1. කම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනා

අධම්මකම්මද්වාදසකකථාවණ්ණනා

4. අසම්මුඛා කතං හොතීතිආදයො තිකා කෙවලං දෙසනාමත්තමෙව. න හි තීහි එව අඞ්ගෙහි සමොධානෙහි අධම්මකම්මං හොති, එකෙනපි හොති එව, අයමත්ථො ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ’’තිආදිපාළියා (චූළව. 6) සාධෙතබ්බො. ‘‘අප්පටිඤ්ඤාය කතං හොතී’’ති ලජ්ජිං සන්ධාය වුත්තං. කණ්හපක්ඛෙ ‘‘අදෙසනාගාමිනියා ආපත්තියා කතං හොතී’’ති සුක්කපක්ඛෙ ‘‘දෙසනාගාමිනියා ආපත්තියා කතං හොතී’’ති ඉදං ද්වයං පරතො ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො තජ්ජනීයකම්මං කරෙය්‍ය. අධිසීලෙ සීලවිපන්නො හොතී’’ති ඉමිනා විරුජ්ඣති, අදෙසනාගාමිනිං ආපන්නො හි ‘‘අධිසීලෙ සීලවිපන්නො’’ති වුච්චතීති. යුත්තමෙතං, කත්තු අධිප්පායො එත්ථ චින්තෙතබ්බො. එත්ථාහ උපතිස්සත්ථෙරො ‘‘තජ්ජනීයකම්මස්ස හි විසෙසෙන භණ්ඩනකාරකත්තං අඞ්ග’න්ති අට්ඨකථායං වුත්තං, තං පාළියා ආගතනිදානෙන යුජ්ජති, තස්මා සබ්බත්තිකෙසුපි භණ්ඩනං ආරොපෙත්වා භණ්ඩනපච්චයා ආපන්නාපත්තිවසෙන ඉදං කම්මං කාතබ්බං, තස්මා ‘අධිසීලෙ සීලවිපන්නො’ති එත්ථාපි පුබ්බභාගෙ වා අපරභාගෙ වා චොදනාසාරණාදිකාලෙ භණ්ඩනපච්චයා ආපන්නාපත්තිවසෙනෙව කාරෙතබ්බං, න කෙවලං සඞ්ඝාදිසෙසපච්චයා කාතබ්බ’’න්ති. ‘‘අදෙසනාගාමිනියා ආපත්තියාති පාරාජිකාපත්තියා’ති එත්තකමත්තං වත්වා පරතො ‘අධිසීලෙ පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසෙ අජ්ඣාචාරා’ති පොරාණගණ්ඨිපදෙ වුත්ත’’න්ති ලිඛිතං. ‘‘අධිසීලෙ සීලවිපන්නො’ති සඞ්ඝාදිසෙසං සන්ධායා’’ති ගණ්ඨිපදෙ ලිඛිතං. ඉදං පොරාණගණ්ඨිපදෙ පුරිමවචනෙන සමෙති, තස්මා තත්ථ පච්ඡිමං පාරාජිකපදං අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං සියා, අට්ඨකථායඤ්ච ‘‘අදෙසනාගාමිනියාති පාරාජිකාපත්තියා වා සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තියා වා’’ති වුත්තං, තත්ථ පාරාජිකාපත්ති අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තා සියා. යතො ගණ්ඨිපදෙ ‘‘අධිසීලෙ සීලවිපන්නො’ති සඞ්ඝාදිසෙසං සන්ධායා’’ති එත්තකමෙව ලිඛිතං, තස්මා සබ්බත්ථ ගණ්ඨිපදෙ සකලෙන නයෙන පාරාජිකාපත්තිපච්චයා උප්පන්නභණ්ඩනහෙතු න තජ්ජනීයකම්මං කාතබ්බං පයොජනාභාවා, සඞ්ඝාදිසෙසපච්චයා කාතබ්බන්ති අයමත්ථො සිද්ධො හොති. න, සුක්කපක්ඛෙ ‘‘දෙසනාගාමිනියා ආපත්තියා කතං හොතී’’ති (චූළව. 5) වචනතොති චෙ? න, එකෙන පරියායෙන සඞ්ඝාදිසෙසස්සපි දෙසනාගාමිනිවොහාරසම්භවතො,

යෙන කම්මෙන සන්තජ්ජනං කරීයති, තං තජ්ජනීයකම්මං නාම. යෙන කම්මෙන නිස්සාය තෙ වත්ථබ්බන්ති නිස්සියති භජාපියති නියස්සො, තං නියසකම්මං නාම. යෙන තතො ආවාසතො, ගාමතො ච පබ්බාජෙන්ති කුලදූසකං, තං පබ්බාජනීයකම්මං නාම. යෙන කම්මෙන අක්කුට්ඨගහට්ඨසමඊපමෙව පටිසාරියති සො අක්කොසකො පච්ඡා පෙසියති, තං පටිසාරණීයකම්මං නාම. යෙන සමානසංවාසකභූමිතො උක්ඛිපියති. ඡඩ්ඩීයති සාතිසාරො භික්ඛුසඞ්ඝෙන, තං කම්මං උක්ඛෙපනීයකම්මං නාමාති වෙදිතබ්බං.

