එකුත්තරිකනයවණ්ණනා

එකකවාරවණ්ණනා

321. එකුත්තරිකනයෙ ආපත්ති ජානිතබ්බාති එත්ථ ආපත්ති නාම කිං පරමත්ථසභාවා, උදාහු න වත්තබ්බසභාවාති? න වත්තබ්බසභාවා. වුත්තඤ්හි පරිවාරෙ ‘‘වත්ථු ජානිතබ්බං, ගොත්තං ජානිතබ්බං, නාමං ජානිතබ්බං, ආපත්ති ජානිතබ්බා’’ති එතෙසං පදානං විභඞ්ගෙ ‘‘මෙථුනධම්මොති වත්ථු ච ගොත්තඤ්ච. පාරාජිකන්ති නාමඤ්චෙව ආපත්ති චා’’ති. නාමඤ්ච ගොත්තඤ්ච ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති (සං. නි. 1.76) වචනතො සම්මුතිමත්තං, තස්මා ‘‘කුසලත්තිකවිනිමුත්තා න වත්තබ්බධම්මභූතා එකච්චා සම්මුති එවා’’ති වුත්තං. යං පන වුත්තං සමථක්ඛන්ධකෙ ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකත’’න්ති (චූළව. 222), තං ‘‘විවාදාධිකරණං සියා කුසලං, සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකත’’න්ති (චූළව. 220) එත්ථ විය පරියායතො වුත්තං. අත්ථතො හි විවාදො නාම එකච්චො සම්මුතිවිසෙසො. යො චිත්තසමඞ්ගිනො, සො ‘‘තං චිත්තපරියායෙන පන සියා කුසල’’න්තිආදි වොහාරලද්ධො, තථා ආපත්තාධිකරණම්පීති දට්ඨබ්බං. තෙනෙව වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘ආපත්තිං ආපජ්ජමානො හි අකුසලචිත්තො වා ආපජ්ජති කුසලාබ්‍යාකතචිත්තො වා’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා). අඤ්ඤථා සමථෙහි අධිකරණීයතා න සම්භවති. න හි සමථා කුසලාදිං අකුසලාදිං වා අධිකිච්චපවත්තන්ති, සමථවසෙන වා කුසලාදි සම්මති. න ච කුසලස්ස විවාදස්ස, අනුවාදස්ස වා කුසලාදිසමථෙහි වූපසමෙතබ්බතා ආපජ්ජතීති තෙසං අධිකරණමත්තමෙව න සම්භවෙය්‍ය, තස්මා අධිකරණානං, සමථානඤ්ච කුසලාදිභාවො පරියායදෙසනාය ලබ්භති, නො අඤ්ඤථා, තෙනෙව සම්මුඛාවිනයෙ විය ආපත්තාධිකරණෙ තිකං න පූරිතං. සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජමානස්ස යස්මා සඤ්චෙතනා එකන්තතො අකුසලාව හොති. ඉතරස්ස සචිත්තකස්ස වා අචිත්තකස්ස වා තදාභාවමත්තං උපාදාය ‘‘අබ්‍යාකත’’න්ති වුත්තං. යථා හි ‘‘තික්ඛත්තුං චොදයමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, ඉච්චෙතං කුසල’’න්තිආදීසු (පාරා. 538) න කුසලසද්දො සුඛවිපාකො, ‘‘සම්පරායිකානං අකුසලානං ධම්මානං පටිඝාතායා’’තිආදීසු (පරි. 498) න අකුසලා වා හොති. ඉතරස්ස සචිත්තකස්ස වා අචිත්තකස්ස වා තදාභාවමත්තං උපාදාය ‘‘අබ්‍යාකත’’න්ති වුත්තං. යථා හි ද්වික්ඛත්තුං චොදයමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, යං පනෙත්ථ ‘‘ආපත්තාධිකරණං අකුසල’’න්ති වුත්තං, තස්ස වසෙන තදකුසලතො සත්ත විනීතවත්ථූනි වෙදිතබ්බානි, තතො චීවරන්ති සම්භවතො අචීවරකා, අන්තරාපත්තිකා ච. අනන්තරිකලක්ඛණප්පත්තස්ස වසෙන නියතා ච නාමාති වෙදිතබ්බං. සම්මුතිනිද්දෙසෙ ගරුකලහුකනිද්දෙසොපි සම්භවති. අඤ්ඤථා ‘‘අනන්තරායිකා පණ්ණත්තිවජ්ජා, අනවජ්ජාපණ්ණත්තී’’ති ච වුත්තා. කුටිකාරමහල්ලකාපත්ති අන්තරායිකා ලොකවජ්ජසාවජ්ජපණ්ණත්තිතො. සම්පජානමුසාවාදො ඔමසවාදාදිතො ගරුකාදි න සම්භවෙය්‍ය, තතො වා අයං ලහුකාදීති ඉදං සබ්බං එකච්චානං ආචරියානං මතං, ‘‘සබ්බං අයුත්ත’’න්ති වදන්ති. කස්මා? යස්මා ‘‘පාරාජිකන්ති නාමඤ්චෙව ආපත්තිචා’’ති වචනෙන චෙ ආපත්ති න වත්තබ්බධම්මො සියා, වත්ථු ච න වත්තබ්බධම්මො සියා ගොත්තෙන සමානාධිකරණභාවෙන වුත්තත්තා, තස්මා ‘‘මෙථුනධම්මො’’ති පදං අජ්ඣාචාරසඞ්ඛාතං වත්ථුඤ්ච දීපෙති. අජ්ඣාචාරවසෙනෙව ආපත්තියා ලද්ධනාමං අසාධාරණනාමත්තා ‘‘ගොත්ත’’න්ති ච වුච්චතීති අයං තත්ථ අත්ථො.

