7. සප්පාණකවග්ගො

1. සඤ්චිච්චපාණසික්ඛාපදවණ්ණනා

382. සඤ්චිච්චපාණසික්ඛාපදං උත්තානත්ථමෙව.

2. සප්පාණකසික්ඛාපදවණ්ණනා

387. ‘‘පාණො අත්ථී’’ති ජානන්තොපි ‘‘මරිස්සන්තී’’ති අවිචාරෙත්වා පිවතිචෙ, අනාපත්ති.

ජලෙ පක්ඛිපනං පුප්ඵං, ජලප්පවෙසනං ඉදං;

එවං උභින්නං නානත්තං, ඤෙය්‍යං ඤාණවතා සදාති.

සප්පාණකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. උක්කොටනසික්ඛාපදවණ්ණනා

392. තතියෙ ද්වාදස උක්කොටා වෙදිතබ්බා. තත්ථ අකතං කම්මං, දුක්කටං කම්මං, පුන කාතබ්බං කම්මන්ති අනුවාදාධිකරණෙ ලබ්භන්ති. අනිහටං, දුන්නිහටං, න පුන හරිතබ්බන්ති විවාදාධිකරණෙ ලබ්භන්ති, අවිනිච්ඡිතං, දුවිනිච්ඡිතං, පුන විනිච්ඡිතබ්බන්ති ආපත්තාධිකරණෙ ලබ්භන්ති. අවූපසන්තං, දුවූපසන්තං, පුන වූපසමෙතබ්බන්ති කිච්චාධිකරණෙ ලබ්භන්තීති අට්ඨකථානයො, පාළියං පනෙත්ථ මුඛමත්තමෙව දස්සිතං.

උක්කොටනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. දුට්ඨුල්ලසික්ඛාපදවණ්ණනා

399. ‘‘පාරාජිකානීති අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සිතානී’’ති කථං විඤ්ඤායතීති චෙ? පරිවාරපාළිතො. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘ආපත්තාධිකරණපච්චයා කති ආපත්තියො ආපජ්ජති. ආපත්තාධිකරණපච්චයා චතස්සො ආපත්තියො ආපජ්ජති. භික්ඛුනී ජානං පාරාජිකං ධම්මං පටිච්ඡාදෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. වෙමතිකා පටිච්ඡාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. භික්ඛු සඞ්ඝාදිසෙසං පටිච්ඡාදෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ආචාරවිපත්තිං පටිච්ඡාදෙති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පරි. 290). පාරාජිකං පටිච්ඡාදෙන්තො භික්ඛු අනාපත්ති, නො ආපත්තිං ආපජ්ජති අවුත්තත්තාති චෙ? න, සංකිලිට්ඨෙන චිත්තෙන පටිච්ඡාදනෙ විනා ආපත්තියා අසම්භවතො. දුක්කටවාරෙ වත්තබ්බාපි පාරාජිකාපත්තියො පඨමං අත්ථුද්ධාරවසෙන සඞ්ඝාදිසෙසෙහි සහ වුත්තත්තා න සක්කා පුන වත්තුන්ති න වුත්තාති වෙදිතබ්බා.

