6. භෙසජ්ජක්ඛන්ධකවණ්ණනා

පඤ්චභෙසජ්ජාදිකථාවණ්ණනා

260. ‘‘යං භෙසජ්ජඤ්චෙව අස්සා’’ති පරතො ‘‘තදුභයෙන භිය්‍යොසො මත්තාය කිස්සා හොන්තී’’තිආදිනා විරොධදස්සනතො නිදානානපෙක්ඛං යථාලාභවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යථානිදානං කස්මා න වුත්තන්ති චෙ? තදඤ්ඤාපෙක්ඛාධිප්පායතො. සබ්බබුද්ධකාලෙපි හි සප්පිආදීනං සත්තාහකාලිකභාවාපෙක්ඛාති තථා වචනෙන භගවතො අධිප්පායො, තෙනෙව ‘‘ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍ය, න ච ඔළාරිකො ආහාරො පඤ්ඤායෙය්‍යා’’ති වුත්තං. තථා හි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතුන්ති එත්ථ ච කාලපරිච්ඡෙදො න කතො. කුතොයෙව පන ලබ්භා තදඤ්ඤාපෙක්ඛාධිප්පායො භගවතො මූලභෙසජ්ජාදීනි තානි පටිග්ගහෙත්වා යාවජීවන්ති කාලපරිච්ඡෙදො. යං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තානි පඤ්ච භෙසජ්ජානි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති වචනං, තං ‘‘සන්නිධිං කත්වා අපරාපරස්මිං දිවසෙ කාලෙ එව පරිභුඤ්ජිතුං අනුජානාමී’’ති අධිප්පායතො වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අඤ්ඤථා අතිසයත්තාභාවතො ‘‘යං භෙසජ්ජඤ්චෙව අස්සා’’තිආදි විතක්කුප්පාදො න සම්භවති. පණීතභොජනානුමතියා පසිද්ධත්තා ආබාධානුරූපසප්පායාපෙක්ඛාය වුත්තානීති චෙ? තඤ්ච න, භිය්‍යොසො මත්තාය කිසාදිභාවාපත්තිදස්සනතො. යථා ‘‘උච්ඡුරසං උපාදාය ඵාණිත’’න්ති වුත්තං, තථා ‘‘නවනීතං උපාදාය සප්පි’’න්ති වත්තබ්බතො නවනීතං විසුං න වත්තබ්බන්ති චෙ? න, විසෙසදස්සනාධිප්පායතො. යථා ඵාණිතග්ගහණෙන සිද්ධෙපි පරතො උච්ඡුරසො විසුං අනුඤ්ඤාතො උච්ඡුසාමඤ්ඤතො ගුළොදකට්ඨානෙ ඨපනාධිප්පායතො. තථා නවනීතෙ විසෙසවිධිදස්සනාධිප්පායතො නවනීතං විසුං අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසවිධි පනස්ස භෙසජ්ජසික්ඛාපදට්ඨකථාවසෙන වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘පචිත්වා සප්පිං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුකාමෙන අධොතම්පි පචිතුං වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.622). තත්ථ සප්පි පක්කාව හොති, නාපක්කා. තථා ඵාණිතම්පි. නවනීතං අපක්කමෙව.

