3. තතියකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා

497. නප්පහොතීති ලාමකපරිච්ඡෙදං න පාපුණාති, තෙනෙව තිචීවරස්ස මුට්ඨිපඤ්චකාදිලාමකපරිච්ඡෙදොව තාව වුත්තො. චීවරෙ පච්චාසා චීවරපච්චාසා. තෙනෙතං දීපෙති – තං චීවරං පච්ඡා ලබ්භතු වා මා වා, යාව සා පච්චාසා ඡිජ්ජති, තාව ඉදං මූලචීවරං ඨපෙතුං අනුජානාමීති. ‘‘චීවරපච්චාසා’’ති මරියාදත්ථෙ නිස්සක්කවචනං, භුම්මත්ථෙ වා පච්චත්තවචනං කතං.

499-500. නිට්ඨිතචීවරස්මිං …පෙ… චීවරාසා වා උපච්ඡින්නාතිආදිම්හි තීසු චීවරෙසු අඤ්ඤතරං කතං හොති, සෙසා අත්ථි, රක්ඛති. චීවරපලිබොධස්ස උපච්ඡෙදෙ, උබ්භතස්මිඤ්ච කථිනෙ සමයෙ වා හෙමන්තස්ස සමයෙ වා අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍ය, ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බං. සති පාරිපූරියා පච්චාසා න රක්ඛති, අසති නත්ථි චෙ පච්චාසා, න රක්ඛති. ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්න’’න්ති වචනතො අපරකත්තිකා අත්ථතෙ වා අනත්ථතෙ වා සමයොව. හෙමන්තො සියා සමයො අත්ථතෙ, සියා අසමයො අනත්ථතෙ. තතො පරං එකංසතො අසමයො වාති. ‘‘ආදිස්ස දින්න’’න්ති ඉදං ඉධ අලබ්භමානම්පි අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං භික්ඛුනීනං දුතියනිස්සග්ගියෙ (පාචි. 738 ආදයො) සෙසං අකාලචීවරං විය. තත්ථ හි භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ‘‘සම්පත්තා භාජෙන්තූ’’ති එවං ආදිස්ස දින්නමෙව ‘‘අකාලචීවරං කාලචීවර’’න්ති අධිට්ඨහිත්වා භාජෙන්තියා නිස්සග්ගියං. තථා හි තත්ථ යථා ‘‘අකාලචීවරං නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්නං, අත්ථතෙ කථිනෙ සත්තමාසෙ උප්පන්න’’න්ති ඉදං අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං, එවංසම්පදමිදං. යදි එවං ‘‘එකපුග්ගලස්ස ඉදං තුය්හං දම්හීති දින්න’’න්ති ඉදං කිමත්ථං වුත්තං, න හි තං භාජනීයන්ති චෙ? අභාජනීයසාමඤ්ඤතො වුත්තං හොති. යථා සඞ්ඝස්ස ආදිස්ස දින්නං අත්ථතකථිනෙහි එව භික්ඛූහි අභාජනීයත්තා අකාලචීවරං නාම ජාතං, එවං පුග්ගලිකම්පි ඉතරෙහීති අත්ථො. එවං සන්තෙපි කස්සචි සියා ‘‘ආදිස්ස දින්නම්පි දසාහමෙව පරිහාරං ලභතී’’ති. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං. පඨමකථිනෙ ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ’’ති ඉදඤ්හි නිරත්ථකන්ති. අනුබ්භතස්මිම්පි හි කථිනෙ දසාහපරමමෙව ධාරෙතබ්බන්ති විඤ්ඤාතත්තා අනාදිස්ස දින්නමෙව සන්ධායෙතං වුත්තං සියාති චෙ? එවං සන්තෙපි අනාදිස්ස දින්නම්පි අනත්ථතකථිනානං අපරකත්තිකාය දසාහමෙව පරිහාරං ලභති ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ’’ති වුත්තත්තා. ආමන්තාති චෙ? ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්න’’න්ති වචනෙන විරුජ්ඣති, තස්මා යථාවුත්තනයෙනෙවෙත්ථ සන්නිට්ඨානං ගන්තබ්බං.

අනුගණ්ඨිපදෙ වුත්තං ‘‘පඨමසික්ඛාපදෙ සබ්බචීවරානං යාවදත්ථචීවරවසෙන කථිනමාසබ්භන්තරෙ දසාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති පරිහාරස්ස දින්නත්තා. යථා කථිනමාසබ්භන්තරෙ ආදිස්ස දින්නමකාලචීවරං කාලචීවරපරිහාරමෙව ලභති, තථා ඉතරමාසෙපි ලභතීති වෙදිතබ්බං. තස්මා එවං ‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ භික්ඛුනො පනෙව චීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’තිආදිනා සික්ඛාපදෙ සිද්ධෙපි අනත්ථතකථිනානං පච්ඡිමකත්තිකමාසං අනුජානන්තෙන ‘අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’ති වුත්තං. එවඤ්හි අවුත්තෙ අකාලචීවරං නාම ‘අනත්ථතෙ කථිනෙ එකාදසමාසෙ උප්පන්න’න්ති න සක්කා වත්තුං. එවඤ්හි වචනතො අනත්ථතකථිනානං අත්ථතකථිනානං විය සබ්බචීවරානං පච්ඡිමකත්තිකමාසෙ දසාහාතික්කමෙ නිස්සග්ගියං න හොතී’’තිආදි.

