7. තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා

522-4. පග්ගාහිකසාලං වාති දුස්සපසාරං වා. හත්ථෙන පග්ගහෙත්වා ඨත්වා සාලායං පසාරෙතබ්බදුස්සං පසාරෙන්තීති චොදනා. තිචීවරිකෙනෙවාති විනයතිචීවරිකෙන. සො හි අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතපරික්ඛාරචොළාදීසු සන්තෙසුපි තිචීවරෙ අච්ඡින්නෙ සන්තරුත්තරපරමං විඤ්ඤාපෙත්වා ගහෙතුං ලභති. අඤ්ඤථාපීති ‘‘පමාණිකං තිචීවරං පරික්ඛාරචොළවසෙන අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජතො තස්මිං නට්ඨෙ බහූනිපි ගහෙතුං ලභති, න සන්තරුත්තරපරම’’න්ති ච, තස්මා තං විභාගන්ති ‘‘තිචීවරිකස්ස තං විභාගන්ති අත්ථො, න පරික්ඛාරචොළිකස්සා’’ති ච කෙචි වදන්ති. ආචරියො පන ‘‘අඤ්ඤෙනාති අතිචීවරිකෙන, අඤ්ඤථාති ඉතො වුත්තග්ගහණපරිච්ඡෙදතො අඤ්ඤෙනා’’ති එත්තකමෙව වදති. අඤ්ඤථාති පන සචෙ තීණිපි නට්ඨානි, සන්තරුත්තරපරමං ගණ්හිතබ්බං, සචෙ ද්වෙ වා එකං වා නට්ඨං, තෙන ‘‘අඤ්ඤථාපී’’ති දස්සනත්ථං වුත්තන්ති එකෙ. ගණ්ඨිපදෙසු විචාරණා එව නත්ථි, තස්මා උපපරික්ඛිත්වා ගහෙතබ්බං. පකතියා සන්තරුත්තරෙන චරති, සාසඞ්කසික්ඛාපදවසෙන වා තංසම්මුතිවසෙන වා තතියස්ස අලාභෙන වා.

526. ‘‘පමාණමෙව වට්ටතී’’ති සල්ලෙඛදස්සනත්ථං වුත්තං. තං මිච්ඡා ගහෙත්වා ඤාතකාදිට්ඨානෙ තදුත්තරි ගණ්හන්තස්ස ආපත්තීති චෙ? තං පාළියා න සමෙති, ‘‘අනාපත්ති ඤාතකානං පවාරිතාන’’න්ති හි පාළි. එත්ථ ච පවාරිතා නාම අච්ඡින්නකාලතො පුබ්බෙ එව පවාරිතා, න අච්ඡින්නකාලෙ. ‘‘අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍යා’’ති හි වුත්තං, තස්මා යො අච්ඡින්නකාලස්සත්ථාය පවාරෙති, උභොපි අප්පවාරිතා එවාති වෙදිතබ්බා. තෙ හි අච්ඡින්නකාරණා නට්ඨකාරණාව දෙන්ති නාම. අපිච යථා පිට්ඨිසමයෙ සතුප්පාදං කත්වා ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො වස්සිකසාටිකං නිප්ඵාදෙන්තස්ස තෙන සික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං, තථා ඉධාපි ඤාතකපවාරිතට්ඨානෙපි අච්ඡින්නනට්ඨකාරණා න වට්ටති, තස්මා ‘‘අට්ඨකථාසු පමාණමෙව වට්ටතී’ති වුත්තවචනමෙව පමාණ’’න්ති ධම්මසිරිත්ථෙරො ආහ, තං අයුත්තං, කස්මා? යස්මා ඉදං සික්ඛාපදං තදුත්තරි විඤ්ඤාපෙන්තස්ස පඤ්ඤත්තං, තස්මිඤ්ච ‘‘අඤ්ඤාතකො ගහපති වා ගහපතානී වා’’ති මාතිකාය පාළි, විභඞ්ගෙ ච ‘‘අඤ්ඤාතකො නාම මාතිතො වා…පෙ… අසම්බද්ධො’’ති පාළි, අනාපත්තිවාරෙ ච ‘‘ඤාතකානං පවාරිතාන’’න්ති පාළි, තස්මා තිවිධායපි පාළියා න සමෙතීති අයුත්තමෙව, තස්මා කෙවලං සල්ලෙඛමෙව සන්ධාය වුත්තන්ති අපරෙ. උපරි කාණමාතාසික්ඛාපදෙ අට්ඨකථාසු පන ‘‘තෙසම්පි පාථෙය්‍යපහෙණකත්ථාය පටියත්තතො පමාණමෙව වට්ටතී’’ති වුත්තං, න පන ‘‘පාළියා න සමෙතී’’ති වුත්තං, න තත්ථ ච ඉධ ච නානාකරණං පඤ්ඤායති, තස්මා ථෙරස්ස ලද්ධි සුන්දරා විය මම ඛායති, වීමංසිතබ්බං. යස්මා පනිදං සික්ඛාපදං අඤ්ඤස්සත්ථාය විඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිංයෙව පඤ්ඤත්තං, තස්මා ඉධ ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’ති න වුත්තං. ‘‘සෙසං උත්තානත්ථමෙවා’’ති පාඨො. ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’ති නිදානවිරොධතො න වුත්තං. තථාපි අනන්තරෙ වුත්තනයෙන ලබ්භතීති ආචරියො. එවරූපෙසු ගහපතිපටිසංයුත්තසික්ඛාපදෙසු කිඤ්චාපි ‘‘ගහපති නාම යො කොචි අගාරං අජ්ඣාවසතී’’ති වුත්තං, තථාපි පඤ්ච සහධම්මිකෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා ච සික්ඛාපච්චක්ඛාතකො ච තිත්ථියො ච වෙදිතබ්බො.

තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.