4. භොජනවග්ගො

1. ආවසථපිණ්ඩසික්ඛාපදවණ්ණනා

203-4. පූගස්සාති පූගෙන. කුක්කුච්චායන්තොති නිස්සරණෙනෙත්ථ භවිතබ්බං, තං මයං න ජානාමාති සන්නිට්ඨානස්ස කරණවසෙන ‘‘කුක්කුච්චායන්තො’’ති වුච්චති. යථා හි ආයස්මා උපාලි නයග්ගාහෙන ‘‘අනාපත්ති ආවුසො සුපිනන්තෙනා’’ති (පාරා. 78) ආහ, තථා ථෙරොපි ‘‘අනාපත්ති ගිලානස්සා’’ති කස්මා න පරිච්ඡින්දතීති? අනත්තාධිකාරත්තා විනයපඤ්ඤත්තියා, ‘‘නායං අත්තනො ඔකාසො’’ති පටික්ඛිත්තත්තා, සික්ඛාපදස්ස අපරිපුණ්ණත්තා. පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ පරිපුණ්ණං කත්වා පඤ්ඤත්තෙයෙව හි සො ථෙරො ‘‘අනාපත්ති සුපිනන්තෙනා’’ති ආහ ‘‘අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තා’’ති වුත්තපදානුසාරෙනාති. යස්මා ඔදිස්ස අයාවදත්ථෙව දායකානං පීළා නත්ථි, තස්මා ‘‘අනොදිස්ස යාවදත්ථො’’ති වුත්තං.

208. ‘‘අන්තරාමග්ගෙ එකදිවස’න්ති එකංයෙව සන්ධාය වුත්ත’’න්ති ච ‘‘එසෙව නයොති වුත්තනයමෙව දස්සෙතුං ගන්ත්වා පච්චාගච්ඡන්තො හීතිආදිමාහා’’ති ච ‘‘සුද්ධචිත්තො හුත්වා පකතිගමනෙව භුඤ්ජිතුං ලභතී’’ති ච ‘‘අගිලානස්ස ගිලානසඤ්ඤිනො කායෙන සමුට්ඨාතී’’ති ච ලිඛිතං.

ආවසථපිණ්ඩසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. ගණභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

209-218. ගුළ්හපටිච්ඡන්නොති අපාකටොව. එකො පුත්තෙනාති එකස්සෙකං භත්තං ‘‘අහං අඤ්ඤෙන නිමන්තිතො’’ති න වුච්චති. ‘‘සචෙ එකතො ගණ්හන්ති , ගණභොජනං හොතී’’ති (පාචි. අට්ඨ. 217-218) වුත්තත්තා චත්තාරො උපාසකා චත්තාරො භික්ඛූ විසුං විසුං නිමන්තෙත්වා හත්ථපාසෙ ඨිතානං චෙ දෙන්ති, ගණභොජනං හොති එවාති එකෙ, තං න යුත්තං විය. ‘‘විඤ්ඤත්තිතො පසවනෙ ගණස්ස එකතො ගහණෙ ඉමිනා සික්ඛාපදෙන ආපත්ති, විසුං ගහණෙ පණීතභොජනසූපොදනවිඤ්ඤත්තීහී’’ති ලිඛිතං. ‘‘විඤ්ඤත්තිතො පසවනං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන අට්ඨකථායං අනුඤ්ඤාතං. සූපොදනාදිවසෙන තත්ථ ආපත්ති එවා’’ති වුත්තං, තං න යුත්තං. කස්මා? පරිවාරෙ (පරි. 168) එව ද්වින්නං ආකාරානං ආගතත්තා, තස්මා අට්ඨකථායං ‘‘අනුඤ්ඤාත’’න්ති දුවුත්තං. අට්ඨුප්පත්තියංයෙව පාකටන්ති ‘‘පදභාජනෙ න වුත්ත’’න්ති වත්තබ්බං. එකතො ගණ්හන්තීති ගහිතභත්තාපි අඤ්ඤෙ යාව ගණ්හන්ති, තාව චෙ තිට්ඨන්ති, එකතො ගණ්හන්තියෙව නාම. ‘‘ගච්ඡති චෙ, අනාපත්තී’’ති වදන්ති.

එත්ථාහ – ‘‘පටිග්ගහණමෙව හෙත්ථ පමාණ’’න්ති වුත්තං, අථ කස්මා පාළියං ‘‘ගණභොජනං නාම යත්ථ චත්තාරො…පෙ… භුඤ්ජන්ති, එතං ගණභොජනං නාමා’’ති (පාචි. 218) වුත්තන්ති? වුච්චති – යත්ථාති උපයොගත්ථෙ භුම්මවචනං. චත්තාරොති ගණස්ස හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදනිදස්සනං. පඤ්චන්නං භොජනානන්ති ආපත්තිප්පහොනකභොජනනිදස්සනං. අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතාති අකප්පියනිමන්තනනිදස්සනං. නිමන්තනවසෙනෙව පන ගණභොජනස්ස වුත්තත්තා ‘‘නිමන්තිතා භුඤ්ජන්තීති වුත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘අඤ්ඤතරං භොජනං විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජන්තී’’ති පන න වුත්තං අට්ඨුප්පත්තියංයෙව පාකටත්තා. යං භුඤ්ජන්තීති එවං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ භුඤ්ජන්තීති පටිග්ගාහකනියමවචනං. න හි අප්පටිග්ගහිතකං භික්ඛූ භුඤ්ජන්ති. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘ගණස්ස යතො පටිග්ගහිතාහාරභොජනහෙතු පාචිත්තිය’’න්ති. ආගන්තුකපට්ටං මොඝසුත්තෙන සිබ්බිත්වා ඨපෙන්ති, තත්ථ අනුවාතෙ යථා එකතලං හොති, තථා හත්ථෙහි ඝට්ටෙති. වලෙතීති ආවට්ටෙති. පරිවත්තනන්ති සුත්තං ගණ්හන්තානං සුඛග්ගහණත්ථං සුත්තපරිවත්තනං කරොති, පට්ටං සිබ්බන්තානං සුඛසිබ්බනත්ථං පට්ටපරිවත්තනඤ්ච. නවචීවරකාරකො ඉධාධිප්පෙතො, න ඉතරොති. ‘‘බිම්බිසාරං ආපුච්ඡිත්වා සම්භාරෙ කයිරමානෙයෙව කාලා අතික්කන්තා, පච්ඡා ගණභොජනසික්ඛාපදෙ පඤ්ඤත්තෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡී’’ති වදන්ති, අඤ්ඤථා අට්ඨකථාය විරුජ්ඣනතො.