භිය්‍යොපි එවං වුත්තං – යං පන මයා ‘‘පඨමකථිනෙ දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං ධාරෙතබ්බ’’න්ති අනුඤ්ඤාතං, තම්පි කථිනමාසතො බහි උප්පන්නමෙව, න අන්තොති අයමත්ථො දීපිතො හොති. කථං? අතිරෙකචීවරස්ස දසාහපරිහාරතො උද්ධං ආපජ්ජිතබ්බාපත්තිං ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ’’ති අනුපඤ්ඤත්තියා කථිනබ්භන්තරෙ වාරෙත්වා තතො උද්ධං උප්පන්නෙසු දසාහාතික්කමෙ ආපජ්ජිතබ්බාපත්තිං ඉමිනා සික්ඛාපදෙන වාරෙතුං ‘‘අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’තිආදි වුත්තං. තෙන ‘‘කාලෙපි ආදිස්ස දින්නං, එතං අකාලචීවරං නාමා’’ති වචනතො කථිනුබ්භාරතො උද්ධං දසාහපරිහාරං න ලභතීති දීපිතං හොති, තෙහි සද්ධිං පුන කථිනුබ්භාරතො උද්ධං පඤ්ච දිවසානි ලභතීති පසඞ්ගොපි ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ භික්ඛුනො පනෙව අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍ය…පෙ… ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බ’’න්ති අකාලචීවරස්ස උප්පත්තිකාලං නියමෙත්වා වුත්තත්තා නිවාරිතො හොති, තදුභයෙන කථිනබ්භන්තරෙ උප්පන්නචීවරං කථිනුබ්භාරතො උද්ධං එකදිවසම්පි පරිහාරං න ලභතීති සිද්ධං හොති. එවං අපරෙ වදන්තීති.

පුනපි වුත්තං – ආචරියා පන එවං වදෙය්‍යුං ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ භික්ඛුනො පනෙව අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති එත්ථ ‘‘නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනා උබ්භතස්මිං කථිනෙ’’ති වදන්තො එවං විඤ්ඤාපෙති ‘‘එත්ථන්තරෙ තිණ්ණන්නම්පි අකාලචීවරානං උප්පත්ති අභාව’’න්ති. කස්මා පන පදභාජනෙ විත්ථාරිතානීති? වුච්චතෙ – ඉදං සික්ඛාපදං අධිට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං, කින්තු පඨමෙ දසාහං අනුජානිත්වා තස්මිං අප්පහොන්තෙ සචෙ පච්චාසා අත්ථි, තමෙව වඩ්ඪෙත්වා මාසං අනුජානන්තො ඉමම්පි අත්ථවිසෙසං දීපෙති අකාලචීවරං නාම සම්මුඛීභූතෙන භාජෙතබ්බන්තිපි දීපෙති. තං පන ‘‘ආකඞ්ඛමානෙන භික්ඛුනා පටිග්ගහෙතබ්බ’’න්ති ඉමිනා සික්ඛාපදෙන වඩ්ඪෙත්වා වුත්තන්ති, තස්මා තීණිපි පදභාජනෙ විත්ථාරිතානීති.

‘‘ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බන්ති දසාහා කාරෙතබ්බ’’න්ති ඉදං පන පහොනකභාවෙ පුරිමසික්ඛාපදලක්ඛණෙනාති දීපෙතුං වුත්තං, තස්මා ‘‘එවං සීඝන්ති වා ලහුන්ති වා’’තිආදිනා අවත්වා ‘‘දසාහා’’ති වුත්තං. අත්ථතකථිනස්ස එවං හොතු, අනත්ථතෙ පන කථිනෙ කථන්ති වුත්තෙ අනත්ථතස්ස පටික්ඛෙපතං දස්සෙතීති වුත්තො අපස්සන්තො විඝාතං ආපජ්ජතීති. එකතිංසෙ අරුණුග්ගමනෙ නිස්සග්ගියන්ති මහන්තෙනපි පච්චාසාචීවරෙන සහ ඝටිතම්පි තබ්භාවං අනුපතිත්වා නිස්සග්ගියං හොති සති පච්ඡිමප්පමාණසම්භවෙ, අසති න හොති, පුන ඝටිතෙ හොති, අඤ්ඤෙන ඝටිතෙ න හොති. ඡින්නං අඤ්ඤවත්ථු හොති. පුබ්බපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තං ඝටිතං පුන අඤ්ඤපරිච්ඡෙදං ලභතීති එකෙ, උපපරික්ඛිත්වා ගහෙතබ්බං. අඤ්ඤතරස්මිං ගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘සඞ්ඝස්ස වා ඉදං අකාලචීවරන්ති උද්දිස්ස දින්න’න්ති එත්ථ සඞ්ඝස්ස දින්නෙ ආපත්ති නාම නත්ථි, ‘සොතස්ස රහො’තිආදීසු විය පදුද්ධාරෙන වුත්තං, තස්ස ලාභං සන්ධායාති චෙ? සඞ්ඝතො වා උප්පජ්ජෙය්‍යාති අනෙන සිද්ධත්තා අධිකමෙවා’’ති ච ‘‘සඞ්ඝො චීවරානි ලභිස්සති ගණො වා’තිආදිනාපි පාඨො අත්ථී’’ති ච වුත්තං. ගණ්ඨිපදෙ කොසල්ලත්ථං පන මයා සබ්බං ලිඛිතං, සුට්ඨු විචාරෙත්වා කථෙතබ්බං.

තතියකථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.