පඨමගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනා

සත්තනගරෙසු පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

335. වචනසම්පටිච්ඡනත්ථෙ වා නිපාතොති අත්ථො. අඩ්ඪුඩ්ඪසතානීති තීණි සතානි, පඤ්ඤාසානි ච. විග්ගහන්ති මනුස්සවිග්ගහං. අතිරෙකං වාති දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං. කාළකන්ති ‘‘සුද්ධකාළකාන’’න්ති (පාරා. 552-554) වුත්තකාළකං. භූතන්ති භූතාරොචනං. පරම්පරභත්තන්ති පරම්පරභොජනං. භික්ඛුනීසු ච අක්කොසොති යා පන භික්ඛුනී භික්ඛුං අක්කොසෙය්‍ය වා පරිභාසෙය්‍ය වා (පාචි. 1029). අන්තරවාසකන්ති අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා චීවරපටිග්ගහණං. රූපියන්ති රූපියසබ්බොහාරං. සුත්තන්ති සාමං සුත්තං විඤ්ඤාපෙත්වා තන්තවායෙහි. උජ්ඣාපනකෙති උජ්ඣාපනකෙ ඛීයනකෙ. පාචිතපිණ්ඩන්ති භික්ඛුනීපඅපාචිතපිණ්ඩපාතං. චාරිත්තන්ති නිමන්තිතො සභත්තො සමානො සන්තං. චීවරං දත්වාති සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන චීවරං දත්වා. වොසාසන්තීති භික්ඛූ පනෙව කුලෙසු නිමන්තිතා භුඤ්ජන්ති (පාචි. 558), තත්ථ චෙසා. ගිරග්ගචරියාති ‘‘යා පන භික්ඛුනී නච්චං වා ගීතං වා’’ති (පාචි. 834) ච, ‘‘අන්තොවස්සං චාරිකං චරෙය්‍යා’’ති (පාචි. 970) ච වුත්තද්වයං. ඡන්දදානෙනාති පාරිවාසිකඡන්දදානෙන සික්ඛමානං වුට්ඨාපෙය්‍ය (පාචි. 1167). පාරාජිකානි චත්තාරි, භික්ඛුනීනං සඤ්ඤාචිකකුටිඤ්ච කොසියමිස්සසන්ථතඤ්ච සෙය්‍යා ච අනුපසම්පන්නෙන සහ පථවීඛණනං. ගච්ඡ දෙවතෙති භූතගාමපාතබ්‍යතා සප්පාණකඋදකසිඤ්චනන්ති අත්ථො. මහාවිහාරොති මහල්ලකවිහාරො. අඤ්ඤන්ති අඤ්ඤවාදකං. ද්වාරන්ති යාවද්වාරකොසා. ‘‘අනාදරියපාචිත්තීති ච සහධම්මිකං වුච්චමානො’’ති පාඨො. පයොපානන්ති සුරුසුරුකාරකං. එළකලොමානි පත්තො චාති එළකලොමධොවාපනඤ්ච ඌනපඤ්චබන්ධනපත්තො ච. ඔවාදො චෙව භෙසජ්ජන්ති භික්ඛුනුපස්සයං උපසඞ්කමිත්වා ඔවාදො තදුත්තරිභෙසජ්ජවිඤ්ඤාපනඤ්ච. සූචි අරඤ්ඤකොති ‘‘අට්ඨිමයං වා දන්තමයං වා විසාණමයං වා සූචිඝර’’න්ති (පාචි. 517) ච ‘‘යානි ඛො පන තානි ආරඤ්ඤකානි සෙනාසනානි සාසඞ්ක…පෙ… පටිදෙසෙතබ්බ’’න්ති (පාචි. 570) ච. ඔවාදොති යා පන භික්ඛුනී ඔවාදාය වා සංවාසාය වා න ගච්ඡෙය්‍ය (පාචි. 1055). පාරාජිකානි චත්තාරීතිආදි ද්වීසු නගරෙසු පඤ්ඤත්තසම්පිණ්ඩනං.

චතුවිපත්තිවණ්ණනා

336. එකතිංසා යෙ ගරුකාති උභතො අට්ඨ පාරාජිකා, භික්ඛූනං තෙරස, භික්ඛුනීනං දස ච සඞ්ඝාදිසෙසා. සාධාරණාසාධාරණවසෙන අට්ඨ අනවසෙසා නාම පාරාජිකානි. තදෙවාති සීලවිපත්තිංයෙව. විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘පාරාජික’’න්තිආදිනා අපුච්ඡිතමෙව විස්සජ්ජිතං. ‘‘තත්ථ යො චායං, අක්කොසති හසාධිප්පායො’’ති පාඨො. දුට්ඨුල්ලවිභාවනවසෙනාගතවිපත්තිං ඨපෙත්වා පුච්ඡාපටිපාටියා යාවතතියකපඤ්හං විස්සජ්ජිතුමාරභි. උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ඛුනී අට්ඨ යාවතතියකසඞ්ඝාදිසෙසා ඉධ පුච්ඡිතත්තා අනන්තරපඤ්හා නාම ජාතා.

