සත්ථකම්මවත්ථිකම්මකථා

63. සත්ථකම්මවත්ථිකම්මකථායං සත්ථකම්මං වා වත්ථිකම්මං වාති එත්ථ යෙන කෙනචි සත්ථාදිනා ඡින්දනාදි සත්ථකම්මං නාම හොති. යෙන කෙනචි චම්මාදිනා වත්ථිපීළනං වත්ථිකම්මං නාම. ‘‘සම්බාධෙ දහනකම්මං පටික්ඛෙපාභාවා වට්ටතී’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. මහාවග්ග 3.279). විමතිවිනොදනියං (වි. වි. ටී. මහාවග්ග 2.279) පන ‘‘වත්ථිපීළනන්ති යථා වත්ථිගතතෙලාදි අන්තොසරීරෙ ආරොහන්ති, එවං හත්ථෙන වත්ථිමද්දන’’න්ති වුත්තං.

වජිරබුද්ධිටීකායං (වජිර. ටී. මහාවග්ග 279) පන ‘‘සම්බාධෙති වච්චමග්ගෙ, භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා ච පස්සාවමග්ගෙපි අනුලොමතො දහනං පටික්ඛෙපාභාවා වට්ටති. සත්ථවත්ථිකම්මානුලොමතො න වට්ටතීති චෙ? න, පටික්ඛිත්තපටික්ඛෙපා, පටික්ඛිපිතබ්බස්ස තප්පරමතාදීපනතො. කිං වුත්තං හොති? පුබ්බෙ පටික්ඛිත්තම්පි සත්ථකම්මං සම්පිණ්ඩෙත්වා පච්ඡා ‘න, භික්ඛවෙ…පෙ… ථුල්ලච්චයස්සා’ති ද්වික්ඛත්තුං සත්ථකම්මස්ස පරික්ඛෙපො කතො. තෙන සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලං පටික්ඛිපිතබ්බං නාම සත්ථවත්ථිකම්මතො උද්ධං නත්ථීති දස්සෙති. කිඤ්ච භිය්‍යො – පුබ්බෙ සම්බාධෙයෙව සත්ථකම්මං පටික්ඛිත්තං, පච්ඡා සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලම්පි පටික්ඛිත්තං, තස්මා තස්සෙව පටික්ඛෙපො, නෙතරස්සාති සිද්ධං. එත්ථ ‘සත්ථං නාම සත්ථහාරකං වාස්ස පරියෙසෙය්‍යා’තිආදීසු (පාරා. 167) විය යෙන ඡින්දති, තං සබ්බං. තෙන වුත්තං ‘කණ්ටකෙන වා’තිආදි. ඛාරුදානං පනෙත්ථ භික්ඛුනීවිභඞ්ගෙ පසාඛෙ පමුඛෙ අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං, එකෙ පන ‘සත්ථකම්මං වා’ති පාඨං විකප්පෙත්වා වත්ථිකම්මං කරොන්ති. වත්ථීති කිං? අග්ඝිකා වුච්චති, තාය ඡින්දනං වත්ථිකම්මං නාමාති ච අත්ථං වණ්ණයන්ති, තෙ ‘සත්ථහාරකං වාස්ස පරියෙසෙය්‍යා’ති ඉමස්ස පදභාජනීයං දස්සෙත්වා පටික්ඛිපිතබ්බා. අණ්ඩවුද්ධීති වාතණ්ඩකා, ආදානවත්තීති අනාහවත්තී’’ති වුත්තං. සෙසං අට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.