එත්ථාහ – නවනීතං විය උච්ඡුරසොපි සත්තාහකාලිකපාළියං එව වත්තබ්බොති? න වත්තබ්බො. කස්මා? සත්තාහකාලිකපාළියං වුත්තෙ උච්ඡුරසො ගුළාපදෙසෙන යථා අගිලානස්ස ඵාණිතං පටිසිද්ධං, තථා උච්ඡුරසොපීති ආපජ්ජති, අවුත්තෙ පන ගුළං විය සො ඵාණිතසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. ඉධ අවත්වා පච්ඡා වචනෙන ගුළොදකට්ඨානෙව ඨපිතො හොති. තදත්ථමෙව පච්ඡාභත්තං වට්ටනකපානකාධිකාරෙ වුත්තො, තස්මා එව යාමකාලිකොති චෙ? න, අට්ඨකථාවිරොධතො. න උපාදායත්ථස්ස නිස්සයත්ථත්තාති චෙ? කිං වුත්තං හොති – ‘‘උච්ඡුරසං උපාදාය උච්ඡුවිකති ඵාණිතන්ති වෙදිතබ්බා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.623) යදෙතං නිස්සග්ගියට්ඨකථාවචනං, තත්ථ ‘‘උපාදායා’’ති ඉමස්ස නිස්සාය පච්චයං කත්වාති අත්ථොති. න, පරතො අපරකිරියාය අදස්සනතො. යථා ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ චා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.204, 400; 3.421, 425; සං. නි. 2.43) ‘‘පටිච්චා’’ති ඉමස්ස උස්සුක්කවචනස්ස ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති අපරකිරියා දිස්සති, න තථා ‘‘උච්ඡුරසං උපාදායා’’ති එත්ථ අපරකිරියා දිස්සතීති. අයුත්තමෙතං තත්ථ තදභාවෙපි සිද්ධත්තා. යථා ‘‘චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූප’’න්ති (ධ. ස. 584) එත්ථ අපරකිරියාය අභාවෙපි උස්සුක්කවචනං සිද්ධං, තථා එත්ථාපි සියාති? න, තත්ථ පාඨසෙසාපෙක්ඛත්තා. යථා චත්තාරො මහාභූතා උපාදාය වුත්තං, පවත්තකං වා රූපන්ති ඉමං පාඨසෙසං සා පාළි අපෙක්ඛති, න තථා ඉදං අට්ඨකථාවචනං කඤ්චි පාඨං අපෙක්ඛති. පරිපුණ්ණවාදිනො හි අට්ඨකථාචරියා. සඤ්ඤාකරණමත්තං වා තස්ස රූපස්ස. ‘‘අත්ථි රූපං උපාදායා’’තිආදීසු (ධ. ස. 584) හි සඤ්ඤාකරණමත්තං, එවමිධාපීති වෙදිතබ්බං. ඉධ පන ‘‘උච්ඡුරසං උපාදායා’’ති උච්ඡුරසං ආදිං කත්වා, තතො පට්ඨායාති අත්ථො, තස්මා ‘‘උච්ඡුරසෙන සංසට්ඨං භත්තං අගිලානො භික්ඛු විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජන්තො පණීතභොජනසික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බො, භික්ඛුනී පාටිදෙසනියෙනා’’ති වුත්තං, තං අයුත්තන්ති එකෙ. තෙ විසෙසහෙතුනො අභාවං දස්සෙත්වා පඤ්ඤාපෙතබ්බා.

එත්තාවතා ‘‘උච්ඡුරසං උපාදායාති උච්ඡුරසං ආදිං කත්වා’’තිආදීනං පදානං අත්ථං මිච්ඡා ගහෙත්වා යදි ‘‘උච්ඡුරසං උපාදායා’’ති වචනෙන උච්ඡුරසො ඵාණිතං සියා, ‘‘අපක්කා වා’’ති වචනං නිරත්ථකං අපක්කවචනෙන උච්ඡුරසස්ස ගහිතත්තා. අථ ‘‘පක්කා වා’’ති වචනෙන උච්ඡුරසො ඵාණිතන්ති සිද්ධං, ‘‘උච්ඡුරසං උපාදායා’’ති වචනං නිරත්ථකන්ති උත්තරං වුත්තං, තං අනුත්තරන්ති සාධිතං හොති. සො චෙතෙහි අපක්කා වාති සාමං භික්ඛුනා අපක්කා වා. අවත්ථුකපක්කා වාති භික්ඛුනාව සාමං විනා වත්ථුනා පක්කා වාති අත්ථො. තස්මා අඤ්ඤථා ‘‘සවත්ථුකපක්කා වා’’ති ච වත්තබ්බන්ති අත්ථො දස්සිතො, සො දුට්ඨු දස්සිතො. කස්මා? මහාඅට්ඨකථායං ‘‘ඣාමඋච්ඡුඵාණිතං වා කොට්ටිතඋච්ඡුඵාණිතං වා පුරෙභත්තමෙව වට්ටතී’’ති වුත්තත්තා, ‘‘සවත්ථුකපක්කා වා’’ති වචනස්ස ච ලද්ධිවිරොධතො අවුත්තත්තා. ‘‘මහාපච්චරියං පන ‘එතං සවත්ථුකපක්කං වට්ටති නො වට්ටතී’ති පුච්ඡං කත්වා ‘උච්ඡුඵාණිතං පච්ඡාභත්තං නො වට්ටනකං නාම නත්ථී’ති වුත්තං, තං යුත්ත’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.623) වුත්තත්තා ච සවත්ථුකපක්කා වාති අත්ථො ච වුත්තොයෙව හොති, තස්මා දුද්දස්සිතොති සිද්ධං. ආහාරත්ථන්ති ආහාරපයොජනං. ආහාරකිච්චං යාපනන්ති අත්ථොති ච.

