6. එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා

572-3. අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්සාති ඉමිනා පකතියා දීඝමග්ගප්පටිපන්නස්ස උප්පන්නානිපි තියොජනපරමමෙව හරිතබ්බානි, පගෙව අප්පටිපන්නස්සාති දස්සෙති. අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්ස නිස්සග්ගියන්ති වා සම්බන්ධො. තෙනෙව වාසාධිප්පායස්ස පටිප්පස්සද්ධගමනුස්සාහත්තා ‘‘අප්පටිපන්නො’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතස්ස අනාපත්තීති සිද්ධා. ඉමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ හි භික්ඛුනො පනෙව එළකලොමානි උප්පජ්ජෙය්‍යුං…පෙ… අසන්තෙපි හාරකෙ අද්ධානං මග්ගප්පටිපන්නස්ස නිස්සග්ගියං පාචිත්තියන්ති යොජනා වෙදිතබ්බා. ආකඞ්ඛමානෙන භික්ඛුනා පටිග්ගහෙතබ්බානීති අත්තනො සන්තකානංයෙව තියොජනාතික්කමෙ ආපත්තිං දස්සෙති. තෙන අනාකඞ්ඛමානෙන පරසන්තකානි පටිග්ගහිතානි අතිරෙකතියොජනං හරන්තස්ස අනාපත්ති සිද්ධා. අයමත්ථො ‘‘භික්ඛුනො උප්පජ්ජෙය්‍යු’’න්ති ඉමිනා, ‘‘අච්ඡින්නං පටිලභිත්වා’’ති ඉමිනා ච දීපිතොව හොතීති. පොරාණගණ්ඨිපදෙ ච ‘‘අඤ්ඤං භික්ඛුං හරාපෙන්තො ගච්ඡති චෙ, ද්වින්නං අනාපත්තීති වුත්තං, තස්මා ද්වෙ භික්ඛූ තියොජනපරමං පත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භණ්ඩං පරිවත්තෙත්වා චෙ හරන්ති, අනාපත්තීති සිද්ධං, තෙනෙව අනාපත්තිවාරෙ ‘‘අඤ්ඤං හරාපෙතී’’ති වුත්තං. කිං හරාපෙති? ජානන්තං අජානන්තං. කිඤ්චෙත්ථ යදි ජානන්තං, ‘‘අඤ්ඤො හරිස්සතීති ඨපෙති, තෙන හරිතෙපි ආපත්තියෙවා’’ති එකංසතො න වත්තබ්බං. ජානන්තොපි හි එකච්චො හරතීති. තතො අට්ඨකථාය විරුජ්ඣති. අථ අජානන්තං, ‘‘අඤ්ඤස්ස යානෙ වා භණ්ඩෙ වා අජානන්තස්ස පක්ඛිපිත්වා තියොජනං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියානී’’ති පාළියා විරුජ්ඣති, අථ උභොපි එකතො එකං භණ්ඩං හරාපෙන්ති, තම්පි නිස්සග්ගියං සියා. අනිස්සග්ගියන්ති යුත්තියා විරුජ්ඣති ‘‘තියොජනපරමං සහත්ථා හරිතබ්බානි අසන්තෙ හාරකෙ’’ති අවිසෙසෙන ච පාළි වුත්තා. හාරකොපි සචෙතනො අචෙතනොති දුවිධො. සචෙතනොපි එළකලොමභාවං වා ‘‘අහමිදං හරාමී’’ති වා ‘‘මං එස ඉදං හරාපෙතී’’ති වා ජානනාජානනවසෙන දුවිධො හොති. තත්ථ අචෙතනො නාම හාරකො නදීසොතො වා නාවා වා අස්සාමිකයානං වා හොති. සචෙතනො පාකටොව. තත්ථ ‘‘මං එස ඉදං හරාපෙතී’’ති එත්තකං ජානන්තං මනුස්සං වා තිරච්ඡානගතං වා අඤ්ඤං හරාපෙති, අනාපත්තීති අනුගණ්ඨිපදනයො. අයං පාළියා, අට්ඨකථාය ච එකරසො විනිච්ඡයො, ‘‘අසන්තෙ හාරකෙ’’ති කිඤ්චාපි ඉදං අවිසෙසතො වුත්තං, ‘‘අඤ්ඤස්ස යානෙ වා භණ්ඩෙ වා අජානන්තස්සා’’ති වචනතො පන සචෙතනොව හාරකො තත්ථ අධිප්පෙතොති පඤ්ඤායති, සො ච එළකලොමභාවඤ්ච ‘‘ඉදං හරාමී’’ති ච ජානන්තො නාධිප්පෙතො. තෙන වුත්තං ‘‘අඤ්ඤො හරිස්සතීති ඨපෙති, තෙන හරිතෙපි ආපත්තියෙවා’’තිආදි. තත්ථ හෙතුකත්තුනො අභාවතොව. පාළියඤ්හි ‘‘අඤ්ඤං හරාපෙතී’’ති හෙතුකත්තුවසෙන වුත්තා. ඉතරෙ ද්වෙ ජානන්තා ඉධ සම්භවන්ති. ‘‘අජානන්තස්ස පක්ඛිපිත්වා’’ති පාළියං ‘‘එස හරාපෙතී’’ති වා ‘‘ඉදං ඨානං අතික්කමාපෙතී’’ති වා ජානන්තස්ස යානෙ වා භණ්ඩෙ වා පක්ඛිපිත්වා තියොජනං අතික්කමාපෙති, න නිස්සග්ගියා හොන්තීති දීපෙති.