‘‘ආපත්තාධිකරණස්ස කිං පුබ්බඞ්ගමන්ති? ලොභො පුබ්බඞ්ගමො, දොසො, මොහො, අලොභො, අදොසො, අමොහො පුබ්බඞ්ගමො’’ති ‘‘කති හෙතූති? ඡ හෙතූ තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ’’ති ච වුත්තත්තා නිප්පරියායෙනෙව ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකත’’න්ති වුත්තං. සමථක්ඛන්ධකෙ පන සන්ධායභාසිතවසෙන තථා එව වුත්තං. තස්මා ආපත්තාධිකරණං සභාවතො නිප්පරියායෙනෙව අකුසලා චත්තාරො ඛන්ධා, රූපඅබ්‍යාකතා ච හොන්ති. ‘‘නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසල’’න්ති (චූළව. 222) වුත්තත්තා කුසලමෙව පටික්ඛිත්තං, ඛීණාසවානං කිරියාබ්‍යාකතං නාම හොතීති කුසලෙ පටික්ඛිත්තෙ කිරියාබ්‍යාකතම්පි පටික්ඛිත්තමෙව හොති. තස්මිං පටික්ඛිත්තෙ සබ්බථා අවාවටං විපාකාබ්‍යාකතං පටික්ඛිත්තමෙව හොති. නිබ්බානාබ්‍යාකතෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථීති එකෙ, තං අයුත්තං ‘‘ඡ හෙතුයො’’ති වුත්තත්තා. කිඤ්චාපි වුත්තං සාමඤ්ඤෙන, තථාපි විපාකහෙතුයෙව තත්ථ අධිප්පෙතො, න කිරියාහෙතු, තෙ හි කුසලසභාවා ච, තස්මා රූපං, විපාකාබ්‍යාකතඤ්චාපත්ති. තත්ථ අකුසලාපත්තිතො විනීතවත්ථූනි. ඉතරස්සාපි ආදිතො ඡාදනා කුසලචිත්තතොති වුත්තං හොති. අන්තරායිකනියතසාවජ්ජපඤ්ඤත්තිභාවොපි චස්සා වෙවචනවසෙන වෙදිතබ්බො පණ්ණත්තිවජ්ජාය, සඤ්චිච්ච ආපන්නාය ච, තස්මා ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියං සියා සාරම්මණං සියා අනාරම්මණ’’න්ති වචනං විය එකන්තාකුසලං අනෙකන්තාකුසලඤ්ච ලොකවජ්ජං, එකන්තාබ්‍යාකතං භූතාරොචනං අනෙකන්තාබ්‍යාකතඤ්ච සෙසං පණ්ණත්තිවජ්ජං එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං සියාබ්‍යාකත’’න්ති වුත්තං. සමථක්ඛන්ධකෙ පන පණ්ණත්තිවජ්ජමෙව සන්ධාය තථා වුත්තං. වුත්තඤ්හෙතං අට්ඨකථායං, ගණ්ඨිපදෙ ච ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකතං, නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසල’න්ති එත්ථ සන්ධායභාසිතවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. යස්මිඤ්හි පථවිඛණනාදිකෙ ආපත්තාධිකරණෙ අපකතඤ්ඤුනො සන්ධාය අප්පහරිතකරණාදිකාලෙ කුසලචිත්තං අඞ්ගං හොති, ඛණනාදිපයොගසඞ්ඛාතං රූපාබ්‍යාකතං ආපත්තිසමුට්ඨාපෙන්තං හොතීති අධිප්පායො’’ති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අත්ථාපත්ති කුසලචිත්තො ආපජ්ජති, කුසලචිත්තො වුට්ඨාතී’’තිආදි. තස්මිඤ්හි සති න සක්කා වත්තුං ‘‘නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසල’’න්ති. යස්මා ආපත්තිසමුට්ඨාපකං චිත්තං සන්ධාය වුත්තං න හොති, තස්මා න යිදං අඞ්ගප්පහොනකචිත්තං සන්ධාය වුත්තං. යදි තං සන්ධාය වුත්තං, ‘‘සියා කුසල’’න්ති ච වත්තබ්බං භවෙය්‍ය, න ච වුත්තං. තස්මා ඉදං පන සන්ධාය වුත්තං – යං තාව ආපත්තාධිකරණං ලොකවජ්ජං, තං එකන්තතො අකුසලමෙව, තත්ථ ‘‘සියා අකුසල’’න්ති විකප්පො නත්ථි. යං පන පණ්ණත්තිවජ්ජං, තං යස්මා සඤ්චිච්ච ‘‘ඉමං ආපත්තිං වීතික්කමාමී’’ති වීතික්කමන්තස්සෙව අකුසලං හොති, අසඤ්චිච්ච පන කිඤ්චි අජානන්තස්ස සහසෙය්‍යාදිවසෙන ආපජ්ජතො රූපවිපාකං අබ්‍යාකතං හොති අනුට්ඨානතො. තස්මා තස්ස පණ්ණත්තිවජ්ජස්ස සඤ්චිච්චාසඤ්චිච්චවසෙන ඉමං විකප්පභාවං සන්ධාය ඉදං වුත්තං ‘‘ආපත්තාධිකරණං සියා අකුසලං, සියා අබ්‍යාකතං, නත්ථි ආපත්තාධිකරණං කුසල’’න්ති.