262. තෙලපරිභොගෙනාති සත්තාහකාලිකපරිභොගෙන.

263. සති පච්චයෙති එත්ථ සතිපච්චයතා ගිලානාගිලානවසෙන ද්විධා වෙදිතබ්බා. විකාලභොජනසික්ඛාපදස්ස හි අනාපත්තිවාරෙ යාමකාලිකාදීනං තිණ්ණම්පි අවිසෙසෙන සතිපච්චයතා වුත්තා. ඉමස්මිං ඛන්ධකෙ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ගුළං, අගිලානස්ස ගුළොදකං, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ලොණසොවීරකං, අගිලානස්ස උදකසම්භින්න’’න්ති වුත්තං. තස්මා සිද්ධං සතිපච්චයතා ගිලානාගිලානවසෙන දුවිධාති. අඤ්ඤථා අසති පච්චයෙ ගුළොදකාදීසු ආපජ්ජති. තතො ච පාළිවිරොධො.

පිට්ඨෙහීති පිසිතතෙලෙහි. කොට්ඨඵලන්ති කොට්ඨරුක්ඛස්ස ඵලං. ‘‘මදනඵලං වා’’ති ච ලිඛිතං. හිඞ්ගුජතු නාම හිඞ්ගුරුක්ඛස්ස දණ්ඩපල්ලවපවාළපාකනිප්ඵන්නා. හිඞ්ගුසිපාටිකා නාම තස්ස මූලසාඛපාකනිප්ඵන්නා. තකං නාම තස්ස රුක්ඛස්ස තචපාකොදකං. තකපත්තීති තස්ස පත්තපාකොදකං. තකපණ්ණීති තස්ස ඵලපාකොදකං. අථ වා ‘‘තකං නාම ලාඛා. තකපත්තීති කිත්තිමලොමලාඛා. තකපණ්ණීති පක්කලාඛා’’ති ලිඛිතං. උබ්භිදං නාම ඌසපංසුමයං.

264. ඡකණං ගොමයං. පාකතිකචුණ්ණං නාම අපක්කකසාවචුණ්ණං, තෙන ‘‘ඨපෙත්වා ගන්ධචුණ්ණං සබ්බං වට්ටතී’’ති වදන්ති. චාලිතෙහීති පරිස්සාවිතෙහි.

265. නානාසම්භාරෙහි කතන්ති නානොසධෙහි.

ගුළාදිඅනුජානනකථාවණ්ණනා

274. සාමං පක්කං සමපක්කන්ති දුවිධං විය දීපෙති, තස්මා ඛීරාදීසු උණ්හමත්තමෙව පාකො. තෙන උත්තණ්ඩුලාදිසමානා හොන්ති.

276-8. ‘‘බුද්ධප්පමුඛ’න්ති ආගතට්ඨානෙ ‘භික්ඛුසඞ්ඝො’ති අවත්වා ‘සඞ්ඝො’ති වුච්චති භගවන්තම්පි සඞ්ගහෙතු’’න්ති වදන්ති. නාගොති හත්ථී.

