතනං හොති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථ’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.489). එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තසරූපප්පභෙදානි පන්නරස ඨානානි දස්සෙතුමාහ ‘‘ගාමාදීසු පදෙසෙසු තිපඤ්චසූ’’ති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පාළිඅට්ඨකථාවණ්ණනතො වෙදිතබ්බො.

‘‘තිචීවරෙන විප්පවාසෙය්‍යාති සඞ්ඝාටියා වා උත්තරාසඞ්ගෙන වා අන්තරවාසකෙන වා. අන්තොගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා’’ති (පාරා. 476, 478) වචනතො එත්ථ තිචීවරන්ති තිණ්ණං චීවරානමඤ්ඤතරමෙව චීවරං වත්තබ්බං. එකරත්තන්ති විප්පවාසකිරියාය අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. අපි-සද්දෙන කිං පන දිරත්තාදිකන්ති දස්සෙති.

සඞ්ඝසම්මුතියා විනාති තිචීවරං පරිහරිතුං අසමත්ථෙන ගිලානෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘අහං භන්තෙ ගිලානො, න සක්කොමි තිචීවරං ආදාය පක්කමිතුං, සොහං භන්තෙ සඞ්ඝං තිචීවරෙන අවිප්පවාසසම්මුතිං යාචාමී’’ති තික්ඛත්තුං යාචිතෙන සඞ්ඝෙන තස්ස ඤත්තිදුතියාය කම්මවාචාය දින්නං අවිප්පවාසසම්මුතිං විනාති වුත්තං හොති. තථා ලද්ධසම්මුතිකස්ස ගිලානස්ස භික්ඛුනො තස්මිං ගෙලඤ්ඤෙ අවූපසන්තෙ වා වූපසන්තෙපි චීවරනික්ඛෙපට්ඨානං ආගමනකාලෙ වා උප්පන්නෙ අඤ්ඤෙපි රොගෙ අවූපසන්තෙ තායයෙව සම්මුතියා න දොසො.

603. භික්ඛුනොති අලද්ධසම්මුතිකස්ස භික්ඛුනො. තෙන චීවරෙන. විප්පවත්ථුං න වට්ටතීති විනා වසිතුං න වට්ටති. කිං වුත්තං හොති? ‘‘එකකුලස්ස ගාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච, අන්තොගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොගාමෙ වත්ථබ්බං. අපරික්ඛිත්තො හොති, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඝරෙ වත්ථබ්බං, හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. නානාකුලස්ස ගාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඝරෙ වත්ථබ්බං සභායෙ වා ද්වාරමූලෙ වා, හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බ’’න්තිආදිනා (පාරා. 478) නයෙන පාළියා වුත්තට්ඨානතො බහි අරුණං උට්ඨාපෙතුං න වට්ටතීති වුත්තං හොති.

ඉමස්මිං පාඨෙ ‘‘පරික්ඛිත්තො’’ති ඉදං පාකාරෙන වා වතියා වා පරිඛාය වා පරික්ඛිත්තං සන්ධාය වුත්තං. හත්ථපාසා වාති එත්ථ හත්ථපාසා නාම අඩ්ඪතියරතනං හොති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘තං ඝරං සමන්තතො හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං, අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණා පදෙසා උද්ධං න විජහිතබ්බන්ති වුත්තං හොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.477-478).

විප්පවසන්තස්ස කො දොසොති ආහ ‘‘හොති…පෙ… අරුණුග්ගමෙ’’ති. අනුඤ්ඤාතට්ඨානතො හි බහි චීවරෙන විනා අරුණං උට්ඨාපෙන්තස්ස තං චීවරං නිස්සජ්ජිතබ්බං හොති, තංහෙතුකා පාචිත්තියාපත්තිපි හොතීති අත්ථො. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘නිස්සජ්ජිත්වා…පෙ… විඤ්ඤුනා’’ති.

604. න්හායන්තස්සෙවාති චීවරස්ස හත්ථපාසතො දූරෙ නහායන්තස්සෙව, අනාදරෙ සාමිවචනං.

606. අච්ඡින්නං විලුත්තං චීවරං යස්ස සො අච්ඡින්නචීවරො, භික්ඛු, තස්ස ඨානං අච්ඡින්නචීවරට්ඨානං, තස්මිං.

607. නිවාසෙත්වාති එත්ථ ‘‘අන්තරවාසක’’න්ති ච ගහෙත්වාති එත්ථ ‘‘ඉතරානී’’ති ච සෙසො. ඉදඤ්ච ගන්තබ්බට්ඨානෙ, ආසන්නෙ මග්ගෙ ච මනුස්සසම්බාධෙ අසති කත්තබ්බදස්සනං. ඉතරත්ථ නිවාසෙත්වා, පාරුපිත්වා ච සඞ්ඝාටිං අංසෙ කත්වාව ගන්තබ්බං හොති. විහාරෙ සභාගෙසු අලබ්භමානෙසු ආසනසාලම්පි ගන්ත්වා සභාගස්ස සන්තිකෙ විනයකම්මං කත්තබ්බන්ති අට්ඨකථායං (පාරා. අට්ඨ. 2.495 අත්ථතො සමානං) වුත්තං. ‘‘නිස්සජ්ජිත්වා’’ති ඉමිනා ‘‘ඉදං මෙ භන්තෙ චීවරං රත්තිවිප්පවුත්ථං අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා නිස්සග්ගියං, ඉමාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමී’’ති සඞ්ඝෙ වා ‘‘ඉදං මෙ භන්තෙ චීවරං…පෙ… අහං ආයස්මන්තානං නිස්සජ්ජාමී’’ති තිණ්ණං, ද්වින්නං වා සන්තිකෙ වා ‘‘ඉදං මෙ ආවුසො…පෙ… ඉමාහං ආයස්මතො නිස්සජ්ජාමී’’ති එකස්ස සන්තිකෙ වා වත්වා නිස්සජ්ජිත්වාති වුත්තං හොති. විඤ්ඤුනාති එවං නිස්සග්ගියවත්ථුනිස්සජ්ජනාදිනානප්පකාරවිධිජානනකෙන ඤාණවතාති අත්ථො.

608. තං නිස්සග්ගියචීවරං.