සචෙ පන කොචි විනයෙ අපකතඤ්ඤූ ‘‘යං කුසලචිත්තො ආපජ්ජති, ඉදං වුච්චති ආපත්තාධිකරණං කුසල’’න්ති වදෙය්‍ය, තස්සෙවංවාදිනො අචිත්තකානං එළකලොමාදිසමුට්ඨානානම්පි කුසලචිත්තසමඞ්ගිකාලෙ තාසං ආපත්තීනං කුසලචිත්තො ආපජ්ජෙය්‍ය, න වා ආපජ්ජති. කිංකාරණං? න ච තත්ථ විජ්ජමානම්පි කුසලචිත්තං ආපත්තියා අඞ්ගං. අත්තභාවො සභාවො පකතීති වුත්තං හොති. කතරං පන තස්සා ආපත්තියා තදා අඞ්ගසභාවොති? වුච්චතෙ – කායවචීවිඤ්ඤත්තිවසෙන පන චලිතස්ස කායස්ස, පවත්තාය වාචාය චාති එතෙසං ද්වින්නං චලිතප්පවත්තානං කායවාචානං අඤ්ඤතරමෙව අඞ්ගසභාවො, තඤ්ච රූපක්ඛන්ධපරියාපන්නත්තා අබ්‍යාකතන්ති. කිං වුත්තං හොති? කායො, වාචා ච තදා ආපත්තාධිකරණන්ති වුත්තං හොති. යා පනෙත්ථ අකුසලාපත්තික්ඛණෙ කායවාචායො අබ්‍යාකතභාවො, තා අබ්බොහාරිකා හොන්ති කායවචීකම්මකාලෙ මනොකම්මං විය. තදා හි කායවාචායො ආපත්තිකරාදිට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ආපත්තිකරා ධම්මා ජානිතබ්බා. කති මූලානීති ඡ ආපත්තිසමුට්ඨානානි මූලානී’’තිආදි. යදා පන කායවාචායො ආපත්තියා අඞ්ගමෙව හොන්ති, තදා ‘‘චිත්තං චිත්තාධිපතෙය්‍ය’’න්ති (ධ. ස. අට්ඨ. 1 කාමාවචරකුසලවණ්ණනා) වචනං විය පුබ්බපයොගානං අපරපයොගස්ස පච්චයභාවතො ආපත්තිකරාදිපඤ්ඤත්තිං න විජහන්ති. යථා තබ්භාවෙපි ‘‘ආපත්තාධිකරණස්ස කති වත්ථූනීති? සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා වත්ථූනි. කති භූමියොති? සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා භූමියො’’ති වුත්තං. තථා තබ්භාවෙපි ආපත්තිකරා ‘‘ආපත්තිසමුට්ඨානා’’ඉච්චෙව වුච්චන්තීති වෙදිතබ්බා. එත්තාවතා ආපත්ති නාම චත්තාරො අකුසලක්ඛන්ධා සඤ්චිච්ච වීතික්කමකාලෙ භූතාරොචනං ඨපෙත්වා සබ්බාපි අවිසෙසතො, විසෙසතො පන සබ්බාපි එකන්තාකුසලා අකුසලා, අනෙකන්තාකුසලා පන ගිරග්ගසමජ්ජචිත්තාගාරසඞ්ඝානිඉත්ථාලඞ්කාරගන්ධවණ්ණකවාසිතපිඤ්ඤාකප්පභෙදා, භික්ඛුනිආදීනං උම්මද්දනපරිමද්දනප්පභෙදා චාති දසප්පභෙදා සකනාමෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා වත්ථුජානනසචිත්තකකාලෙ එව අකුසලා, තදභාවතො අචිත්තකකාලෙ විනා අනාපත්තාධිකරණෙන කම්මට්ඨානාදිසීසෙන කුසලචිත්තෙන තං තං වත්ථුං වීතික්කමන්තස්ස ආපත්ති කෙවලං රූපඅබ්‍යාකතමෙව.

කෙචි පනෙත්ථ ‘‘අප්පකාසෙ ඨානෙ කටිසුත්තකසඤ්ඤාය සඞ්ඝාණිං, මත්තිකාසඤ්ඤාය ගන්ධවණ්ණකාදිං වා ධාරෙන්තියාපි ආපත්ති, තස්මා අචිත්තකායෙවා’’ති වණ්ණයන්ති. තෙ ‘‘සඞ්ඝාණියා අසඞ්ඝාණිසඤ්ඤාය ධාරෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්සා’’ති පාඨාභාවං දස්සෙත්වා පටික්ඛිපිතබ්බා. සුරාපානාපත්ති පන අචිත්තකාපි එකන්තාකුසලාව. තෙනෙව ‘‘මජ්ජෙ අමජ්ජසඤ්ඤී පිවති, ආපත්ති පාචිත්තියස්සා’’ති (පාචි. 328) වුත්තං. යස්මා පනෙත්ථ ආබාධපච්චයාපි න සක්කා විනා අකුසලෙන සුරාපානං පාතුං, තස්මා යථාවුත්තෙසු අනෙකන්තාකුසලෙසු විය ලොකවජ්ජෙසු ඉධ ‘‘සුරාපානෙසු අනාපත්ති ආබාධපච්චයා’’ති න වුත්තං. සූපසංපාකාදි පන අමජ්ජමෙව. තත්ථ කුක්කුච්චවිනොදනත්ථං ‘‘අනාපත්තී’’ති වුත්තං උදකදන්තපොණෙ විය. භූතාරොචනාපත්ති රූපාබ්‍යාකතමෙව, අචිත්තකකාලෙ සහසෙය්‍යාදි රූපවිපාකාබ්‍යාකතමෙව, තත්ථ සුපිනන්තො විජ්ජමානම්පි අකුසලං අනඞ්ගත්තා අබ්බොහාරිකං හොති. කුසලෙ කථාව නත්ථි අනාපත්ති සභාවත්තා කුසලස්ස. තථා කිරියාති ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ යථාසම්භවං අකුසලං වා සුද්ධරූපං වා සවිපාකං වාති තිධා භිජ්ජතීති අයමත්ථො දස්සිතො හොති.

තත්ථ ඨපෙත්වා සුරාපානං එකච්චඤ්ච පණ්ණත්තිවජ්ජං, එකන්තාකුසලඤ්ච සචිත්තකමෙව, භූතාරොචනං අචිත්තකමෙව, සෙසං සහ සුරාපානෙන අනෙකන්තාකුසලං ලොකවජ්ජඤ්ච අනෙකන්තාබ්‍යාකතං පණ්ණත්තිවජ්ජඤ්ච යෙභුය්‍යෙන සචිත්තකාචිත්තකන්ති සබ්බසික්ඛාපදං තිප්පභෙදං හොති. යං පනෙත්ථ සචිත්තකමෙව, තං මෙථුනාදිවත්ථුජානනචිත්තෙනෙව සචිත්තකං, සබ්බං සෙඛියං පණ්ණත්තිජානනචිත්තෙනෙව සචිත්තකං ‘‘අනාදරියං පටිච්චා’’ති වචනතොති සචිත්තකං දුවිධං හොති. එකන්තාචිත්තකං පණ්ණත්තිජානනචිත්තාභාවෙන, න වත්ථුජානනචිත්තාභාවෙන. තදභාවතො එකන්තාකුසලං සුරාපානං, එකන්තාබ්‍යාකතං සඤ්චරිත්තං, වත්ථුජානනචිත්තස්ස වා පණ්ණත්තිජානනචිත්තස්ස වා උභින්නං අභාවෙන අචිත්තකභාවෙන අචිත්තකං හොති. සුරාපානං පන සචිත්තකං හොති වත්ථුජානනචිත්තෙනෙව. අරියපුග්ගලානං ඉතරෙසං උභින්නං වා අඤ්ඤතරස්ස භාවෙන සෙසං චිත්තකාචිත්තකං. විසෙසතො ච වත්ථුජානනචිත්තාභාවෙන, අපකතඤ්ඤුනො පණ්ණත්තිජානනචිත්තාභාවෙන වා අචිත්තකභාවෙන අචිත්තකං හොති. තත්ථ එකන්තාචිත්තකඤ්ච සචිත්තකඤ්ච ‘‘අචිත්තක’’මිච්චෙව වුච්චති. අයං තාව ‘‘ආපත්ති ජානිතබ්බා’’ති එත්ථ විනිච්ඡයො.