279. සම්බාධෙති වච්චමග්ගෙ භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා ච පස්සාවමග්ගෙපි අනුලොමතො. දහනං පටික්ඛෙපාභාවා වට්ටති. සත්ථවත්තිකම්මානුලොමතො න වට්ටතීති චෙ? න, පටික්ඛිත්තපටික්ඛෙපා, පටික්ඛිපිතබ්බස්ස තප්පරමතාදීපනතො, කිං වුත්තං හොති? පුබ්බෙ පටික්ඛිත්තම්පි සත්ථකම්මං සම්පිණ්ඩෙත්වා පච්ඡා ‘‘න, භික්ඛවෙ…පෙ… ථුල්ලච්චයස්සා’’ති ද්වික්ඛත්තුං සත්ථකම්මස්ස පටික්ඛෙපො කතො. තෙන සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලං පටික්ඛිපිතබ්බං නාම. සත්ථවත්තිකම්මතො උද්ධං නත්ථීති දීපෙති. කිඤ්ච භිය්‍යො පුබ්බෙ සම්බාධෙයෙව සත්ථකම්මං පටික්ඛිත්තං, පච්ඡා සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලම්පි පටික්ඛිත්තං, තස්මා තස්සෙව පටික්ඛෙපො, නෙතරස්සාති සිද්ධං. එත්ථ ‘‘සත්ථං නාම සත්ථහාරකං වාස්ස පරියෙසෙය්‍යා’’තිආදීසු විය යෙන ඡින්දති, තං සබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘කණ්ටකෙන වා’’තිආදි. ඛාරදානං පනෙත්ථ භික්ඛුනිවිභඞ්ගෙ පසාඛෙ ලෙපමුඛෙන අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං. එකෙ පන ‘‘සත්ථකම්මං වා’’ති පාඨං විකප්පෙත්වා වත්ථිකම්මං කරොන්ති. ‘‘වත්ථී’’ති කිර අග්ඝිකා වුච්චති. තාය ඡින්දනං වත්ථිකම්මං නාමාති ච අත්ථං වණ්ණයන්ති, තෙ ‘‘සත්ථහාරකං වාස්ස පරියෙසෙය්‍යා’’ති ඉමස්ස පදභාජනීයං දස්සෙත්වා පටික්ඛිපිතබ්බා. අණ්ඩවුඩ්ඪීති වාතණ්ඩකො. ආදානවත්තීති ආනහවත්ති.

මනුස්සමංසපටික්ඛෙපකථාවණ්ණනා

280. ‘‘න, භික්ඛවෙ, මනුස්සමංසං…පෙ… ථුල්ලච්චයස්සා’’ති වුත්තත්තා, ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අප්පටි…පෙ… දුක්කටස්සා’’ති ච වුත්තත්තා අප්පටිවෙක්ඛණදුක්කටඤ්ච ථුල්ලච්චයඤ්චාති ද්වෙ ආපජ්ජති, තස්මා කප්පියමංසෙපි අප්පටිවෙක්ඛණපච්චයා දුක්කටමෙව. කෙචි ‘‘මංසභාවං ජානන්තොව ආපජ්ජති. පූවාදීසු අජානන්තස්ස කා පච්චවෙක්ඛණා’’ති වදන්ති. අජානන්තොපි ආපජ්ජති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තාති කෙචි.

හත්ථිමංසාදිපටික්ඛෙපකථාවණ්ණනා

281. ඉමෙසං …පෙ… සබ්බං න වට්ටතීති ඉදං දසන්නම්පි මනුස්සමංසාදීනං අකප්පියභාවමත්තපරිදීපනවචනං, නාපත්තිවිභාගදස්සනවචනං. යං කිඤ්චි ඤත්වා වා අඤත්වා වා ඛාදන්තස්ස ආපත්තියෙවාති ඉදම්පි අනියමිතවචනමෙව ‘‘අයං නාම ආපත්තී’’ති අවුත්තත්තා. තදුභයම්පි හෙට්ඨා මනුස්සාදීනං මංසාදීසු ථුල්ලච්චයදුක්කටාපත්තියො හොන්තීති ගහිතනයෙහි අධිප්පායො ජානිතුං සක්කාති එවං වුත්තං. තත්‍රායං අධිප්පායො – යස්මා එතෙසං මනුස්සාදීනං මංසාදීනි අකප්පියානි, තස්මා මනුස්සානං මංසාදීසු ථුල්ලච්චයාපත්ති. සෙසානං සබ්බත්ථ දුක්කටාපත්තීති. පාඨෙයෙව හි ලොහිතාදිං මංසගතිකං කත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, මනුස්සමංසං…පෙ… ථුල්ලච්චයස්සා’’ති වුත්තං. තත්ථෙව හත්ථාදීනං මංසාදීසුපි දුක්කටාපත්ති පඤ්ඤත්තා. තෙන වුත්තං සීහළට්ඨකථායං ‘‘මනුස්සමංසෙ වා කෙසෙ වා නඛෙ වා අට්ඨිම්හි වා ලොහිතෙ වා ථුල්ලච්චයමෙවා’’ති වුත්තං. ඉමිනා එව –