220. ‘‘ද්වෙ තයො එකතොති යෙපි අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා’’තිආදිවචනෙන අකප්පියනිමන්තනපච්චයා එව අනාපත්ති, විඤ්ඤත්තිතො ආපත්තියෙවාති දීපෙති. අනිමන්තිතො චතුත්ථො යස්ස තදෙතං අනිමන්තිතචතුත්ථං. එස නයො සබ්බත්ථ. පවෙසෙත්වාති නිසීදාපෙත්වා. චීවරදානසමයලද්ධකචතුක්කං චීවරකාරසමයලද්ධකචතුක්කන්ති එවමාදීනි. තානි චාති යෙහි භොජනෙහි විසඞ්කෙතො නත්ථි, තානි. මහාථෙරෙති උපසම්පන්නෙ. අට්ඨත්වාති ඨිතෙන නිමිත්තං දස්සිතං හොති. තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වාති රථිකාදීසු භික්ඛුසමීපෙ ගන්ත්වා. ඉමස්මිං පන සික්ඛාපදෙ කත්ථචි පොත්ථකෙ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූන’’න්ති පාඨො දිස්සති. කත්ථචි ‘‘භුඤ්ජිතු’’න්ති වත්වා ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථා’’ති පාඨො, අයං සොභනො.

ගණභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. පරම්පරභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

221. අධිට්ඨිතාති නිච්චප්පවත්තා. බදරචුණ්ණසක්කරාදීහි යොජිතං බදරසාළවං. කිරකම්මකාරෙනාති කිරස්ස කම්මකාරෙන.

226. ‘‘විකප්පෙත්වා ගණ්හාහී’’ති එත්ථාහු පොරාණත්ථෙරා ‘‘භගවතො සම්මුඛා අවිකප්පෙත්වා ගෙහතො නික්ඛමිත්වා රථිකාය අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ විකප්පෙසි, විකප්පෙන්තෙන පන ‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’ති වත්තබ්බං, ඉතරෙන වත්තබ්බං ‘තස්ස සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’’ති. පඤ්චසුසහධම්මිකෙසූති සම්මුඛා ඨිතස්ස සහධම්මිකස්ස යස්ස විකප්පෙතුකාමො, තං සහධම්මිකං අදිස්වා ගහට්ඨස්ස වා සන්තිකෙ, සයමෙව වා ‘‘පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු ඉත්ථන්නාමස්ස විකප්පෙමී’’ති වත්වා භුඤ්ජිතබ්බන්ති එකෙ, එවං සති ථෙරො තස්මිංයෙව නිසින්නොව තථා වාචං නිච්ඡාරෙත්වා පටිග්ගණ්හාතීති තක්කො දිස්සති. මහාපච්චරියාදීසු පන පරම්මුඛා විකප්පනාව වුත්තා, සා ‘‘තෙන හානන්ද, විකප්පෙත්වා ගණ්හාහී’’ති ඉමිනා සමෙති, තථාපි මාතිකාට්ඨකථායං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පරම්පරභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා) ‘‘තස්මා යො භික්ඛු පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු අඤ්ඤතරස්ස ‘මය්හං භත්තපච්චාසං තුය්හං දම්මී’ති වා ‘විකප්පෙමී’ති වා එවං සම්මුඛා වා ‘ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’ති වා ‘විකප්පෙමී’ති වා එවං පරම්මුඛා වා’’ති වචනතො සහධම්මිකස්ස සන්තිකෙ එව වත්තබ්බං, න සයමෙවාති දිස්සති. යස්මා අයං පච්ඡිමනයො පොරාණගණ්ඨිපදෙනපි සමෙති, තස්මා ඉධ මාතිකාට්ඨකථානුසාරෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ කිඤ්චාපි ‘‘තෙ මනුස්සා…පෙ… භොජනමදංසූ’’ති වචනතො අකප්පියනිමන්තනං පඤ්ඤායති, තථාපි ථෙරස්ස කුක්කුච්චුප්පත්තිකාරණෙන භත්තෙන සො නිමන්තිතොති වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤථා පරතො ‘‘ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො භුඤ්ජතී’’ති වචනෙන, අනාපත්තිවාරෙන ච විරුජ්ඣති.

229. එත්ථායං විචාරණා – ‘‘අඤ්ඤො මනුස්සො පත්තං ගණ්හාති, න දාතබ්බ’’න්ති වචනතො අපරභාගෙ අකප්පියනිමන්තනෙන නත්ථි පයොජනං, පුබ්බභාගෙයෙව අකප්පියනිමන්තනෙන පයොජනන්ති ස්වෙපි භන්තෙ ආගච්ඡෙය්‍යාථාති එත්ථ කතරං අකප්පියනිමන්තනං, තස්මා අධිප්පායො චෙත්ථ පමාණන්ති. න, ‘‘පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්තං භුඤ්ජති, ආපත්තී’’ති වචනතොති. තත්ථ ‘‘ස්වෙපි භන්තෙ’’ති එත්ථ යථා වචනමත්තං අග්ගහෙත්වා අකප්පියනිමන්තනක්කමෙන අත්ථො ගහිතො, තථා ‘‘පිණ්ඩාය චරිත්වා’’ති එත්ථාපි අන්තරා අකප්පියනිමන්තනෙන ලද්ධභත්තං සන්ධාය වුත්තන්ති අත්ථො ගහෙතබ්බො. පිණ්ඩාය හි චරන්තං දිස්වා ‘‘එත්ථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති දින්නම්පි අකප්පියනිමන්තනෙන ලද්ධං නාම හොති. වොහාරෙන පන ‘‘පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්ත’’න්ති වුච්චති, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤථා මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘ගණභොජනෙ වුත්තනයෙනෙව පඤ්චහි භොජනෙහි නිමන්තිතස්ස…පෙ… පරස්ස පරස්ස භොජනෙ’’ති වුත්තවචනවිරොධො. ඉදඤ්හි වචනං යෙන පඨමං නිමන්තිතො, තතො පඨමනිමන්තිතං ආදාය ගතො පරස්ස පරස්ස නිමන්තනකදායකස්ස භොජනෙති අත්ථපරිදීපනතො නිමන්තනතො ලද්ධභත්තස්ස භොජනෙයෙව ආපත්තීති දීපෙති. ‘‘ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො’’ති වචනෙනපි සමෙති, අඤ්ඤථා ‘‘යෙන නිමන්තිතො, තස්ස භොජනතො පරස්ස භොජනෙ’’ති එත්තකං වත්තබ්බං සියා, පාළියං වා ‘‘නිමන්තනෙන එකතොභුඤ්ජතී’’ති එත්තකං වත්තබ්බං සියා. දුතියනිමන්තනස්ස පඨමභොජනෙ ආපත්තිප්පසඞ්ගනිවාරණත්ථං ‘‘යෙන යෙනා’’තිආදි වුත්තං. නිමන්තනපටිපාටියා භුඤ්ජතීති පාළීති චෙ? න, ‘‘අනාපත්ති නිච්චභත්තෙ’’තිආදිපාළිවිරොධතො.

ගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්තං කස්මා භුඤ්ජිතුං න ලභතීති චෙ? ‘පරම්පරභොජනං නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතො, තං ඨපෙත්වා පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං භුඤ්ජති, එතං පරම්පරභොජනං නාමා’ති වුත්තත්තා’’ති ලිඛිතං. යදි එවං නිච්චභත්තාදිකම්පි න වට්ටතීති ආපජ්ජතීති නිච්චභත්තාදි ඔදිස්සකන්ති චෙ? තං න, තදඤ්ඤස්ස අත්තනො ධනෙන නිප්ඵන්නස්ස, සඞ්ඝතො ලද්ධස්ස වා පාතො පචනකයාගු චෙ ඝනා හොති, තස්සාපි, එකකුටිකං ගාමං උපනිස්සාය විහරතො භික්ඛාචරියවසෙන ලභිතබ්බනිච්චභත්තස්ස ච අකප්පියභාවප්පසඞ්ගතො. තත්ථ භික්ඛාචරියවසෙන ලද්ධං න කප්පති නිමන්තනකානං අප්පසාදාවහනතොති චෙ? න, ‘‘පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති වචනවිරොධතො. ඛාදනීයම්පි හි පරස්ස ඛාදිත්වා භුත්තත්තා නිමන්තනභොජනං අභුඤ්ජන්තො අප්පසාදං කරොති එව, තස්මා අප්පසාදාවහං අප්පමාණං, තස්මා නිච්චභත්තාදි ඔදිස්සකං න සම්භවති. අපිච හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සද්ධිං ඉධ වුත්තනයෙන සංසන්දිත්වා යං යං ඛමති, තං තං ගහෙතබ්බන්ති සබ්බොපි කෙසඤ්චි ආචරියානං විනිච්ඡයො. ආචරියස්ස පන විනිච්ඡයො අන්තෙ ආවි භවිස්සති. ‘‘ඛීරං වා රසං වා පිවතො අමිස්සම්පීති අධිප්පායො’’ති වුත්තං. ගණ්ඨිපදෙ ‘‘හෙට්ඨා ඔදනෙනාමිස්සෙත්වා උපරි තිට්ඨතී’’ති ලිඛිතං.

මහාඋපාසකොති ගෙහසාමිකො. මහාඅට්ඨකථායං ‘‘ආපත්තී’’ති වචනෙන කුරුන්දියං ‘‘වට්ටතී’’ති වචනං විරුද්ධං විය දිස්සති. ‘‘ද්වින්නම්පි අධිප්පායො මහාපච්චරියං විචාරිතො’’ති ලිඛිතං. ‘‘චාරිත්තතොති ‘සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා’ති පරතො වත්තබ්බතො’’ති වුත්තං. වචීකම්මං අවිකප්පනං. එත්ථ ‘‘මහාඋපාසකො භික්ඛූ නිමන්තෙති…පෙ… පච්ඡා ලද්ධං භත්තං භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති. පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්තං භුඤ්ජති, ආපත්තී’’ති අට්ඨකථායං වචනතො, ‘‘කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිම්හා’’ති පාළිතො, ඛන්ධකෙ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තනෙ අඤ්ඤස්ස භොජ්ජයාගු පරිභුඤ්ජිතබ්බා, යො පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’’ති (මහාව. 283) වචනතො ච නිමන්තෙත්වා වා පවෙදෙතු අනිමන්තෙත්වා වා, පඨමගහිතනිමන්තනස්ස භික්ඛුනො පඨමනිමන්තනභොජනතො අඤ්ඤං යං කිඤ්චි පරසන්තකං භොජනං පරම්පරභොජනාපත්තිං කරොති. අත්තනො සන්තකං, සඞ්ඝගණතො ලද්ධං වා අගහට්ඨසන්තකං වට්ටති, නිමන්තනතො පඨමං නිබද්ධත්තා පන නිච්චභත්තාදි පරසන්තකම්පි වට්ටති. ඛන්ධකෙ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ…පෙ… යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’’ති (මහාව. 283) වචනං පරසන්තකභොජනවුත්තනියමනං. තතො හත්ථකොව නො තක්කොති ආචරියො.

පරම්පරභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. කාණමාතාසික්ඛාපදවණ්ණනා