609. ‘‘අදෙන්තස්ස ච නිස්සට්ඨං දුක්කට’’න්ති ඉමිනා ‘‘බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා, නිස්සට්ඨචීවරං දාතබ්බ’’න්ති වුත්තත්තා ඉමං විධිං ජානනතාය බ්‍යත්තෙන යථාවිධිං කාතුං සමත්ථතාය පටිබලෙන ඛන්ධකෙ (චූළව. 239) ආගතනයෙන ආපත්තිං පටිග්ගහෙත්වා නිස්සට්ඨචීවරං හත්ථෙන ගහෙත්වා නිසීදාපෙත්වා සචෙ සඞ්ඝො හොති, ‘‘සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සඞ්ඝස්ස නිස්සට්ඨං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යා’’ති, සචෙ තයො හොන්ති, ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං ආයස්මන්තානං නිස්සට්ඨං, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ආයස්මන්තා ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යු’’න්ති, සචෙ එකකො හොති, ‘‘ඉමං චීවරං ආයස්මතො දම්මී’’ති දාතබ්බං, නිස්සට්ඨචීවරං ‘‘අත්තනොයෙව දින්න’’න්ති සුද්ධසඤ්ඤාය ගහෙත්වා අදෙන්තස්ස දුක්කටං හොතීති වුත්තං හොති.

තස්ස සන්තකභාවං ඤත්වා ලෙසෙන විලුම්පන්තස්ස පන භණ්ඩග්ඝවසෙන දුක්කටථුල්ලච්චයපාරාජිකාපත්තියො හොන්ති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘තස්ස සන්තකභාවං පන ඤත්වා ලෙසෙන අච්ඡින්දන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469). පරියාපුතන්ති ‘‘න භික්ඛවෙ නිස්සට්ඨචීවරං න දාතබ්බං, යො න දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 470) පාළියං වුත්තන්ති අත්ථො.

610-1. ථෙරෙ දහරෙ චාති එතෙසු උභොසුපි මග්ගං ගච්ඡන්තෙසූති යොජනා. ‘‘ථෙරෙ’’ති ඉමිනා අනිස්සිතභාවමාහ, ‘‘දහරෙ චා’’ති ඉමිනා නිස්සිතභාවං. ඔහීනෙති ඔසක්කිතෙ. සචෙ සො ථෙරො නිස්සයාචරියො භවෙය්‍යාති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ගරු’’න්ති. තස්මිං දහරෙ. වත්ථන්ති තස්ස හත්ථෙ ඨිතචීවරං. න පස්සම්භතීති ධුරනික්ඛෙපං අකත්වා ගමනෙ සඋස්සාහත්තා නිස්සයපටිප්පස්සද්ධි න හොතීති අධිප්පායො. තෙනෙව ‘‘මුහුත්ත’’න්තිආදිමාහ.

614. පච්චුද්ධාරෙ අන්තොයෙවාරුණෙති ඉමිනා සම්බන්ධො, දහරභික්ඛුනො දූරභාවඤ්ච අරුණුග්ගමනඤ්ච ඤත්වා චීවරස්ස අනිස්සග්ගියත්ථං තස්ස හත්ථෙ ඨිතභාවං සල්ලක්ඛෙත්වා පුරාරුණා පච්චුද්ධරෙති අත්ථො. විස්සජ්ජෙතීති අඤ්ඤස්ස දෙති. විනස්සතීති චොරාදීහි නස්සති.

දුතියකථිනකථාවණ්ණනා.

616. අකාලචීවරන්ති ‘‘අකාලචීවරං නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්නං, අත්ථතෙ කථිනෙ සත්තමාසෙ උප්පන්නං, කාලෙපි ආදිස්ස දින්න’’න්ති (පාරා. 500) වචනතො අනත්ථතකථිනෙ විහාරෙ ‘‘චීවරමාසො’’ති යො පුබ්බකත්තිකකාළපක්ඛපාටිපදතො පට්ඨාය යාව අපරකත්තිකපුණ්ණමී, තාව මාසො වුච්චති, තතො පරෙසු එකාදසසු මාසෙසු උප්පන්නඤ්ච අත්ථතකථිනෙ විහාරෙ යො චීවරමාසො, හෙමන්තා ච චත්තාරො මාසාති පඤ්චමාසතො බහි සත්තසු මාසෙසු උප්පන්නඤ්ච අත්ථතකථිනෙ පඤ්ච මාසා යථාපරිච්ඡින්නකාලෙ සඞ්ඝස්ස ච ‘‘ඉදං අකාලචීවරං දම්මී’’ති පුග්ගලස්ස ච ‘‘ඉදං තුය්හං දම්මී’’ති දින්නඤ්චෙති ඉදං අකාලචීවරන්ති අත්ථො. ‘‘උප්පන්න’’න්ති සෙසො, ‘‘උප්පජ්ජෙය්‍ය සඞ්ඝතො වා ගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා පංසුකූලතො වා අත්තනො වා ධනෙනා’’ති (පාරා. 500) වචනතො සඞ්ඝස්ස වා ‘‘ඉදං සුත්තන්තිකගණස්ස දෙම, ඉදං ආභිධම්මිකගණස්ස දෙමා’’තිආදිනා නයෙන ගණස්ස වා දින්නතො අත්තනො වස්සග්ගෙන වා ඤාතිආදිතො වා සුසානාදිපංසුකූලඛෙත්තතො වා අත්තනො සන්තකෙන සුත්තකප්පාසාදිකප්පියවත්ථුතො වා උප්පන්නචීවරන්ති අත්ථො.

මාසපරමං නික්ඛිපෙති මාසො පරමං පමාණං එතස්ස නික්ඛිපනස්සාති මාසපරමං, නික්ඛිපනන්ති කිරියාවිසෙසනං කාතබ්බං, මාසපරමං නික්ඛිපනං කරෙය්‍යාති වුත්තං හොති. ‘‘ආකඞ්ඛමානෙන භික්ඛුනා පටිග්ගහෙතබ්බං, පටිග්ගහෙත්වා ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බං, නො චස්ස පාරිපූරී, මාසපරමං තෙන භික්ඛුනා තං චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං ඌනස්ස පාරිපූරියා’’ති (පාරා. 500) වචනතො එවං උප්පන්නං චීවරං ඉච්ඡන්තෙන පටිග්ගහෙත්වා සචෙ පහොති, දසාහමනතික්කාමෙත්වා කාරෙතබ්බං. සචෙ නප්පහොති, ඌනස්ස පරිපූරණත්ථං මාසපරමං ඨපෙතබ්බන්ති අත්ථො.

කදා එවං නික්ඛිපිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සති පච්චාසායා’’ති, ‘‘පච්චාසා හොති සඞ්ඝතො වා ගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා පංසුකූලතො වා අත්තනො වා ධනෙනා’’ති (පාරා. 500) වුත්තසඞ්ඝාදිතො අත්තනො වස්සග්ගාදිතො ලභෙය්‍ය, තෙන ‘‘ඉමස්ස ඌනෙ පරිපුණ්ණෙ කාරෙස්සාමී’’ති පච්චාසාය සති එවං නික්ඛිපිතබ්බන්ති අත්ථො. තතො උද්ධංඨපෙතුං න වට්ටතීති මාසතො අතිරෙකකාලං නික්ඛිපිතුං න වට්ටති, නිස්සග්ගියපාචිත්තියං හොතීති අත්ථො.