‘‘අට්ඨිපි ලොහිතං චම්මං, ලොමමෙසං න කප්පතී’’ති. –

ඛුද්දසික්ඛාගාථාපදස්ස අත්ථො ච අධිප්පායො ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යොති. පටිග්ගහණෙති එත්ථ අනාදරියදුක්කටං වුත්තං. ‘‘උදකමනුස්සාදිමංසම්පි න වට්ටතී’’ති වදන්ති. නාගරාජෙන වුත්තාදීනවෙ සතිපි උජ්ඣායනාධිකාරමෙව ගහෙත්වා ‘‘පටිකූලතායා’’ති වුත්තං.

යාගුමධුගොළකාදිකථාවණ්ණනා

283. යථාධම්මො කාරෙතබ්බොති ඉදං සඞ්ගීතිකාරකවචනං. න හි භගවා තමෙව සික්ඛාපදං ද්වික්ඛත්තුං පඤ්ඤපෙසි, එවං එවරූපෙසූති එකෙ. පඨමපඤ්ඤත්තමෙව සන්ධාය වුත්තං, තථාපි න ච තෙ භික්ඛූ සාපත්තිකා ජාතා. කථං? පරම්පරභොජනසික්ඛාපදස්ස අට්ඨුප්පත්තියා. ‘‘අපිච මයං කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිම්හා’’ති වුත්තං. මාතිකාවිභඞ්ගෙ (පාචි. 227) ච ‘‘පරම්පරභොජනං නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතො, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං භුඤ්ජති, එතං පරම්පරභොජනං නාමා’’ති වුත්තං, තස්මා අඤ්ඤං භොජනං නාම නිමන්තනතො ලද්ධං යං කිඤ්චීති සිද්ධං. යස්මා න භොජ්ජයාගුනිමන්තනතො ලද්ධභොජනං, තස්මා ‘‘එත්ථ අනාපත්තී’’ති තෙ භික්ඛූ පරිභුඤ්ජිංසූති. එත්ථ ‘‘යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තත්තා පන අඤ්ඤනිමන්තනතො ලද්ධභොජනමෙව භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති, නෙතරන්ති අනුඤ්ඤාතං. තතො පට්ඨාය තස්ස අනාපත්තිවාරෙ ‘‘නිච්චභත්තෙ සලාකභත්තෙ පක්ඛිකෙ උපොසථිකෙ පාටිපදිකෙ’’ති වුත්තං. පුබ්බෙ වෙසාලියා පඤ්ඤත්තකාලෙ නත්ථි, යදි අත්ථි, අට්ඨුප්පත්තිමාතිකාවිභඞ්ගවිරොධො, තස්මා ‘‘අපිච මයං කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිම්හා’’ති අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තත්තා, පදභාජනෙපි ‘‘අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං භුඤ්ජතී’’ති අවිසෙසෙන වුත්තත්තා ච පඨමං වා පච්ඡා වා නිමන්තිතං භොජනං ඨපෙත්වා අනිමන්තිතමෙව භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති, නෙතරන්ති කිඤ්චාපි ආපන්නං, ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතෙන අඤ්ඤස්ස භොජ්ජයාගු පරිභුඤ්ජිතබ්බා’’ති වුත්තත්තා පන පඨමනිමන්තිතභොජනතො අඤ්ඤං පච්ඡා ලද්ධං නිමන්තිතභොජනං, නිච්චභත්තාදීනි ච භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්තීති ආපජ්ජමානං විය ජාතන්ති අනුපඤ්ඤත්තිප්පසඞ්ගනිවාරණං, අනිමන්තනභොජනෙ ආපත්තිප්පසඞ්ගනිවාරණඤ්ච කරොන්තො, පඨමපඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදමෙව ඉමිනා අත්ථෙන පරිණාමෙන්තො ච ‘‘යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’’ති භගවා ආහ, තස්මා තතො පට්ඨාය පච්ඡා නිමන්තනභොජනං භුඤ්ජන්තස්සෙව ආපත්ති. තෙසු න නිච්චභත්තාදීනීති ආපන්නං. තෙනෙවායස්මා උපාලිත්ථෙරො තස්ස අනාපත්තිවාරෙ ‘‘නිච්චභත්තෙ’’තිආදීනි පඤ්ච පදානි පක්ඛිපිත්වා සඞ්ගායි. අධිප්පායඤ්ඤූ හි තෙ මහානාගා, තස්මා පඨමමෙව යං භගවතා වුත්තං ‘‘පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති වචනං, පච්ඡාපි තං අනුරක්ඛන්තෙන අභොජනං මධුගොළකං අපරාමසිත්වා භොජ්ජයාගු එව වුත්තාති එවං ආචරියො.