31-3. පටියාලොකන්ති පච්ඡිමං දෙසං. පූවගණනායාති අතිරිත්තපූවගණනායාති අත්ථො. සචෙ ‘‘අපාථෙය්‍යාදිඅත්ථාය සජ්ජිත’’න්ති සඤ්ඤාය ගණ්හාති, අචිත්තකත්තා සික්ඛාපදස්ස ආපත්ති එව. අථ උග්ගහිතං ගණ්හාති, න මුච්චතියෙව. අසංවිභාගෙ පන අනාපත්ති අකප්පියත්තා. අචිත්තකතා පඤ්ඤත්තිජානනාභාවෙනෙව, න වත්ථුජානනාභාවෙනාති එකෙ. න, මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘පාථෙය්‍යාදිඅත්ථාය සජ්ජිතභාවජානන’’න්ති අඞ්ගෙසු අවුත්තත්තා. පොරාණගණ්ඨිපදෙ පනෙවං වුත්තං ‘‘එකෙන වා අනෙකෙහි වා ද්වත්තිපත්තපූරෙසු ගහිතෙසු තෙසං අනාරොචනෙන වා සයං වා ජානිත්වා යො අඤ්ඤං ගණ්හාති, තස්ස දුක්කටං. එකතො තීසු, චතූසු වා පවිට්ඨෙසු එකෙන චෙ ද්වෙපත්තපූරා ගහිතා, දුතියෙ ද්වෙ ගණ්හන්තෙ පඨමො චෙ න නිවාරෙති, පඨමස්ස පාචිත්තියං. නිවාරෙති චෙ, අනාපත්ති, දුතියස්සෙව දුක්කට’’න්ති. සචෙ සඤ්චිච්ච න වදති, පොරාණගණ්ඨිපදෙ වුත්තනයෙන පාචිත්තියං, මාතිකාට්ඨකථාවසෙන (කඞ්ඛා. අට්ඨ. කාණමාතාසික්ඛාපදවණ්ණනා) දුක්කටං. ‘‘අතිරෙකපටිග්ගහණ’’න්ති තත්ථ පඤ්චමං අඞ්ගං වුත්තං, තස්මා අප්පටිග්ගහිතත්තා න පාචිත්තියං, කත්තබ්බාකරණතො පන දුක්කටං. අඤ්ඤථා කිරියාකිරියං ඉදං ආපජ්ජති, අනිවාරණං, අනාරොචනං වා ඡට්ඨඞ්ගං වත්තබ්බං සියා. එකනිකායිකානං වාති එත්ථ ‘‘ආසන්නවිහාරභික්ඛූ, ආසන්නආසනසාලාගතා වා සචෙ විසභාගෙහි ආනීතං න පටිග්ගණ්හන්ති, ‘ආරාමිකාදීනංයෙව වා දාපෙන්තී’ති ජානාති, යත්ථ පරිභොගං ගච්ඡති, තත්ථ දාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ‘‘ද්වත්තිපත්තපූරා’ති වචනතො පච්ඡිආදීසු අධිකම්පි ගණ්හතො අනාපත්තී’’ති කෙචි විනයධරමානිනො වදන්ති, තං තෙසංයෙව නිසීදතු, ආචරියා පන ‘‘පච්ඡිආදීසුපි උක්කට්ඨපත්තස්ස පමාණවසෙන ද්වත්තිපත්තපූරා ගහෙතබ්බා. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදකථා හෙසා’’ති වදන්ති.

කාණමාතාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. පඨමපවාරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

236. යාවදත්ථපවාරණාය පවාරිතා කිඤ්චාපි ‘‘පවාරිතා’’ඉච්චෙව අධිප්පෙතා අට්ඨුප්පත්තියාව, අථ ඛො පච්ඡිමාව ඉධාධිප්පෙතා.

237. ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති වුත්තත්තා අතිරිත්තං නාම හොති. භික්ඛුස්ස ඉදම්පි තෙ අධිකං, ඉතො අඤ්ඤං න ලච්ඡතීති කිර අත්ථො.

238-9. ‘‘අසනං පඤ්ඤායතී’’ති එතෙනෙව ‘‘භුත්තාවී’’ති එතස්ස සිද්ධත්තා විසුං අත්ථසිද්ධි නත්ථි. යදි අත්ථි, අඞ්ගානං ඡක්කත්තදස්සනන්ති. වුත්තම්පි චෙතන්තිආදි පවාරණඞ්ගානං පඤ්චකත්තදස්සනං. වරකොති යො කොචි වරකො. ‘‘පවාරණං පන ජනෙතියෙවාති විසුං සිත්ථං වොදකං කරොන්ති, පවාරණං න ජනෙති. යාගුං වා පිවන්තො පඨමං උදකං පිවති, වට්ටති. අවසිට්ඨං හෙට්ඨාසිත්ථං පවාරණං න ජනෙතී’’ති ලිඛිතං. උපතිස්සත්ථෙරො ‘‘ජනෙතියෙවා’’ති වදති, තං න ඉච්ඡන්ති ආචරියා. භජ්ජිතපිට්ඨන්ති තණ්ඩුලචුණ්ණමෙව. භජ්ජිතසත්තුයො පිණ්ඩෙත්වා කතමොදකො සත්තුමොදකො.

‘‘යාගුසිත්ථමත්තානෙව ද්වෙ…පෙ… පටික්ඛිපති, න පවාරෙතී’’ති වුත්තත්තා පරචඞ්කමච්ඡාදයො පක්ඛිපිත්වා පක්කයාගුං පිවන්තො සචෙ අඤ්ඤං තාදිසංයෙව පටික්ඛිපති, පවාරණා න හොතීති කිර ධම්මසිරිත්ථෙරො. සචෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? අසනසඞ්ඛාතස්ස විප්පකතභොජනස්සාභාවතො. භොජනසාලායං භුඤ්ජන්තො චෙ, අත්තනො අපාපුණනකොට්ඨාසං අභිහටං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කාමං පටික්ඛිපති, පත්තෙ පන ආරාමිකො ආකිරති, තතො භුඤ්ජිතුං න වට්ටති. ඉදඤ්හි බුද්ධප්පටිකුට්ඨඅනෙසනාය උප්පන්නෙයෙව සඞ්ගහං ගච්ඡති. යථා හි සඞ්ඝතො උද්ධටපිණ්ඩං දුස්සීලො දෙති, තං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති, එවංසම්පදමිදං. ‘‘විසභාගො ලජ්ජී චෙ දෙති, තං තෙන සම්භොගං අකත්තුකාමතාය පටික්ඛිපති, පවාරෙතීති අපරෙ’’ති වුත්තං. පරිවෙසනායාති භත්තග්ගෙ. ‘‘මංසෙන රසං, මංසඤ්ච රසඤ්ච මංසරසන්ති ආපජ්ජනතො ‘මංසරස’න්ති වුත්තෙ පටික්ඛෙපතො හොති, මංසස්ස රසං මංසරසන්ති විග්ගහො නාධිප්පෙතො’’ති වුත්තං. මංසකරම්බකො නාම…පෙ… වට්ටතීති සුද්ධයාගු එව හොති. අප්පවාරණමිස්සකකරම්බකොයෙව හොති, තස්මා න පවාරෙති, තෙන වුත්තං පරතො ‘‘ඉදඤ්ච කරම්බකෙන න සමානෙතබ්බ’’න්තිආදි, තස්මා ‘‘තං අභිහරිත්වා කඤ්ජියං ගණ්හථා’ති වදන්තං පටික්ඛිපති, පවාරණා න හොතී’’ති ච ‘‘මිස්සකයාගුං ගණ්හථා’ති අවුත්තත්තා ‘සම්මිස්සිතං විසුං කත්වා දෙතී’ති වුත්තත්තා’’ති ච වුත්තං, යස්මා යාගුමිස්සකන්ති එත්ථ පදද්වයෙ පවාරණාරහස්ස නාමග්ගහණං නත්ථි, තස්මා තත්‍ර චෙ යාගු බහුතරා වා හොති සමසමා වා, න පවාරෙති. කස්මා? තත්ථ අභිහාරකපටික්ඛෙපකානං යාගුසඤ්ඤත්තා. යාගු චෙ මන්දා, භත්තං බහුතරං, පවාරෙති. කස්මා? තෙසං උභින්නම්පි තත්ථ භින්නසඤ්ඤත්තාති තක්කො ආචරියස්ස. භත්තමිස්සකෙ පවාරණාරහස්ස නාමස්ස සබ්භාවතො සබ්බදා පවාරෙති එව. මිස්සකෙ පන වුත්තනයෙන කාරණං වත්තබ්බං. විසුං කත්වා දෙතීති යථා භත්තසිට්ඨං න පතති, තථා ගාළ්හං හත්ථෙන පීළෙත්වා පරිස්සාවෙත්වා දෙති.