ඡෙදනකාදිවණ්ණනා

337. පමාණාතික්කන්තමඤ්චනිසීදනකණ්ඩුපටිච්ඡාදිවස්සිකසාටිකාසුගතචීවරප්පමාණං භික්ඛුනීනං උදකසාටිකාති ඡ ඡෙදනකානි. චීවරවිප්පවාසසම්මුතිආදයො චතස්සො සම්මුතියො. ‘‘අයං තත්ථ සාමීචී’’ති එවං ආගතා සත්ත සාමීචියො.

අසාධාරණාදිවණ්ණනා

338. පුබ්බෙ වුත්තචුද්දසපරමානෙව අන්තරපඤ්හෙ නිට්ඨපෙත්වා පුරිමපඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො. ධොවනඤ්ච පටිග්ගහොති ගාථා අට්ඨකථාචරියානං. ද්වෙ ලොමානි එළකලොමතියොජනපරමානි.

ද්වෙවීසති ඛුද්දකාති –

‘‘සකලො භික්ඛුනිවග්ගො, පරම්පරඤ්ච භොජනං;

අනතිරිත්තං අභිහටං, පණීතඤ්ච අචෙලකං;

ජානං දුට්ඨුල්ලඡාදනං.

‘‘ඌනං මාතුගාමෙන සද්ධිං, යා ච අනික්ඛන්තරාජකෙ;

සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා, විකාලෙ ගාමප්පවෙසනං.

‘‘නිසීදනෙ ච යා සික්ඛා, වස්සිකාය ච සාටිකා;

ද්වාවීසති ඉමා සික්ඛා, ඛුද්දකෙසු පකාසිතා’’ති. –

පාඨො. ‘‘කුලෙසු චාරිත්තාපත්තී’’ති පාඨො න ගහෙතබ්බො සාධාරණත්තා තස්ස සික්ඛාපදස්ස. ඡචත්තාරීසා චිමෙති ඡචත්තාරීස ඉමෙ. ‘‘පාරාජිකානි සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති එවං වුත්තසික්ඛාපදෙ එව විභජිත්වා වුත්තත්තා විභත්තියො නාම. සාධාරණන්ති අට්ඨන්නම්පි සාධාරණං. පාරාජිකභූතා විභත්තියො පාරාජිකවිභත්තියො. සාධාරණෙ සත්තවජ්ජො සඞ්ඝාදිසෙසො. අඤ්ඤතරස්මිං ගණ්ඨිපදෙ ‘‘අථ වා ‘ද්වෙ උපොසථා ද්වෙ පවාරණා චත්තාරි කම්මානි පඤ්චෙව උද්දෙසා චතුරො භවන්ති, නඤ්ඤථා’ති පාළිං උද්ධරන්ති. තත්ථ ‘චත්තාරි කම්මානී’ති විසෙසාභාවා උද්ධරිතපොත්ථකමෙව සුන්දරං, පුබ්බෙපි විභත්තිමත්තදස්සනවසෙනෙව චෙතං වුත්තං. ‘න සමථෙහි වූපසමනවසෙනා’ති වත්වා චත්තාරි කම්මවිභජනෙ ‘සමථෙහි වූපසම්මතී’ති න විසෙසිතං උපොසථප්පවාරණානංයෙව විභාගත්තා. කස්මා? එත්ථාපි ‘උපොසථප්පවාරණානංයෙව විසෙසෙත්වා නයං දෙථා’ති වුත්තත්තා, අධම්මෙන වග්ගාදිකම්මෙන ආපත්තියොපි වූපසම්මන්තීති ආපජ්ජනතොති වෙදිතබ්බ’’න්ති වුත්තං, විචාරෙතබ්බං. ද්වීහි චතූහි තීහි කිච්චං එකෙනාති ද්වීහි විවාදාධිකරණං, චතූහි අනුවාදාධිකරණං, තීහි ආපත්තාධිකරණං, එකෙන කිච්චාධිකරණං සම්මතීති අත්ථො.

පාරාජිකාදිආපත්තිවණ්ණනා

339. නිබ්බචනමත්තන්ති වෙවචනමත්තං. සෙසෙති ආදිතො සෙසා මජ්ඣන්තා. පදන්ති සික්ඛාපදං. සද්ධාචිත්තං පසන්නචිත්තන්ති අත්ථො, ‘‘සන්තාචිත්ත’’න්ති වා පාඨො. අනාළියන්ති දලිද්දං. කිඤ්චාපි ඉදං නිබ්බචනං ‘‘ගරුකං ලහුකඤ්චා’’තිආදිපඤ්හෙ නත්ථි, ‘‘හන්ද වාක්‍යං සුණොම තෙ’’ති ඉමිනා පන වචනෙන සඞ්ගහිතස්සත්ථස්ස දීපනත්ථං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘ආකාසො පක්ඛිනං ගතී’’ති ච පාඨො අත්ථි, සො ජාතිවසෙන යුජ්ජති. පක්ඛීනන්ති උජුකමෙව.

පඨමගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.