යදි එවං ‘‘තදහුප්පන්නෙ මූලචීවරෙ පච්චාසාචීවරං උප්පජ්ජති, දසාහා කාරෙතබ්බං…පෙ… වීසෙ උප්පන්නෙ මූලචීවරෙ පච්චාසාචීවරං උප්පජ්ජති, දසාහා කාරෙතබ්බ’’න්ති (පාරා. 500) කස්මා ආහාති? පච්චාසාචීවරස්ස දසදිවසෙ අතික්කම්ම ඨපෙතුං අයුත්තත්තා, මූලචීවරස්ස තග්ගතිකත්තා එවං වුත්තං. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘මූලචීවරස්ස උප්පන්නදිවසතො යාව වීසතිමො දිවසො, තාව උප්පන්නං පච්චාසාචීවරං මූලචීවරං අත්තනො ගතිකං කරොතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.500).

තතියකථිනකථාවණ්ණනා.

618-9. භික්ඛුනියා යො ධොවාපෙතීති සම්බන්ධො. ‘‘භික්ඛුනී නාම උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නා’’ති (පාරා. 500) වචනතො භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඤත්තිචතුත්ථාය කම්මවාචාය, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඤත්තිචතුත්ථාය කම්මවාචායාති අට්ඨවාචිකාය උපසම්පන්නා භික්ඛුනී නාම. භුත්තන්ති භික්ඛුනා අත්තනා පරිභුත්තං රජිතං ආදින්නකප්පං, ‘‘පරිභොගං කරිස්සාමී’’ති අන්තමසො සීසං ඨපෙත්වා සයනමත්තෙනාපි පුරාණභූතං චීවරන්ති අත්ථො. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘රජිත්වා කප්පං කත්වා එකවාරම්පි නිවත්ථං වා පාරුතං වා අන්තමසො පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා මත්ථකෙ වා කත්වා මග්ගං ගතො හොති, උස්සීසකං වා කත්වා නිපන්නො හොති, එතම්පි පුරාණචීවරමෙවා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.503-505). වත්ථන්ති කාරියෙ කාරණොපචාරවසෙන චීවරමෙව ආහ.

අඤ්ඤාතිකායාති ‘‘අඤ්ඤාතිකා නාම මාතිතො වා පිතිතො වා යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අසම්බද්ධා’’ති වචනතො අත්තනො වා තස්සා වා මාතු වා පිතු වා පරම්පරාය යාව සත්තමා යුගා, එත්ථන්තරෙ යෙන කෙනචි ඤාතකෙන අසම්බද්ධභාවෙන අඤ්ඤාතිකායාති අත්ථො. යථා චාහ අට්ඨකථායං ‘‘පිතාමහොයෙව පිතාමහයුගං. තතො උද්ධං සබ්බෙපි පුබ්බපුරිසා පිතාමහග්ගහණෙනෙව ගහිතා. එවං යාව සත්තමො පුරිසො, තාව යා අසම්බද්ධා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.503-505). ආකොටාපෙතීති පහරාපෙති.

තතො ධොවාපනාදිතො. නිස්සග්ගියාපත්තීති නිස්සග්ගියස්ස ආපත්ති නිස්සග්ගියාපත්ති, නිස්සග්ගියස්ස චීවරස්ස නාමෙන විසිට්ඨා පාචිත්තියාපත්ති හොතීති අත්ථො. ඉදඤ්ච තිණ්ණං පයොගානං අන්තෙ ආපජ්ජිතබ්බාය ආපත්තියා දස්සනං. තස්ස නියොගෙන ධොවනාදිං කරොන්තියා භික්ඛුනියා තදත්ථං සබ්බපුබ්බපයොගගණනාය භික්ඛුනො දුක්කටං හොතීති ගහෙතබ්බො. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘යාව නං ධොවිත්වා උක්ඛිපති, තාව භික්ඛුනියා පයොගෙ පයොගෙ භික්ඛුස්ස දුක්කට’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.503-505). පඨමෙනාති තීණිපි කාරාපෙන්තස්ස යං පඨමං කාරාපෙති, තෙනාති අත්ථො. දීපිතන්ති ‘‘අඤ්ඤාතිකාය අඤ්ඤාතිකසඤ්ඤී පුරාණචීවරං ධොවාපෙති රජාපෙති ආකොටාපෙති, නිස්සග්ගියෙන ආපත්ති ද්වින්නං දුක්කටාන’’න්තිආදිනා (පාරා. 506) දෙසිතං. ඉමිනා නයෙන ද්වෙ කාරාපෙන්තස්ස පඨමෙන නිස්සග්ගියාපත්ති, දුතියෙන දුක්කටන්ති අයමත්ථො සඞ්ගය්හති.

620. ‘‘ධොවනත්ථාය දෙතී’’ති ඉමිනා ‘‘භුත්තං වත්ථ’’න්ති අධිකාරතො ලබ්භති.

621. සාමණෙරනිද්දෙසෙපීති ‘‘සාමණෙරා’’ති නිද්දෙසො නාම යස්ස, තස්මිම්පි, අත්තනා පරිභුත්තං වත්ථං ධොවනත්ථාය දෙතීති යොජනා, අත්තනො පරිභුත්තං චීවරං ධොවනත්ථාය සාමණෙරස්ස දෙතීති අත්ථො. පි-සද්දො සමුච්චයත්ථො. උපසම්පජ්ජාති පුබ්බකිරියාය ‘‘ධොවතී’’ති අපරකිරියා සාමත්ථියා ලබ්භති.

622. දහරානඤ්ච භික්ඛූනන්ති අත්තනො නවකතරානං භික්ඛූනං. නිය්‍යාදිතෙ දින්නෙ. එස නයොති ‘‘එකෙන පාචිත්තියං, අවසිට්ඨෙහි ද්වීහි වා එකෙන වා සබ්බපයොගෙසු දුක්කටං හොතී’’ති නයො.

623. චීවරෙති පරිභුත්තචීවරෙ.

624. ‘‘ධොවනප්පච්චයායෙවා’’ති ඉමිනා ඉතරද්වයස්ස තස්ස අනාණත්තියා කතත්තා තතො අනාපත්තිභාවමාහ.

626. ඤාතිකාති එත්ථ ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.22-23, 422; අ. නි. 6.58; 8.9; මහානි. 206; ධ. ස. 1355; විභ. 518) විය ගාථාබන්ධවසෙන ය-කාරලොපො, ඤාතිකාය භික්ඛුනියාති අත්ථො. ‘‘ඤාතිකා අඤ්ඤාතිසඤ්ඤිස්සා’’ති පදච්ඡෙදො. පච්චත්ථරණන්ති මඤ්චපීඨෙ අත්ථරිතබ්බං පච්චත්ථරණචීවරඤ්ච.

