උපාහනකථා

උපාහනකථායං ‘‘අද්දාරිට්ඨකවණ්ණාති අභිනවාරිට්ඨඵලවණ්ණා, උදකෙන තින්තකාකපත්තවණ්ණාතිපි වදන්ති. උණ්ණාහි කතපාදුකාති උණ්ණාලොමමයකම්බලෙහි, උණ්ණාලොමෙහි එව වා කතපාදුකා. කාළසීහොති කාළමුඛවානරජාති. සෙසමෙත්ථ පාළිතො ච අට්ඨකථාතො ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවා’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. මහාවග්ග 3.246) වුත්තං. විමතිවිනොදනියං (වි. වි. ටී. මහාවග්ග 2.246) පන ‘‘අද්දාරිට්ඨකවණ්ණාති අල්ලාරිට්ඨඵලවණ්ණා, තින්තකාකපක්ඛවණ්ණාතිපි වදන්ති. රජනන්ති උපරිලිත්තනීලාදිවණ්ණං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘චොළකෙන පුඤ්ඡිත්වා’ති. තඤ්හි තථා පුඤ්ඡිතෙ විගච්ඡති. යං පන චම්මස්ස දුග්ගන්ධාපනයනත්ථං කාළරත්තාදිරජනෙහි රඤ්ජිතත්තා කාළරත්තාදිවණ්ණං හොති, තං චොළාදීහි අපනෙතුං න සක්කා චම්මගතිකමෙව, තස්මා තං වට්ටතීති දට්ඨබ්බං. ඛල්ලකන්ති සබ්බපණ්හිපිධානචම්මං අපරිගළනත්ථං පණ්හියා උපරිභාගෙ අපිධාය ආරොපනබන්ධනමත්තං වට්ටති. විචිත්‍රාති සණ්ඨානතො විචිත්‍රපට්ටා අධිප්පෙතා, න වණ්ණතො සබ්බසො අපනෙතබ්බෙසු ඛල්ලකාදීසු පවිට්ඨත්තා. බිළාලසදිසමුඛත්තා මහාඋලූකා පක්ඛිබිළාලාති වුච්චන්ති, තෙසං චම්මං නාම පක්ඛලොමමෙව. උණ්ණාහි කතපාදුකාති එත්ථ උණ්ණාමයකම්බලෙහි කතපාදුකා සඞ්ගය්හන්ති. කාළසීහොති කාළමුඛවානරජාති. චම්මං න වට්ටතීති නිසීදනත්ථරණං කාතුං න වට්ටති, භූමත්ථරණාදිවසෙන පරිභොගො වට්ටතෙවා’’ති වුත්තං.

වජිරබුද්ධිටීකායං (වජිර. ටී. මහාවග්ග 259) පන ‘‘මිගමාතුකොති තස්ස නාමං, වාතමිගොති ච තස්ස නාමං. ‘කාළසීහො කාළමුඛො කපී’ති ලිඛිතං. චම්මං න වට්ටතීති යෙන පරියායෙන චම්මං වට්ටිස්සති, සො පරතො ආවිභවිස්සති. ‘අත්තනො පුග්ගලිකවසෙන පච්චාහාරො පටික්ඛිත්තො’ති වුත්තං. ‘න, භික්ඛවෙ, කිඤ්චි චම්මං ධාරෙතබ්බ’න්ති එත්තාවතා සිද්ධෙ ‘න, භික්ඛවෙ, ගොචම්ම’න්ති ඉදං පරතො ‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු චම්මානි අත්ථරණානී’ති (මහාව. 259) එත්ථ අනුමතිප්පසඞ්ගභයා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති වුත්තං.