මූලවිසුද්ධියා අන්තරාපත්තීති අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා මූලායපටිකස්සනං කත්වා ඨිතෙන ආපන්නාපත්ති. අයං අග්ඝවිසුද්ධියා අන්තරාපත්තීති සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිත්වා තාසු සබ්බචිරපටිච්ඡන්නවසෙන අග්ඝසමොධානං ගහෙත්වා වසන්තෙන ආපන්නාපත්ති. ‘‘පුනපි ආපජ්ජිස්සාමී’’ති සඋස්සාහෙනෙව චිත්තෙන. ‘‘අයං භික්ඛුනියා එවා’’ති ලිඛිතං. ‘‘පාරාජිකමෙවා’’ති ඉදඤ්ච භූතවසෙන දස්සෙතුං වුත්තං. ‘‘එවං දෙසිතෙ පන යා කාචි ආපත්ති න වුට්ඨාතීති අපරෙ, තං න ගහෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ‘‘ධම්මිකස්ස පටිස්සවස්ස අසච්චාපනෙ’’ති වුත්තත්තා අධම්මිකපටිස්සවෙ දුක්කටං න හොති. ‘‘පුබ්බෙ සුද්ධචිත්තස්ස ‘තුම්හෙ විබ්භමථා’ති වුත්තෙ ‘සාධූ’ති පටිස්සුණිත්වා සචෙ න විබ්භමති අනාපත්ති, එවං සබ්බත්ථා’’ති ච වුත්තං. ‘‘ආවිකරො ජානිතබ්බො’’තිපි පාළි. කාලෙන වක්ඛාමි, නො අකාලෙනා’’තිආදීසු පඤ්චදසසු ධම්මෙසු. භබ්බාපත්තිකා නාම ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං භබ්බා.

දුකවාරවණ්ණනා

322. නිදහනෙ ආතපෙ. ‘‘එකරත්තම්පි චෙ භික්ඛු තිචීවරෙන විප්පවසෙය්‍ය (පාරා. 472). ඡාරත්තපරමං තෙනා’’තිආදිනා (පාරා. 653) වුත්තාපත්තිකො ගණපූරකො හුත්වාපි කම්මං කොපෙති නානාසංවාසකත්තා. කම්මෙන වා සලාකග්ගාහෙන වාති එත්ථ උද්දෙසො චෙව කම්මඤ්ච එකන්ති එත්ථ පාතිමොක්ඛුද්දෙසොති වා කම්මන්ති වා අත්ථතො එකමෙව, තෙසු යං කිඤ්චි කතෙ සඞ්ඝභෙදො හොතීති අත්ථො. පුබ්බභාගාති සඞ්ඝභෙදතො පුබ්බභාගා. ‘‘පමාණ’’න්ති ඉමෙසං ද්වින්නං අඤ්ඤතරෙන භෙදො හොති, න ඉතරෙහීති වුත්තං. විනයෙ සිද්ධා විනයසිද්ධා, රොමජනපදෙ ජාතං රොමකං, අනුඤ්ඤාතලොණත්තා දුකෙසු වුත්තාති.

තිකවාරවණ්ණනා

323. වො තුම්හෙහි න සමුදාචරිතබ්බං. වචීසම්පයුත්තං කායකිරියං කත්වාති කායෙන නිපච්චකාරං කත්වාති අත්ථො. උපඝාතෙති විනාසෙති. ඔමද්දිත්වාති අභිභවිත්වා. වදතොති වදන්තස්ස. ‘‘බාලස්ස නිස්සයො දාතබ්බො’’ති දුකෙ ආගතං, ඉධ පන ‘‘න දාතබ්බො’’ති වුත්තං, ආපත්තිබාහුල්ලං සන්ධාය නාදාතබ්බං, ‘‘ඉමස්මා විහාරා පරං මා නික්ඛමාහි, විනයධරානං වා සන්තිකං ආගච්ඡ විනිච්ඡයං දාතු’’න්ති වුත්තෙ තස්ස වචනං න ගහෙතබ්බන්ති අත්ථො. තිකභොජනං නාම සචෙ තයො හුත්වා භුඤ්ජන්ති, ගණභොජනෙන අනාපත්ති, ඉදං සන්ධාය තිකං. ‘‘පසුත්තො’’ති බාහුල්ලතො වුත්තං. අථ වා නිපජ්ජිත්වාති අත්ථො. ‘‘ඉදං ඨපෙත්වා ගච්ඡාමි, තාවකාලිකං භන්තෙ දෙථාති වුත්තෙ ‘නවකම්මාදිඅත්ථං විනා දාතුං න වට්ටතී’’ති ලිඛිතං. විකප්පෙත්වා ඨපිතං වස්සිකසාටිකං පච්ඡිමෙ පාටිපදදිවසෙ නිවාසෙන්තො දුක්කටං ආපජ්ජතීති අත්ථො. අපච්චුද්ධරිත්වාති පච්චුද්ධරණං අකත්වාති අත්ථො. ‘‘විකප්පෙතු’’න්ති වචනතො අවිකප්පනපච්චයා ආපත්ති හෙමන්තෙ ආපජ්ජති, විකප්පනා පන කත්තිකපුණ්ණමදිවසෙ කාතබ්බාති දස්සනත්ථං වුත්තන්ති ඤාතබ්බං. අයං නයො අවිකප්පනං සන්ධාය, පුරිමො විකප්පිතපරිභොගපච්චයාපත්තිං සන්ධාය. වත්ථපටිච්ඡාදි සබ්බකප්පියතායාති වත්ථපටිච්ඡාදි සබ්බත්ථ කප්පියත්තාති අත්ථො. කෙචි ඉමමත්ථං අසල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘වත්ථපටිච්ඡාදි සබ්බකප්පියතා තාය පටිච්ඡන්නෙනා’’ති ලිඛන්ති. ‘‘වත්ථමෙව පටිච්ඡාදි වත්ථපටිච්ඡාදී’’ති විග්ගහත්තා ‘‘තායා’’ති න යුජ්ජති. ‘‘තෙනා’’ති භවිතබ්බත්තාති ඉදං සබ්බං අඤ්ඤතරස්මිං ගණ්ඨිපදෙ ලිඛිතං, විචාරෙත්වා ගහෙතබ්බං.