එත්ථාහ – යථා පච්ඡාලද්ධලෙසෙන ථෙරෙන නිච්චභත්තාදිපක්ඛෙපො කතො, එවං කථිනක්ඛන්ධකෙ පරම්පරභොජනං පක්ඛිපිත්වා ‘‘අත්ථතකථිනානං වො, භික්ඛවෙ, ඡ කප්පිස්සන්තී’’ති කිමත්ථං න වුච්චන්ති? වුච්චතෙ – යථාවුත්තලෙසනිදස්සනත්ථං. අඤ්ඤථා ඉදං සික්ඛාපදං වෙසාලියං, අන්ධකවින්දෙ චාති උභයත්ථ උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙන පඤ්ඤත්තං සියා. නො චෙ, සාපත්තිකා භික්ඛූ සියුං, න ච තෙ සාපත්තිකා අප්පටික්ඛිත්තෙපි තෙසං කුක්කුච්චදස්සනතො. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛූනං දෙහීති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්තී’’ති හි වුත්තං. තෙසඤ්හි ‘‘පරිභුඤ්ජථා’’ති භගවතො ආණත්තියා පරිභුත්තානම්පි ‘‘ඔදිස්සකං නු ඛො ඉදං අම්හාක’’න්ති විමතිප්පත්තානං විමතිවිනොදනත්ථං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්චා’’ති වුත්තං. එවමිධාපෙතෙ පඤ්ඤත්තං පරම්පරභොජනසික්ඛාපදං ඔමද්දිත්වා පරම්පරභොජනං කථං භුඤ්ජිස්සන්තීති. එත්ථාහු කෙචි ආචරියා පරම්පරභොජනසික්ඛාපදෙනෙව ‘‘අඤ්ඤස්ස භොජනං න කප්පතී’’ති ජානන්තාපි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යාගුඤ්චා’’ති විසුං අනුඤ්ඤාතත්තා ‘‘පටග්ගිදානමහාවිකටාදි විය කප්පතී’’ති සඤ්ඤාය භුඤ්ජිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘අපිච මයං කාලස්සෙව භොජ්ජයාගුයා ධාතා’’තිආදි, තං අයුත්තං තත්ථ අට්ඨුප්පත්තිමාතිකාවිභඞ්ගවිරොධෙන අනාපත්තිවාරෙ නිච්චභත්තාදීනං අසම්භවප්පසඞ්ගතො, භික්ඛූනං සාපත්තිකභාවානතික්කමනතො, මිච්ඡාගාහහෙතුප්පසඞ්ගෙන භගවතා අනුඤ්ඤාතප්පසඞ්ගතො ච. තෙ හි භික්ඛූ යස්මා භගවා කත්ථචි විනයවසෙන කප්පියම්පි ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’’න්ති (සං. නි. 1.194; සු. නි. 81; මි. ප. 4.5.9) පටික්ඛිපති, තස්මා භගවතො අධිප්පායං පති ‘‘කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්තී’’ති වුත්තං, සික්ඛාපදං පති භගවාපි අත්තනො අධිප්පායප්පකාසනත්ථමෙව ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යාගුඤ්චා’’ති ආහ. දුරවග්ගාහො හි භගවතො අධිප්පායො. තථා හි භාරද්වාජස්ස පායාසං අභොජනෙය්‍යන්ති අකතවිඤ්ඤත්තිප්පසඞ්ගතො පටික්ඛිපි. ආනන්දත්ථෙරෙන විඤ්ඤාපෙත්වා සජ්ජිතං තෙකටුලයාගුං පන ‘‘යදපි, ආනන්ද, විඤ්ඤත්තං, තදපි අකප්පිය’’න්ති අවත්වා ‘‘යදපි, ආනන්ද, අන්තොවුත්ථ’’න්තිආදිමෙවාහ. තෙන නො චෙ තං අන්තොවුත්ථං කප්පතීති අධිප්පායදස්සනෙන පණීතභොජනසූපොදනවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදානි උපත්ථම්භෙති භගවතොපි කප්පති, පගෙව අම්හාකන්ති.