‘‘හරාපෙතී’’ති ඉදං හෙතුකත්තුවචනතං සාධෙති, තස්මා අට්ඨකථායං ‘‘සාමිකස්ස අජානන්තස්සෙවා’’ති ඉදං ‘‘මං එස හරාපෙතී’’ති එවං අජානන්තං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘සාරෙති චොදෙති අනුබන්ධාපෙතී’’ති ඉදං ‘‘මං එස ඉදං ඨානං අතික්කමාපෙතී’’ති එවං ජානන්තං සන්ධාය වුත්තං. අජානන්තොපි සාරණාදීහි ඨිතට්ඨානං නාතික්කමති, න වා අනුබන්ධති. අථ සාරණාදීහි අනතික්කමිත්වා අත්තනො රුචියා අතික්කමති ආපත්ති එව භික්ඛුනො හෙතුකත්තුභාවාසම්භවතො.

ඉදානි යථාඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය වක්ඛාම, ‘‘අසන්තෙපි හාරකෙ’’ති හාරකාලාභපච්චයාපි සයං හරණතො නිස්සග්ගියමෙව, පගෙව සති හාරකෙති අයමෙකො අත්ථො. අවධාරණත්ථං අපි-සද්දං ගහෙත්වා අසන්තෙ එව හාරකෙ නිස්සග්ගියං, සති පන හාරකෙ න තෙන හරාපෙන්තස්ස නිස්සග්ගියන්ති අයං දුතියො අත්ථො. ‘‘සඞ්ඝතො වා…පෙ… අත්තනො වා ධනෙනා’’ති ඉමිනා කිඤ්චාපි අචිත්තකමිදං සික්ඛාපදං, සඞ්ඝාදිතො පන අත්තනා ආකඞ්ඛමානෙන පටිග්ගහිතස්සෙව එළකලොමස්ස තියොජනාතික්කමෙ ආපත්ති, න අජානතො අප්පටිග්ගහිතස්ස චීවරාදීසු කුතොචි ලග්ගස්ස අතික්කමනෙති දීපෙති. අනුගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘කම්බලස්ස උපරි නිපජ්ජිත්වා ගච්ඡන්තස්ස සචෙ එකම්පි ලොමං චීවරෙ ලග්ගං හොති, ආපත්ති එව කම්බලතො විජටිතත්තා’’ති වුත්තං, තං කම්බලස්ස පටිග්ගහිතත්තා අත්තනො ඉච්ඡාය පටිග්ගහිතමෙව හොතීති යුත්තං. යස්මා ‘‘අනාපත්ති කතභණ්ඩෙ’’ති වුත්තං, තස්මා තං අනෙකම්පි කතභණ්ඩට්ඨානියමෙව හොති. තඤ්හි අනෙන පටිග්ගහිතං, න ලොමං. අථ ලොමම්පි අග්ගහිතමෙව හොති, කතභණ්ඩං දුප්පරිහාරියලොමවිනිබ්භොගකතභණ්ඩො නියමො. එවං සන්තෙ අකතභණ්ඩෙ තිකපාචිත්තියං, කතභණ්ඩෙ තිකදුක්කටඤ්ච නයතො දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍ය, අඤ්ඤථා තිකස්ස දස්සිතත්තා. සඋස්සාහත්තාති අප්පටිප්පස්සද්ධගමනත්තා. අචිත්තකත්තා චාති භික්ඛුනො උස්සාහානුරූපං ලොමානං තියොජනාතික්කමනතො විනාපි පයොගචිත්තෙන හරණචිත්තෙන ආපජ්ජති එවාති අධිප්පායො. සා අනාපත්ති පාළියා න සමෙතීති අන්තො පන පයොගෙන තියොජනපරමං අතික්කමිතත්තා අනාපත්ති. ‘‘තියොජනං හරතී’’ති ඉමිනා තියොජනං පදසා නෙතුකාමොපි අන්තොතියොජනෙ පදෙ පදෙ දුක්කටං නාපජ්ජතීති දස්සෙති, තං යුත්තං ‘‘තියොජනං වාසාධිප්පායො ගන්ත්වා තතො පරං හරතී’ති වචනස්සත්ථිතායා’’ති වුත්තං. පුනපි වුත්තං ‘‘අඤ්ඤං හරාපෙතීති ‘ඉදං හරිස්සාමී’ති සඋස්සාහමෙව අඤ්ඤං හරාපෙතීති අත්ථො. ඉතරථා ගච්ඡන්තස්ස සීසෙ ඨපෙසි, තස්මිං අජානන්තෙපි අනාපත්ති සියා’’ති. සචෙ පන ‘‘අගච්ඡන්තෙ යානෙ වා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තත්තා හරණාදීහි ජනිතඋස්සාහානං හත්ථිආදීනං ‘ඉදං කරිස්සාමා’ති වා ‘හරිස්සාමා’ති වා ආභොගෙ ජනිතෙ එව අනාපත්ති, න අජනිතෙති උපතිස්සත්ථෙරො ආහා’’ති ච වුත්තං. පරිවත්තෙත්වා ඨපිතෙති ද්වින්නම්පි බහි නික්ඛිපිතත්තාති උපතිස්සත්ථෙරො. බහිසීමාය ඨපිතං භණ්ඩිකං අන්තො අන්තොසීමායං ඨපිතං බහි කරොතො අනාපත්තීති කෙචි, න සුන්දරං විය.

575. පටිලභිත්වා හරතීති පඨමතියොජනතො පරං හරති, න දුතියාදිතොති අත්ථො. කතභණ්ඩෙ උප්පන්නොකාසාභාවා අනාපත්ති.

එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.