627. ‘‘භික්ඛුනීනං වසෙනා’’ති ඉදං භික්ඛුසඞ්ඝෙපි උපසම්පන්නා චෙ, පාචිත්තියසම්භවා වුත්තං. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘භික්ඛූනං සන්තිකෙ උපසම්පන්නාය පන යථාවත්ථුකමෙවා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.506). භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ පඨමං උපසම්පජ්ජිත්වා පච්ඡා භික්ඛුසඞ්ඝෙ චෙ උපසම්පජ්ජති, කෙවලං භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නාති න වුච්චතීති තා භගවති ධරමානෙ පඨමං පබ්බජිතා පඤ්චසතා සාකියානියො වුච්චන්ති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘භික්ඛූනං සන්තිකෙ උපසම්පන්නා නාම පඤ්චසතා සාකියානියො’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.506). භික්ඛුනො ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ තස්සෙව උපසම්පන්නකම්මස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා සොපි ගහෙතබ්බොයෙව.

628. අවුත්තා ධොවතීති ‘‘ඉමං චීවරං ධොවා’’ති අවුත්තා චීවරං කිලිට්ඨං දිස්වා අවත්වා ඨපිතට්ඨානතො චීවරං ගහෙත්වා වා සයමෙව වත්වා යාචනාදිනයෙන වා අනාණත්තියා ච ගහෙත්වා චීවරධොවනාදිං කරෙය්‍ය චෙ. අපරිභුත්තං වාති හෙට්ඨා වුත්තනයෙන අපරිභුත්තං චීවරං. අඤ්ඤං වාති උපාහනත්ථවිකපත්තත්ථවිකපොත්ථකත්ථවිකමඤ්චපීඨාදිං යං කිඤ්චි පරික්ඛාරං.

පුරාණචීවරධොවාපනකථාවණ්ණනා.

629. විකප්පනුපගං පච්ඡිමං උපාදාය කිඤ්චි චීවරං ගණ්හතොති යොජනා, එත්ථ ‘‘අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා හත්ථතො’’ති ච ‘‘ඤාතිකාය අඤ්ඤාතිකසඤ්ඤිස්සා’’ති ච ‘‘එකතොඋපසම්පන්නාය හත්ථතො ගණ්හාතී’’ති ච වක්ඛමානවචනසාමත්ථියා ලබ්භමානතො පුබ්බෙ වුත්තනයෙන අඤ්ඤාතිකාය උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නාය භික්ඛුනියා හත්ථතො විකප්පනුපගරතනවිදත්ථිප්පමාණවත්ථතො පට්ඨාය යං කිඤ්චි චීවරං ගණ්හන්තස්සාති අත්ථො. ‘‘ආපත්තී’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාපත්තී’’ති පකරණතො ච ‘‘නිස්සග්ගියාපත්තී’’ති වක්ඛමානතො ච ලබ්භති. ඨපෙත්වා පාරිවත්තකන්ති ‘‘පාරිවත්තකං පරිත්තෙන වා විපුලං, විපුලෙන වා පරිත්ත’’න්ති (පාරා. 514) වචනතො මහාපච්චරියං ‘‘අන්තමසො හරීතකඛණ්ඩෙනාපී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.514) වුත්තත්තා ච හෙට්ඨිමන්තතො හරීතකඛණ්ඩම්පි දත්වා ගහෙතබ්බං තිචීවරඤ්ච පාරිවත්තකං නාම හොති, තං ඨපෙත්වාති වුත්තං හොති. පරිවත්තනං පරිවත්තං, තං එතස්ස අත්ථීති පාරිවත්තකං, කයවික්කයෙන ගහෙතබ්බං චීවරන්ති අත්ථො.

630. ගහණත්ථාය පයොගෙති ගණ්හිතුං හත්ථපසාරණාදිප්පයොගෙ. පරියාපුතන්ති ‘‘පටිග්ගණ්හාති පයොගෙ දුක්කට’’න්ති (පාරා. 512) දෙසිතං.

631. අනුපසම්පන්නහත්ථෙති භික්ඛුභික්ඛුනිතො අඤ්ඤෙ සබ්බෙ අනුපසම්පන්නා ගහිතා. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘සචෙ පන සික්ඛමානාසාමණෙරසාමණෙරිඋපාසකඋපාසිකානං හත්ථෙ පෙසිතං පටිග්ගණ්හාති, අනාපත්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.512).

632. එකතොති එත්ථ භික්ඛුනිසඞ්ඝතොති ගහෙතබ්බං. අඤ්ඤස්මිං පක්ඛෙ පාචිත්තියමෙව. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘භික්ඛූනං සන්තිකෙ උපසම්පන්නාය පන පාචිත්තියමෙවා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.513).

633. ‘‘පාරිවත්තකං දස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා ගණ්හාති, දොසො න විජ්ජතීති යොජනා.

634. අඤ්ඤං පරික්ඛාරන්ති ථවිකකායබන්ධනාදි අවිකප්පියං වා අවිකප්පනුපගං වා පරික්ඛාරමෙව ගහෙතබ්බං. විකප්පනුපගං පන න වට්ටති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘විකප්පනුපගං පච්ඡිමචීවරප්පමාණං පන පටපරිස්සාවනම්පි න වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.514). චීවරපටිග්ගණ්හනං කිරියා, පාරිවත්තකස්ස අදානං අකිරියාති කිරියාය ච අකිරියාය ච ආපජ්ජිතබ්බතො ක්‍රියාක්‍රියං.

චීවරපටිග්ගහණකථාවණ්ණනා.

635. ‘‘අඤ්ඤාතකං අප්පවාරිත’’න්ති පදච්ඡෙදො. ‘‘ගහපතිං වා ගහපතානිං වා’’ති පාඨසෙසො. වුත්තඤ්හි භගවතා ‘‘අඤ්ඤාතකං ගහපතිං වා ගහපතානිං වා’’ති (පාරා. 516, 518). පුබ්බෙ වුත්තනයෙන යාව සත්තමා පිතාමහයුගා සම්බද්ධඤ්ඤාතිකතාය අභාවතො අඤ්ඤාතකං. ‘‘යං මය්හං ගෙහෙ අත්ථි, තං පවාරෙමී’’තිආදිනා නයෙන අප්පවාරිතං. ‘‘ගහපති නාම යො කොචි අගාරං අජ්ඣාවසතී’’ති (පාරා. 519) පාළියං වුත්තං ගහපතිං වා. ‘‘ගහපතානී නාම යා කාචි අගාරං අජ්ඣාවසතී’’ති (පාරා. 519) පාළියං වුත්තං ඝරණිං වාති අත්ථො.