චතුක්කවාරවණ්ණනා

324. චතූහාකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති…පෙ… කම්මවාචාය ආපජ්ජතීති එත්ථ යඤ්හි ආපත්තිං කම්මවාචාය ආපජ්ජති, න තත්ථ කායාදයොති ආපන්නං, තතො කම්මවාචාය සද්ධිං ආපත්තිකරා ධම්මා සත්තාති ආපජ්ජති, එවං සති ‘‘ඡ ආපත්තිසමුට්ඨානානී’’ති වචනවිරොධො, තානි එව ආපත්තිකරා ධම්මා නාම. අථ තත්ථාපි කායාදයො එකතො වා නානාතො වා ලබ්භන්ති, චතූහාකාරෙහීති න යුජ්ජතීති ‘‘ඡහාකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’ති වත්තබ්බං සියාති එවං එතානි සුත්තපදානි විරොධිතානි හොන්ති. කථං අවිරොධිතානි? සවිඤ්ඤත්තිකාවිඤ්ඤත්තිකභෙදභින්නත්තා. කායාදීනං යා කිරියා ආපත්ති, නං එකච්චං කායෙන සවිඤ්ඤත්තිකෙන ආපජ්ජති, එකච්චං සවිඤ්ඤත්තිකාය වාචාය, එකච්චං සවිඤ්ඤත්තිකාහි කායවාචාහි ආපජ්ජති, යා පන අකිරියා ආපත්ති, තං එකච්චං කම්මවාචාය ආපජ්ජති, තඤ්ච ඛො අවසිට්ඨාහි අවිඤ්ඤත්තිකාහි කායවාචාහියෙව, න විනා ‘‘නො චෙ කායෙන වාචාය පටිනිස්සජ්ජති, කම්මවාචාපරියොසානෙ ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති (පාරා. 414) වචනතො, අවිසෙසෙන වා එකච්චං ආපත්තිං කායෙන ආපජ්ජති, එකච්චං වාචාය, එකච්චං කායවාචාහි. යං පනෙත්ථ කායවාචාහි, තං එකච්චං කෙවලාහි කායවාචාහි ආපජ්ජති, එකච්චං කම්මවාචාය ආපජ්ජතීති අයමත්ථො වෙදිතබ්බොති එවං අවිරොධිතානි හොන්ති.

තත්‍රායං සමාසතො අත්ථවිභාවනා – කායෙන ආපජ්ජතීති කායෙන සවිඤ්ඤත්තිකෙන අකත්තබ්බං කත්වා එකච්චං ආපජ්ජති, අවිඤ්ඤත්තිකෙන කත්තබ්බං අකත්වා ආපජ්ජති, තදුභයම්පි කායකම්මං නාම. අකතම්පි හි ලොකෙ ‘‘කත’’න්ති වුච්චති ‘‘දුක්කටං මයා, යං මයා පුඤ්ඤං න කත’’න්ති එවමාදීසු, සාසනෙ ච ‘‘ඉදං තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං, යං ත්වං භගවන්තං න පුච්ඡී’’ති (චූළව. 443) එවමාදීසු, එවමිධ විනයපරියායෙන කායෙන අකරණම්පි ‘‘කායකම්ම’’න්ති වුච්චති. අයමෙව නයො ‘‘වාචාය ආපජ්ජතී’’තිආදීසු. පුරතීති පුරිසො, පුර අග්ගගමනෙ. පුරතීති පුරතො ගච්ඡති සබ්බකම්මෙසු පුබ්බඞ්ගමො හොති. පඨමුප්පන්නවසෙනාති පඨමකප්පියෙසු හි පඨමං පුරිසලිඞ්ගං උප්පජ්ජති, ‘‘පුරිම’’න්ති සඞ්ඛං ගතං පුරිසලිඞ්ගං ජායතීති අත්ථො. සතං තිංස චාති එත්ථ අසාධාරණාපි පාරාජිකා නො අන්තොගධායෙව ජාතා පාරාජිකාපන්නානං භික්ඛුභාවාය අභබ්බත්තා. ‘‘අසාධාරණවචනෙන පන සාමඤ්ඤෙන උද්ධටානී’’ති වදන්ති. ‘‘සතඤ්චෙව තිංසඤ්ච සික්ඛාපදානීති පාඨො’’ති ච වදන්ති. භික්ඛුස්ස ච භික්ඛුනියා ච චතූසු පාරාජිකෙසූති සාධාරණෙසු එව. අත්ථි වත්ථුනානත්තතා නො ආපත්තිනානත්තතාති පඨමපඤ්හො ඉධ දුතියො නාම. අත්ථි ආපත්තිසභාගතා නො වත්ථුසභාගතාති එතෙන විසෙසො නත්ථි. මන්තාභාසාති මතියා භාසා. ‘‘අභිවාදනාරහාති යථානිසින්නාව සීසං උක්ඛිපිත්වා වන්දන්ති. නවමභික්ඛුනිතො පට්ඨාය අනුට්ඨිතබ්බතො ආසනා න පච්චුට්ඨෙන්ති. අවිසෙසෙනාති උපජ්ඣායස්ස, ඉතරස්ස වා විප්පකතභොජනස්ස, සමීපගතො යො කොචි වුඩ්ඪතරොති අත්ථො. විප්පකතභොජනෙනාපි හි උට්ඨහිත්වා ආසනං දාතබ්බං. ඉධ න කප්පන්තීති වදන්තොපීති පච්චන්තිමජනපදෙසු ඨත්වා ‘‘ඉධ න කප්පන්තී’’ති වදන්තො විනයාතිසාරදුක්කටං ආපජ්ජති. කප්පියඤ්හි ‘‘න කප්පතී’’ති වදන්තො පඤ්ඤත්තං සමුච්ඡින්දති නාම. තථා ඉධ කප්පන්තීතිආදීසුපි ඨත්වා ‘‘ඉධ කප්පන්තී’’ති වදන්තො විනයාගතභික්ඛු විනයො පුච්ඡිතබ්බොති අත්ථො.