11. ‘‘නිස්සාය තෙ වත්ථබ්බ’’න්ති ගරුනිස්සයං සන්ධාය වුත්තං, න ඉතරන්ති.

21. අස්සජිපුනබ්බසුකවත්ථුස්මිං ‘‘තෙසු විබ්භන්තෙසුපි කම්මං පටිප්පස්සම්භෙතුං අනුඤ්ඤාතම්පි සම්මාවත්තන්තානංයෙවා’’ති ලිඛිතං. සම්මුඛා වුත්තමෙව ගිහිපටිසංයුත්තං නාම. පරම්මුඛා වුත්තං දෙසනං ගච්ඡති.

41. ඛමාපෙන්තෙන ‘‘ඛමාහී’’ති වත්තබ්බමත්තමෙව, න උක්කුටිකාදිසාමීචිනා පයොජනන්ති. අනුදූතන්ති සහායන්ති අත්ථො.

50. අදස්සනෙයෙව උක්ඛෙපනීයං කාතබ්බං, න අඤ්ඤථා. ‘‘තජ්ජනීයාදිකරණකාලෙ ආපත්තිං රොපෙත්වා තස්සා අදස්සනෙ, අප්පටිකම්මෙ වා භණ්ඩනකාරකාදිඅඞ්ගෙහි කාතබ්බ’’න්ති ලිඛිතං.

තජ්ජනීයකම්මාදීසු අයං පකිණ්ණකවිනිච්ඡයොති වෙදිතබ්බො. කිං තජ්ජනීයකම්මං, තජ්ජනීයකම්මස්ස කිං මූලං, කිං වත්ථු, කිං පරියොසානං, කස්මා ‘‘තජ්ජනීයකම්ම’’න්ති වුච්චතීති? කිං තජ්ජනීයකම්මන්ති වත්ථුස්මිං සති කරණසම්පත්ති. තජ්ජනීයකම්මස්ස කිං මූලන්ති සඞ්ඝො මූලං. තජ්ජනීයකම්මස්ස කිං වත්ථූති කලහජාතාපත්තිවත්ථු. කිං පරියොසානන්ති භාවනාපරියොසානං. කස්මා තජ්ජනීයකම්මන්ති වුච්චතීති සඞ්ඝො කලහකාරකපුග්ගලං කලහෙ ච භෙදෙ ච භයං දස්සෙත්වා ඛන්තියා ජනෙති, උපසමෙ ජනෙති, තස්මා ‘‘තජ්ජනීයකම්ම’’න්ති වුච්චති. කථං තජ්ජනීයකම්මං කතං හොති, කථං අකතං. කින්ති ච තජ්ජනීයකම්මං කතං හොති, කින්ති ච අකතං. කෙන ච තජ්ජනීයකම්මං කතං හොති, කෙන ච අකතං. කත්ථ ච තජ්ජනීයකම්මං කතං හොති, කත්ථ ච අකතං. කාය වෙලාය තජ්ජනීයකම්මං කතං හොති, කාය වෙලාය අකතං හොති? කථං තජ්ජනීයකම්මං කතං හොතීති සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන. කථං අකතං හොතීති වග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන. කින්ති ච කතං හොතීති කරණසම්පත්තියා. කින්ති ච අකතං හොතීති කරණවිපත්තියා. කෙන ච කතං හොතීති සඞ්ඝෙන. කෙන ච අකතං හොතීති ගණෙන පුග්ගලෙන. කත්ථ ච කතං හොතීති යස්ස පුග්ගලස්ස සඞ්ඝො තජ්ජනීයකම්මං කරොති, තස්ස පුග්ගලස්ස සම්මුඛීභූතෙ. කත්ථ ච අකතං හොතීති යස්ස පුග්ගලස්ස සඞ්ඝො තජ්ජනීයකම්මං කරොති, තස්ස පුග්ගලස්ස අසම්මුඛීභූතෙ. කාය වෙලාය කතං හොතීති යදා කලහජාතාපත්ති සංවිජ්ජති. කාය වෙලාය අකතං හොතීති යදා කලහජාතාපත්ති න සංවිජ්ජති. කතිහාකාරෙහි තජ්ජනීයකම්මස්ස පත්තකල්ලං හොති, කතිහාකාරෙහි අපත්තකල්ලං? සත්තහාකාරෙහි තජ්ජනීයකම්මස්ස පත්තකල්ලං හොති, සත්තහාකාරෙහි අපත්තකල්ලං. කතමෙහි සත්තහාකාරෙහි පත්තකල්ලං, කතමෙහි සත්තහාකාරෙහි අපත්තකල්ලං හොති? කලහජාතාපත්ති න සංවිජ්ජති, සො වා පුග්ගලො අසම්මුඛීභූතො හොති, සඞ්ඝො වා වග්ගො හොති, අසංවාසිකො වා පුග්ගලො තස්සං පරිසායං සංවිජ්ජති, අචොදිතො වා හොති අසාරිතො වා, ආපත්තිං වා අනාරොපිතො. ඉමෙහි සත්තහාකාරෙහි තජ්ජනීයකම්මස්ස අපත්තකල්ලං හොති, ඉතරෙහි සත්තහාකාරෙහි පත්තකල්ලං හොති. එවං සෙසකම්මෙසූති.

කම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.