හොති නිස්සග්ගියාපත්තීති ‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා විඤ්ඤාපෙති, පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොතී’’ති (පාරා. 519) පාළියං වුත්තෙසු සබ්බෙසු පුබ්බපයොගෙසු දුක්කටෙන සද්ධිං නිස්සග්ගියපාචිත්තියං හොතීති වුත්තං හොති. අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ‘‘තත්ථායං සමයො, අච්ඡින්නචීවරො වා හොති භික්ඛු නට්ඨචීවරො වා’’ති (පාරා. 518) මාතිකාය, ‘‘අච්ඡින්නචීවරො නාම භික්ඛුස්ස චීවරං අච්ඡින්නං හොති රාජූහි වා චොරෙහි වා ධුත්තෙහි වා යෙහි කෙහිචි වා අච්ඡින්නං හොති. නට්ඨචීවරො නාම භික්ඛුස්ස චීවරං අග්ගිනා වා දඩ්ඪං හොති, උදකෙන වා වූළ්හං හොති, උන්දූරෙහි වා උපචිකාහි වා ඛායිතං හොතී’’ති (පාරා. 519) පදභාජනෙ ච නිද්දිට්ඨසරූපකාලතො අඤ්ඤත්‍රාති අත්ථො.

636. තිකපාචිත්තියං වුත්තන්ති ‘‘අඤ්ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤී, වෙමතිකො, ඤාතකසඤ්ඤී අඤ්ඤත්‍ර සමයා චීවරං විඤ්ඤාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්ති (පාරා. 520) පාචිත්තියත්තයං භගවතා වුත්තං. ‘‘ඤාතකෙ අඤ්ඤාතිසඤ්ඤිස්සා’’ති පදච්ඡෙදො. තත්ථාති තස්මිං ඤාතකෙ. වෙමතිකස්සාති ‘‘ඤාතකො නු ඛො, අඤ්ඤාතකො’’ති වෙමතිකස්ස. ද්විකදුක්කටං තථෙවාති යොජනා. ‘‘තථෙවා’’ති ‘‘වුත්ත’’න්ති ඉදං ආකඩ්ඪති, ‘‘ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤී, වෙමතිකො අඤ්ඤත්‍ර සමයා චීවරං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 520) දෙසිතන්ති අත්ථො.

637-8. සමයෙ විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති යොජනා. එත්ථ ‘‘චීවරං අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිත’’න්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං, යථාපරිච්ඡින්නකාලද්වයතො අඤ්ඤතරස්මිං කාලෙ අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතං චීවරං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති අත්ථො. ඤාතකෙ වා පවාරිතෙති එත්ථාපි ‘‘අත්තනො’’ති අජ්ඣාහාරො, ‘‘සමයෙ’’ති ඉමිනා යොජෙතබ්බං, අත්තනො ඤාතකපවාරිතෙ අසමයෙපි චීවරං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති අත්ථො. අඤ්ඤස්සත්ථායාති එත්ථ ‘‘අත්තනො’’ති සෙසො, අත්තනො ඤාතකෙ, පවාරිතෙ වා විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති යොජනා, අඤ්ඤං භික්ඛුං නිස්සාය අත්තනො ඤාතකෙ වා පවාරිතෙ වා චීවරං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති වුත්තං හොති. ඉතරං පක්ඛං දස්සෙති ‘‘තස්ස ඤාතකෙ වා පවාරිතෙ වා’’ති. තස්සාති ‘‘අඤ්ඤස්සා’’ති වුත්තස්ස, ‘‘විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තී’’ති ඉමිනා යොජෙතබ්බං. වාති පුරිමවිකප්පාපෙක්ඛං. යං සන්ධාය චීවරං විඤ්ඤාපෙති, තස්ස ඤාතකෙ වා පවාරිතෙ වා තංයෙව සන්ධාය චීවරං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස අනාපත්තීති වුත්තං හොති.

‘‘අත්තනො වා ධනෙනා’’ති වුත්තං අනාපත්තිඅඞ්ගං උම්මත්තකාදිනොති එත්ථ ආදි-සද්දෙන සඞ්ගය්හති, අත්තනො සන්තකං සුත්තකප්පාසාදිකං කප්පියවත්ථුං දත්වා ගණ්හිතුකාමතාය අකප්පියවොහාරෙන යාචන්තස්ස ච අනාපත්තීති අත්ථො.

අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිකථාවණ්ණනා.

639. අප්පවාරිතමඤ්ඤාතින්ති එත්ථ ‘‘ගහපතිං වා ගහපතානිං වා’’ති ඉදං සාමත්ථියා ලබ්භති. තතුත්තරින්ති තතො සන්තරුත්තරපරමතො උත්තරින්ති ගහෙතබ්බං, ‘‘සන්තරුත්තරපරමං තෙන භික්ඛුනා තතො චීවරං සාදිතබ්බ’’න්ති (පාරා. 523) වුත්තත්තා අච්ඡින්නචීවරෙන සාදිතබ්බඅන්තරවාසකඋත්තරාසඞ්ගමත්තෙන අධිකන්ති අත්ථො.

‘‘තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍යා’’ති (පාරා. 523) වචනතො ‘‘සාදියන්තස්සා’’ති වත්තබ්බං, එවං වත්තබ්බෙ ‘‘විඤ්ඤාපෙන්තස්සා’’ති කස්මා වුත්තන්ති? අච්ඡින්නචීවරානං භික්ඛූනං ඡබ්බග්ගියෙහි භික්ඛූහි චීවරවිඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිං ‘‘කථඤ්හි නාම තුම්හෙ මොඝපුරිසා න මත්තං ජානිත්වා බහුං චීවරං විඤ්ඤාපෙස්සථා’’ති (පාරා. 522) ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ ගරහිත්වා ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස පඤ්ඤත්තත්තා ‘‘සාදිතබ්බ’’න්ති එත්ථ විඤ්ඤාපෙතබ්බන්ති අත්ථො හොති, තෙනෙව ඉමස්මිං පදභාජනෙ ‘‘තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍යාති තතුත්තරි විඤ්ඤාපෙතී’’ති (පාරා. 524) ච ආපත්තිභෙදසන්දස්සනට්ඨානෙ ‘‘අඤ්ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤී තතුත්තරි චීවරං විඤ්ඤාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්තිආදිවචනතො (පාරා. 525) ච වුත්තං. යදි එවං සික්ඛාපදෙයෙව ‘‘සාදිතබ්බං, සාදියෙය්‍යා’’ති ච උභයත්ථ ‘‘විඤ්ඤාපෙතබ්බං, විඤ්ඤාපෙය්‍යා’’ති ච කස්මා න වුත්තන්ති? අච්ඡින්නචීවරභාවං ඤත්වා අවිඤ්ඤාපිතෙපි අභිහරිත්වා දිය්‍යමානම්පි අධිවාසෙන්තෙන එවමෙව සාදිතබ්බන්ති න වුත්තං. ඉමස්සෙව ච අධිකවිඤ්ඤාපනනිසෙධනත්ථං වදන්තෙනාපි ‘‘තඤ්චෙ අඤ්ඤාතකො ගහපති වා ගහපතානී වා බහූහි චීවරෙහි අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍ය, සන්තරුත්තරපරමං තෙන භික්ඛුනා තතො චීවරං සාදිතබ්බ’’න්ති සාදිතබ්බනියමප්පධානං වුත්තං. තස්මා අච්ඡින්නචීවරෙන අත්තනා වා තං සන්ධාය අඤ්ඤෙන වා විඤ්ඤාපෙන්තෙනපි අවිඤ්ඤාපෙන්තෙපි දිය්‍යමානං සාදියන්තෙනාපි සන්තරුත්තරපරමතං නාතික්කමිතබ්බන්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ සන්ධාය භාසිතත්ථොති සල්ලක්ඛෙතබ්බන්ති එත්තකං ඤාපෙතුං ‘‘සාදියන්තස්සා’’ති අවත්වා ‘‘විඤ්ඤාපෙන්තස්සා’’ති වුත්තන්ති ආචරියාභිසන්ධි වෙදිතබ්බා.