පඤ්චකවාරවණ්ණනා

325. න උපෙති පුග්ගලො. ‘‘නිමන්තිතො සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා’’ති (පාචි. 299) වචනතො නිමන්තනාභාවා පිණ්ඩපාතිකස්ස අනාමන්තචාරො වට්ටති. ‘‘ගිලානසමයො’’තිආදිනා ආභොගං කත්වා භොජනං අධිට්ඨහිත්වා භොජනං නාම. ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති එවං අවිකප්පනා. පරම්මුඛෙ අගුණවචනං අයසො. සම්මුඛා ගරහා. සීලදිට්ඨිබ්‍යසනානං විනයපරියාපන්නත්තා තෙහි සද්ධිං ඉතරෙ පඤ්චකං පූරෙතුං වුත්තා. ‘‘විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙනා’’ති (මහාව. 259) වුත්තත්තා පඤ්චකං ජාතං. අඤ්ඤතරස්මිං විහාරෙ එකො ථෙරොති අත්ථො. ‘‘යොනකවිසයතොති චීනට්ඨානා’’ති ලිඛිතං. අට්ඨ කප්පෙ අනුස්සරීති පුබ්බෙනිවාසඤාණං නිබ්බත්තෙසීති අත්ථො. අනන්තරෙ ඨානෙ ඨත්වාති අත්ථො. ඤත්තියා කම්මප්පත්තො හුත්වාති ඤත්තිට්ඨපිතකාලෙ කම්මප්පත්තො හොති. පුන කම්මවාචාය කම්මසිද්ධි. ඤත්තිඛෙත්තන්ති ඤත්තියාව කාතබ්බට්ඨානං තස්සා ඛෙත්තං, ඤත්තිදුතියාදිකම්මෙ පඨමට්ඨපනං තස්සා ඔකාසො නාම. ආරඤ්ඤකෙ ඉදඤ්චිදඤ්චානිසංසන්ති එවං ඉදමත්ථිතන්ති අත්ථො.

ඡක්කවාරවණ්ණනා

326. ‘‘ඡබ්බස්සපරමතා ධාරෙතබ්බ’’න්ති විභඞ්ගෙ පාඨත්තා එවං වුත්තං. චුද්දසපරමානි නව ඡක්කානි හොන්ති. කථං? පඨමං එකං ඡක්කං, සෙසෙසු අට්ඨසු එකෙකෙන සද්ධිං එකෙකන්ති එවං තීණි ඡක්කානි අන්තරපෙය්‍යාලෙ වුත්තානි. කථං? ‘‘චතුත්ථෙන ආපත්තිසමුට්ඨානෙන ඡ ආපත්තියො ආපජ්ජතී’’තිආදිනා නයෙන පඤ්චමෙන, ඡට්ඨෙන ච තීණි ඡක්කානි. ලොභාදයො ඡ විවාදමූලානි, තථා අනුවාදස්ස. දීඝසො ඡ විදත්ථියො වස්සිකසාටිකාය. තිරියං ඡ විදත්ථියො සුගතචීවරස්ස. විප්පකතචීවරං ආදාය පක්කමනෙ නිට්ඨානන්තිකො, සන්නිට්ඨානනාසන සවන සීමාතික්කන්තිකසහුබ්භාරාති ඡ, සමාදාය වාරෙපි ඡාති ඡක්කද්වයං. සත්තකෙ පක්කමනන්තිකෙන සහ සත්ත.

සත්තකවාරවණ්ණනා

327. ඡක්කෙ වුත්තානියෙව සත්තකවසෙන යොජෙතබ්බානීති ඡක්කෙ වුත්තචුද්දසපරමානි සත්තකවසෙන යොජෙතබ්බානි. සත්තමෙ අරුණුග්ගමනෙ නිස්සග්ගියන්ති ‘‘ඡාරත්තපරමං තෙන භික්ඛුනා තෙන චීවරෙන විප්පවසිතබ්බං, තතො චෙ උත්තරි විප්පවසෙය්‍යා’’ති එවං වුත්තං නිස්සග්ගියං හොති. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකෙ සුගතචීවරභාණවාරස්ස පරතො ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස න හොති ආපත්ති දට්ඨබ්බා, තමෙනං චොදෙති සඞ්ඝො වා සම්බහුලා වා එකපුග්ගලො වා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තසත්තකාති.

අට්ඨකවාරවණ්ණනා

328. තෙන සද්ධිං උපොසථාදිකරණං ආනිසංසො, අකරණං ආදීනවො, තස්මා එතෙ අට්ඨානිසංසෙ සම්පස්සමානෙනාති අත්ථො. ‘‘අයසො අක්කොසො’’ති වුත්තං. පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං ඛන්තිං රුචිං භාවං සඤ්ඤන්ති එවං අකප්පියකතං හොති අප්පටිග්ගහිතකතන්තිආදයො අට්ඨ අනතිරිත්තා. සප්පිආදි අට්ඨමෙ අරුණුග්ගමනෙ නිස්සග්ගියං හොති. අට්ඨවාචිකා භික්ඛුනීනං උපසම්පදා උභතොඤත්තිචතුත්ථත්තා. වස්සිකසාටිකදානාදීනි අට්ඨ වරානි.