284. ගිලානස්සෙව භගවතා ගුළො අනුඤ්ඤාතොති ‘‘යානි ඛො පන තානි ගිලානානං භික්ඛූනං පටිසායනීයානී’’ති (පාරා. 622) වචනවසෙන වුත්තං, තෙනෙව තෙ ඉධ පටිග්ගහණෙ කුක්කුච්චායිංසු. ඉධ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ගුළොදක’’න්ති වත්තබ්බෙ ගුළාධිකාරත්තා පුබ්බෙ අනුඤ්ඤාතඤ්ච වත්වා අගිලානස්ස ගුළොදකං අනුඤ්ඤාතං, තෙන ගිලානෙන සති පච්චයෙ ගුළො පරිභුඤ්ජිතබ්බො, ගුළොදකං අසති පච්චයෙපි වට්ටතීති ඉමං විසෙසං දීපෙති. තත්ථ ‘‘ගුළොදකං කාලිකෙසු සත්තාහකාලිකං, භගවතා ඔදිස්සානුඤ්ඤාතත්තා සත්තාහාතික්කමෙන දුක්කට’’න්ති වදන්ති, තං න යුත්තං, උදකසම්භින්නත්තා සත්තාහකාලිකභාවං ජහති. ‘‘යථා අම්බාදි උදකසම්භින්නං යාමකාලිකං ජාතං, තථා සත්තාහකාලිකං ජහිත්වා තදනන්තරෙ යාවජීවිකෙ ඨිත’’න්ති වදන්ති, තං යුත්තං, තඤ්ච භගවතා ඔදිස්සානුඤ්ඤාතත්තා පච්චවෙක්ඛණාභාවෙ දොසො නත්ථි. ‘‘ගුළොදක’න්ති වුත්තත්තා උදකගතික’’න්ති වදන්ති. යදි උදකමිස්සං උදකගතිකං හොති, මධුපි සියා තං තථා අනුඤ්ඤාතත්තා. මා හොතු, අප්පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං සියා උදකගතිකත්තා, තඤ්ච න හොති, ‘‘සබ්බත්ථාපි උපපරික්ඛිත්වා ගහෙතබ්බ’’න්ති අඤ්ඤතරස්මිං ගණ්ඨිපදෙ වුත්තං.

285. සුඤ්ඤාගාරන්ති චතුත්ථජ්ඣානං.