640. ඉදානි විඤ්ඤාපනෙ ච අධිවාසනෙ ච උභයත්ථෙව නියමං දස්සෙතුං ‘‘සචෙ තීණි නට්ඨානි හොන්ති, ද්වෙ සාදිතබ්බානි. ද්වෙ නට්ඨානි, එකං සාදිතබ්බං. එකං නට්ඨං, න කිඤ්චි සාදිතබ්බ’’න්ති (පාරා. 524) පදභාජනෙ වුත්තවිනිච්ඡයං දස්සෙතුමාහ ‘‘යස්සා’’තිආදි. ‘‘යස්ස තීණිපි නට්ඨානි, ද්වෙ වා නට්ඨානි, එකං වා නට්ඨ’’න්ති සම්බන්ධිත්වා යථාක්කමං ‘‘තෙන ද්වෙ සාදිතබ්බානි, එකං සාදිතබ්බං, න කිඤ්චිපි සාදිතබ්බ’’න්ති යොජනා කාතබ්බා. යස්ස තීණිපි චීවරානි නට්ඨානි, බහු ච දිය්‍යති, තෙන ද්වෙයෙව චීවරානි සාදිතබ්බානි. ද්වෙ චීවරානි නට්ඨානි, එකං සාදිතබ්බං. එකඤ්චෙ නට්ඨං, න සාදිතබ්බං, අවසිට්ඨං පච්ඡා ධම්මෙන සමෙන ලද්ධනීහාරෙන ගහෙතබ්බන්ති අත්ථො. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘සෙසං සභාගට්ඨානතො පරියෙසිස්සතී’’ති. ‘‘භික්ඛුනියා පන පඤ්චසුපි නට්ඨෙසු ද්වෙ සාදිතබ්බානි, චතූසු නට්ඨෙසු එකං සාදිතබ්බං, තීසු නට්ඨෙසු කිඤ්චි න සාදිතබ්බ’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.522-524) අට්ඨකථායං වුත්තං.

641-2. සෙසකං ආහරන්තස්ස අනාපත්තීති ඤාතබ්බන්ති යොජනා. එවමුපරිපි යොජෙතබ්බං. චීවරං යොජෙත්වා අතිරෙකං වත්ථං පච්චාහරිත්වා ‘‘දස්සාමී’’ති බහුම්පි ගහෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස අනාපත්තීති අත්ථො. අතිරෙකම්පි තුම්හෙයෙව ගණ්හථාති දින්නං ගණ්හතොපි අනාපත්ති. න අච්ඡින්නකාරණා දින්නෙති යොජනා, අච්ඡින්නචීවරභාවං අනුද්දිස්ස බහූනං චීවරානං ගහණනිමිත්තෙනාපි අනාපත්තීති අත්ථො. එවමෙව ‘‘න නට්ඨකාරණා දෙන්තී’’ති ඉදම්පි දස්සිතමෙව. අච්ඡින්නචීවරෙ නිස්සාය තතුත්තරිචීවරවිඤ්ඤාපනවත්ථුම්හි ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස පඤ්ඤත්තත්තා අනාපත්තිවාරෙ ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’ති න ගහිතං.

තතුත්තරිකථාවණ්ණනා.

643. කල්‍යාණකම්‍යතාහෙතූති සුන්දරස්ස මහග්ඝස්ස කාමතං පටිච්ච චීවරෙ විකප්පනං ආපජ්ජෙය්‍යාති යොජනා, ‘‘කීදිසෙන තෙ භන්තෙ චීවරෙන අත්ථො’’ති පුබ්බෙ අප්පවාරිතො ‘‘ආයතං වා හොතු විත්ථතං වා අප්පිතං වා සණ්හං වා’’ති (පාරා. 529) පදභාජනෙ වුත්තවිසිට්ඨකප්පං අධිකවිධානං කරොතීති අත්ථො. තස්ස ලාභා නිස්සග්ගියං භවෙති තථා අප්පවාරිතෙන හුත්වා කතෙන අධිකවිධානෙන නිප්ඵන්නචීවරස්ස ලාභප්පයොගෙන දුක්කටනිස්සග්ගියපාචිත්තියා හොන්ති.

644. මහග්ඝං …පෙ… විඤ්ඤාපෙතීති වීසතිඅග්ඝනකං චීවරං දාතුකාමම්හි උපාසකෙ, ‘‘අලං මය්හං එතෙන, දසග්ඝනකං වා අප්පග්ඝනකං වා දෙහී’’ති වදති.

645. ‘‘ඤාතකෙ අඤ්ඤාතිසඤ්ඤිස්සා’’ති පදච්ඡෙදො.

පඨමොපක්ඛටකථාවණ්ණනා.

646. පඨමසික්ඛාපදෙ එකෙන උපාසකෙන පීළා ලද්ධා, ඉධ ද්වීහීති එත්තකං නානාකරණං. සෙසං පඨමසික්ඛාපදසදිසමෙවාති ආහ ‘‘දුතියො…පෙ… විනිච්ඡයො’’ති. උපක්ඛටපදෙන ලක්ඛිතං සික්ඛාපදං උපක්ඛටං, දුතියඤ්ච තං උපක්ඛටඤ්චාති දුතියොපක්ඛටං, තස්මිං දුතියොපක්ඛටෙ. අස්සාති දුතියොපක්ඛටස්ස.

දුතියොපක්ඛටකථාවණ්ණනා.