නවකවාරවණ්ණනා

329. නවහි භික්ඛූහි භිජ්ජති. මනුස්සමංසවජ්ජෙහි නව මංසෙහි විනිච්ඡයො. සුන්දරං න සුන්දරන්ති සඞ්ඝාටිආදීනි නව චීවරානි. තානෙව අධිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය න විකප්පෙතබ්බානි, අධිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය අපච්චුද්ධරිත්වා න විකප්පෙතබ්බානීති අධිප්පායො. නව විදත්ථියො සුගතචීවරස්ස. ‘‘වග්ගං භික්ඛුනිසඞ්ඝං වග්ගසඤ්ඤී ඔවදතී’’තිආදිනා නයෙන අධම්මකම්මෙ ද්වෙ නවකානි පාචිත්තියවසෙන වුත්තානි.

දසකවාරවණ්ණනා

330. ‘‘ඔරමත්තකඤ්ච අධිකරණං හොති, න ච ගතිගත’’න්තිආදිනා (චූළව. 204) දස අධම්මිකා සලාකග්ගාහා. විපරීතා ධම්මිකා. සමථක්ඛන්ධකෙ වුත්තෙහි සමන්නාගතො හොතීති සම්බන්ධො. ‘‘සංකච්චිකං වා පක්ඛිපිත්වා දසා’’ති වුත්තං කප්පියත්තා එතෙසං. මාතුරක්ඛිතාදයො දස ඉත්ථියො. ධනක්කීතාදයො දස භරියා. ‘‘සික්ඛාසම්මුතිං දත්වා දසවස්සාය තස්සා ද්වාදසවස්සකාලෙ සයම්පි ද්වාදසවස්සා භවිස්සතී’’ති වුට්ඨාපනසම්මුති සාදිතබ්බා. ‘‘විනයධරස්සෙව ‘ආපත්තානාපත්තිං න ජානාතී’ති ආරබ්භ යාව ‘උභයානි ඛො පනස්ස…පෙ… අනුබ්‍යඤ්ජනසො’ති පඤ්චඞ්ගානි වත්වා පුනපි ‘ආපත්තානාපත්තිං න ජානාති’ච්චෙව ආරබ්භ යාව ‘අධිකරණෙ ච න විනිච්ඡයකුසලො හොතී’ති පඤ්ච වුත්තා, තෙ තථා තථා පඤ්ච පඤ්ච කත්වා දස හොන්තී’’ති ලිඛිතං. ‘‘දසවස්සාය භික්ඛුනියා නිස්සයො දාතබ්බො’’ති එකච්චෙසු පොත්ථකෙසු නත්ථි, කිඤ්චාපි නත්ථි, පාඨො එව පන හොති.

එකාදසකවාරවණ්ණනා

331. න වොදායන්ති න පකාසෙන්ති. රොගමෙව රොගාතඞ්කං. රොගන්තරායං වා.

එකුත්තරිකනයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

උපොසථාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනාවණ්ණනා

332. ‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, පවාරෙමී’’තිආදි පවාරණකථා නාම විනීතගාථාසු විය.

අත්ථවසපකරණවණ්ණනා

334. දස අත්ථවසෙ පටිච්චාති එත්ථ තස්ස තස්ස සික්ඛාපදස්ස පඤ්ඤාපනෙ ගුණවිසෙසදීපනතො, අපඤ්ඤාපනෙ ආදීනවදස්සනතො ච සඞ්ඝසුට්ඨුතා හොති. තත්ථ යථාසම්භවං ලොකවජ්ජස්ස අපණ්ණත්තිසම්භවස්ස පඤ්ඤාපනෙ පයොගවිසුද්ධි ගුණො. පණ්ණත්තිසම්භවස්ස පන සෙඛියස්ස ලොකවජ්ජස්ස පඤ්ඤාපනෙ පටිපත්තිවිසුද්ධි ගුණො, පණ්ණත්තිවජ්ජස්ස ආසයවිසුද්ධි ගුණො අප්පිච්ඡාදිගුණාවහනතො, තෙනෙවාහ ‘‘සුභරතාය සුපොසතාය අප්පිච්ඡතාය අප්පිච්ඡස්ස වණ්ණං භාසිත්වා’’ති. සමණාචාරවිසුද්ධි චස්ස ගුණොති වෙදිතබ්බං. අථ වා ලොකවජ්ජස්ස පඤ්ඤාපනෙ සඞ්ඝසුට්ඨුතා හොති පාකටාදීනවතො, පණ්ණත්තිවජ්ජස්ස පඤ්ඤාපනෙ සඞ්ඝඵාසුතා හොති පාකටානිසංසත්තා. තථා පඨමෙන දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහො, දුතියෙන පෙසලානං ඵාසුවිහාරො, පඨමෙන සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතො, දුතියෙන දිට්ඨධම්මිකානං, තථා පඨමෙන අප්පසන්නානං පසාදො, දුතියෙන පසන්නානං භිය්‍යොභාවො, තථා පඨමෙන සද්ධම්මට්ඨිති, දුතියෙන විනයානුග්ගහො හොතීති වෙදිතබ්බො. පරිවාරනයෙන වා පඨමෙන පාපිච්ඡානං භික්ඛූනං පක්ඛුපච්ඡෙදො, දුතියෙන ගිහීනං අනුකම්පා හොති. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ද්වෙ අත්ථවසෙ පටිච්ච තථාගතෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං ගිහීනං අනුකම්පාය පාපිච්ඡානං පක්ඛුපච්ඡෙදායා’’ති (පරි. 498). තථා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකානං වෙරානං වජ්ජානං අකුසලානං වසෙනපි යොජනා කාතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ද්වෙ අත්ථවසෙ…පෙ… පඤ්ඤත්තං දිට්ඨධම්මිකානං වෙරානං සම්පරායිකානං වෙරානං පටිඝාතායා’’තිආදි (පරි. 498). අපිචෙත්ථ සබ්බම්පි අකතවිඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තං, ගිහීනං පීළාපටිසංයුත්තං, තෙසං පසාදභොගක්ඛයරක්ඛාපටිසංයුත්තඤ්ච ගිහීනං අනුකම්පාය පඤ්ඤත්තං නාම, කුලදූසකගණභොජනානි පාපිච්ඡානං පක්ඛුපච්ඡෙදාය පඤ්ඤත්තං. සබ්බං ලොකවජ්ජං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකවෙරාදිපටිඝාතාය, මාතුගාමෙන සංවිධානං දිට්ඨධම්මිකවෙරාදිසංවරාය පඤ්ඤත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අපිචෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය දසඅත්ථවසපකරණමෙව නිස්සාය විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

වත්ථුවීතික්කමෙන යං, එකන්තාකුසලං භවෙ;

තං සඞ්ඝසුට්ඨුභාවාය, පඤ්ඤත්තං ලොකවජ්ජතො.