අකප්පියකතන්ති එත්ථ ‘‘කප්පියං අකාරාපිතෙහි කදලිප්ඵලාදීහි සද්ධිං අතිරිත්තං කප්පියං කාරාපෙත්වාපි තං කදලිප්ඵලාදිං ඨපෙත්වා අවසෙසං භුඤ්ජිතුං වට්ටති. අමිස්සකරසත්තා පුන තානි කප්පියං කාරාපෙත්වා අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ ඨපෙත්වා අතිරිත්තං කාරෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. කස්මා? පුබ්බෙ තෙසු විනයකම්මස්ස අනාරුළ්හත්තා’’ති වදන්ති. ‘‘භුත්තාවිනා ච පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කත’’න්ති වචනතො භුත්තාවිනා අප්පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කත්තබ්බන්ති සිද්ධං, තස්මා ‘‘පාතොව අද්ධානං ගච්ඡන්තෙසු ද්වීසු එකො පවාරිතො අවුට්ඨිතො තත්ථ නිසීදති, සො ඉතරෙන පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධං භික්ඛං අත්තනා අභුත්වාපි ‘අලමෙතං සබ්බ’න්ති කාතුං ලභති එවා’’ති වුත්තං, තං සුක්කපක්ඛෙ ‘‘භුත්තාවිනා කතං හොතී’’ති ඉමිනාව සිද්ධං, තස්මිං පක්ඛෙ අත්තනො සත්තඞ්ගානි න පූරෙන්ති, කණ්හපක්ඛෙ පටිභාගෙන සත්ත වුත්තානීති වෙදිතබ්බං. භුත්තාවිනා අප්පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන, අවුට්ඨිතෙන වා කතං හොති, වට්ටති. ‘‘පවාරිතෙන ආසනා අවුට්ඨිතෙනෙවා’’ති ඉමං පන අත්ථවිකප්පං දීපෙතුං ‘‘සත්තඞ්ගානි වුත්තානී’’තිපි වත්තුං වට්ටති. සො පුන කාතුං න ලභති පඨමං කතස්ස පුන තෙනෙව කත්තබ්බප්පසඞ්ගතො. යඤ්ච අකතං, තං කත්තබ්බන්ති හි වුත්තං. අථ සොව පඨමො පුන කත්තුකාමො හොති, අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ පුබ්බෙ අකතං කාතුං ලභති. දුතියො පඨමභාජනෙපි කාතුං ලභති. ‘‘යෙන අකතං, තෙන කාතබ්බ’’න්ති හි වුත්තං. ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය ‘‘යෙන යං පඨමං කප්පියං කතං, තමෙව සො පුන කාතුං න ලභති, අඤ්ඤෙන කාතබ්බ’’න්ති ලිඛිතං. තත්ථ තන්ති තං පඨමං කතන්ති අත්ථො. පෙසෙත්වා කාරෙතබ්බන්ති එත්ථ අනුපසම්පන්නො චෙ ගතො, තත්‍රට්ඨෙන එකෙන භික්ඛුනා පටිග්ගාහෙත්වා අපරෙන කාරෙතබ්බන්ති තත්ථ එකොව එවමෙව කාතුං න ලභතීති. ‘‘යං කිඤ්චි ගිලානං උද්දිස්සා’තිආදිවචනතො විහාරාදීසු ගිලානස්ස පාපුණනකොට්ඨාසම්පි ගිලානාතිරිත්තං නාම, තස්මා වට්ටතී’’ති වදන්ති. ආහාරත්ථායාති විකාලෙ එවාති එකෙ.

241. කායකම්මං අජ්ඣොහරණතො. වචීකම්මං වාචාය ‘‘අතිරිත්තං කරොථ භන්තෙ’’ති අකාරාපනෙනාති වෙදිතබ්බං.

පඨමපවාරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. දුතියපවාරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

243. සාධාරණමෙවාති සබ්බපවාරණානං සාධාරණං ‘‘යාවත්තකං ඉච්ඡසී’’ති ඉදං.

දුතියපවාරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. විකාලභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

247-9. නටානං නාටකානි නටනාටකානි, සීතාහරණාදීනි. මූලඤ්ච තං ඛාදනීයඤ්චාති මූලඛාදනීයං. එස නයො සබ්බත්ථ. පිට්ඨන්ති චුණ්ණං. ඛාරකමූලන්ති යූපසමූලං. චච්චුමූලං නෙළියමූලං. තම්බකං වචං. තණ්ඩුලෙය්‍යකං චූළකුහු. වත්ථුලෙය්‍යකං මහාකුහු. වජකලි නිකොට්ඨං. ජජ්ඣරී හිරතො.