කප්පියභූමිඅනුජානනකථාවණ්ණනා

295. ඔරවසද්දන්ති මහාසද්දං. බහූහි සම්පරිවාරෙත්වාති එත්ථ එකෙනාපි වට්ටති. ‘‘බහූසු එකස්සපි වචනෙන සහ සියාති වුත්ත’’න්ති වදන්ති. ‘‘ආමසිත්වා’’ති වුත්තත්තා අනාමසිතෙ න වට්ටති. ‘‘දොසො නත්ථී’’ති වචනෙන සෙසාපි අනුඤ්ඤාතා. ‘‘භිත්තිඤ්චෙ උපසන්තෙ පච්ඡා තං පූරෙන්ති, තත්ථ කාතුං න වට්ටති, පකතිභූමියංයෙව කාතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති. තං උපරි අට්ඨකථායං ‘‘ඉට්ඨකාදීහි කතාචයස්සා’’තිආදිනා විරුජ්ඣති විය. මත්තිකාපිණ්ඩං වාති එත්ථ ‘‘අසතියා අනධිට්ඨිතාය සරිතට්ඨානතො පට්ඨාය චෙ උපරි අධිට්ඨිතා, හෙට්ඨා ඨිතං භණ්ඩං අකප්පියං, උපරිට්ඨිතමෙව කප්පියං, අයමෙත්ථ විසෙසො’’ති වුත්තං. එත්ථ කප්පියකුටි ලද්ධුං වට්ටතීති එවංවිධෙ පුන කාතබ්බාති අත්ථො. කප්පියකුටිං කාතුං දෙමාති එත්ථ කප්පියකුටිකිච්චං කාතුන්ති අධිප්පායො. භොජනසාලා පන සෙනාසනමෙව, තස්මා තත්ථ කාතබ්බන්ති අපරෙ. ‘‘අකතෙපි වට්ටතී’’ති වුත්තං.

‘‘මුඛසන්නිධි නාම භොජනකාලෙ සන්නිධී’’ති ලිඛිතං. මුඛසන්නිධීති තස්ස නාමං. ‘‘යදි සන්නිධි හොති, පාචිත්තියං භවෙය්‍ය, මුඛසන්නිධි පන දුක්කටං, තස්මා සන්නිධි අනධිප්පෙතා’’ති වුත්තං. ‘‘තස්ස සන්තකං කත්වා’’ති වුත්තත්තා අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනං නාධිප්පෙතං. චීවරවිකප්පනෙ විය කප්පියමත්තං ඤාතබ්බන්ති කෙචි.

කෙණියජටිලවත්ථුකථාවණ්ණනා

300. ‘‘අත්තනා පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තමෙව පරිච්චජිත්වා සාමණෙරාදීහි පානකං කත්වා දින්නෙ පුරෙභත්තමෙව වට්ටති, න පච්ඡාභත්තං සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා’’ති වදන්ති, තත්ථ පුන පටිග්ගහණෙ නිද්දොසත්තා, පුරෙභත්තමෙව පටිග්ගහණස්ස නිස්සට්ඨත්තා, අත්තනා ච අග්ගහිතත්තා දොසො න දිස්සති, උපපරික්ඛිත්වා ගහෙතබ්බං. සාලූකා නාම කන්දා, ‘‘ඉතො කිඤ්චිතක’’න්ති වොහරන්ති. ‘‘ඵාරුසකන්ති ගොළවිසයෙ එකො රුක්ඛො’’ති ච ලිඛිතං. ‘‘පක්කඩාකරස’’න්ති විසෙසිතත්තා ‘‘අපක්කං වට්ටතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දිවචනෙනපි සිද්ධමෙව. තණ්ඩුලධොවනොදකම්පි ධඤ්ඤරසො එව. ‘‘නික්කසටො උච්ඡුරසො සත්තාහකාලිකො’’ති ලිඛිතං. සාවිත්තීති ගායත්ති. ඡන්දසොති වෙදස්ස. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පබ්බජිතෙන අකප්පියෙ සමාදපෙතබ්බ’න්ති වුත්තත්තා අනුපසම්පන්නස්සාපි න කෙවලං දසසු එව සික්ඛාපදෙසු, අථ ඛො යං භික්ඛුස්ස න කප්පති, තස්මිම්පීති අධිප්පායො’’ති වුත්තං.

305. ද්වෙ පටා දෙසනාමෙනෙවාති චීනපට්ටසොමාරපට්ටානි. තීණීති පත්තුණ්ණෙන සහ තීණි. ඉද්ධිමයිකං එහිභික්ඛූනං නිබ්බත්තං. දෙවදත්තියං අනුරුද්ධත්ථෙරෙන ලද්ධං. ‘‘යාමාතික්කමෙ සන්නිධිවසෙන සත්තාහාතික්කමෙ භෙසජ්ජසික්ඛාපදවසෙනා’’ති ලිඛිතං.

භෙසජ්ජක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.