යාව කොටි න ඡිජ්ජතීති චෙත්ථ යො අන්තමසො පටිච්ඡාදනත්ථං අඤ්ඤස්ස ආරොචෙතු වා, මා වා, පටිච්ඡාදනචිත්තෙනෙව ආපත්තිං ආපන්නො. තස්ස පුන අඤ්ඤස්ස පටිච්ඡාදනත්ථං අනාරොචනෙනෙව න කොටි ඡින්නා හොති, කිං පුන පටිනිවත්තිත්වා වචනෙන පයොජනන්ති න අන්තිමස්ස අනාරොචනෙන ඡින්නා හොති, අප්පටිච්ඡාදනෙන එව ඡින්නා හොති, තතො අප්පටිච්ඡාදනත්ථං අපුබ්බස්ස ආරොචෙතබ්බං, තතො පට්ඨාය කොටි ඡින්නා හොති, තදභාවො පටිනිවත්තිත්වා අප්පටිච්ඡාදනත්ථං ආරොචෙතබ්බං, එවම්පි කොටි ඡින්නා හොතීති එවං නො පටිභාතීති ආචරියො. තතියෙන දුතියස්සාති එත්ථ ‘‘දුතියො නාම පඨමො’’ති වදන්තානං ‘‘වත්ථු පුග්ගලො න වත්තබ්බො’’ති වාරිතත්තා න සුන්දරං. අඤ්ඤස්ස චතුත්ථස්ස ආරොචනෙපි න සුන්දරං. කස්මා? පුබ්බෙව සුත්වා අඤ්ඤස්ස අනාරොචිතත්තා. ‘‘සුතෙන අඤ්ඤස්ස ආරොචෙතබ්බං සියා’’ති වදන්ති.

දුට්ඨුල්ලසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. ඌනවීසතිවස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා

404. පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො බහුධා. හායනවඩ්ඪනන්ති මාතුකුච්ඡිස්මිං චෙ ද්වාදසන්නං මාසානං ඌනතාය හායනං කතං. පසූතස්ස වඩ්ඪනං කාතබ්බං. මාතුකුච්ඡිස්මිං චෙ වඩ්ඪනං කතං. පසූතස්ස හායනං කාතබ්බං. නික්ඛමනීයපුණ්ණමාසී නාම සාවණමාසස්ස පුණ්ණමාසී. ‘‘පාටිපදදිවසෙති දුතියෙ උපගච්ඡති දිවසෙ’’ති ලිඛිතං. සො හි පසූතදිවසතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො හොති. අවසෙසානං ද්වින්නං වස්සානං අධිකදිවසානි හොන්තෙව, තස්මා නික්කඞ්ඛා හුත්වා උපසම්පාදෙන්ති. තං සන්ධායාති ගබ්භවස්සඤ්ච පවාරෙත්වා ලද්ධවස්සඤ්ච අගණෙත්වා ජාතදිවසතො පට්ඨාය ගණෙත්වා එකූනවීසතිවස්සං. එකූනවීසතිවස්සොති ‘‘ගබ්භවස්සං එව පහායා’’ති ලිඛිතං, තං දුල්ලිඛිතං.

406. අඤ්ඤං උපසම්පාදෙතීති උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා හුත්වා උපසම්පාදෙති. ‘‘ඔපපාතිකස්ස සොළසවස්සුද්දෙසිකභාවතො පුන චත්තාරො වස්සෙ අතික්කමිත්වා උපසම්පදා කාතබ්බා’’ති ආචරියා වදන්තීති කෙචි.

ඌනවීසතිවස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. ථෙය්‍යසත්ථසික්ඛාපදවණ්ණනා

409. ථෙය්‍යසත්ථො චෙ සුද්ධමාතුගාමො ද්වෙ ආපත්තියො. අථ භික්ඛුනියො, සමයො රක්ඛති. ථෙය්‍යසත්ථභාවස්ස ඨානං කත්වා රක්ඛණීයත්තා සහධම්මිකානං රක්ඛතියෙවාති එකෙ. ථෙය්‍යභාවෙ න සහධම්මිකතා, තස්මා න රක්ඛති එවාති එකෙ. අපාරාජිකථෙය්‍යභාවෙ සති සහධම්මිකභාවොති චෙ? ඉතරස්මිං ඉතරන්ති සමයො අනිස්සටො ආපජ්ජති. භික්ඛු ථෙය්‍යසත්ථො චෙ, යථාවත්ථුකමෙව. ථෙය්‍යසත්ථෙ ථෙය්‍යසත්ථසඤ්ඤී සද්ධිං සංවිධායාති ච. ‘‘සද්ධි’’න්ති පදං කෙසුචි නත්ථි, තං අනනුරූපං. තථා දුතියෙපි.