පාරාජිකාදිං,

පඤ්ඤත්තිජානනෙනෙව, යත්ථාපත්ති න අඤ්ඤථා;

තං ධම්මට්ඨිතියා වාපි, පසාදුප්පාදබුද්ධියා.

ධම්මදෙසනාපටිසංයුත්තං ඉතරඤ්ච සෙඛියං, ඉදං පණ්ණත්තිසම්භවං ලොකවජ්ජං නාම. වත්ථුනො, පඤ්ඤත්තියා වා වීතික්කමචෙතනායාභාවෙපි පටික්ඛිත්තස්ස කරණෙ, කත්තබ්බස්ස අකරණෙ වා සති යත්ථ ආපත්ති පහොති, තං සබ්බං ඨපෙත්වා සුරාපානං පණ්ණත්තිවජ්ජන්ති වෙදිතබ්බං. තත්ථ උක්කොටනකෙ පාචිත්තියං, ‘‘යො පන භික්ඛු ධම්මිකානං කම්මානං ඡන්දං දත්වා පච්ඡා ඛීයනධම්මං ආපජ්ජෙය්‍ය, පාචිත්තියං (පාචි. 475), යො පන භික්ඛු සඞ්ඝෙ විනිච්ඡයකථාය වත්තමානාය ඡන්දං අදත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමෙය්‍ය, පාචිත්තියං (පාචි. 480), යො පන භික්ඛු සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන චීවරං දත්වා පච්ඡා ඛීයනධම්මං ආපජ්ජෙය්‍ය…පෙ… පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 485) එවමාදි සඞ්ඝඵාසුතාය පඤ්ඤත්තං. ‘‘අඤ්ඤවාදකෙ විහෙසකෙ පාචිත්තියං (පාචි. 101), පාරාජිකාදීහි අනුද්ධංසනෙ සඞ්ඝාදිසෙසාදි ච දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහාය, අනුපඛජ්ජනික්කඩ්ඪනඋපස්සූතිසික්ඛාපදාදි පෙසලානං ඵාසුවිහාරාය, සබ්බං ලොකවජ්ජං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතාය, සබ්බං පණ්ණත්තිවජ්ජං දිට්ඨධම්මිකානමෙව සංවරාය. සබ්බං ගිහිපටිසංයුත්තං අප්පසන්නානං වා පසාදාය පසන්නානං වා භිය්‍යොභාවාය ච. විසෙසෙන අරිට්ඨසමණුද්දෙසසික්ඛාපදං, සාමඤ්ඤෙන පච්චයෙසු මරියාදපටිසංයුත්තඤ්ච සද්ධම්මට්ඨිතියා, ‘‘අප්පිච්ඡස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්සා’’ති (දී. නි. 3.358; අ. නි. 8.30) ආදිසුත්තමෙත්ථ සාධකං. ‘‘සික්ඛාපදවිවණ්ණකෙ (පාචි. 439) මොහනකෙ පාචිත්තිය’’න්තිආදි (පාචි. 444) විනයානුග්ගහාය පඤ්ඤත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘භූතගාමපාතබ්‍යතාය පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 90) ඉදං කිමත්ථන්ති චෙ? අප්පසන්නානං පසාදාය, පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය ච. කථං?

‘‘භූතගාමො සජීවොති, අවිපල්ලත්තදිට්ඨිනො;

තස්ස කොපනසඤ්ඤාය, පසාදො බුද්ධසාවකෙ.

‘‘නිජ්ජීවසඤ්ඤිතංපෙතං, අකොපෙන්තො කථං මුනි;

ජීවං කොපෙය්‍ය නිද්දොසො, මච්ඡමංසානුජානනෙ.

එවම්පි –

‘‘තස්ස කොපනසඤ්ඤාය, පසාදො බුද්ධසාවකෙ;

යතො තිත්ථකරාවිමෙ, විරතා භූතගාමතො;

ලොකස්ස චිත්තරක්ඛත්ථං, තතොපි විරතො මුනී’’ති. –

පසන්නානං භිය්‍යොභාවො හොති.

විවිත්තසෙනාසනභොගතණ්හාවසෙනනිජ්ජීවමිතාරක්ඛං;

බුද්ධොභිනින්නඤ්ච විවජ්ජයන්තො;

සික්ඛාපදං තත්ථ ච පඤ්ඤපෙසි.

නිජ්ජීවස්සාපි මංසස්ස, ඛාදනකං යතිං පති;

නින්දමානං ජනං දිස්වා, භූතගාමං පරිච්චජි.

තිකොටිපරිසුද්ධත්තා, මච්ඡමංසානුජානනෙ;

පටිච්ච මංසානුජානනං, කම්මෙ දිට්ඨිප්පසඞ්ගභයා.

අපරික්ඛකස්ස ලොකස්ස, පරානුද්දයතාය ච;

භූතගාමපාතබ්‍යතාය, පාණාතිපාතප්පසඞ්ගභයා.

තත්ථ පරියායවචනං අනුජානි භගවා, උද්දිස්ස කතං පටික්ඛිපි පරස්ස වා පාපප්පසඞ්ගභයෙන. ඉධ පන භූතගාමපාතබ්‍යතාය පාපාභාවඤාපනත්ථං අත්තුද්දෙසිකං විහාරං, කුටිඤ්ච අනුජානීති වෙදිතබ්බං. පකිරියන්ති එත්ථ තෙ තෙ පයොජනවිසෙසසඞ්ඛාතා අත්ථවසාති අත්ථවසපකරණන්ති.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.