647. රඤ්ඤා වාති රාජතො වා. රාජතො භොග්ගං භුඤ්ජිතබ්බං අස්ස අත්ථීති ‘‘රාජභොග්ගො’’ති වුත්තො, රාජතො භත්තවෙත්තනලාභිතො යතො කුතොචි දායකා ආභතන්ති සම්බන්ධො. න ච වට්ටතීති එත්ථ ‘‘නිස්සග්ගියපාචිත්තියභාවතො’’ති අජ්ඣාහරිතබ්බං. ඉධ උත්තරිකරණීයං ‘‘තික්ඛත්තු’’න්තිආදිගාථාය (වි. වි. 671) වක්ඛති.

648. චීවරචෙතාපන්නවසෙන අධිගතරජතාදි යෙන කෙනචි පරියායෙනාපි න සාදිතබ්බන්ති දස්සෙතුමාහ ‘‘රජතං වා’’තිආදි. ධවලසභාවතාය රාජතීති රජතං, සජ්ඣු. ජාතං රූපං වණ්ණායතනමෙතස්සාති ජාතරූපං, සුවණ්ණං. කිඤ්චීති අප්පමත්තකම්පි. අත්තනො වා අත්ථාය පරස්ස වා අත්ථාය දිය්‍යමානං කිඤ්චි ගණ්හිතුං න වට්ටතීති යොජනා.

649. අත්තනො පටිග්ගහණෙ ආපත්තියා රූපියගහණසික්ඛාපදෙ වක්ඛමානත්තා අඤ්ඤස්ස අත්ථාය ගහණෙ ආපත්තිදස්සනත්ථමාහ ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’තිආදි. තත්ථ අඤ්ඤස්සත්ථායාති අඤ්ඤස්ස පුග්ගලස්ස, ගණස්ස, සඞ්ඝස්ස, චෙතියස්ස, නවකම්මස්ස වා අත්ථාය. නිද්දිට්ඨන්ති ආහරිත්වා ‘‘ඉමං ගණ්හථා’’ති වුත්තං රජතං, ජාතරූපං වා අඤ්ඤං වා යං කිඤ්චි නිස්සග්ගියදුක්කටවත්ථුං පටිග්ගණ්හතො තස්ස භික්ඛුනො දුක්කටං හොතීති මහාපච්චරියං වුත්තන්ති යොජනා.

650-1. වුත්තමෙවත්ථං සරූපතො විභාවෙතුමාහ ‘‘නෙත්වා’’තිආදි. නෙත්වාති ආනෙත්වා. අකප්පියං භණ්ඩන්ති ‘‘රජතං ජාතරූපං වා’’ති යථාවුත්තමෙව අකප්පියභණ්ඩං. ඉත්ථන්ති වක්ඛමානප්පකාරෙන. න ච වට්ටතීති එත්ථ ච-කාරෙන වට්ටති චාති අනුඤ්ඤාතං කතන්ති. යථාහ අට්ඨකථායං –

‘‘සචෙ පන ‘නයිදං භික්ඛූනං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’ති පටික්ඛිත්තෙ ‘වඩ්ඪකීනං වා කම්මකරානං වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ සුකතදුක්කටං ජානාථා’ති වත්වා තෙසං හත්ථෙ දත්වා පක්කමති, වට්ටති. අථාපි ‘මම මනුස්සානං හත්ථෙ භවිස්සති, මය්හමෙව වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ යං යස්ස දාතබ්බං, තදත්ථාය පෙසෙය්‍යාථා’ති වදති, එවම්පි වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539).

652. විහාරස්සාති එත්ථ ‘‘නවකම්මස්සා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539) අට්ඨකථායං වුත්තත්තා වත්තබ්බං ගාථාබන්ධවසෙන න වුත්තං.

654. රජතං ජාතරූපං වා සඞ්ඝස්සාති එත්ථ ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථාති දින්න’’න්ති සෙසො. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘සචෙ පන කොචි බහුම්පි හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආනෙත්වා ‘ඉදං සඞ්ඝස්ස දම්මි, චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’ති වදති, තං චෙ සඞ්ඝො සම්පටිච්ඡති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539). එවං ආභතං තස්මිං සඞ්ඝෙ යො කොචි භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති සචෙ පටික්ඛිපති, ‘‘අයං සඞ්ඝස්ස ලාභන්තරායං කරොතී’’ති වදන්තස්සෙව ආපත්ති හොති. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘යො හි තං චොදෙති, ස්වෙව සාපත්තිකො හොති, තෙන පන එකෙන බහූ අනාපත්තිකා කතා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539). ඉධ ස්වෙව සාපත්තිකොති එත්ථ ‘‘දුක්කටාපත්තිකොති වුත්තං හොතී’’ති ගණ්ඨිපදෙ වුත්තං. ඉමිස්සා ගාථාය ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති අලිඛිත්වා ‘‘භික්ඛුනො’’ති ච ලිඛන්ති, තං න සුන්දරං. ඉදානි දස්සිතඅට්ඨකථාපාඨෙ ‘‘සඞ්ඝො සම්පටිච්ඡතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539) වුත්තත්තා ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති පාඨො සුන්දරො.

655. තළාකස්සාති වාපියා. සස්සුප්පත්තිනිදානතො තළාකං ඛෙත්තං, තතො තස්ස ගහණං වා පරිභොගො වා න ච වට්ටතීති යොජනා. තළාකස්ස චාති එත්ථ ච-කාරෙන ඛෙත්තවත්ථු සඞ්ගහිතං. න ච වට්ටතීති එත්ථ චකාරෙන වට්ටති චාති දස්සිතං හොති.

656. තං කතමන්ති ආහ ‘‘චත්තාරො’’තිආදි. සබ්බම්පීති තළාකපොක්ඛරණිඛෙත්තාදි සබ්බම්පි.

658-9. අපරිච්ඡින්නභාගස්මින්ති ‘‘ඉමස්මිං භූමිභාගෙ කතස්ස කම්මෙහි එත්තකො භාගො දෙය්‍යො’’ති එවං පුබ්බෙ අනියමිතආයෙ භූමිභාගෙ. අකතපුබ්බං නවසස්සං නාම. එත්තකං භාගං දෙථාති එත්තකං කහාපණභාගං දෙථ. උට්ඨාපෙතීති උප්පාදෙති.

‘‘කසථ වපථා’’ති අකප්පියං වාචං වත්වාති යොජනා. වපථාති චාති එත්ථ ච-සද්දො ඉධ අවුත්තං තංකත්තුයොගකාලෙ වුච්චමානං අකප්පියවචනන්තරං සමුච්චිනොති. උප්පාදිතඤ්චාති එත්ථ ච-සද්දො කහාපණං සමුච්චිනොති. සබ්බන්ති තථා උප්පාදිතකහාපණඤ්ච එවං අකප්පියවොහාරෙන උප්පාදිතඤ්චාති සබ්බං.