කොට්ඨං ජරට්ඨං වුච්චති. ගණ්ඨි මුහුකුලමුදු විචයත්ථ වජමුජු වදුළවි.

වජ්ජයෙතිමෙ කිංසුකං, හලිද්දි. කසෙරුකො, කටිබලවන්ති තස්ස නාමං. අම්බාටකං අමූලකං පිඪල කක්කුල. මසාලු කිනළ. ආලුව කළි තඩ්ඪිඅළි අලස කටිස්සල නමෙදති මෙර. සිග්ගු සීරි කොළ කාලකං නෙකළවි. ඛීරවල්ලිකන්දො තුමූරොරියො හොති. සඞ්ඛතො ධොවනමෙව. අයං ‘‘පරිසඞ්ඛාරො’’ති ලිඛිතං. ඛීරකාකොලී කිරිකවෙළි. ජීවිකං ජීවිහි. උසභක උම්මසුවියි.

හින්තාලං කිතිලි. කුන්තාල තොහො තිලිසතා පදිකළිරො පටසෙවලකළි. කරමන්දකං කරම්බ දණ්ඩොකිර උදකජොති කණ්ඩකො. ‘‘සිඞ්ඝතකොතිපි වුච්චතී’’ති ලිඛිතං. ඵග්ගව හකිළි. නත්තමාලන්ති කරඤ්ජි.

සෙල්ලු ලොහොලියං. කාසමද්දක කුදුවවලි අනසිකින. උම්මාදිය මෙලෙලිදිය. චීනමුග්ගො වෙනමුත්ති හුරමුග්ග. රාජමාසො මාහවිලිති. අග්ගිමන්තො මුඤ්චි. සුනිපණ්ණකො තිපිලවනිනාළිකා තිලක. භූමියං ජාතලොණීති එත්ථ ලොණීනාමස්ස සාධාරණත්තා ‘‘භූමිය’’න්ති විසෙසෙත්වා වුත්තං. බ්‍රහ්මීපත්තං දෙමෙතෙයෙ පණසා. ‘‘දීපවාසිනො වදන්තී’’ති සිථිලං කත්වා කස්මා වුත්තන්ති චෙ? ‘‘ඛාදනීයත්ථං ඵරතීති ලක්ඛණෙන අසමානත්තා’’ති වුත්තං. පදෙලිවිනිතෙකි. සුලසිපණ්ණන්ති තසාපලිකං.

අගන්ධිකපුප්ඵං කරිස්සයෙති චෙකවාදිදපුප්ඵං චෙලෙපතිමලං. ජීවන්තීපුප්ඵං ජීවිතන්දිගමල. බකුල මුථුවල. කුය්‍යක පුනපුන්නාමපුන්නරා, ජාතිසුමන. නවමාලිකා චෙහෙමල.

තින්තිණික කචිනී විලෙයි. මාතුලුඞ්ග ලවනො. පුස්සඵල සුපුලි. තිම්බරූසක තිගිබ්බෙරෙහිති සුසතුධුත. තිපුසවාතිඞ්ගණ ධුතතිකෙණ පටියි. චොච වරියියෙලි. මොච අතිරෙලි. ගොට්ඨඵලං පූවඵලන්ති එකෙ. කොට්ඨසෙ කිර අච්ඡිව.

අසමුස්සි බිම්බ ඉති කෙචි. කාස්මරීති සෙපණ්ණි. අතිතෙමෙති කරියමෙතිස්ස. ජාතිඵලං කතංමෙති. කටුකඵලං තිරිරක.

තරුණඵලං කිරිඋපුලු. පොක්ඛරට්ඨි කිඤ්චක්ඛට්ඨි. සිද්ධත්ථකං සාසපං සෙතවණ්ණං. රාජිකං රත්තං හොති.

හිඞ්ගුං හිඞ්ගුජතුන්ති සබ්බාපි හිඞ්ගුවිකතියො. එත්ථ හිඞ්ගුජතු නාම පත්තසාඛා පචිත්වා කාතබ්බා. සාඛා පචිත්වා කතා සිපාටිකා. අඤ්ඤෙහි මිස්සෙත්වා කතාති කෙචි. තකං කට්ඨජන්ති අග්ගිකෙළිනි. නිකිතිස්සාකාලෙසයො. තිමෙර, තකපත්ති පසාඛාපත්තෙ පචිත්වා කාතබ්බා. ‘‘තකපණ්ණි සාවති එව කාතබ්බා’’ති ලිඛිතං.

විකාලභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. සන්නිධිකාරකසික්ඛාපදවණ්ණනා

253. අපරජ්ජු සන්නිධි නාම හොතීති අත්ථො. අජ්ජ පටිග්ගහිතන්ති න කෙවලං පටිග්ගහිතමෙව, අථ ඛො උග්ගහිතකම්පි, තෙනෙව අට්ඨකථායං ‘‘පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං සන්නිධිකතං යං කිඤ්චි යාවකාලිකං වා යාමකාලිකං වා අජ්ඣොහරිතුකාමතාය ගණ්හන්තස්ස පටිග්ගහණෙ තාව ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තං. යදි තං පඨමමෙව පටිග්ගහිතං, ‘‘පටිග්ගහණෙ තාවා’’ති න වත්තබ්බං, තස්මා වෙදිතබ්බමෙතං ‘‘අත්තනො කාලෙ ගහිතං අජ්ජ පටිග්ගහිත’න්ති වුත්ත’’න්ති.

එත්ථාහ – යථා පඤ්ච භෙසජ්ජානි උග්ගහිතකානි අනධිප්පෙතානි. සත්තාහාතික්කමෙ අනාපත්ති අනජ්ඣොහරණීයත්තා, තථා ඉධාපි උග්ගහිතකං නාධිප්පෙතන්ති? එත්ථ වුච්චති – භෙසජ්ජසික්ඛාපදෙ (පාරා. 618 ආදයො) උග්ගහිතකං නාධිප්පෙතන්ති යුත්තං අත්තනො කාලාතික්කමනමත්තෙන තත්ථ ආපත්තිප්පසඞ්ගතො. එත්ථ න යුත්තං අත්තනො කාලාතික්කමනමත්තෙන ආපත්තිප්පසඞ්ගාභාවතො. අජ්ඣොහරණෙනෙව හි එත්ථ ආපත්තීති අධිප්පායො, තස්මා අනුගණ්ඨිපදමතෙන අජ්ජ උග්ගහෙත්වා පුනදිවසෙ භුඤ්ජන්තො ද්වෙ ආපත්තියො ආපජ්ජති.

