6. සුරාපානවග්ගො

1. සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා

ආයස්මතො යං මුනි සාගතස්ස,

මහිද්ධිකත්තස්ස නිදස්සනෙන;

පානස්ස දොසො තස්ස දස්සනත්ථං,

පුබ්බෙව සො භද්දවතිං පයාතො.

තස්මා පස්සං නාගමපොථයිත්වා,

විනිස්සටං සාගතං ඉද්ධියා ච;

නතො සුරාපානනිසෙධනත්ථං,

කොසම්බිමෙවජ්ඣගමාති ඤෙය්‍යං.

326-8. පසුපාලකාති අජපාලකා. යෙන මජ්ජති, තස්ස බීජතො පට්ඨාය. කෙචි ‘‘සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙවාති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා) වුත්තත්තා වත්ථුං ජානිත්වා පිවතො අකුසල’’න්ති වදන්ති. එවං සති ‘‘අකුසලෙනෙව පාතබ්බතායාති න වත්තබ්බ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘සචිත්තකපක්ඛමෙව සන්ධායා’’ති වදන්ති. එවං සති ‘‘කුසලාකුසලාබ්‍යාකතචිත්තන්ති වත්තබ්බ’’න්ති වුත්තෙ තම්පි ‘‘තබ්බහුලනයෙන වුත්ත’’න්ති වදන්ති. කඞ්ඛාවිතරණියම්පි අවිසෙසෙත්වා ‘‘අකුසලචිත්ත’’න්ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තං, තස්මා ‘‘තං අකුසලෙනෙව පිවතී’’ති වදන්තීති.

සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදවණ්ණනා

330. අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදං උත්තානත්ථමෙව.

3. හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා

336. තතියෙ කථං තිවෙදනං? හසාධිප්පායෙනෙව ‘‘පරස්ස දුක්ඛං උප්පාදෙස්සාමී’’ති උදකං ඛිපන්තස්ස දුක්ඛවෙදනං. සෙසං උත්තානං.

ඉදං සඤ්ඤාවිමොක්ඛඤ්චෙ, තිකපාචිත්තියං කථං;

කීළිතංව අකීළාති, මිච්ඡාගාහෙන තං සියා.

එත්තාවතා කථං කීළා, ඉති කීළායං එවායං;

අකීළාසඤ්ඤී හොතෙත්ථ, විනයත්ථං සමාදයෙ.

එකන්තාකුසලො යස්මා, කීළායාභිරතමනො;

තස්මා අකුසලං චිත්තං, එකමෙවෙත්ථ ලබ්භතීති.

හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. අනාදරියසික්ඛාපදවණ්ණනා

344. ‘‘ලොකවජ්ජං අතික්කමිත්වා ‘ඉදං අම්හාකං ආචරියුග්ගහො’ති වදන්තස්ස න වට්ටතී’’ති ලිඛිතං. යං සංකිලිට්ඨෙනෙව චිත්තෙන ආපජ්ජති, යං වා අරියපුග්ගලො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ අජ්ඣාචරති, ඉදං ලොකවජ්ජන්ති සබ්බත්ථිකවාදීආදීනි ආචරියකුලානි. තත්ථ දුතියතතියවිකප්පො ඉධ න අධිප්පෙතො සෙඛියානං ලොකවජ්ජත්තා.

ගාරය්හො ආචරියුග්ගහොති එත්ථ ‘‘යස්මා උච්ඡුරසො සත්තාහකාලිකො, තස්ස කසටො යාවජීවිකො, ද්වින්නංයෙව සමවායො උච්ඡුයට්ඨි, තස්මා විකාලෙ උච්ඡුයට්ඨිං ඛාදිතුං වට්ටති ගුළහරීටකං වියා’ති එවමාදිකො සම්පති නිබ්බත්තො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො’’ති ච, පණ්ණත්තිවජ්ජෙ පන වට්ටතීති ‘‘න පත්තහත්ථෙන කවාටො පණාමෙතබ්බො’ති ඉමස්ස ‘යෙන හත්ථෙන පත්තො ගහිතො, තෙන හත්ථෙන න පණාමෙතබ්බො, ඉතරෙන පණාමෙතබ්බො’ති අත්ථං ගහෙත්වා තථා ආචරන්තො න ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. ‘තථා බුද්ධබොධිචෙතියානං පුප්ඵං ගණ්හිතුං වට්ටතීති තථා ආචරන්තො’’ති ච. තථා ආචරති අභයගිරිවාසිකො. මහාවිහාරවාසිනො චෙ එවං වදන්ති, ‘‘මා එවං වදා’’ති අපසාදෙතබ්බො. තෙන වුත්තං ‘‘සුත්තං සුත්තානුලොමඤ්ච උග්ගහිතකානංයෙවා’’තිආදි. ‘‘ඉදං සබ්බං උපතිස්සත්ථෙරො ආහා’’ති ච වුත්තං. ‘‘සුත්තානුලොමං අට්ඨකථා’’ති ලිඛිතං.

අනාදරියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. භිංසාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

345. භිංසාපනසික්ඛාපදං උත්තානත්ථමෙව.

6. ජොතිසික්ඛාපදවණ්ණනා

354. ‘‘විසිබ්බනාපෙක්ඛො’’ති වචනතො යස්ස අපෙක්ඛා නත්ථි, තස්ස අනාපත්ති.

ජොතිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. නහානසික්ඛාපදවණ්ණනා

364. නහානසික්ඛාපදං උත්තානත්ථමෙව.

8. දුබ්බණ්ණකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

368. අලභීති ලභො. යථා ‘‘පචතීති පචො, පථතීති පථො’’ති වුච්චති, එවං ‘‘ලභතීති ලභො’’ති කස්මා න වුත්තං? පරිනිට්ඨිතලාභස්සෙව ඉධාධිප්පෙතත්තා. මග්ගෙති සිබ්බිනිමග්ගෙ. කප්පකතෙන සද්ධිං අකප්පකතං සිබ්බෙති. යාවතා අධිට්ඨානං න විජහති, තාවතා පුබ්බං කප්පමෙව. කප්පං න විජහති චෙ, පුන කප්පං දාතබ්බන්ති ආචරියස්ස තක්කො.

දුබ්බණ්ණකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. විකප්පනසික්ඛාපදවණ්ණනා

374. පරිභොගො එත්ථ කායකම්මං. අපච්චුද්ධාරණං වචීකම්මං.

විකප්පනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. චීවරාපනිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා

379. දසමෙ යස්මා නිසීදනසන්ථතං චීවරනිසීදනම්පීති උභයම්පි සදසමෙව, තස්මා තං උභයම්පි එකතො කත්වා ‘‘නිසීදනං නාම සදසං වුච්චතී’’ති ආහ. තත්ථාපි චීවරග්ගහණෙන චීවරනිසීදනං ගහිතමෙවාති අත්ථතො සන්ථතනිසීදනමෙව වුත්තං හොති. යදි එවං ‘‘නිසීදනසන්ථතං නාම සදසං වුච්චතී’’ති වත්තබ්බන්ති? න, ඉතරස්ස අනිසීදනඅදසභාවප්පසඞ්ගතො. එත්ථ නිසීදනසන්ථතස්ස පාචිත්තියවත්ථුත්තා ඉතරම්පි පාචිත්තියවත්ථුමෙවාති වෙදිතබ්බං තජ්ජාතිකත්තා. සස්සාමිකෙ සූචිඝරෙ සූචිගණනාය ආපත්තියොති පොරාණා.

චීවරාපනිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන සුරාපානවග්ගො ඡට්ඨො.