ථෙය්‍යසත්ථසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා

412. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරා ඉත්ථී’’ති ච පාඨො අත්ථි, කෙසුචි නත්ථි. නත්ථිභාවො සුන්දරො ‘‘තෙන ඛො සමයෙනා’’ති අධිකාරත්තාති කෙචි. ඉධ එකතොඋපසම්පන්නා, සික්ඛමානා, සාමණෙරීති ඉමාපි තිස්සො සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. ඉමාසං පන සමයො රක්ඛති, අයමිමාසං, මාතුගාමස්ස ච විසෙසො.

414. අපිචෙත්ථ ‘‘විඤ්ඤූ පටිබලා’’ති වචනතො අප්පටිබලා අනාපත්තිවත්ථුකාති එකෙ, තං න යුත්තං දුක්කටවත්ථුකත්තා. ‘‘භික්ඛු සංවිදහති, මාතුගාමො න සංවිදහති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති හි වුත්තං. තථා හි උපපරික්ඛිතබ්බං.

සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා

417. ගහට්ඨස්සාපි භික්ඛුනීදූසකකම්මං මොක්ඛන්තරායිකමෙව, තස්මා තස්ස පබ්බජ්ජාපි පටික්ඛිත්තා. විපාකන්තරායිකා අහෙතුකත්තා. පුබ්බෙ සඤ්චිච්ච ආපන්නා සම්මුට්ඨා සුද්ධසඤ්ඤිනො අන්තරායිකා එව. සෙසාති ජාතිකා. රසෙනාති භාවෙන. අධිකුට්ටනට්ඨෙනාති අධිකරණං කත්වා කුට්ටනට්ඨෙන ඡින්දනට්ඨෙන. අසිසූනූපමා කුසලධම්මච්ඡෙදනට්ඨෙන. සත්තිසූලූපමා චිත්තවිතුදනට්ඨෙනාති පොරාණා. අනාපත්තිපාළියං ‘‘ආදිකම්මිකස්සා’’ති මුඛාරුළ්හවසෙන ලිඛිතං.

අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. උක්ඛිත්තසම්භොගසික්ඛාපදවණ්ණනා

425. ‘‘තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සට්ඨෙනාති ඉමිනා ලද්ධිනානාසංවාසකතං දීපෙතී’’ති වුත්තං. තිචිත්තන්ති එත්ථ විපාකාබ්‍යාකතචිත්තෙන සහවාසෙය්‍යං කප්පෙය්‍යාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. අඤ්ඤථා සචිත්තකත්තා සික්ඛාපදස්ස කිරියාබ්‍යාකතං සන්ධාය න යුජ්ජති.

උක්ඛිත්තසම්භොගසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. කණ්ටකසික්ඛාපදවණ්ණනා

428. යත්ථ තෙ න පස්සාමාති තෙති තං. අථ වා තව රූපාදිං න පස්සාම. අයං සමණුද්දෙසො පාරාජිකො හොති. ‘‘සචෙ තං දිට්ඨිං පටිනිස්සජ්ජති, සඞ්ඝස්ස ආරොචෙත්වා සඞ්ඝානුමතියා පබ්බාජෙතබ්බො’’ති පොරාණගණ්ඨිපදෙ වුත්තං, තං න යුත්තං, දණ්ඩකම්මනාසනා හි ඉධාධිප්පෙතා. යදි සො පාරාජිකො, ලිඞ්ගනාසනා නාම සියා. තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායාති ච දිට්ඨි සත්ථරි අසත්ථාදිදිට්ඨි න හොති. සචෙ සා යස්ස උප්පජ්ජති, සො පාරාජිකො හොති, තස්මිම්පි එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බං සංවරෙ අතිට්ඨන්තො ලිඞ්ගනාසනායෙව නාසෙතබ්බොති ආචරියස්ස තක්කො.

කණ්ටකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන සප්පාණකවග්ගො සත්තමො.