5. චම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනා

සොණකොළිවිසවත්ථුකථාවණ්ණනා

242. අසීතියා …පෙ… කාරෙතීති ‘‘අසීති ගාමිකසහස්සානි සන්නිපාතාපෙත්වා’’ති ඉමස්ස කාරණවචනං. තත්ථ ‘‘ගාමානං අසීතියා සහස්සෙසූ’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘අසීතියා ගාමසහස්සෙසූ’’ති වුත්තං. ගාමප්පමුඛා ගාමිකා, තෙසං සහස්සානි. ‘‘කම්මචිත්තීකතානී’’ති උපචාරෙන වුත්තං. කම්මපච්චයඋතුසමුට්ඨානෙ හි තෙසං අඤ්ජනවණ්ණභාවො. ‘‘කෙනචිදෙව කරණීයෙනා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘කෙනචිදෙවා’’ති වුත්තං. එත්ථ එවං-සද්දො ඔපම්මෙ පවත්තති. එවමුපමානොපදෙසපුච්ඡාවධාරණපටිඤ්ඤාතඔපම්මෙ. පුරතො පෙක්ඛමානානන්ති අනාදරත්ථෙ සාමිවචනං. තතො පන භගවතො ගන්ධකුටියා කවාටං සුබද්ධං පස්සිත්වා ඉච්ඡිතාකාරකුසලතාය ඉද්ධියා ගන්ත්වා කුටිං පවිසිත්වා ආරොචෙසි. විහාරපච්ඡායායන්ති විහාරස්ස වඩ්ඪමානච්ඡායායං. ‘‘අහො නූනාති අහො මහන්තො’’ති ලිඛිතං. භගවතො සම්බහුලෙහි සද්ධිං ආහිණ්ඩනං ආයස්මතො සොණස්ස වීරියාරම්භනිදස්සනෙන අනාරද්ධවීරියානං උත්තෙජනත්ථං, එවං සුඛුමාලානං පාදරක්ඛණත්ථං උපාහනා අනුඤ්ඤාතාති දස්සනත්ථඤ්ච.

සොණස්සපබ්බජ්ජාකථාවණ්ණනා

243. තත්ථ ච නිමිත්තං ගණ්හාහීති තෙසං ඉන්ද්‍රියානං ආකාරං උපලක්ඛෙහි.

244. අධිමුත්තො හොතීති පටිවිජ්ඣිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා ඨිතො හොති. නෙක්ඛම්මාධිමුත්තොතිආදීහි නිබ්බානං, අරහත්තඤ්ච වුත්තං. ‘‘තඤ්හි සබ්බකිලෙසෙහි නික්ඛන්තත්තා ‘නෙක්ඛම්ම’න්ති ච ගෙහතො පවිවිත්තත්තා ‘පවිවෙකො’ති ච බ්‍යාපජ්ජාභාවතො ‘අබ්‍යාපජ්ජ’න්ති ච අරහත්තං උපාදානස්ස ඛයන්තෙ උප්පන්නත්තා ‘උපාදානක්ඛයො’ති ච තණ්හාය ඛයන්තෙ උප්පන්නත්තා ‘තණ්හක්ඛයො’ති ච සම්මොහාභාවතො ‘අසම්මොහො’ති ච වුච්චතී’’ති වුත්තං. සබ්බෙහි අරහත්තං වුත්තන්ති කෙචි. සියා ඛො එවමස්සාති කදාචි එවමස්ස, අස්ස වා ආයස්මතො එවං සියා. පච්චාගච්ඡන්තො ජානන්තො. කරණීයමත්තානන්ති අත්තනො. සො එව වා පාඨො. නෙක්ඛම්මාධිමුත්තොති ඉමස්මිංයෙව අරහත්තං කථිතං. සෙසෙසු නිබ්බානන්ති කෙචි. අසම්මොහාධිමුත්තොති එත්ථෙව නිබ්බානං. සෙසෙසු අරහත්තන්ති කෙචි. ‘‘සබ්බෙස්වෙවෙතෙසු උභයම්පී’’ති වදන්ති. පවිවෙකඤ්ච චෙතසො, අධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස චාති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං. ආයතනානං උප්පාදඤ්ච වයඤ්ච දිස්වා.

සබ්බනීලිකාදිපටික්ඛෙපකථාවණ්ණනා

246. ‘‘රඤ්ජනචොළකෙන පුඤ්ඡිත්වා’’ති පාඨො. ‘‘ඛල්ලකාදීනි අපනෙත්වා’ති වුත්තත්තා ද්වෙ තීණි ඡිද්දානි කත්වා වළඤ්ජෙතුං වට්ටතී’’ති වදන්තානං වාදො න ගහෙතබ්බො.

යානාදිපටික්ඛෙපකථාවණ්ණනා

254. ‘‘චතුරඞ්ගුලාධිකානී’’ති වුත්තත්තා චතුරඞ්ගුලතො හෙට්ඨා වට්ටතීති එකෙ. උභතොලොහිතකූපධානන්ති එත්ථ ‘‘කාසාවං පන වට්ටති, කුසුම්භාදිරත්තමෙව න වට්ටතී’’ති ලිඛිතං.

සබ්බචම්මපටික්ඛෙපාදිකථාවණ්ණනා

255. කිස්ස ත්‍යායන්ති කිස්ස තෙ අයං.

256. ගිහිවිකතන්ති ගිහීනං අත්ථාය කතං. ‘‘යත්ථ කත්ථචි නිසීදිතුං අනුජානාමීති අත්ථො’’ති ලිඛිතං. කිඤ්චාපි දීඝනිකායට්ඨකථායං ‘‘ඨපෙත්වා තූලිකං සබ්බානෙව ගොනකාදීනි රතනපරිසිබ්බිතානි වට්ටන්තී’’ති වුත්තං, අථ ඛො විනයපරියායං පත්වා ගරුකෙ ඨාතබ්බතො ඉධ වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බො. ‘‘තත්ථ පන සුත්තන්තිකදෙසනාය ගහට්ඨාදීනම්පි වසෙන වුත්තත්තා තෙසං සඞ්ගණ්හනත්ථං ඨපෙත්වා ‘තූලිකං…පෙ… වට්ටන්තී’ති වුත්තං විය ඛායතීති අපරෙ’’ති වුත්තං.

259. මිගමාතුකොති තස්ස නාමං. වාතමිගොති ච තස්ස නාමං. ‘‘කාළසීහො කාළමුඛො කපී’’ති ලිඛිතං. චම්මං න වට්ටතීති යෙන පරියායෙන චම්මං වට්ටිස්සති, සො පරතො ආවි භවිස්සති. ‘‘අත්තනො පුග්ගලිකවසෙන පරිහාරො පටික්ඛිත්තො’’ති වුත්තං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, කිඤ්චි චම්මං ධාරෙතබ්බ’’න්ති එත්තාවතා සිද්ධෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගොචම්ම’’න්ති ඉදං පරතො ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු චම්මානි අත්ථරණානී’’ති එත්ථ අනුමතිප්පසඞ්ගභයා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

චම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.