660. කසථාදිකං වචනං අවත්වා ‘‘එත්තිකාය භූමියා එත්තකො නාම භාගො’’ති භූමිං යො ච පතිට්ඨාපෙති, තස්සෙවෙතමකප්පියන්ති වක්ඛමානෙන යොජෙතබ්බං. ච-සද්දො ‘‘යො පනා’’ති වක්ඛමානපුග්ගලන්තරාපෙක්ඛො.

661-2. භූමියා සයමෙව පමාණස්ස ජානනත්ථං තූති යොජනා, ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ අම්හෙහි සස්සං කතං, එත්තකං නාම භාගං ගණ්හථා’’ති කසකෙහි වුත්තෙ තෙසං වචනං අසද්දහිත්වා සයමෙව ඛෙත්තභූමියා පමාණං ඤාතුකාමතායාති අත්ථො. තු-සද්දො ඉමමෙව විසෙසං ජොතෙති. යො පන මිනාති, තස්සෙවෙතමකප්පියන්ති වක්ඛමානෙන යොජෙතබ්බං. රජ්ජුයාපි ච දණ්ඩෙනාති එත්ථ පාදෙනාපි මිනිතුං න වට්ටතීති වදන්ති. ‘‘රක්ඛතී’’තිආදිකිරියාපදෙහිපි එවමෙව යොජෙතබ්බං.

ඛලෙ ඨත්වා රක්ඛතීති ධඤ්ඤකරණෙ ඨත්වා අඤ්ඤෙ ගණ්හිතුං අදත්වා පාලෙති. කථං රක්ඛිතුං වට්ටති, කථං රක්ඛිතුං න වට්ටතීති? තං පන වීහිං ‘‘ඉදං වා එත්තකං වා මා ගණ්හ, ඉදං ගහෙතුං න ලබ්භතී’’ති වා ‘‘ඉතො අපනෙහි, ඉධ පුඤ්ජං කරොහී’’ති වා එවමාදිනා පයොගෙන චෙ රක්ඛති, තං අකප්පියං. සචෙ ‘‘මයි ඨිතෙ රක්ඛිතං හොතී’’ති රක්ඛති, ගණ්හන්තෙ වා පස්සිත්වා ‘‘කිං කරොථා’’ති භණති, වට්ටති. රූපියපටිග්ගහණසික්ඛාපදෙ ද්වාරං පිදහිත්වා රක්ඛන්තෙන වසිතබ්බන්ති හි වුත්තන්ති ගණ්ඨිපදෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤස්මිම්පි ගණ්ඨිපදෙ වුත්තං ‘‘ථෙනෙත්වා ගණ්හන්තෙ සති එතං භො පවත්තිං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කිං ආරොචෙස්සාමීති පටිපුච්ඡිතුං වට්ටතීති වදන්තී’’ති. නීහරාපෙතීති එත්ථාපි සචෙ පරියායෙන වදති, වට්ටතීති වදන්ති. තස්සෙවෙතමකප්පියන්ති ඉදං ඛෙත්තමිනනාදිං කරොන්තෙන ලද්ධබ්බතො අඤ්ඤස්ස අභිනවුප්පාදිතස්ස අභාවා අඤ්ඤෙසං වට්ටතීති ද්වීසු ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං.

663. ‘‘එත්තකෙහි වීහීහි ඉදං ආහරථා’’ති වුත්තා සචෙ ආහරන්තීති යොජනා. එත්ථ ‘‘තස්සෙවෙතමකප්පිය’’න්ති ඉදං ධඤ්ඤස්ස විචාරිතත්තා වුත්තං. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘තස්සෙව අකප්පියං. කස්මා? ධඤ්ඤස්ස විචාරිතත්තා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539).

664. හිරඤ්ඤෙනාති කහාපණෙන. ‘‘තමකප්පිය’’න්ති ඉදං කහාපණානං විචාරිතත්තා වුත්තං. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘සබ්බෙසං අකප්පියං. කස්මා? කහාපණානං විචාරිතත්තා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539).

665. පෙසකාරකදාසං වාති පෙසකාරකසඞ්ඛාතං දාසං වා, පෙසකාරො තන්තවායො. ආරාමිකානං නාමෙන දෙන්තෙති ‘‘ආරාමිකං දම්මි, වෙය්‍යාවච්චකරං දම්මී’’තිආදිනා නයෙන දෙන්තෙ.

666. ඛීරං දධි තක්කං සප්පි නවනීතන්ති පඤ්චගොරසා.

667. අජිකාදීසූති ආදි-සද්දෙන මහිසං සඞ්ගණ්හාති.

669. පටිසිද්ධෙපීති පටික්ඛිත්තෙපි. මූලං දත්වාති කප්පියභණ්ඩමූලං දත්වා. කුක්කුටාදයො පන ‘‘සුඛෙන වසන්තූ’’ති අරඤ්ඤෙයෙව විස්සජ්ජෙතබ්බං. යථාහ අට්ඨකථායං ‘‘කුක්කුටසූකරෙ ‘සුඛං ජීවන්තූ’ති අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජෙතුං වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539). සූකරමයූරාදීසුපි ලද්ධෙසු තෙසං අනුරූපෙයෙව විසයෙ විස්සජ්ජෙතබ්බා.

671. ‘‘තික්ඛත්තු’’න්තිආදිගාථාය කො සම්බන්ධො? ‘‘රඤ්ඤා වා රාජභොග්ගෙනා’’තිආදිගාථාය සඞ්ගහිතනයෙන රාජරාජාමච්චබ්‍රාහ්මණගහපතාදීසු යෙන කෙනචි අත්තනා වා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරෙන අච්ඡාදෙහී’’ති වත්වා තං චීවරචෙතාපන්නසඞ්ඛාතං චීවරමූලං දත්වා පහිතදූතෙන වා භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉදං ඛො භන්තෙ ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං, පටිග්ගණ්හාතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති යදි වුච්චෙය්‍ය, භික්ඛුනා ‘‘න ඛො මයං ආවුසො චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම, චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම කාලෙන කප්පිය’’න්ති වුත්තෙ සචෙ තෙන ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති වුත්තෙ චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා ‘‘එසො ඛො ආවුසො භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති ආරාමිකෙ වා උපාසකෙ වා දස්සිතෙ යදි සො තස්ස අත්තනා ආහරිත්වා ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො චීවරෙන අත්ථෙ සති ඉමිනා චීවරං චෙතාපෙත්වා අච්ඡාදෙහී’’ති වත්වා තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘යං ඛො භන්තෙ ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි, සඤ්ඤත්තො සො මයා, උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’’ති යදි වදෙය්‍ය, තෙන චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා කිං කාතබ්බන්ති භගවතා වුත්තන්ති ආහාති අයමිමිස්සා ගාථාය සම්බන්ධො.