3. සමුච්චයක්ඛන්ධකවණ්ණනා

සුක්කවිස්සට්ඨිකථාවණ්ණනා

97. ‘‘වෙදයාමීති ජානාමි, චිත්තෙන සම්පටිච්ඡිත්වා සුඛං අනුභවාමි, න තප්පච්චයා අහං දුක්ඛිතොති අධිප්පායො’’ති ලිඛිතං. යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. යස්ස ආරොචිතං, තස්ස පුන ආරොචනකිච්චං නත්ථි, කෙවලං නික්ඛිපිතබ්බමෙව. වත්තං නික්ඛිපිත්වා වසන්තස්ස උපචාරසීමාගතානං සබ්බෙසං ආරොචනකිච්චං නත්ථි. දිට්ඨරූපානං සුතසද්දානං ආරොචෙතබ්බං, අදිට්ඨඅස්සුතානම්පි අන්තොද්වාදසහත්ථගතානං ආරොචෙතබ්බං. ‘‘ඉදං වත්තං නික්ඛිපිත්වා වසන්තස්ස ලක්ඛණ’’න්ති වුත්තං. ‘‘පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො’තිආදි කිඤ්චාපි පාළියං නත්ථි, අථ ඛො අට්ඨකථාචරියානං වචනෙන තථා එව පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති ච වුත්තං. ‘‘අත්ථිභාවං සල්ලක්ඛෙත්වාති ද්වාදසහත්ථෙ උපචාරෙ සල්ලක්ඛෙත්වා, අනික්ඛිත්තවත්තානං උපචාරසීමාය ආගතභාවං සල්ලක්ඛෙත්වා සහවාසාදිකං වෙදිතබ්බ’’න්ති ච වුත්තං. ‘‘නික්ඛිපන්තෙන ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං, පයොජනං අත්ථී’’ති ච වුත්තං, න පන තං පයොජනං දස්සිතං. චිණ්ණමානත්තො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බොති චිණ්ණමානත්තස්ස ච අබ්භානාරහස්ස ච නින්නානාකාරණත්තා අඤ්ඤථා ‘‘අබ්භානාරහො අබ්භෙතබ්බො’’ති වත්තබ්බං සියා. උක්ඛෙපනීයකම්මකතොපි අත්තනො ලද්ධිග්ගහණවසෙන සභාගභික්ඛුම්හි සති තස්ස අනාරොචාපෙතුං න ලභති.

පරිවාසකථාවණ්ණනා

102. ‘‘අනන්තරායිකස්ස පන අන්තරායිකසඤ්ඤාය ඡාදයතො අච්ඡන්නාවා’’ති පාඨො. අවෙරිභාවෙන සභාගො අවෙරිසභාගො. ‘‘සභාගසඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නස්ස පන සන්තිකෙ ආවි කාතුං න වට්ටතී’’ති පසඞ්ගතො ඉධෙව පකාසිතං. ලහුකෙසු පටික්ඛෙපො නත්ථි. තත්ථ ඤත්තියා ආවි කත්වා උපොසථං කාතුං අනුඤ්ඤාතත්තා ලහුකසභාගං ආවි කාතුං වට්ටතීති. සභාගසඞ්ඝාදිසෙසං පන ඤත්තියා ආරොචනං න වට්ටතීති කිර. ‘‘තස්ස සන්තිකෙ තං ආපත්තිං පටිකරිස්සතී’ති (මහාව. 171) වුත්තත්තා ලහුකස්සෙවායමනුඤ්ඤාතා. න හි සක්කා සුද්ධස්ස එකස්ස සන්තිකෙ සඞ්ඝාදිසෙසස්ස පටිකරණං කාතු’’න්ති ලිඛිතං. ලහුකෙසුපි සභාගං ආවි කාතුං න වට්ටතීති, තස්මා එව හි ඤත්තියා ආවිකරණං අනුඤ්ඤාතං, ඉතරථා තං නිරත්ථකං සියා. අඤ්ඤමඤ්ඤාරොචනස්ස වට්ටති, තතො න වට්ටතීති දීපනත්ථමෙව ඤත්තියා ආවිකරණමනුඤ්ඤාතං, තෙනෙව ඉධ ‘‘සභාගසඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නස්සා’’තිආදි වුත්තං. අයමත්ථො ‘‘එත්තාවතා තෙ ද්වෙ නිරාපත්තිකා හොන්ති, තෙසං සන්තිකෙ සෙසෙහි සභාගාපත්තියො දෙසෙතබ්බා’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා) වචනෙන කඞ්ඛාවිතරණියං පකාසිතොව. සඞ්ඝාදිසෙසං පන ඤත්තියා ආරොචෙත්වා උපොසථං කාතුං වට්ටති. තස්සා ඤත්තියා අයමත්ථො යදා සුද්ධං භික්ඛුං පස්සිස්සති, තස්ස සන්තිකෙ ආරොචනවසෙන පටිකරිස්සති. එවං පටිකතෙ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, සාපත්තිකෙන පාතිමොක්ඛං සොතබ්බං, යො සුණෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 386) වුත්තාපත්තිතො මොක්ඛො හොතීති, තස්මා ‘‘ගරුකං වා හොතු ලහුකං වා, ඤත්තියා ආවි කාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං, උභොසු නයෙසු යුත්තතරං ගහෙතබ්බං.