තත්‍රායං විචාරණා – අත්තනා භුඤ්ජිතුකාමො අජ්ජ උග්ගහෙත්වා පුනදිවසෙ භුඤ්ජති, ද්වෙ ආපත්තියො ආපජ්ජති. සාමණෙරාදීනංයෙව අත්ථාය උග්ගහෙත්වා ගහිතං පුනදිවසෙ පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජන්තො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බොති. පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සාති එත්ථායමධිප්පායො – සචෙ බෙලට්ඨසීසො විය දුතියතතියාදිදිවසත්ථාය අජ්ජ පටිග්ගහෙත්වා සාමණෙරාදීනං ගොපනත්ථාය දෙති, තස්ස පුනදිවසෙ අජ්ඣොහරණත්ථං පටිග්ගහණෙ ආපත්ති දුක්කටස්සාති සම්භවති. සයමෙව සචෙ තං ගොපෙත්වා ඨපෙති, පුනදිවසෙ පතිතං කචවරං දිස්වා විමතිවසෙන වා පටිග්ගණ්හතො පටිග්ගහණතොව ආපත්ති දුක්කටස්සාති සම්භවති. නො චෙ පටිග්ගණ්හාති, තං දුක්කටං නත්ථි. ‘‘ඉදඤ්හි ‘එකං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’තිආදි වියා’’ති වුත්තං. යො පන එකප්පහාරෙනෙව ද්වෙපි පාදෙ අතික්කාමෙති, තස්ස තං ථුල්ලච්චයං නත්ථි, එවංසම්පදමිදන්ති වෙදිතබ්බං. එත්ථ පටිග්ගහිතභාවං අවිජහන්තමෙව සන්නිධිං ජනෙතීති ධම්මසිරිත්ථෙරො, තං ‘‘පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති පාළියා විරුජ්ඣති. කපාලෙන පීතො පන ස්නෙහො අබ්බොහාරිකො. කිඤ්චාපි උණ්හෙ ඔතාපෙන්තස්ස පග්ඝරති, තථාපි ‘‘භෙසජ්ජසික්ඛාපදෙ වියා’’ති වුත්තං. ඉතරථා කපාලෙන පීතා සප්පිආදයොපි සත්තාහාතික්කමෙ ආපත්තිං ජනෙය්‍යුන්ති. සයං පටිග්ගහෙත්වාති ඉධාපි පුබ්බෙ වුත්තවිධියෙව. දුද්ධොතපත්තකථාපි එතෙන සමෙති විය. ආහාරත්ථායාති කාලෙපි ලබ්භති. පකතිආමිසෙති කප්පියාමිසෙ. සාමිසෙන මුඛෙන අජ්ඣොහරතො ද්වෙති ‘‘හිය්‍යො පටිග්ගහිතයාමකාලිකං අජ්ජ පුරෙභත්තං සාමිසෙන මුඛෙන අජ්ඣොහරතො ද්වෙ පාචිත්තියානී’’ති ලිඛිතං. අජ්ජ පටිග්ගහිතං යාවකාලිකම්පි හි යාමාතික්කන්තපානකෙන සංසට්ඨං සන්නිධිං කරොති. අකප්පියමංසෙසු මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයං, සෙසමංසෙ දුක්කටඤ්ච වඩ්ඪති.

255. සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථායාති කාලෙපි දුක්කටමෙව සන්නිධිං අනාපජ්ජනතොති කෙචි. තදහු පටිග්ගහිතං තදහු පුරෙභත්තං වට්ටතීති චෙ? න, පාළියම්පි අට්ඨකථායම්පි විසෙසස්ස නත්ථිතාය. භෙසජ්ජසික්ඛාපදෙ පුරෙභත්තං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජනං වුත්තන්ති චෙ? ආහාරෙ සප්පිආදි සඞ්ගහං යාති, තෙන තග්ගතිකවසෙන වුත්තං, න භෙසජ්ජවසෙන වුත්තන්ති උපතිස්සො.

සන්නිධිකාරකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. පණීතභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

259. අකප්පියසප්පිනාති යෙසං මංසං න කප්පති, තෙසං සප්පිනා. ‘‘වසාතෙලඤ්හි ඨපෙත්වා අකප්පියසප්පි නාම නත්ථී’’ති ලිඛිතං. විසඞ්කෙතන්ති එත්ථ ‘‘සූපොදනවිඤ්ඤත්තිපි න හොතී’’ති වුත්තං. කායිකානීති කායෙන ආපජ්ජිතබ්බානි.

261. මහානාමසික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බොති සඞ්ඝවසෙන පවාරිතෙ භෙසජ්ජත්ථාය සප්පිආදිපඤ්චකං විඤ්ඤාපෙති චෙ, තත්ථ ‘‘න භෙසජ්ජෙන කරණීයෙන භෙසජ්ජ’’න්ති එත්ථ සඞ්ගහං ගච්ඡති, තස්මා ‘‘තෙන පාචිත්තිය’’න්ති වුත්තං. පාළිමුත්තකෙසු ‘‘භික්ඛුනීනම්පි දුක්කට’’න්ති ලිඛිතං.

පණීතභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. දන්තපොනසික්ඛාපදවණ්ණනා

264-5. මුඛද්වාරන්ති කණ්ඨනාළි. උච්චාරණමත්තන්ති උක්ඛිපිතබ්බමත්තකං. කසටං ඡඩ්ඩෙත්වාති සමුදාචාරවසෙන, අඡඩ්ඩිතෙපි ‘‘වට්ටතී’’ති වුත්තං. හත්ථපාසාතික්කමන්ති දායකස්ස. භික්ඛුස්ස දෙතීති අඤ්ඤස්ස භික්ඛුස්ස. කඤ්ජිකන්ති යං කිඤ්චි ද්‍රවං. පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බොති භූමියං ඨපිතෙ අභිහාරාභාවතො. ‘‘යථා පඨමතරං පතිතථෙවෙ දොසො නත්ථි, තථා ආකිරිත්වා අපනෙන්තානං පතිතථෙවෙපි අභිහටත්තා නෙවත්ථි දොසො’’ති ලිඛිතං. චරුකෙනාති ඛුද්දකපිණ්ඩෙන. ජාගරන්තස්සපීති ‘‘අපි-සද්දෙන සුත්තස්සපී’’ති ලිඛිතං. කෙචීති අභයගිරිවාසිනො. තෙහි කායසංසග්ගෙ කායපටිබද්ධෙනාපි තප්පටිබද්ධෙනාපි ථුල්ලච්චයාපත්ති දස්සිතා එවාති අත්ථො. කායපටිබද්ධපටිබද්ධෙනාති වචනමත්තමෙවෙතං. ‘‘සත්ථකෙනාති පටිග්ගහිතකෙනා’’ති ලිඛිතං, තං දුල්ලිඛිතං සතිපි මලෙ පුන පටිග්ගහෙතබ්බකිච්චාභාවතො. කෙසඤ්චි අත්ථායාති අනුපසම්පන්නානං අත්ථාය. ‘‘සාමණෙරස්ස හත්ථං ඵුට්ඨමත්තමෙව තං පරිච්චත්ත’’න්ති ලිඛිතං.

පටිග්ගහණුපගභාරං නාම මජ්ඣිමපුරිසෙන උක්ඛිපිතබ්බකං. මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටතීති එත්ථ ‘‘මච්ඡිකවාරණත්ථන්ති වුත්තත්තා ‘අභුඤ්ජනත්ථායාපි පටිග්ගහෙත්වා ගහිතෙ වට්ටතී’’’ති යෙ වදන්ති, තෙ වත්තබ්බා ‘‘සීසමක්ඛනතෙලං පටිග්ගහෙත්වා ‘ඉදං සීසමක්ඛන’න්ති අනාභොගෙනෙව සත්තාහං අතික්කාමෙන්තස්ස කිං නිස්සග්ගියං භවෙය්‍යා’’තිආදි, සුත්තාධිප්පායො පන එවං ගහෙතබ්බො ‘‘මච්ඡිකවාරණත්ථං බීජන්තස්ස තස්මිං ලග්ගරජාදිම්හි පත්තෙ පතිතෙ සුඛං පරිභුඤ්ජිතුං සක්කා’ති සඤ්ඤාය පුබ්බෙ පටිග්ගහිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. පරිවත්තනකථායං ‘‘අම්හාකං තණ්ඩුලෙසු ඛීණෙසු එතෙහි අම්හාකං හත්ථගතෙහි සාමණෙරසන්තකෙහිපි සක්කා පතිට්ඨපෙතු’න්ති භික්ඛූනං චිත්තුප්පාදො චෙ සම්භවති, ‘පරිවත්තනං සාත්ථක’න්ති උපතිස්සත්ථෙරො’’ති වුත්තං. යදි එවං සුද්ධචිත්තානං නිරත්ථකන්ති ආපන්නමෙව, තථා ‘‘පණ්ඩිතො එස සාමණෙරො පත්තපරිවත්තනං කත්වා දස්සති, මයමෙව ච ඉමස්ස විස්සාසෙන වා යාචිත්වා වා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති චිත්තෙ සති භුඤ්ජිතුං න වට්ටති කතෙපි පරිවත්තනෙති ච ආපන්නං, කිං බහුනා. නිරපෙක්ඛෙහෙව ගණ්හිතබ්බං, න සාපෙක්ඛෙහීති දස්සනත්ථං වුත්තන්ති ආචරියො. අයමෙවත්ථො ‘‘සචෙ පන සක්කොති විතක්කං සොධෙතුං, තතො ලද්ධං ඛාදිතුම්පි වට්ටතී’’ති වචනෙන සිද්ධොව. ආධාරකෙ පත්තො ඨපිතො හොති යථාපටිග්ගහිතභාවෙ නිරාලයො. සමුද්දොදකෙන අප්පටිග්ගහිතකෙන. මෙණ්ඩකස්ස ඛීරං ඛීරත්තාව වට්ටති. ‘‘අත්තනො පන ඛීරං මුඛෙනෙව පිවන්තස්ස අනාපත්තීති දස්සෙතුං වුත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘සරීරනිස්සිතමහාභූතානි හි ඉධාධිප්පෙතානී’’ති ලිඛිතං, තදුභයම්පි ‘‘කප්පියමංසඛීරං වා’’තිආදිනා නයෙන විරුජ්ඣති.

අපිච ‘‘අප්පටිග්ගහිතභාජනෙ අඤ්ඤභික්ඛුසන්තකෙ අත්තනො පිණ්ඩපාතං පක්ඛිපති, ‘තං ථොක’න්ති වා අඤ්ඤෙන වා කාරණෙන වදති, තං සබ්බෙසං න කප්පති. කස්මා? විනයදුක්කටත්තා. අත්තනා පටිග්ගහෙත්වා පක්ඛිපිතබ්බං විනයවිධිං අකත්වා දුක්කටන්ති අධිප්පායො. එවං තාදිසං කිමත්ථං න භුඤ්ජතීති? අට්ඨකථායං ‘උග්ගහිතකො හොතී’ති වුත්තත්තා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං භූමියං වා භාජනෙ වා ඵලං වා යං කිඤ්චි ආමිසං වා යාවජීවිකම්පි අප්පටිග්ගහිතකං අජානන්තො ආමසති, න වට්ටති, උග්ගහිතකං හොතී’’ති අනුගණ්ඨිපදෙ වුත්තං, තස්මා ඉමස්ස මතෙන භික්ඛු භික්ඛුස්ස සචෙ පත්තෙ අප්පටිග්ගහිතෙ පිණ්ඩං ඨපෙති, තං අකප්පියං උග්ගහිතකන්ති සිද්ධං. අයමෙවත්ථො ‘‘සචෙ අත්තනො වා භික්ඛූනං වා යාගුපචනකභාජනෙ…පෙ… නිරාමිසං කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වචනෙන සංසන්දිත්වා කථෙතබ්බො. ‘‘කප්පියමංසඛීරං වා’’ති පසඞ්ගවසෙන වුත්තං. දධි චෙ පටිලද්ධං, තඤ්ච අධිප්පෙතන්ති කෙචි.

දන්තපොනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන භොජනවග්ගො චතුත්ථො.