නාමඤ්චෙව ආපත්ති චාති ‘‘තෙන තෙන වීතික්කමෙනාපන්නාපත්ති ආපත්ති. නාමන්ති තස්සා ආපත්තියා නාම’’න්ති ලිඛිතං. ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බන්ති එත්ථ ආරොචනං වත්තභෙදදුක්කටපඅහරණප්පයොජනන්ති වෙදිතබ්බං. අකාරණමෙතන්ති ‘‘සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි’’න්ති වුත්තෙ වුට්ඨානතො.

දසසතං රත්තිසතන්ති දසසතං ආපත්තියො රත්තිසතං ඡාදෙත්වාති යොජෙතබ්බං. අග්ඝසමොධානො නාම සභාගවත්ථුකායො සම්බහුලා ආපත්තියො ආපන්නස්ස බහුරත්තිං පටිච්ඡාදිතාපත්තියං නික්ඛිපිත්වා දාතබ්බො, ඉතරො නානාවත්ථුකානං වසෙනාති අයමෙතෙසං විසෙසොති.

පරිවාසකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

‘‘ගාමස්සාති න වුත්ත’’න්ති වචනතො කිර ගාමූපචාරෙපි වට්ටතීති අධිප්පායොති ලිඛිතං. වුත්තඤ්ච ‘‘අයං පන විසෙසො’’ති. ‘‘එත්ථ අට්ඨකථාචරියාව පමාණං. යුත්තං න දිස්සතී’’ති ලිඛිතං. අනුගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘අයං පන විසෙසො, ආගන්තුකස්ස…පෙ… ඔක්කමිත්වා ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙවා’’ති වචනෙ හෙට්ඨා ‘‘අන්තොඅරුණෙ එව නික්ඛමිත්වා ගාමූපචාරතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා’’තිආදිනා නයෙන ගරුං කත්වා වචනතො, භික්ඛුනීනං ගරුකවසෙනෙව තත්ථ තත්ථ සික්ඛාපදානං පඤ්ඤත්තත්තා ච තදනුරූපවසෙනෙව අට්ඨකථාචරියෙන භික්ඛුනීනං ගරුං කත්වා මානත්තචරණවිධිදස්සනත්ථං ‘‘යත්තකා පුරෙභත්තං වා’’තිආදි වුත්තං. කුරුන්දිආදීසු වුත්තවචනෙන කරොන්තස්සපි දොසො නත්ථීති දස්සෙතුං කෙවලං ලක්ඛණමත්තමෙව වුත්තං, තදුභයම්පි තෙන තෙන පරියායෙන යුජ්ජති, විනිච්ඡයෙ පත්තෙ ලක්ඛණෙ එව ඨාතබ්බතො කුරුන්දිආදීසු වුත්තවචනං පච්ඡා වුත්තං. පයොගො පන පුරිමොව. යථා චෙත්ථ, තථා සචෙ කාචි භික්ඛුනී ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අනතික්කමිත්වා අරුණං උට්ඨපෙති, දොසො නත්ථි, තථාපි සබ්බට්ඨකථාසු වුත්තත්තා ‘‘පුරිමමෙව ආචිණ්ණ’’න්ති වුත්තං. පරිවාසවත්තාදීනන්ති ‘‘පරිවාසනිස්සයපටිප්පස්සද්ධිආදීනං උපචාරසීමාය පරිච්ඡින්නත්තා භික්ඛුනුපස්සයස්ස උපචාරසීමාව ගහෙතබ්බා, න ගාමො’’ති ලිඛිතං. ‘‘තස්මිං ගාමෙ භික්ඛාචාරො සම්පජ්ජතී’තිආදි පවාරිතවසෙන වුත්තං. න හි තත්ථ අන්තොගාමෙ විහාරො අත්ථී’’ති ච ලිඛිතං, ‘‘තම්පි තෙන පරියායෙන යුජ්ජති, න අත්ථතො’’ති ච.

පටිච්ඡන්නපරිවාසාදිකථාවණ්ණනා

108. ‘‘විසුං මානත්ථං චරිතබ්බන්ති මූලාය පටිකස්සනං අකත්වා විසුං කම්මවාචායා’’ති ච ලිඛිතං. ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තී’’ති වුත්තත්තා එකොව, එකවත්ථුම්හි ආපන්නා සඞ්ඝාදිසෙසා ථුල්ලච්චයදුක්කටමිස්සකා නාම. මක්ඛධම්මො නාම ඡාදෙතුකාමතා.

143. ධම්මතාති ධම්මතාය, තථාතායාති අත්ථො ‘‘අලජ්ජිතා’’ති එත්ථ විය.

148. පුරිමං උපාදාය ද්වෙ මාසා පරිවසිතබ්බාති එත්ථ ‘‘පරිවසිතදිවසාපි ගණනූපගා හොන්තී’’ති ලිඛිතං.

184. තස්මිං භූමියන්ති තස්සං භූමියං. සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජති පරිමාණම්පීතිආදි ජාතිවසෙනෙකවචනං.

සමුච්චයක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.